Những người nước ngoài ở Thăng LongKẻ Chợ thế kỉ 17

Cung cấp một cái nhìn toàn diện về những người nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ trên những phương diện cơ bản như: quá trình thiết lập quan hệ với chính quyền Thăng Long; cơ sở kinh doan

Những người nước ngoài ở Thăng Long- Kẻ

Chợ thế kỉ XVII

Nguyễn Văn Chuyên

Trường Đại học KHXH&NV Luận văn ThS Chuyên ngành: Lịch sử thế giới; Mã số: 60 22 50

Người hướng dẫn: TS Nguyễn Mạnh Dũng

Năm bảo vệ: 2013

Abstract: Phân tích cơ chế vận động làm cho Thăng Long trở thành nơi hội tụ của cả

nước- điều kiện quan trọng nhất hấp dẫn người ngoại quốc Lược thuật những người nước ngoài ở vùng đất Thăng Long trước thế kỷ XVII Cung cấp một cái nhìn toàn diện về những người nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ trên những phương diện cơ bản như: quá trình thiết lập quan hệ với chính quyền Thăng Long; cơ sở kinh doanh và cư trú; hoạt động kinh tế và truyền giáo, đời sống văn hoá xã hội của các nhóm đối tượng trong các mối quan hệ đa dạng, đa chiều Góp phần làm sáng tỏ vai trò, vị trí của Thăng Long trong quá trình hội nhập khu vực và quốc tế của Đàng Ngoài và Đại Việt

Keywords: Lịch sử Việt Nam; Thăng Long; Thế kỷ XVII

Content

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Chương 1 THĂNG LONG - CƠ SỞ, ĐỘNG LỰC THU HÚT NGƯỜI NƯỚC NGOÀI 16

1.1 Đặc thù của Thăng Long- Kẻ Chợ 16

1.2 Người nước ngoài ở Thăng Long trước thế kỷ XVII 28

1.3 Nhân tố mới Thăng Long - Kẻ Chợ thế kỷ XVII 36

Tiểu kết 44

Chương 2 HOẠT ĐỘNG CỦA THƯƠNG NHÂN NƯỚC NGOÀI Ở THĂNG LONG - KẺ CHỢ THẾ KỶ XVII 46

2.1 Hoạt động buôn bán của người Hoa 47

2.2 Hoạt động của người Nhật 54

2.3 Hoạt động của người Bồ Đào Nha 58

2.4 Hoạt động của người Hà Lan 62

2.5 Hoạt động của người Anh 71

2.6 Hoạt động của người Pháp 77

Tiểu kết 81

Chương 3 HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC GIÁO SĨ KITÔ VÀ ĐỜI SỐNG CỦA NHỮNG NGƯỜI NƯỚC NGOÀI Ở THĂNG LONG - KẺ CHỢ THẾ KỶ XVII 83

3.1 Hoạt động truyền giáo và đời sống của giáo sĩ Kitô 83

3.2 Đời sống văn hóa - xã hội người Hoa, người Nhật và người phương Tây 100

Tiểu kết 109

KẾT LUẬN 110

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 114

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Mục đích, ý nghĩa của đề tài

Trong dòng chảy lịch sử mỗi dân tộc, không có quốc gia nào phát triển mà không có mối quan hệ với thế giới bên ngoài Tiếp xúc

và giao lưu đã trở thành một quy luật tất yếu, nhưng ở mỗi thời điểm lịch sử khác nhau, mức độ và cường độ tiếp xúc là không giống nhau Việt Nam từ sớm đã có mối quan hệ kinh tế, văn hoá với các quốc gia láng giềng trong khu vực Thế kỷ XVII, quan hệ khu vực và quốc tế được mở rộng, những người ngoại quốc từ những khu vực khác nhau trên thế giới đến nước ta Sự hiện diện cùng với những hoạt động của

họ đã tác động không nhỏ tới tình hình kinh tế - xã hội Đại Việt, minh chứng rõ nhất là sự hưng thịnh của những đô thị tiêu biểu như Thăng Long- Kẻ Chợ, Phố Hiến, Thanh Hà, Hội An

