Giải quyết việc làm và bảo đảm đời sống cho người lao động sau khi bị thu hồi đất trong quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá ở tỉnh nghệ an

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ NGUYỄN THỊ TRÂM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, ĐÔ THỊ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THỊ TRÂM

GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, ĐÔ THỊ HOÁ

Ở TỈNH NGHỆ AN

LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THỊ TRÂM

GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, ĐÔ THỊ HOÁ

Ở TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: Kinh tế chính trị

Mã số: 62 31 01 01

LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

GS.TS Phạm Quang Phan

Hà Nội - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tôi Các số liệu, tƣ liệu đƣợc sử dụng trong luận án là trung thực và dựa trên thực tế tiến hành khảo sát của tôi Những phát hiện đƣa ra trong luận án là kết quả nghiên cứu của tác giả luận án

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Nguyễn Thị Trâm

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BẰNG TIẾNG VIỆT

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BẰNG TIẾNG ANH

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI

BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH CNH, ĐTHError! Bookmark not defined

1.1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM

ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI BỊ THU HỒI ĐẤT Error!

Bookmark not defined

1.1.1 Tổng quan một số công trình nghiên cứu ở nước ngoài về giải quyết việc

làm và bảo đảm đời sống cho người lao động sau khi bị thu hồi đất Error!

Bookmark not defined

1.1.2 Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu trong nước về giải quyết việc làm

và bảo đảm đời sống cho người lao động sau khi bị thu hồi đất trong quá trình

CNH, ĐTH Error! Bookmark not defined

1.2 NHẬN XÉT CHUNG VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG KHOẢNG TRỐNG ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

Error! Bookmark not defined

1.2.1 Những kết quả về giải quyết việc làm và bảo đảm đời sống cho người lao động

sau khi bị thu hồi đất trong quá trình CNH, ĐTH đã có sự thống nhất giải quyết Error!

Bookmark not defined

1.2.2 Những khoảng trống về giải quyết việc làm và bảo đảm đời sống cho

người lao động sau khi bị thu hồi đất cần được tiếp tục nghiên cứu Error!

Bookmark not defined

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM

VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH CNH, ĐTH Error! Bookmark not defined

2.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG

QUÁ TRÌNH CNH, ĐTH Error! Bookmark not defined

2.1.1 Công nghiệp hóa, đô thị hóa và sự cần thiết khách quan phải thu hồi,

chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai Error! Bookmark not defined

2.1.2 Tác động của quá trình CNH, ĐTH đối với người lao động bị thu hồi đất

Error! Bookmark not defined

2.1.3 Việc làm, giải quyết việc làm và bảo đảm đời sống cho người lao động bị

thu hồi đất Error! Bookmark not defined

2.2 GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO

ĐỘNG BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH CNH, ĐTHError! Bookmark

not defined

2.2.1 Tầm quan trọng của giải quyết việc làm và bảo đảm đời sống cho người

lao động sau khi thu hồi đất Error! Bookmark not defined

2.2.2 Nội dung, tiêu chí và các nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết việc làm và bảo

đảm đời sống cho người lao động bị thu hồi đất trong quá trình CNH, HĐH Error!

Bookmark not defined

2.3 KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG TRONG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI

BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH CNH, ĐTHError! Bookmark not

3.1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ -XÃ HỘI CỦA NGHỆ AN ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH CNH, ĐTH VÀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM, BẢO

ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG KHI BỊ THU HỒI ĐẤT Error!

Bookmark not defined

defined

3.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội của Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.1.3 Tình hình thu hồi đất để phát triển công nghiệp, đô thị ở tỉnh Nghệ An từ

năm 2001 đến nay Error! Bookmark not defined

3.1.4 Ảnh hưởng thu hồi đất đến việc làm và đời sống của người lao động bị thu

hôi đất ở Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.2 THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH

CNH, ĐTH Ở TỈNH NGHỆ AN Error! Bookmark not defined

3.2.1 Giải quyết việc làm cho người lao động sau khi khi thu hồi đất trong quá

defined

3.2.2 Bảo đảm đời sống cho người lao động sau khi bị thu hồi đất ở tỉnh Nghệ An

Error! Bookmark not defined

3.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ

TRÌNH CNH, ĐTH Ở TỈNH NGHỆ AN Error! Bookmark not defined 3.3.1 Những thành tựu đã đạt được Error! Bookmark not defined 3.3.2 Những tồn tại , hạn chế Error! Bookmark not defined 3.3.3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế Error! Bookmark not defined

