Tục ngữ người Việt với việc phản ánh tri thức dân gian về thế giới tự nhiên và các mối quan hệ xã hội.

Tục ngữ người Việt với việc phản ánh tri thức dân gian về thế giới tự nhiên và các mối quan hệ xã hội.. Nguyễn Xuân Kính, Mã số: 60 22 36 Năm bảo vệ:2013 Abstract: Tìm hiểu việc phản á

Tục ngữ người Việt với việc phản ánh tri thức dân gian về thế giới tự nhiên và các mối quan hệ

xã hội

Thái Phương Thảo

Trường Đại học KHXH&NV Luận văn ThS Chuyên ngành: Văn học dân gian Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Xuân Kính, Mã số: 60 22 36

Năm bảo vệ:2013

Abstract: Tìm hiểu việc phản ánh tri thức dân gian về thế giới tự nhiên và mối quan hệ

xã hội trong tục ngữ: dự đoán thời tiết qua việc chiêm nghiệm những triệu chứng báo trước của thiên nhiên; ứng dụng trong việc canh tác nông nghiệp; ứng dụng trong chăn nuôi Thống kê, so sánh và đưa ra nhận xét các biện pháp nghệ thuật thể hiện qua hai bộ phận tục ngữ phản ánh thế giới tự nhiên và phản ánh các mối quan hệ xã hội

Keywords: Tục ngữ, Văn học dân gian, Văn học Việt Nam

Content:

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

QUY ƯỚC TRÌNH BÀY 5

1 Kí hiệu viết tắt 5

2 Về xuất xứ tài liệu 5

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

3 Giới thuyết một số khái niệm 9

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 10

5 Đối tượng nghiên cứu 10

6 Phương pháp nghiên cứu 11

7 Bố cục của luận văn 11

Chương 1 12

TỤC NGỮ NGƯỜI VIỆT VỚI VIỆC PHẢN ÁNH TRI THỨC DÂN GIAN VỀ THẾ GIỚI TỰ NHIÊN 12

1.1 Dự đoán thời tiết 12

1.1.1 Dự đoán thời tiết qua việc chiêm nghiệm những triệu chứng báo trước của thiên nhiên 12

1.1.2 Dự đoán thời tiết qua việc quan sát động vật 19

1.1.3 Dự đoán thời tiết qua việc quan sát thực vật 21

1.2 Ứng dụng trong việc canh tác nông nghiệp 23

1.2.1 Ứng dụng trong trồng lúa 23

1.2.2 Kinh nghiệm trồng một số loại cây khác 31

1.3 Ứng dụng trong chăn nuôi 34

1.3.1 Kinh nghiệm đánh bắt cá 34

1.3.2 Kinh nghiệm chăn thả gia súc gia cầm 36

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 39

Chương 2 40

TỤC NGỮ NGƯỜI VIỆT VỚI VIỆC PHẢN ÁNH TRI THỨC DÂN GIAN VỀ CÁC MỐI QUAN HỆ XÃ HỘI 40

2.1 Mối quan hệ trong gia đình 40

2.1.1 Mối quan hệ giữa ông bà - cháu, cha mẹ - con: 40

2.1.2 Mối quan hệ vợ chồng 45

2.1.3 Mối quan hệ mẹ chồng – nàng dâu, bố mẹ vợ – con rể, dì ghẻ – con chồng, bố dượng – con vợ: 49

2.1.4 Mối quan hệ giữa anh chị em ruột trong gia đình: 52

2.1.5 Mối quan hệ họ hàng 55

2.2 Tục ngữ phản ánh mối quan hệ ngoài xã hội 58

2.2.1 Mối quan hệ bạn bè, thầy trò trong tục ngữ 58

2.2.2 Mối quan hệ đồng bào, hàng xóm láng giềng: 62

2.2.3 Mối quan hệ giữa chủ và người làm thuê 64

2.2.4 Mối quan hệ vua quan và dân trong tục ngữ 65

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 69

Chương 3 70

SO SÁNH CÁC BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN QUA MẢNG ĐỀ TÀI VỀ THẾ GIỚI TỰ NHIÊN VÀ CÁC MỐI QUAN HỆ XÃ HỘI 70