Thăng Long- Kẻ Chợ trong so sánh với các đô thị khác ở Đàng Ngoài và Đàng Trong vẫn là một đô thị lớn nhất, có sức hấp dẫn đặc biệt đối với các thương nhân ngoại quốc, các nhà truyền giáo Sự hiện diện của những người nước ngoài không chỉ góp phần làm thay đổi diện mạo kinh tế, những giá trị văn hóa ở kinh đô mà còn tạo ra một hiệu ứng mạnh mẽ tới các vùng xung quanh Tuy nhiên, trong lĩnh vực nghiên cứu, cho tới nay số lượng công trình còn tương đối hạn chế, nhiều vấn đề chưa sáng rõ, nhất là việc tổng hợp và hệ thống hóa toàn bộ bức tranh đời sống của những người nước ngoài ở đây Với hy vọng đóng góp phần nghiên cứu của mình trong lĩnh vực

này, tác giả lựa chọn đề tài Những người nước ngoài ở Thăng Long -

Kẻ Chợ thế kỷ XVII làm luận văn tốt nghiệp cao học Nghiên cứu này

có mục đích cơ bản sau:

Thứ nhất, cho phép chúng ta nhận thức rõ hơn về những người

nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ trong một thế kỷ tiếp xúc Tây – Đông diễn ra mạnh mẽ Họ cần gì, đã làm những gì và làm như thế nào tại mảnh đất kinh kỳ

Thứ hai, thế kỷ XVII cuộc chiến tranh Trịnh - Nguyễn diễn ra

tàn khốc và kéo dài Tuy nhiên, trên phương diện kinh tế, thương nghiệp và thủ công nghiệp đạt nhiều thành tựu Sự phát triển về kinh tế góp phần ngăn chặn sự suy thoái của chế độ phong kiến Việt Nam Thành tựu kinh tế thế kỷ XVII là kết quả phát triển nội tại trong nước từ thời kỳ nhà Mạc trước đó và bối cảnh mới của thời đại, trong đó có sự đóng góp đáng kể của những người nước ngoài Nghiên cứu này cho phép chúng ta đánh giá được những đóng góp của họ trong kinh tế, văn hoá ở Thăng Long - Kẻ Chợ nói riêng Đàng Ngoài nói chung

Thứ ba, những người nước ngoài ở Thăng Long- Kẻ Chợ hẳn

nhiên có mối liên hệ chặt chẽ với chính sách đối ngoại của triều đình Lê- Trịnh Vì vậy, việc tìm hiểu những người nước ngoài sẽ cung cấp những cơ sở cho phép chúng ta đánh giá chính sách thương mại, chính sách tôn giáo, nói rộng hơn là chính sách đối ngoại của chính quyền Lê- Trịnh thế kỷ XVII

Đề tài Những người nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ thế kỷ

XVII có những ý nghĩa cơ bản sau:

Thứ nhất, bổ sung cho nhận thức của chúng ta về mối quan hệ

giữa Đại Việt với thế giới bên ngoài giai đoạn thế kỷ XVII, trong đó Thăng Long- Kẻ Chợ là trường hợp cụ thể và tiêu biểu Kết quả đó

đóng góp nhất định vào lĩnh vực nghiên cứu tiếp xúc và giao lưu giữa Việt Nam với thế giới bên ngoài trong lịch sử

Thứ hai, tiếp xúc và giao lưu là một quy luật tất yếu, quá trình

này để lại những hệ quả trên cả hai phương diện tích cực và tiêu cực Hiểu được quy luật chung của lịch sử, hiểu được hệ quả của của tiếp xúc và giao lưu sẽ giúp ta nhìn nhận đúng đắn hơn về quá trình hội nhập kinh tế, giao lưu văn hoá của Việt Nam với thế giới, đặc biệt là

ở Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn hiện nay

Thứ ba, kết quả nghiên cứu hoạt động của các nhóm thương

nhân, hoạt động truyền giáo, cũng như đời sống của những người nước ngoài trong các mối quan hệ đa dạng và đa chiều đem lại những bài học quý giá cho thương nhân, công tác tuyên truyền, đồng thời cũng gợi ra những vấn đề nên chú ý cho nhà cầm quyền hiện nay

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Kinh đô Thăng Long là đối tượng đặc biệt hấp dẫn đông đảo giới nghiên cứu Cho đến nay đã có hàng trăm công trình nghiên cứu lớn nhỏ tái hiện nhiều lĩnh vực: lịch sử, kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, tư tưởng tôn giáo Tuy nhiên, nghiên cứu về những người nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ thế kỷ XVII còn tương đối hạn chế, những công trình nghiên cứu mới nhìn chung chỉ dừng lại ở mức độ tiếp cận từng nhóm đối tượng nhất định