3.3.4 Những vấn đề đặt ra trong quá trình giải quyết việc làm và bảo đảm đời sống cho người lao động sau khi bị thu hồi đất trong quá trình CNH, ĐTH ở tỉnh

Nghệ An Error! Bookmark not defined

Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA,

ĐÔ THỊ HÓA Ở TỈNH NGHỆ AN Error! Bookmark not defined

4.1 DỰ BÁO TÌNH HÌNH THU HỒI ĐẤT VÀ NHU CẦU GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM, BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI BỊ THU

HỒI ĐẤT Ở TỈNH NGHỆ AN TRONG NHỮNG NĂM TỚIError! Bookmark

not defined

4.1.1 Định hướng phát triển các KCN, KĐT và nhu cầu thu hồi đất cho xây

not defined

4.1.2 Nhu cầu quyết việc làm, bảo đảm đời sống cho người lao động sau khi bị

thu hồi đất ở tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

4.2 QUAN ĐIỂM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO

defined

4.2.1 Đảm bảo đảm bảo kết hợp hài hòa lợi ích của người dân có đất bị thu hồi

với lợi ích quốc gia và của các doanh nghiệp sử dụng đất thu hồi Error!

Bookmark not defined

4.2.2 Bảo đảm việc làm hợp lý, ổn định, bền vững, có thu nhập cho người lao động sau khi bị thu hồi đất là một nhiệm vụ quan trọng trong kế hoạch phát triển

kinh tế - xã hội của tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

4.2.3 Cần tuân theo nguyên tắc thị trường, đồng thời Nhà nước tạo môi trường và thực hiện điều tiết vĩ mô để GQVL và BĐĐS cho người lao động bị thu hồi đất

Error! Bookmark not defined

4.3 CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM TĂNG CƯỜNG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ BẢO ĐẢM ĐỜI SỐNG CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU KHI BỊ THU

HỒI ĐẤT Error! Bookmark not defined

4.3.1 Nhà nước tiếp tục sửa đổi và hoàn thiện cơ chế, chính sách để bảo đảm

cuộc sống lâu dài cho người có đất bị thu hồi Error! Bookmark not defined

4.3.2 Nhà nước và chính quyền địa phương cần nâng cao hiệu quả công tác quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất gắn với giải quyết việc làm và bảo đảm đời sống

defined

4.3.3 Mở rộng và nâng cao chất lượng đào tạo nghề ở tỉnh Nghệ An từ nay đến

năm 2020 và những năm tiếp theo Error! Bookmark not defined

4.3.4 Cần đặc biệt chú ý hỗ trợ tự tạo việc làm, tự khắc phục các điều kiện để

thỏa mãn các mặt của đời sống và sinh kế của người lao độngError! Bookmark

not defined

4.3.5 Nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống dịch vụ việc làm và hệ thống

thông tin về thị trường sức lao động Error! Bookmark not defined

4.3.6 Hoàn thiện công tác tổ chức và hoạt động của cơ quan quản lý Nhà nước

và doanh nghiệp đối với giải quyết việc thu hồi đất, tạo việc làm cho người dân

có đất bị thu hồi Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢError! Bookmark not defined

LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BẰNG TIẾNG VIỆT

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BẰNG TIẾNG ANH

Chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ bằng tiếng Anh Nghĩa đầy đủ bằng tiếng Việt

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

BẢNG

Bảng 3.1 Tình hình thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nghệ An qua các năm Error!

Bookmark not defined

Bảng 3.2: Diện tích đất thu hồi bình quân mỗi hộ phân theo loại đất Error!

Bookmark not defined

Bảng 3.3: Tỷ lệ diện tích đất thu hồi bình quân mỗi hộ phân theo mục đích sử

dụng đất thu hồi Error! Bookmark not defined

Bảng 3.4: Tình hình lao động bị mất việc làm do thu hồi đất để phát triển công

nghiệp và đô thị hoá giai đoạn từ năm 2001 đến ngày 30.6.2014

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.5: Tình hình việc làm của các hộ trước khi bị thu hồi đất và sau khi bị

thu hồi đất Error! Bookmark not defined Bảng 3.6: Thu nhập bình quân/tháng của người có đất bị thu hồi Error!