3.1 Xét về mặt nghĩa 70

3.1.1 Nghĩa của những câu tục ngữ phản ánh tri thức về thế giới tự nhiên 71

3.1.2 Nghĩa của những câu tục ngữ phản ánh tri thức về các mối quan hệ xã hội 73 3.2 Xét về mặt cấu trúc 77

3.2.1 Cấu trúc của những câu tục ngữ phản ánh thế giới tự nhiên 78

3.2.2 Cấu trúc của những câu tục ngữ phản ánh các mối quan hệ xã hội 80

3.3 Xét về cách gieo vần và nhịp điệu 82

3.3.1 Về cách gieo vần : 82

3.3.2 Nhịp điệu : 85

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 92

KẾT LUẬN 93

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

tự nhiên và đấu tranh xã hội, được thể nghiệm nhiều lần trong nhận thức, đã trở nên thành những chân lý có tính chất phổ biến và được toàn nhân dân lao động công nhận

và sử dụng

Đó là những kinh nghiệm lâu đời và có tính chất tập thể được rút ra trong quá trình quan sát các hiện tượng tự nhiên, quá trình dùng sức người biến cải thiên nhiên, hiện tượng tự nhiên, quá trình xây dựng kinh tế sản xuất

Tục ngữ người Việt với việc phản ánh tri thức dân gian

về thế giới tự nhiên được xem xét dưới 3 góc độ:

- Dự đoán thời tiết: Người bình dân xưa đã dự đoán thời tiết qua ba yếu tố:

+ Chiêm nghiệm qua các triệu chứng báo trước của thiên nhiên:

Đã từ lâu thiên nhiên là đối tượng không thể tách rời với cuộc sống lao động và sinh hoạt của con người Việc sản xuất nông nghiệp luôn gắn chặt với từng sự thay đổi của thiên nhiên Vì vậy, việc khám phá và tìm hiểu một cách cụ thể, chính xác tự nhiên để từ đó con

người có những cách ứng xử, biến đổi và cải tạo thiên nhiên nhằm phát triển cuộc sống của mình ở mức cao hơn Người Việt từ đó có thể cùng chung sống với thiên nhiên mà không hề bị lệ thuộc vào nó, thông qua những công việc hàng ngày con người đã quan sát, đúc kết cho mình và những thế hệ đời sau những kinh nghiệm và bài học vô cùng quý báu để con người có thể ứng dụng một cách linh hoạt và sáng tạo trong cuộc sống của mình ở từng thời kỳ và thời điểm khác nhau

Thời tiết luôn là một trong những nhân tố tác động trực tiếp đến năng suất và sản lượng cây trồng và vật nuôi Nếu không nắm bắt được những quy luật của thời tiết thì dù người lao động có bỏ ra công sức bao nhiêu cũng không thể thu về lợi ích cho mình Và vì thế, từ buổi bình minh của loài người, người Việt đã đúc kết ra những kinh nghiệm dự báo thời tiết cho mình dựa trên những yếu tố như chiêm nghiệm bằng thời gian, những triệu chứng báo trước của thiên nhiên, qua việc quan sát động thực vật để từ đó ứng dụng và ứng phó với tự thay đổi của thiên nhiên để canh tác nông nghiệp, phát triển sản xuất

Trước hết, những câu nói ấy ban đầu là câu nói của một cá nhân trong cộng đồng Rồi từ đó, nó được đúc kết kiếm chứng rồi chuyển từ người này sang người khác, nó đã trở thành câu nói của cả cộng đồng người,

là tri thức không thể thiếu trong đời sống lao động của con người Việt

Dự đoán thời tiết qua thời gian trong một năm Thời gian nông lịch của người Việt từ ngàn xưa cho đến nay được chia thành mười hai tháng, từ tháng một đến tháng mười hai hay còn được chia thành bốn mùa xuân, hạ, thu, đông

Căn cứ vào thời gian này mà người dân Việt đã xem xét chiêm nghiệm thời tiết Theo đó, các hiện tượng của thiên nhiên như mưa, nắng, bão, gió đều được đề cập một cách tương đối đầy đủ

Ngoài ra, ông cha ta còn dự đoán các hiện tượng thời tiết dựa vào các triệu chứng báo trước của thiên nhiên Điều này, cho thấy óc nhận xét tinh tế của nhân dân ta Họ không chỉ dừng lại ở việc trông trời trông đất, khả năng quan sát mà còn trông mây trông mưa để có thể phòng chống và tránh được những ảnh hưởng nặng nề của thiên tai