Ở trong nước, từ những năm 60 thế kỷ XX xuất hiện một số

công trình nghiên cứu mang tính chuyên sâu trên một số lĩnh vực

Ngoại thương Việt Nam hồi đầu thế kỷ XVII, XVIII và đầu XIX của

tác giả Thành Thế Vỹ (1961) được coi là công trình nghiên cứu đầu

tiên có tính hệ thống về ngoại thương Việt Nam Tác phẩm đề cập tới một số vấn đề cơ bản của ngoại thương Việt Nam, các nhóm thương nhân ngoại quốc, phân tích những mặt tích cực của việc thành lập các thương điếm của người phương Tây, quan hệ của họ với chính quyền

sở tại

Nghiên cứu về lịch sử thương mại Viêt Nam trong thời gian gần đây được các nhà khoa học chú trọng và quan tâm hơn Năm

2008, tác phẩm Việt Nam trong hệ thống thương mại châu Á thế kỷ

XVI – XVII ra đời Tác phẩm là tập hợp nhiều bài viết của các tác giả

khác nhau, tái hiện và phân tích nhiều mặt của ngoại thương Việt Nam thế kỷ XVI-XVII

Gần như song song với một số nghiên cứu về kinh tế đối ngoại,

từ cuối những năm 50 thế kỷ XX xuất hiện một số công trình nghiên

cứu trên lĩnh vực văn hoá, đặc biệt là Kitô giáo ở Việt Nam như: Lịch

sử truyền giáo tại Việt Nam (tập 1: các Thừa Sai Dòng Tên 1665) của Linh mục Nguyễn Hồng (1959), Việt Nam giáo sử của

1615-Phan Phát Huồn (1965), Lịch sử địa phận Hà Nội 1626-1954 của Hồng Nhuệ Nguyễn Khắc Xuyên (1994), Lịch sử phát triển Công giáo

ở Việt Nam của Trương Bá Cần (2008) Những công trình nghiên cứu

này đã phản ánh khá rõ về quá trình du nhập của Kitô giáo, hệ quả đối

với văn hoá Đặc biệt, công trình Lịch sử địa phận Hà Nội 1626-1954

của Nguyễn Khắc Xuyên đã phác dựng lại quá trình du nhập của Kitô giáo vào vùng đất Thăng Long - Hà Nội

Năm 2010, nhân dịp kỉ niệm Đại lễ nghìn năm Thăng Long-

Hà Nội, một loạt tác phẩm viết về Thăng Long- Hà Nội ra đời Đề

cập tới quan hệ đối ngoại có công trình Hoạt động đối ngoại trên đất

Thăng Long – Hà Nội do PGS.TS Phạm Xuân Hằng chủ biên Công

trình đã khái quát lịch sử đối ngoại của chính quyền Thăng Long với các nước trong khu vực, thế giới và hoạt động đối ngoại trên mảnh

đất Thăng Long- Hà Nội Viết về văn hóa có Đời sống tôn giáo tín

ngưỡng Thăng Long – Hà Nội của GS.TS Đỗ Quang Hưng Dây là

công trình nghiên cứu đề cập tới đời sống tín ngưỡng của người dân đất kinh kỳ qua nhiều thế kỷ, hiển nhiên trong đó có đề cập tới hoạt động của các giáo sĩ Dòng Tên và hoạt động của Hội Truyền giáo ngoại quốc Paris ở Thăng Long thế kỷ XVII

Bên cạnh những công trình nghiên cứu kể trên còn có một số công trình vừa mang tính chất nghiên cứu vừa có phần mang tính

chất tập hợp tư liệu được xuất bản Nổi bật là Tư liệu các Công ty

Đông Ấn Hà Lan và Anh về Kẻ Chợ - Đàng Ngoài thế kỷ XVII của TS

Hoàng Anh Tuấn Cuốn sách gồm 3 phần, phần 1 tác giả cung cấp cho người đọc một bức tranh toàn cảnh về lịch sử mối quan hệ của hai Công ty Đông Ấn Hà Lan và Anh với chính quyền Lê - Trịnh ở

