ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ---o0o--- NGUYỄN VĂN KIỀU NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC, NGHỆ A
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-o0o -
NGUYỄN VĂN KIỀU
NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH TRÊN
ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC, NGHỆ AN
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ
MÃ SỐ: 60340410
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGÔ QUANG MINH XÁC NHẬN XÁC NHẬN
CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
PGS.TS Lê Danh Tốn PGS.TS Ngô Quang Minh
HÀ NỘI – 2015
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Ngô Quang Minh các thầy cô giáo Trường đại học kinh tế, đại học Quốc gia Hà Nội đã hướng dẫn, chỉ bảo tận tình, truyền đạt những kiến thức quan trọng trong quá trình giảng dạy; Các
cơ quan liên quan đã tạo điều kiện cung cấp thông tin, tài liệu và gia đình đã tạo điều kiện giúp đỡ để tác giả hoàn thành luận văn này
Mặc dù với sự nỗ lực của bản thân, song do kinh nghiệm của bản thân
và thời gian có hạn, nguồn tài liệu để nghiên cứu còn hạn chế nên luận văn không tránh khỏi những khiếm khuyết Tác giả mong được sự chỉ dẫn, giúp
đỡ của các Thầy Cô giáo và những người quan tâm đến đề tài
Trang 3CAM KẾT
Tác giả xin cam đoan Luận văn này hoàn toàn do tác giả thực hiện Các trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều được dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tác giả
Trang 4MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT v DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU vii
MỞ ĐẦU 8 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN TRONG PHÁT TRIỂN KINH
TẾ HỘ GIA ĐÌNH Error! Bookmark not defined 1.1 Cơ sở lý luận về vai trò của phụ nữ nông thôn.Error! Bookmark not defined
1.1.1.Một số khái niệm liên quan Error! Bookmark not defined.
1.1.2 Vị trí, vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình.
Error! Bookmark not defined 1.1.3 Đặc điểm phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế HGĐ Error!
Bookmark not defined.
1.1.4 Nội dung nghiên cứu vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế
HGĐ Error! Bookmark not defined.
1.1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ nông thôn trong
phát triển kinh tế hộ gia đình Error! Bookmark not defined.
1.2 Cơ sở thực tiến Error! Bookmark not defined
1.2.1 Vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế HGĐ tại một
số Huyện liền kề Error! Bookmark not defined.
1.2.2 Vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế HGĐ tại
Việt Nam Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU Error!
Bookmark not defined
2.1 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
2.1.1 Phương pháp chọn địa điểm nghiên cứu.Error! Bookmark not
defined.
2.1.2 Phương pháp thu thập số liệu Error! Bookmark not defined 2.1.3 Phương pháp xử lý số liệu Error! Bookmark not defined.
Trang 52.1.4 Hệ thống các chỉ tiêu phân tích Error! Bookmark not defined.
2.2 Địa điểm nghiên cứu Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH HUYỆN NGHI LỘC – NGHỆ AN Error! Bookmark not defined 3.1 Điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội Error! Bookmark not defined
3.1.1 Ðặc điểm điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined 3.1.2 Đặc điểm thời tiết khí hậu, sông ngòiError! Bookmark not defined.
3.1.3 Tình hình phân bổ và sử dụng đất đaiError! Bookmark not defined.
3.1.4 Khả năng phát triển làng nghề truyền thốngError! Bookmark not
defined.
3.2 Thực trạng vai trò phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế HGĐ trên
huyện Nghi Lộc Error! Bookmark not defined
3.2.1 Khái quát về thực trạng vai trò của phụ nữ trên địa bàn huyện.
Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ GIÚP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ NÔNG THÔN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH TẠI HUYỆN NGHI LỘCError! Bookmark not
defined
4.1 Quan điểm về nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển
kinh tế HGĐ Error! Bookmark not defined
4.2 Một số giải pháp giúp nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn trong
phát triển kinh tế HGĐ tại huyện Nghi Lộc – Nghệ An Error! Bookmark not defined
4.2.1 Đẩy mạnh thực hiện chương trình đào tạo nghề cho lao động nông
thôn trong đó có phụ nữ Error! Bookmark not defined 4.2.2 Tăng khả năng tiếp cận và kiểm soát các nguồn lực Error!