Tục ngữ phản ánh tất cả những kiểu thời tiết, hiện tượng của thiên nhiên nhưng xét trong tổng số những câu tục ngữ nói về các hiện tượng tự nhiên thời tiết trong Tục ngữ Việt Nam, số câu tục ngữ nói về mưa và nắng là nhiều nhất Bởi lẽ mưa nắng quyết định việc được mất trong sản xuất nông nghiệp Người dân chú trọng hai kiểu thời tiết này dưới nhiều góc độ và quan sát chúng, dự báo dựa vào những triệu chứng báo trước của thiên nhiên

Những hiện tượng báo hiệu trời mưa được quan sát qua các kiểu hiện tượng báo trước như: mống, ráng, sấm, chớp, thâm, gió….Nhân dân ta đã quan sát các triệu trứng

báo trước của thiên nhiên và đặc biệt đã chú ý đến hai hiện tượng của trời đó là sấm, chớp Dự báo thời tiết mưa người bình dân còn dựa vào thâm, sầm hay màu sắc của bầu trời Ngoài ra, quan sát mặt trời, mặt trăng, mây, sao… để dự báo thời tiết nắng mưa

Rõ ràng rằng, theo kinh nghiệm của dân gian, khi mặt trăng có quầng thì trời sẽ hạn hán, có tán tản ra bên ngoài thì trời sẽ có mưa Hay khi có mây xanh thì trời nắng, mây trắng thì trời sẽ đổ mưa Cũng căn cứ vào kiểu thời tiết này thì cứ trời có ít sao thì sẽ có mưa lớn, nhiều sao thì không mưa mà có nắng to Dựa theo đó mà người dân sẽ biết phải phòng chống thiên tai, lũ lụt, hạn hán như thế nào và nhắc nhở mọi người trong việc trồng cây, hoa màu và con giống để có thể có được năng suất cao khi gặp phải những thay đổi bất thường Từ những kinh nghiệm trông trời, trông đất này mà người dân đã có được những kinh nghiệm trong gieo trồng, chăn nuôi, giúp họ biết trước được sẽ được hay mất mùa

Ngay từ buổi bình minh con người đã khẳng định được khả năng về trí tuệ của mình Những kinh nghiệm ấy xét trên lĩnh vực khoa học thì nó chỉ là việc dự báo thời tiết một cách đơn thuần nhưng xét trên một góc độ khác thì đó

là cả cách nhìn, nhận xét, đánh giá, nhận xét tinh tường của thế hệ trước mà cho tới ngày nay nó vẫn còn nguyên vẹn giá trị Nó thể hiện cách nhìn, cách cảm, cách nhận biết của người nông dân về hiện tượng diễn ra quanh mình

+ Dự đoán thời tiết qua việc quan sát động vật Người dân chú ý đến các loại động vật như kiến, cóc, ếch, én, quạ, chuồn chuồn

Đó là những quan sát của người dân Việt với những âm thanh, hình ảnh hàng ngày có thể nhìn thấy, nghe thấy, trông thấy được Trong tục ngữ Việt còn có bộ phận những câu tục ngữ đuợc quan sát qua hình ảnh những con chim, trong đó hình ảnh của những con chim én, con quạ, con sáo được nhân dân ta chú ý và đề cập đến như là những biểu tượng báo trước kiểu thời tiết mưa nắng

Người nông dân trong quá trình làm việc đã rút ra được những kinh nghiệm quý báu cho mình Khi làm việc trên đồng ruộng họ nhìn thấy những hiện tượng thường xuyên diễn ra và đúc rút được những kinh nghiệm quý báu ấy Loài vật có mối quan hệ mật thiết với việc sản xuất của người dân Từ đó, họ dựa vào những loài vật ấy để dự báo thời tiết nhằm sản xuất cho kịp thời vụ tránh được những thiệt hại cho việc chăm bón và nuôi trồng Kinh nghiệm ấy

là những bài học không thể nào thiếu được trong việc sản xuất của người dân

+ Dự đoán thời tiết qua việc quan sát thực vật

Ngoài một số loài vật được nhân dân quan sát như là một đối tượng để dự báo thời tiết, người nông dân còn căn

cứ vào một số loài thực vật, cây cỏ Người nông dân ấy nhận biết một cách sâu sắc cần chú ý đến thời tiết, hiện tượng mưa nắng để có biện pháp ứng phó kịp thời trong sản xuất Trong khi không có các dụng cụ chuyên nghiệp

để dự báo thì người nông dân chỉ có biện pháp là căn cứ vào những dấu hiệu xung quanh mình