Kẻ Chợ và Đàng ngoài trong thế kỷ XVII Phần 2 và 3 là tập hợp tư liệu của Công ty Đông Ấn Hà Lan và Anh về Kẻ Chợ - Đàng Ngoài thế kỷ XVII Đây là những tư liệu phong phú và sinh động sau nhiều năm tìm tòi và tuyển lựa của tác giả

Ở ngoài nước, tư liệu đề cập tới người nước ngoài ở Thăng

Long - Kẻ Chợ phong phú và sinh động hơn tư liệu trong nước Tuy nhiên, đó không phải là những công trình nghiên cứu mà là những ghi chép tồn tại dưới dạng nhật ký, hồi ký, báo cáo hay văn thư ngoại

giao của những người đương thời: Bản tường trình về xứ Đàng Ngoài của Baldinotti viết bằng tiếng Ý năm 1626; Hành trình và truyền

giáo của Alexandre de Rhodes (2007); Tập du ký mới và kỳ thú về vương quốc Đàng Ngoài của Jean-Baptiste Tavernier, v.v

Năm 1920, xuất hiện công trình nghiên cứu đầu tiên - Những

người phương Tây ở nước An Nam của Ch B Maybon Cho tới nay,

đây vẫn là công trình quan trọng bậc nhất của học giả quốc tế viết về người ngoại quốc trên đất Việt Nam Cuốn sách gồm hai chuyên luận:

Những người phương Tây ở nước An Nam và Thương điếm Anh ở Đàng Ngoài Trong tác phẩm, tác giả đã dựng nên một cách khái quát

về sự có mặt và hoạt động của các giáo sĩ và thương nhân phương Tây trong hai thế kỷ XVII, XVIII

Ngoài ra, chúng ta còn thấy những nghiên cứu sử học, văn hoá khác có đề cập tới những thông tin về người nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ Tuy nhiên, cũng phải khẳng định rằng, những nghiên cứu về người nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ thế kỷ XVII còn tương đối ít ỏi, chưa cung cấp một cái nhìn hệ thống và toàn diện

Luận văn Những người nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ thế kỷ

XVII đi vào phân tích đặc thù của vùng đất Thăng Long, khái lược

những người nước ngoài trước thế kỷ XVII và những nhân tố mới ở Thăng Long thế kỷ XVII với tư cách là cơ sở, động lực thu hút những người nước ngoài Quan trọng hơn, luận văn phác họa lại hoạt động của thương nhân, giáo sĩ Kitô và đời sống của chính họ tại Thăng Long- Kẻ Chợ trong các mối quan hệ đa dạng, đa chiều

3 Nguồn tƣ liệu

Mặc dù nghiên cứu về những người nước ngoài ở Thăng Long

- Kẻ Chợ thế kỷ XVII còn tương đối hạn chế nhưng thông tin đề cập đến lĩnh vực này có từ rất sớm, với nhiều nguồn tư liệu khác nhau

Để thực hiện đề tài, tác giả sử dụng ba nhóm nguồn tư liệu chính sau:

Thứ nhất, các cuốn sử và các bộ luật của các triều đại phong

kiến Việt Nam như: Đại Việt sử ký toàn thư, Đại Việt sử ký tiền biên,

Đại Việt sử ký tục biên, Lịch triều hiến chương loại chí, Đại Nam nhất thống chí, Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Hồng Đức thiện chính thư, Lê triều chiếu lệnh thiện chính… Những tư liệu này

ghi lại đôi nét về hành trạng của các sứ thần Trung Hoa đến sắc phong cũng như các sứ thần các quốc gia lân bang đến triều cống, đồng thời đề cập tới mối quan hệ giữa chính quyền Lê - Trịnh với những người nước ngoài trên phương diện văn hóa, phong tục cũng như những quy định đối với người ngoại quốc khi đến kinh thành

Thứ hai, những cuốn nhật ký, hồi ký, du kí, báo cáo và những

văn thư ngoại giao của thương nhân, giáo sĩ, nhà du hành phương Tây Thế kỷ XVII, tiếp xúc Tây - Đông diễn ra thường xuyên, trên nhiều lĩnh vực, thương nhân, giáo sĩ, nhà du hành… có mặt ở phương Đông, Đàng Ngoài và Thăng Long, họ đã để lại những cuốn nhật ký,

du kí, báo cáo và những văn thư ngoại giao ghi lại những điều mắt thấy tai nghe về đất nước, con người sở tại cũng như những công việc

và trải nghiệm của chính mình Những ghi chép đó chứa đựng thông tin sinh động, khách quan, có độ tin cậy cao Đây là nguồn tư liệu đương đại, đặc biệt quý giá