Bookmark not defined.
Trang 64.2.3 Thực hiện cách thức làm việc mang tính nhạy cảm giới và đạt
được bình đẳng giới trong các hoạt động nghiên cứu, cung cấp
dịch vụ công tác đào tạo Error! Bookmark not defined.
4.2.4 Giải pháp hoạt động khuyến nông và thông tin nông nghiệp đối
với phụ nữ nông thôn Error! Bookmark not defined 4.2.5 Thực hiện các mô hình làng nghề sản xuất.Error! Bookmark not
defined.
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
1 ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á
3 BTCB Bí thư chi bộ
4 BVTV Bảo vệ thực vật
5 CBCC Cán bộ công chức
6 HĐND Hội đồng nhân dân
8 HTKT Hệ thống kĩ thuật
9 KHCN Kho học công nghệ
10 KHKT Khoa hoạc kĩ thuật
11 LĐ – TBXH Lao động – Thương Binh xã hội
12 LĐLĐ Liên đoàn Lao động
13 LHPN Liên hiệp phụ nữ
14 LLLĐ Lực lượng lao động
15 MTTQ Mặt trận tổ quốc
16 NN&PTNT Nông nghiệp & Phát triển nông thôn
Trang 8TT Chữ viết tắt Ý nghĩa
19 TCCN Trung cấp chuyên nghiệp
20 TDND Tín dụng nhân dân
21 THPT Trung học phổ thông
23 TNHH Trách nhiệm hữu hạn
25 UBND Ủy ban nhân dân
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1.Địa điểm và số lượng mẫu điều tra Error! Bookmark not defined Biểu số 3.1: Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi huyện Nghi Lộc Error! Bookmark not defined
Biểu số 3.2: Cơ cấu lao động theo giới tính theo độ tuổi và khu vực huyện
Nghi Lộc Error! Bookmark not defined
Biểu số 3.3: Thực trạng phụ nữ tham gia quyết định sản xuất và quản lý hộ
Error! Bookmark not defined
Biểu số 3.4: Phân công lao động trong hoạt động trồng trọt 38
Biểu số 3.5: Phân công lao động trong hoạt động chăn nuôi Error! Bookmark not defined Biểu số 3.6: Phân công lao động trong hoạt động sản xuất thương mại – dịch vụ Error! Bookmark not defined Biểu số 3.7: Nguồn tiếp cận thông tin của phụ nữ 48
Biểu số 3.8: Nguồn vốn đi vay và sử dụng nguồn vốn đi vay Error! Bookmark not defined Biểu số 3.9: Quyết định sử dụng nguồn lực của HGĐ.Error! Bookmark not defined Biểu số 3.10: Trình độ văn hóa của phụ nữ nông thôn 57
Biểu đồ số 3.1:……….58
Biểu số 3.11: Thời gian của phụ nữ trong việc dậy con, cháu học hành 59
Biểu số 3.12: Thời gian của phụ nữ trong công việc gia đình 61
Biểu số 3.13: Cơ cấu sử dụng quỹ thời gian của phụ nữ trong ngày 64
Biểu số 3.14: Thực trạng phụ nữ tham gia các lớp tập huấn 68
Biểu đồ số 3.2: So sánh quỹ thời gian hàng ngày của phụ nữ tại 3 xã 69
Trang 11MỞ ĐẦU 1.Lí do lựa chọn đề tài
Phụ nữ có vai trò quan trọng trong đội ngũ đông đảo những người lao động trong xã hội Bằng lao động sáng tạo của mình, họ đã góp phần làm giàu cho xã hội, làm phong phú cuộc sống con người Phụ nữ luôn thể hiện vai trò của mình trong các lĩnh vực đời sống xã hội, cụ thể là trong lĩnh vực hoạt động vật chất, phụ nữ là một lực lượng trực tiếp sản xuất ra của cải để nuôi sống con người Không chỉ sản xuất ra của cải vật chất, phụ nữ còn tái sản xuất ra con người để duy trì và phát triển xã hội Trong lĩnh vực hoạt động tinh thần, phụ nữ có vai trò sáng tạo nền văn hoá nhân loại Nền văn hoá dân gian của bất cứ nước nào, dân tộc nào cũng có sự tham gia bằng nhiều hình thức của đông đảo phụ nữ