Bookmark not defined

not defined

defined

Bảng 3.9: Trình độ chuyên môn của người lao động trước khi bị thu hồi đất

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.10: Trình độ văn hóa và chuyên môn kỹ thuật của người có đất trước khi

Nhà nước thu hồi Error! Bookmark not defined

Bảng 3.11: Tình hình tuyển dụng lao động sau khi bị thu hồi đất vào làm việc

Error! Bookmark not defined Bảng 3.12: Tình trạng việc làm trước và sau khi thu hồi đấtError! Bookmark not

defined

Bảng 3.13: Tình hình việc làm của người lao động sau thu hồi đất Error!

Bookmark not defined

Bảng 3.14: Lý do không tìm được việc làm của người bị thu hồi đất Error!

Bookmark not defined

Bảng 3.15: Sự hỗ trợ của các cấp chính quyền địa phương đối với đào tạo nghề

cho người lao động có đất bị thu hồi Error! Bookmark not defined

đất bị thu hồi và tiền bồi thường bình quân

một hộ phân theo loại đất Error! Bookmark not defined

Bảng 3.17: Số hộ được bồi thường bằng đất phân theo loại đất bị thu hồi và diện

tích các loại đất được bồi thường tính bình quân một hộ phân theo các

loại đất Error! Bookmark not defined

Bảng 3.18: Phương tiện sản xuất và sinh hoạt của các hộ trước khi thu hồi đất

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.19: Phương tiện sản xuất và sinh hoạt của các hộ sau khi thu hồi đất

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.20: Nguồn gốc của tiền dùng để mua sắm phương tiện phục vụ sản xuất và

sinh hoạt của các hộ bị thu hồi đất Error! Bookmark not defined Bảng 3.21: Điều kiện đất sản xuất bồi thường so với đất cũError! Bookmark not

defined

Bảng 3.22: Đánh giá diện tích nhà ở tại khu tái định cư so với nơi ở cũ Error!

Bookmark not defined

Bảng 4.1: Dự kiến các loại đất thu hồi đến năm 2020Error! Bookmark not

defined

Bảng 4.2: Dự báo số lao động bị thu hồi đất có nhu cầu giải quyết việc làm ở

Nghệ An giai đoạn 2006-2014 Error! Bookmark not defined

BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Trình độ chuyên môn người lao động trước khi thu hồi đất Error!

Bookmark not defined

Biểu đồ 3.1: Nguồn gốc của tiền dùng để mua sắm phương tiện phục vụ sản xuất và

sinh hoạt của các hộ bị thu hồi đất Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.2: Đánh giá diện tích nhà tại khu tái định so với nơi ở cũ Error!

Bookmark not defined

1

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban Chấp hành Trung ương, Ban Kinh tế (2006), Báo cáo tình hình thực hiện chính sách đối với nông dân bị thu hồi đất trong quá trình phát triển CN, đô thị

và kết cấu hạ tầng, tháng 11

2 Báo Nhân dân, số ra ngày 17/01/2008

3 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2006), Số liệu thống kê lao động - việc làm ở Việt Nam 2005, Nxb Lao động – xã hội, Hà Nội, tr 120-122

4 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Ban chỉ đạo điều tra thực trạng việc làm và thất nghiệp (2006), Kết quả tổng hợp điều tra thực trạng việc làm và thất nghiệp 01/7/2006 Toàn quốc , tập 1, tập 2, tập 3

5 Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2011), Tổng hợp báo cáo về tình hình lao động – việc làm ở khu vực chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp,

Hà Nội ở Việt Nam 2005, Nxb Lao động – xã hội, Hà Nội, tr 120-122

6 Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (7/2007), Báo cáo tình hình Hà Nội thu hồi đất của hộ nông dân thực hiện CNH, HĐH Nxb Chính trị quốc gia