Phần lớn nguồn tư liệu đó đã được dịch sang tiếng Việt, tiêu

biểu như Lịch sử vương quốc Đàng Ngoài của A de Rhodes; Một

chuyến du hành tới Đàng Ngoài năm 1688 của nhà hàng hải, thương

nhân người Anh William Dampier; Thương điếm Anh ở Đàng Ngoài (được trích ra từ tác phẩm Lịch sử cận đại xứ An Nam viết năm 1920) của Ch B Maybon; Tư liệu các Công ty Đông Ấn Hà Lan và Anh về

Kẻ Chợ - Đàng Ngoài thế kỷ XVII của TS Hoàng Anh Tuấn và Tư liệu văn hiến Thăng Long – Hà Nội tuyển tập tư liệu phương Tây do

PGS.TS Nguyễn Thừa Hỷ chủ trì Nguồn tư liệu này khá phong phú

và cũng là nguồn tư liệu chính luận văn sử dụng

Thứ ba, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước tiêu

biểu như: Ngoại thương Việt Nam hồi đầu thế kỷ XVII, XVIII và đầu

XIX của tác giả Thành Thế Vỹ, Những người phương Tây ở nước An Nam của Ch B Maybon, Lịch sử truyền giáo tại Việt Nam (tập 1: các Thừa Sai Dòng Tên 1615-1665) của Linh mục Nguyễn Hồng

(1959), Việt Nam giáo sử của Phan Phát Huồn (1965), Lịch sử địa

phận Hà Nội 1626-1954 (1994) của Nguyễn Khắc Xuyên, Lịch sử phát triển Công giáo ở Việt Nam do Trương Bá Cần chủ biên (2008) Hoạt động đối ngoại trên đất Thăng Long – Hà Nội do Phạm Xuân

Hằng chủ biên, luận án Tiến sĩ Quá trình xâm nhập của Pháp vào

Việt Nam từ cuối thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX- nguyên nhân và hệ quả của Nguyễn Mạnh Dũng, luận văn tốt nghiệp đại học Hoạt động của thương nhân phương Tây ở Thăng Long thế kỷ XVII của Phạm

Ngọc Trang… Những công trình kể trên có đề cập tới quan hệ thương mại, ngoại giao giữa chính quyền Thăng Long với thương nhân khu vực

và quốc tế Đồng thời, những công trình này cũng phản ánh khá rõ về quá trình du nhập của Kitô giáo vào Việt Nam, trong đó có đề cập tới công cuộc truyền giáo ở Thăng Long - Kẻ Chợ thế kỷ XVII

Bên cạnh đó, luận văn còn sử dụng một số công trình sử học như:

Lịch sử Thăng Long –Hà Nội, Lịch sử Việt Nam, Tiến trình lịch sử Việt Nam, Đại cương lịch sử Việt Nam; một số cuốn sách thuộc lĩnh

vực khác như Thượng kinh ký sự của Lê Hữu Trác, Vũ trung tuỳ bút

của Phạm Đình Hổ, v.v

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Những người nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ thế kỷ XVII phân theo nghề nghiệp gồm: giáo sĩ, thương nhân, thủy thủ, thợ thủ công, binh lính và một số người làm công tác phục vụ; phân theo nguồn gốc họ đến từ hai khu vực chính: Đông Bắc Á (Người Nhật, Người Hoa), phương Tây (người Bồ Đào Nha, Hà Lan, Anh, Pháp); dựa theo thời gian lưu trú bao gồm những người định cư và tạm trú

Phạm vi nghiên cứu: Thăng Long - Kẻ Chợ thế kỷ XVII có

quy mô tương đối rộng lớn, tương đương với khu vực nội thành Hà Nội ngày nay Tuy nhiên, phạm vi không gian được xác định khá tương đối, gắn liền với môi trường chính trị, không gian kinh tế, văn hoá, xã hội kinh thành

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng những phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