Nằm trong khu vực có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, rất thuận lợi cho việc sinh trưởng và phát triển của những loại động thực vật vì thế ngoài việc căn cứ vào những loài động vật người dân còn dựa vào những loài thực vật có những thay đổi nhạy cảm với các loại hiện tượng thời tiết Một số loài thực vật được nhân dân để ý đến nhiều có thể

kể đến như cỏ gà, rễ si, lá tre …

Rõ ràng với những cây cỏ, thực vật vô cùng nhỏ bé mà gũi với đời sống hàng ngày của người dân mà nhân dân ta

đã đưa ra những kinh nghiệm vô cùng quý báu, dự báo thời tiết, dự đoán trước được sự thay đổi bất ngờ bất thường của thiên nhiên Chúng ta cũng dễ dàng nhận thấy được sự gắn

bó của nhân dân với công việc lao động mà từ đó mới nảy sinh và quan sát được những mối liên hệ mật thiết giữa những cây cỏ thực vật với thời tiết

Tục ngữ nói về thiên nhiên, thời tiết ra đời và phát triển trong thực tiễn đấu tranh và chinh phục thiên nhiên của người Việt Nó phản ánh mối quan hệ tích cực của con người đối với tự nhiên – tích cực vì nó nhằm tìm hiểu, cải tạo thế giới tự nhiên Sự cải tạo ấy một mặt thể hiện ở khuynh hướng lợi dụng những điều kiện tự nhiên sẵn có mặt khác tìm cách phát huy sự tác động của con người vào điều kiện tự nhiên ấy để lao động sản xuất có kết quả Từ việc làm ấy, nhân dân ta đã tìm cách để áp dụng vào sản

xuất trong công việc trồng trọt cũng như chăn nuôi và các hình thức lao động khác

- Ứng dụng trong việc canh tác nông nghiệp

Trong cuộc sống lao động sản xuất hàng ngày, nhân dân ta luôn chú trọng đến diễn biến của thời tiết và nhận xét các hiện tượng của nó Từ đó, trải qua nhiều thời kỳ, nhân dân ta đã tích lũy được những kinh nghiệm và tổng hợp tương đối chính xác diễn biến khí hậu trong cả năm Những kinh nghiệm ấy có phần phù hợp với khoa học và thực tiễn đã có những tác dụng nhất định trong quá trình đấu tranh với thiên tai, đảm bảo sản xuất có kết quả

+ Ứng dụng trong trồng lúa

Trong bộ phận câu tục ngữ nói về kinh nghiệm lao động thì phần lớn là những câu tục ngữ nói về nghề trồng trọt, mà chủ yếu là nghề trồng lúa nước Như chúng ta đã biết suốt thời kỳ phong kiến, lao động sản xuất của nhân dân ta vẫn là sản xuất nông nghiệp Cho tới ngày nay, nước

ta vẫn là một nước nông nghiệp, cư dân người Việt sinh sống chủ yếu trên dải đồng bằng sông và đồng bằng ven biển Vì thế, nghề trồng lúa nước là một nghề chiếm ưu thế Dựa vào các điều kiện tự nhiên sẵn có mà nhân dân ta

đã biết áp dụng trong lao động sản xuất để thu lại hiệu quả kinh tế cao nhất Điều này thể hiện rõ ràng trong tục ngữ,

nó được chứng minh bằng việc số lượng của những câu tục ngữ nói về nghề trồng lúa chiếm đại đa số, trong đó mọi mặt của việc trồng lúa nước đều được đề cập một cách đầy

đủ và rõ nét từ việc nhận thức về đặc tính của những loại

lúa khác nhau cho đến kinh nghiệm làm mạ, cày bừa, cấy lúa và chăm bón… tất cả đều được thể hiện một cách đầy

đủ và sinh động trong tục ngữ của người Việt

Đó là những kinh nghiệm về nhận thức những đặc tính của những loại lúa khác nhau ở Việt Nam, kinh nghiệm làm mạ, địa điểm gieo mạ, cách gieo mạ, làm ruộng, cấy lúa, chăm bón Từ những thực tiễn lao động sản xuất mà nhân dân ta đã để lại một kho tàng tri thức nông nghiệp quan trọng về việc trồng lúa từ khâu gieo mạ cho đến khâu chăm bón Tất cả được vẽ lại một cách tỉ mỉ và kĩ càng Điều này cho ta thấy khả năng quan sát nhận biết các

sự vật hiện tượng của nhân dân ta từ ngàn xưa Với những kinh nghiệm ấy ta cũng có thể khẳng định nước Việt ta xuất phát từ một nước nông nghiệp, cây canh tác chủ yếu

là cây lúa nước, là quê hương của những người thuần nông, hiền lành, chất phác mà có những nhận xét, óc phán đoán tinh tế, sáng tạo để lại những bài học kinh nghiệm vô cùng to lớn cho muôn đời sau Đó là một kho tàng tri thức

vô cùng phong phú và đa dạng

+ Kinh nghiệm trồng một số loại cây khác

Căn cứ vào điều kiện tự nhiên mà cha ông ta còn có thể phát triển một số loại cây trồng khác ngoài cây lúa là sản phẩm nông nghiệp chính Đó là việc trồng một số loại cây hoa màu Cây hoa màu cũng chiếm một phần không nhỏ trong quá trình canh tác của nhân dân ta mặc dù mỗi loại mang những đặc điểm khác nhau Người dân thường trồng các loại cây này trên vùng đất khô, đất màu mỡ hay

còn có thể xen canh gối vụ với cây lúa Một số loại hoa màu được nhân dân ta trồng nhiều như cây đỗ, vừng, lạc, dưa, khoai, các loại củ … Thời gian gieo trồng từng loại này cũng phải phụ thuộc vào từng thời điểm khác nhau trong năm

- Ứng dụng trong chăn nuôi

+ Kinh nghiệm đánh bắt cá

Ở nước ta cùng với nghề trồng trọt thì nghề đánh cá, chăn nuôi trồng dâu nuôi tằm cũng chiếm những vị trí quan trọng trong đời sống lao động của nhân dân Điều đó được phản ánh khá đầy đủ trong những câu tục ngữ nói về chăn nuôi

Nhân dân thường nói:

“Thứ nhất canh trì, thứ nhì canh viên, tam

thứ canh điền.”

Nghĩa là nuôi cá là nghề thu lại lợi nhuận kinh tế cao nhất, sau đó mới đến làm vườn và làm ruộng Trong nghề nuôi cá, dân gian có cả một kho kinh nghiệm về chăn thả và đánh bắt Từ quá trình chọn điều kiện để thả, chọn con giống và quá trình đánh bắt… tất cả đều được tái hiện một cách sinh động Mỗi nơi, mỗi loại cá có những yêu cầu riêng và vì thế, những bài học kinh nghiệm đó là cả một kho tàng vô giá trong quá trình nuôi thả cá Những kinh nghiệm ấy quả đã chứng tỏ sự yêu thích và gắn bó mật thiết với cuộc sống lao động của những người lao động xưa Đồng thời cũng khẳng định khả năng quan sát và nhận xét tinh tế của những người bình dân xưa Bởi lẽ, những

kinh nghiệm ấy vẫn được các thế hệ sau sử dụng như là những công thức không thể nào thay đổi được

+ Kinh nghiệm chăn thả gia súc gia cầm

Trước tiên đó là kinh nghiệm chọn giống Việt Nam

là nước nông nghiệp điển hình Trâu là con vật có vai trò lớn trong sản xuất nông nghiệp Công việc chính của nhà nông như cày bừa, vận chuyển thóc gạo đều do trâu đảm nhiệm Trâu gắn bó thân thiết với cả đời người nông dân vì thế nó đã đi vào đời sống vật chất và tinh thần của người nông dân Việt Nam từ xa xưa Hình ảnh con trâu đã được thể hiện trong văn học dân gian, đặc biệt là thể hiện trong tục ngữ Việt Nam một cách đậm nét Đó là kinh nghiệm chọn và chăn nuôi các giống vật nuôi như trâu, bò, lợn, gà… những con vật nhỏ bé ấy đi vào tục ngữ một cách tự nhiên và mang những giá trị biểu cảm cao phản ánh đời sống sinh hoạt và lao động của người dân Việt bao đời nay

- Mối quan hệ trong gia đình

+ Mối quan hệ giữa ông bà - cháu, cha mẹ - con:

Sự nghiệp của gia đình do ông bà, cha mẹ xây dựng và tạo lập Thế hệ sau là con cháu tiếp nối, lưu truyền và phát triển Trong gia đình, đó là mối quan hệ ruột thịt thiêng liêng, cao cả Tục ngữ đã coi mối quan hệ ấy như là một đối tượng phản ánh không thể tách rời:

“Con người có cố có ông, như cây có cội như sông có

nguồn”

Trước tiên, đó là quan hệ giữa cha mẹ và con cái Nó được phản ánh sâu sắc mà đầy đủ trong tục ngữ, thể hiện cách nghĩ, cách sống và cách cảm của người Việt

Đó là sự yêu thương, lo lắng bảo vệ con của những đấng sinh thành Dù ở bất kỳ nơi đâu, làm gì, cha mẹ luôn hướng về những đứa con của mình, bởi lẽ con cái là nguồn động viên tinh thần không thể thiếu, không thể tách rời của cha mẹ

Đó là vai trò “trụ cột gia đình” của người cha, vai trò không thể thiếu được ở trong bất kỳ một gia đình nào Người cha cho con lòng can đảm, dũng cảm vượt qua mọi chông gai, thử thách của cuộc sống; cho con khí chất mạnh

mẽ, dám làm dám chịu và để con đủ lông đủ cánh khẳng định bản thân mình trong cuộc sống

Đó còn là vai trò của người mẹ đối với con cái Tục ngữ thường nói “công cha, nghĩa mẹ” Nếu như nói về tình cha con tục ngữ khẳng định “phụ tử tình thâm” thì nói đến tình mẫu tử, tục ngữ một lần nữa đề cao vai trò của người

mẹ mà trước hết đó là sự hy sinh lớn lao, âm thầm mà lặng

lẽ của người mẹ “chỗ ướt mẹ nằm chỗ ráo con lăn”

Bên cạnh việc ca ngợi công ơn của người mẹ, tục ngữ cũng lên án, phê phán một cách nghiêm khắc với những người con thiếu trách nhiệm, thiếu tình thương, không làm tròn nghĩa vụ và bổn phận của người con đối với cha mẹ Tục ngữ cũng đặt ra vấn đề trách nhiệm của cha mẹ với con cái trong việc nuôi dạy chúng

Không có người cha người mẹ nào lại không muốn chứng kiến sự thành đạt của con và hạnh phúc khi thấy con cái phát huy được cái chí của mình Vì thế câu tục ngữ như

là những bài học, lời cảnh tỉnh và cũng là sự mong mỏi lớn lao của cha ông vào thế hệ sau Dân tộc ta luôn coi trọng con người Vì vậy những bài học về tình cha mẹ – con cái, ông bà - cháu được phản ánh sâu sắc truyền từ đời này sang đời khác Nó được phản ánh nhiều mặt, nhiều khía cạnh nói lên sự sâu sắc trong lối sống, lối nghĩ của người dân Việt

+ Mối quan hệ vợ chồng

Quan hệ vợ chồng là mối quan hệ được đề cập đến nhiều trong tục ngữ Bắt đầu từ mối quan hệ này mà nảy sinh và hình thành nhiều mối quan hệ khác trong gia đình

và ngoài xã hội

Xét trong mối quan hệ gia đình, mối quan hệ vợ chồng

là mối quan hệ gắn bó gần gũi cả về thể xác và tâm hồn người vợ và người chồng đảm nhiệm những trách nhiệm khác nhau trong gia đình Mỗi người một tính cách, một

suy nghĩ vì thế không thể tránh khỏi những xô xát trong cuộc sống chung, nhưng tục ngữ cũng đã lên tiếng phê phán những thói trăng hoa bên ngoài của người chồng và bênh vực cho người vợ chịu thương chịu khó chấp nhận hoàn cảnh vượt lên những khó khăn trong cuộc sống điều

đó chứng tỏ mơ ước về một cuộc sống gia đình hạnh phúc hướng tới một xã hội tốt đẹp đã tồn tại từ ngàn xưa

+ Mối quan hệ mẹ chồng – nàng dâu, bố mẹ vợ – con

rể, dì ghẻ – con chồng, bố dượng – con vợ:

Theo quan niệm truyền thống, người dân cho rằng những mối quan hệ này là mối quan hệ xa cách, không chung huyết thống Phản ánh những mối quan hệ không cùng huyết thống trong gia đình, tục ngữ Việt cũng phản ánh một cách chân thực và tỉ mỉ Đồng thời cũng cất lên tiếng chia sẻ với những thân phận bị chà đạp, có cuộc sống không được vẹn toàn, hạnh phúc Điều đó thể hiện lối nghĩ

và cảm thông sâu sắc của người Việt bao nhiêu đời nay

+ Mối quan hệ giữa anh chị em ruột trong gia đình: Bên cạnh mối quan hệ bố mẹ – con cái, mối quan hệ anh chị em trong gia đình cũng là mối quan hệ được đề cập nhiều, phong phúc ở nhiều khía cạnh khác nhau Mối quan

hệ này thực tế là mối quan hệ của những người ruột thịt, người thân, đó là mối quan hệ giữa anh chị em ruột, anh