7 Bộ Tài chính (2003), số 22/2003/QĐ-BTC ngày 18/02/2003: Quyết định của

Bộ Tài chính về cơ chế tài chính trong việc sử dụng quỹ đất tạo vốn xây dựng

cơ sở hạ tầng

8 Bộ Tài chính (2004), số 7760/TC-QLCS ngày 14/7/2004 về việc thực hiện Luật đất đai năm 2003

9 C.Mác và Ăngghen, (1993), C.Mác, Ph.Ăngghen toàn tập, tập 23,

10 Ngô Đức Cát (2004), “Thực trạng thu hồi đất nông nghiệp và ảnh hưởng của nó

tới lao động nông nghiệp”, Tạp chí Kinh tế và Phát triển, (82)

11 Trần Văn Chử, “ Quan điểm, giải pháp giải quyết việc làm cho người lao

động nông nghiệp trong quá trình đô thị hóa và phát triển khu công nghiệp”,

Tạp chí Lao động và Xã hội, số 330/2008

12 Nguyễn Thị Cúc (2004), Công tác thu hồi đền bù giải phóng mặt bằng sau khi

có luật đất đai năm 1993, Tạp chí Quản lý nhà nước, tr.10, 13,22

18 Nguyễn Hữu Dũng (2004), “Giải quyết vấn đề lao động và việc làm trong quá

trình ĐTH, CNH nông nghiệp, nông thôn”, Tạp chí Lao động và Xã hội, (246)

19 Nguyễn Hữu Dũng: “Thực trạng thu nhập, đời sống và việc làm của người dân có đất bị thu hồi”, Chuyên đề nghiên cứu

20 TS Nguyễn Hữu Dũng (2005),“ Đô thị hoá, công nghiệp hoá, hiện đại hoá với việc bảo đảm điều kiện sống và làm việc cửa người lao động” , Tạp chí LLCT,

số 11

21 Dũng Điếu: “Chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp”, Thời báo Kinh tế

Việt Nam, số ra ngày 20-4-2005

22 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

X, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

23 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

24 V.I.Lênin (1976), Toàn tập, tập 3, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva

25 Lê Xuân Đăng (2003), “Giải quyết việc làm cho nông dân sau thu hồi đất để giải phóng mặt bằng ở Vĩnh Phúc”, Tạp chí Lao động và Xã hội, (224, 225)

26 Lê Xuân Đăng (2005), “Vĩnh Phúc giải quyết việc làm”, Tạp chí Lao động và

Xã hội, (273)

27 Nguyễn Đại Đồng ( 2005), “ Giải quyết việc làm cho lao động khu vực

31 Hoàng Hà ( chủ biên) ( 2009), Các giải pháp thu hút lao động tại chỗ, giải quyết việc làm, chỗ ở đảm bảo đời sống cho người lao động và đảm bảo an ninh góp phần phát triển các khu công nghiệp tỉnh Hưng Yên trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, Nxb Lao động, Hà Nội

32 TS Lưu Song Hà – Chủ nhiệm đề tài cấp bộ (2006), “ Một số vấn đề tâm lý của người nông dân bị thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp”

33 Phạm Thanh Hải (2005), “ Việc làm cho nông dân sau giải phóng mặt bằng: nỗi

bức xúc của thành phố Đà Nẵng”, Tạp chí Lao động và Xã hội, (224,225)

34 Hà Thị Hằng, (2010), Việc làm cho người lao động sau thu hồi đất trong quá trình đô thị hóa ở thành phố Huế, Huế

35 Mỹ Hạnh (2005), “Tổ chức đoàn với trách nhiệm dạy nghề và giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn”, Tạp chí Lao động và Xã hội, (259)

36 Nguyễn Đình Hương (chủ biên) (2000), Đô thị hoá và quản lý kinh tế đô thị ở Hà Nội, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

37 Lê Thị Thanh Hương (2007), “Định hướng giá trị việc làm của người nông dân

bị thu hồi đất để xây dựng khu công nghiệp”, Tạp chí Tâm lý học, số 7(100)

39 J.M.Keynes (1996), Lý luận chung về việc làm, lãi suất và tiền tệ, Nxb Giáo dục, Hà Nội

40 Trần Lê (2007), “Lợi ích của người nông dân bị thu hồi đất”, Theo website

Thời báo kinh tế Việt Nam