Phương pháp lịch sử: Là đề tài lịch sử, phương pháp chủ đạo

của Luận văn là phương pháp lịch sử, thể hiện qua việc trình bày nội

dung theo trình tự thời gian, phân giai đoạn, khai thác, xử lý những tư liệu lịch sử

Phương pháp mô tả: Phương pháp này được sử dụng nhằm

tái hiện bức tranh toàn cảnh về những người nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ về vị trí, diện mạo cơ sở kinh doanh và cư trú của những người nước ngoài

Phương pháp phân tích: Đối với nguồn tư liệu đương đại như

những cuốn du ký, hồi kí, văn thư ngoại giao, những bản báo cáo hay nhật ký ghi chép của người đương thời là bộ phận tư liệu quan trọng được tác giả tập trung phân tích để thấy được các khía cạnh khác nhau của vấn đề Đây là phương pháp được sử dụng xuyên suốt trong toàn bộ luận văn

Phương pháp so sánh: Tác giả sử dụng phương pháp này để

thấy được những điểm chung, điểm riêng, điểm mạnh, điểm yếu giữa các nhóm đối tượng người nước ngoài trong lối sống, phương thức hoạt động kinh doanh…Qua đó lý giải sự lớn mạnh, thành công hay thất bại Đồng thời, phương pháp này còn cho phép chúng ta đánh giá được vai trò của các nhóm người ngoại quốc trên mảnh đất Thăng Long - Kẻ Chợ thế kỷ XVII

Phương pháp liên ngành: Phương pháp này được sử dụng xuất

phát từ mục tiêu tiếp cận những người nước ngoài trên nhiều phương diện: hoạt động kinh tế, văn hoá, đời sống tâm lý…Từ đó cho phép ta thấy được các mối quan hệ lôgíc, tính phức tạp của vấn đề

Tiếp cận khu vực: Xuất phát từ thực tế những người nước ngoài

ở Thăng Long- Kẻ có mối liên hệ chặt chẽ với nhiều khu vực khác Tiếp cận khu vực cho phép nhìn nhận, lý giải về những quan hệ đó

6 Đóng góp của đề tài

Thế kỷ XVII là thế kỷ thế giới có những biến chuyển to lớn, tiếp xúc giữa các khu vực trên thế giới diễn ra thường xuyên trên nhiều phương diện đặc biệt là trên lĩnh vực kinh tế thương mại và tư tưởng tôn giáo Thăng Long- Kẻ Chợ với tư cách là một kinh đô lớn, đông dân, có sức hấp dẫn đặc biệt đối những thương nhân khu vực và thế giới, giáo sĩ Kitô và những nhà du hành từ phương Tây xa xôi Đề

tài nghiên cứu Những người nước ngoài ở Thăng Long- Kẻ Chợ thế

kỷ XVII có những đóng góp cơ bản sau:

- Phân tích cơ chế vận động làm cho Thăng Long trở thành nơi hội tụ của cả nước- điều kiện quan trọng nhất hấp dẫn người ngoại quốc

- Lược thuật những người nước ngoài ở vùng đất Thăng Long trước thế kỷ XVII

- Cung cấp một cái nhìn toàn diện về những người nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ trên những phương diện cơ bản như: quá trình thiết lập quan hệ với chính quyền Thăng Long; cơ sở kinh doanh và cư trú; hoạt động kinh tế và truyền giáo, đời sống văn hoá xã hội của các nhóm đối tượng trong các mối quan hệ đa dạng, đa chiều

- Góp phần làm sáng tỏ vai trò, vị trí của Thăng Long trong

quá trình hội nhập khu vực và quốc tế của Đàng Ngoài và Đại Việt

7 Cấu trúc của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, Luận văn được chia thành 3 chương

Chương 1 Thăng Long- cơ sở, động lực thu hút những người nước ngoài

Chương 2 Hoạt động của thương nhân nước ngoài ở Thăng Long- Kẻ Chợ thế kỷ XVII

Chương 3 Hoạt động của giáo sĩ Kitô và đời sống của những người nước ngoài ở Thăng Long - Kẻ Chợ thế kỷ XVII

tụ hội của quan yếu bốn phương, đúng là nơi thượng đô kinh sư mãi muôn đời”