Ở Việt Nam, phụ nữ chiếm trên 50% dân số cả nước, họ tham gia vào tất
cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng và càng ngày càng thể hiện vị trí và vai trò của mình trong xã hội Trong suốt chặng đường đấu tranh dựng nước, giữ nước và xây dựng đất nước, lịch sử Việt Nam đã ghi nhận những cống hiến to lớn của phụ nữ Trong công cuộc đổi mới đất nước của Đảng, họ luôn giữ gìn, phát huy và nêu cao tinh thần yêu nước, đoàn kết, năng động, sáng tạo, khắc phục mọi khó khăn để vươn lên trong học tập, lao động, phấn đấu đạt những thành tích xuất sắc trên mọi lĩnh vực
Thế nhưng trong giai đoạn hiện nay khi chúng ta đang chủ trương thực hiện bình đẳng giới vẫn có không ít phụ nữ bị đối xử bất công, chịu ảnh hưởng của phong tục tập quán lạc hậu “trọng nam khinh nữ” bị ràng buộc không có điều kiện tham gia các hoạt động của phụ nữ đặc biệt là tham gia sản xuất và nắm trụ cột kinh tế trong gia đình Tình trạng này xẩy ra khá phổ biến tại các vùng nông thôn và vùng đồng bào dân tộc ít người
Trang 12Kinh tế hộ gia đình ( HGĐ) là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam Kể từ khi được thừa nhận là đơn vị kinh tế tự chủ ( năm 1988), sự phát triển kinh tế hộ gia đình nông thôn đã có sự chuyển biển tích cực cả về quy mô, tốc độ và cơ cấu Đến nay, nhiều hộ gia đình đã đứng vững được rong nền kinh tế thị trường, có tác động lớn đến sự nghiệp xóa đói giảm nghèo của địa phương cũng như cả nước Tuy vậy, dưới góc nhìn phát triển bền vững, sự phát triển của kinh tế hộ vẫn còn nhiều hạn chế
Nghi Lộc là một huyện đồng bằng thuộc tỉnh Nghệ An, cách trung tâm
Thành phố Vinh 10 km Với tổng dân số khoảng 180.950 người vẫn đang trên
đà phát triển chính vì vậy vẫn còn tồn tại làng quê đan xen với đô thị hóa chính vì vậy tư tưởng trọng nam khinh nữ tại đây vẫn còn tồn tại khá nhiều, người phụ nữ đôi khi không được tham gia nhiều công tác xã hôi, thậm chí rất
ít được tham gia sử dụng các nguồn lực trong phát triển kinh tế hộ gia đình Với mong muốn tìm ra các giải pháp trên cơ sở nghiên cứu thực trạng về vai trò của phụ nữ tại khu vực nông thôn huyện Nghi Lộc giúp nâng cao vai trò
của phụ nữ trong phát triển kinh tế HGĐ tôi quyết định lựa chọn đề tài “Nâng
cao vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn huyện Nghi Lộc – Nghệ An ” để nghiên cứu làm luận văn thạc sĩ của
mình
2 Mục tiêu nghiên cứu
2.1 Mục tiêu chung
Đánh giá thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại nông thôn, tìm ra các nhân tố ảnh hưởng từ đó đưa ra giải pháp nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại huyện Nghi Lộc
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Góp phần hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của phụ nữ
Trang 13DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Trần Thị Vân Anh, 2009 Giới và phát triển nông thôn, Tài liệu cho lớp
tập huấn phát triển bền vững nông thôn của Chương trình VNRP
2 Ban vì sự tiến bộ của phụ nữ huyện Nghi Lộc, Báo cáo tổng kết hoạt
động của Ban vì sự tiến bộ của phụ nữ huyện Nghi Lộc năm 2011, 2012,
2013
3 Ban thường vụ huyện Nghi Lộc, Báo cao công tác hội và phong trào phụ
nữ huyện Nghi Lộc năm 2011, 2012,2013
4 Đỗ Thị Bình, Trần Thị Vân Anh, 2003., Giới và công tác giảm nghèo Hà Nội: Nxb khoa học xã hội, Hà Nội
5 Trương Ngọc Chi, 2002 Ảnh hưởng của đặc tính nông hộ tiếp cận
khuyến nông và thông tin nông nghiệp đến hoạt động sản xuất lúa của các hộ do nữ quản lý, Tài liệu hội thảo nghiên cứu giảm nghèo ở nông
thôn tiếp cận vĩ mô
6 Vũ Thị Kim Dung, 2001 Sự khác biệt về giới trong thu nhập, bước đầu
nghiên cứu về tổ chức lao động ở Việt Nam, Kỷ yếu hội thảo quốc tế lần
thứ 15-17/7/1998, tập III Hà Nội: Nxb Thế giới, Hà Nội
7 Đảng bộ huyện Nghi Lộc, Báo cáo tổng kết kinh tế- xã hội huyện Nghi
Lộc năm 2011, 2012, 2013
8 Đảng cộng sản Việt Nam, 2011 Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ
XI Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
9 Đoàn Thanh niên huyện Nghi Lộc, 2013 Thống kê cán bộ đoàn cấp
huyện, xã nhiệm kỳ 2011-2016
10 Nguyễn Hải Hà - Nguyễn Quốc Tuấn, 2008 Phụ nữ trong việc tham gia
lãnh đạo quản lý
Trang 1411 Nguyễn Kim Hà, 1999 phân công lao động nam nữ như một công cụ phân
tích giới Hà Nội: Nxb khoa học xã hội
12 Hội nông dân huyện Nghi Lộc, 2013 Thống kê cán bộ nông dân cấp
huyện, xã nhiệm kỳ 2011-2016
13 Hội liên hiệp phụ nữ Nghi Lộc, 2013 Thống kê nữ đại biểu hội đồng nhân
dân tỉnh, huyện, xã nhiệm kỳ 2011- 2016
14 Hội liên hiệp phụ nữ Nghi Lộc, 2013 Thống kê cán bộ, hội viên phụ nữ
nhiệm kỳ 2011- 2016
15 Hội liên hiệp phụ nữ Nghi Lộc, 2013 Thống kê nữ cán bộ tham gia cấp uỷ
huyện, xã, thôn nhiệm kỳ 2011-2016
16 Phòng Lao động- TBXH huyện Nghi Lộc, 2011,2012,2013 Số liệu thống
kê các năm
17 Phòng Thống kê huyện Nghi Lộc, 2011,2012,2013 Báo cáo thường niên
hàng năm
18 Tổ chức Lao động quốc tế, 2010 Thúc đẩy bình đẳng giới
19 Thủ tướng Chính phủ, 2002 Quyết định số 19/2002/QĐ-TTg, ngày
21/01/2002 về phê duyệt chiến lược và kế hoạch hành động quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam giai đoạn 2001- 2010
20 Trung tâm dạy nghề huyện Nghi Lộc, 2011,2012,2013 Thống kê số liệu
dạy nghề cho nông dân
21 Uỷ ban nhân dân huyện Nghi Lộc, 2011,2012,2013 Báo cáo tổng kết tình
hình phát triển kinh tế xã hội hàng năm
22 Đỗ Văn Viện, Đỗ Văn Tiến, 2009 Giáo trình kinh tế hộ nông dân Hà
Nội: Nxb Đại học nông nghiệp I Hà Nội