Địa mạo của Thăng Long dường như ít biến đổi trong một thời gian dài, môi trường sông nước giúp cho kinh thành Thăng Long vừa đóng vai trò của một quân cảng vừa đóng vai trò là một thương cảng

Đó là yêu cầu không thể thiếu để chính quyền có thể bảo vệ và phát triển đất nước của mình trong điều kiện thời đại bấy giờ Vị trí và môi trường thuận lợi đó làm cho Thăng Long trở thành một kinh đô có sức sống lâu dài, rực rỡ nhất so với tất cả các kinh đô khác ở Việt Nam

Thăng Long- Một không gian văn hoá tâm linh độc đáo: Không gian văn hoá tâm linh của vùng đất Thăng Long có thể tóm lại

ở ba nét đặc thù cơ bản: một là mức độ đậm đặc của các công trình tín ngưỡng tôn giáo; hai là thờ nữ thần; ba là có sự kết hợp của các nghi lễ tế tự quốc gia và các hình thức sinh hoạt tín ngưỡng dân gian tạo ra sức mạnh dồi dào của văn hoá Thăng Long Đó là kết quả tất yếu của vùng đất “hội nhân”, “hội thuỷ”, vùng đất kinh kỳ Yếu tố tâm linh cộng với những đặc thù của vùng đất Thăng Long là đích đến đầu tiên của những người nước ngoài

1.2 Người nước ngoài ở Thăng Long trước thế kỷ XVII

Từ rất sớm vùng đất Thăng Long là nơi nhiều người nước ngoài đến vì nhiều lý do khác nhau, nổi bật hơn cả là người Hoa và người Chăm Ở Thăng Long và vùng lân cận đã hình thành nên những phố phường của người Hoa và các làng của người Chăm

1.3 Nhân tố mới Thăng Long - Kẻ Chợ thế kỷ XVII

Bước đột khởi ở Thăng Long - Kẻ Chợ chính là sự lớn mạnh của khu phố buôn bán phía đông- nơi gắn với dòng sông Nhị Henri Bernard đầu thế kỷ XX nghiên cứu về Hà Nội thế kỷ XVII nhận định “khu kinh đô hành chính lúc đó hình như rộng lớn hơn cái mà ngày ngay chúng ta vẫn gọi là khu thành, bao gồm cung điện của hoàng đế với nhiều kiến trúc phụ Khu phố phường buôn bán có mật

độ dân cư rất đông, nằm kẹp giữa sông Hồng và Hoàng Thành Khu phố phường buôn bán này gần giống như một hình tam giác có đáy

đi qua bờ hồ Hoàn Kiếm, hai cạnh dựa vào sông và toà Hoàng thành

Sự phát triển của thương nghiệp đồng nghĩa với sự lớn mạnh của tầng lớp thương nhân.“Theo như người ta nói có tới 50 ngàn người buôn bán lẻ, và bán lẻ ở nhiều địa điểm trong thành phố” W Dampier, một thương gia người Anh khi đến đây cuối thế kỷ XVII (1688) nhật xét: “Kẻ Chợ là thành phố buôn bán duy nhất ở trong nước” Sự nhộn nhịp của hoạt động mua bán đã kiến tên gọi thành phố Kẻ Chợ trở lên phổ biến

Chương 2

HOẠT ĐỘNG CỦA THƯƠNG NHÂN NƯỚC NGOÀI

Ở THĂNG LONG - KẺ CHỢ THẾ KỶ XVII

2.1 Hoạt động buôn bán của người Hoa

Người Hoa ở Thăng Long và Đàng Ngoài thế kỷ XVII rất năng động và nhạy bén Họ tham gia buôn bán nhiều loại sản phẩm có nguồn gốc từ nhiều vùng khác nhau, hoạt động trên một địa bàn rất rộng lớn, từ Kẻ Chợ toả đi nhiều nơi: gần hơn cả là mối quan hệ giữa người Hoa ở Kẻ Chợ và Phố Hiến; xa hơn, người Hoa ở Thăng Long

có mối liên hệ với Đàng Trong, Batavia, nam Trung Hoa nhưng thường xuyên hơn cả là tuyến thương mại Đàng Ngoài - Nhật Bản Tính cố kết cộng đồng chặt chẽ của người Hoa tạo ra sức đề kháng và là nguồn sức mạnh để người Hoa cạnh tranh giành thắng lợi với thương nhân phương Tây Cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII,