Nghiên cứu tiếng dân tộc Kinh ở Quảng Tây Trung Quốc Lê Xảo Bình Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận án TS Chuyên ngành: Ngôn ngữ các dân tộc thiểu số Việt Nam Mã số 62 22
Trang 1Nghiên cứu tiếng dân tộc Kinh ở Quảng Tây
Trung Quốc
Lê Xảo Bình
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận án TS Chuyên ngành: Ngôn ngữ các dân tộc thiểu số Việt Nam
Mã số 62 22 01 25 Người hướng dẫn: GS.TS Trần Trí Dõi
Năm bảo vệ: 2012
Abstract Khái quát về “Dân tộc Kinh ở Quảng Tây Trung Quốc” Trình bày một vài
nội dung liên quan đến “lý thuyết” phục vụ cho nhiệm vụ của đề tài miêu tả những
“đặc điểm cấu trúc âm tiết tiếng Kinh” Sau đó luận án sẽ miêu tả âm vị học “bức tranh ngữ âm hiện nay của tiếng Kinh” thể hiện qua việc mô tả hệ thống thanh điệu, hệ thống ngữ âm đoạn tính tiếng Kinh Giới thiệu về hệ thống ngữ âm tiếng Kinh, mà cụ thể là tiếng Kinh ở làng Vạn Vỹ mô tả thêm một số “đặc điểm cấu trúc ngữ pháp tiếng Kinh” mà chúng tôi nhận thấy chưa có ở công trình “Nghiên cứu tiếng Kinh” của tác giả Vi Thụ Quan Làm sáng rõ những khác biệt giữa tiếng Kinh so với tiếng Việt hiện đại” về ngữ âm như thế nào Sau đó qua sự khác biệt ấy, bước đầu góp phần vào việc
lý giải đặc điểm phát triển của tiếng Kinh trong một môi trường mới ở Trung Quốc Keywords Dân tộc thiểu số Việt Nam; Ngôn ngữ học; Tiếng kinh ; Dân tộc Kinh;
Quảng Tây
Trang 2
Content
MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Danh mục các quy tắc viết tắt, phiên âm quốc tế
Danh mục các hình vẽ, bảng biểu, đồ thị
MỞ ĐẦU……….………1
0.1.Lý do chọn đề tài……… 1
0.2.Khái quát về tình hình nghiên cứu tiếng Kinh………….………1
0.3.Nhiệm vụ và phạm vi tư liệu nghiên cứu của luận án……… …5
0.4.Phương pháp nghiên cứu………5
0.5.Đóng góp và ý nghĩa của luận án……… ……6
0.6.Cấu trúc của luận án……… 7
CHƯƠNG MỘT CẢNH HUỐNG NGÔN NGỮ CỦA TIẾNG KINH VÀ MỘT VÀI VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI……… 10
1.1 Dân tộc Kinh ở Quảng Tây Trung Quốc……… 10
1.1.1.Tình hình chung của dân tộc Kinh……… 10
1.1.1.1 Tình hình hiện nay của dân tộc Kinh……….10
1.1.1.2 Nguồn gốc lịch sử của dân tộc Kinh……….….11
1.1.2 Môi trường sinh thái tự nhiên và kinh tế xã hội của dân tộc Kinh………12
1.1.3 Khái quát về văn hóa truyền thống và tập tục của dân tộc Kinh………….13
1.1.3.1 Tôn giáo tín ngưỡng……… … 13
1.1.3.2 Ăn ở và đi lại………16
1.1.3.3 Trang phục……….17
1.1.3.4 Ngày lễ……… 18
1.1.3.5 Hôn nhân và tang lễ……… …21
1.1.3.6 Kiêng kỵ của dân tộc Kinh………22
1.1.3.7 Vui chơi giải trí của dân tộc Kinh……… 23
1.1.3.8 Văn học nghệ thuật của dân tộc Kinh………24
1.1.3.9 Kỹ thuật sản xuất của dân tộc Kinh……… 28
Trang 31.1.3.10 Danh nhân của dân tộc Kinh……….28
1.1.4 Môi trường của tiếng Kinh……… 29
1.1.4.1 Vị trí địa lý……… ….29
1.1.4.2 Giáo dục nhà trường ……… 30
1.1.4.3 Quan hệ dân tộc………31
1.1.4.4 Hôn nhân gia đình……….32
1.1.4.5 Hoàn cảnh xã hội……… 32
1.2 Nhận xét về tình trạng nghiên cứu tiếng Kinh đã có và cách tiếp cận của luận án……… 33
1.2.1 Bình luận tình hình nghiên cứu tiếng Kinh ở Trung Quốc……… … 34
1.2.2 Vấn đề mô tả một ngôn ngữ, trường hợp tiếng Kinh……… 36
1.3 Một vài vấn đề khác liên quan đến đề tài……….……….37
1.3.1 Cảnh huống ngôn ngữ……… …38
1.3.2 Tiếp xúc và vay mượn ngôn ngữ……… …39
1.3.3.1 Vay mượn từ vựng……….41
1.3.3.2 Giao thoa ngôn ngữ……… …44
1.3.3.3 Ngôn ngữ pha trộn……….46
1.3.3.4 Chuyển mã……… …… 47
1.3.3.5 Trộn mã……….…47
1.3.4 Thái độ ngôn ngữ……….47
1.4 Vấn đề tư liệu………49
1.4.1 Các bước thu thập tư liệu……….51
1.4.1.1 Thu thập những tư liệu liên quan đến đề tài……….51
1.4.1.2 Điêu tra điền dã……….…52
1.4.2 Tình hình tư liệu hiện nay………56
1.5 Tiểu kết……….………57
CHƯƠNG HAI MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC NGỮ ÂM CỦA TIẾNG KINH………… ……60
2.1 Đặc điểm cấu trúc âm tiết tiếng Kinh………60
Trang 42.1.1 Cấu trúc âm tiết của tiếng Kinh……… 60
2.1.1.1 Những nét cơ bản về âm tiết……… …… 60
2.1.1.2 Cấu trúc âm tiết của tiếng Kinh……… 61
2.1.2 Đặc điểm của âm tiết tiếng Kinh……….62
2.2 Bức tranh ngữ âm hiện nay của tiếng Kinh……… 63
2.2.1 Mô tả thanh điệu trong tiếng Kinh hiện nay……… 64
2.2.1.1 Thanh 1 (thanh bằng)……… 64
2.2.1.2 Thanh 2 (thanh huyền)………66
2.2.1.3 Thanh 3 (thanh hỏi )………67
2.2.1.4.Thanh 5 (thanh sắc)……… 69
2.2.1.5.Thanh 6 (thanh nặng)……… 70
2.2.1.6.Tiêu chí khu biệt thanh điệu……….72
2.2.2 Hệ thống ngữ âm đoạn tính trong tiếng Kinh……… …73
2.2.2.1 Phụ âm đầu………73
2.2.2.2 Âm đệm trong tiếng Kinh 82
2.2.2.3 Âm chính trong tiếng Kinh………83
2.2.2.4 Âm cuối 92
2.3 Tiểu kết 95
2.3.1 Tóm lược về hệ thống ngữ âm của tiếng Kinh 95
2.3.2 Một vài lưu ý 96
CHƯƠNG BA MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC TỪ VỰNG VÀ NGỮ PHÁP TIẾNG KINH 98
3.1 Đặc điểm từ vựng tiếng Kinh hiện nay 98
3.1.1 Đặc điểm cấu tạo từ trong tiếng Kinh hiện nay 100
3.1.1.1 Từ đơn tiếng Kinh 100
3.1.1.2 Từ phức hợp tiếng Kinh 101
3.1.2 Các lớp từ trong tiếng Kinh hiện nay 104
Trang 53.1.2.1 Các lớp từ vay mƣợn từ tiếng Hán 105
3.1.2.2 Đặc điểm cấu tạo của từ vay mƣợn trong tiếng Kinh 107
3.1.3 Về một số kiểu từ trong tiếng Kinh 109
3.1.3.1 Từ đồng âm 109
3.1.3.2 Từ đồng nghĩa 111
3.1.3.3 Từ trái nghĩa……… 114
3.1.4 Ngữ cố định tiếng Kinh 115
3.1.4.1 Thành ngữ tiếng Kinh 116
3.1.4.2 Quán ngữ trong tiếng Kinh……….116
3.1.4.3 Tục ngữ tiếng Kinh 117
3.2 Đặc điểm cấu trúc của ngữ pháp tiếng Kinh 118
3.2.1 Phân loại từ tiếng Kinh thành từ loại 118
3.2.1.1 Danh từ 119
3.2.1.2 Động từ 121
3.2.1.3 Tính từ 124
3.2.1.4 Từ tƣợng thanh 125
3.2.1.5 Số từ……… 126
3.2.1.6 Đơn vị từ 130
3.2.1.7 Đại từ 132
3.2.1.8 Phó từ 136
3.2.1.9 Giới từ 139
3.2.1.10 Liên từ……… …141
3.2.1.11 Trợ từ 143
3.2.1.12 Thán từ……… 145
3.2.2 Đặc điểm cấu tạo đoản ngữ trong tiếng Kinh hiện nay……… 146
3.2.2.1 Đoản ngữ liên hợp……… 146
3.2.2.2 Đoản ngữ chính phụ 146
3.2.2.3 Đoản ngữ chủ vị 147
3.2.2.4 Đoản ngữ động bổ……… 148
3.2.2.5 Đoản ngữ bổ sung………148
Trang 63.2.2.6 Đoản ngữ đồng vị………148
3.2.2.7 Đoản ngữ liên vị 148
3.2.2.8 Đoản ngữ kiêm ngữ……… ………….148
3.2.3 Đặc điểm cấu tạo câu trong tiếng Kinh hiện nay 148
3.2.3.1 Thành phần câu đơn trong tiếng Kinh 149
3.2.3.2 Phân loại câu 151
3.2.4 Tiểu kết 153
CHƯƠNG BỐN TIẾNG KINH Ở QUẢNG TÂY TRUNG QUỐC TRONG MỐI TƯƠNG QUAN VỚI TIẾNG VIỆT HIỆN ĐẠI VÀ TIẾNG HÁN KHU VỰC……… 155
4.1 Những khác biệt ngữ âm của tiếng Kinh so với tiếng Việt hiện đại………156
4.1.1 Những khác biệt của ngữ âm tiếng Kinh với tiếng Việt hiện đại……… 156
4.1.1.1 Những khác biệt của thanh điệu tiếng Kinh với tiếng Việt hiện đại… 156
4.1.1.2 Những khác biệt của âm đầu tiếng Kinh với tiếng Việt hiện đại…….…160
4.1.1.3 Những khác biệt của phần vần tiếng Kinh với tiếng Việt hiện đại… …164
4.1.2 Những khác biệt của từ vựng và ngữ pháp tiếng Kinh với tiếng Việt hiện đại 170
4.1.2.1 Những khác biệt của từ vựng 170
4.1.2.2 Về trật tự câu 171
4.1.2.3 Về yếu tố ngữ pháp được mượn từ tiếng Hán 172
4.2 Tình hình sử dụng hiện nay và việc bảo tồn và phát triển tiếng Kinh ở Quảng Tây Trung Quốc 172
4.2.1 Một vài nét chính của tình hình sử dụng 172
4.2.1.1.Giai đoạn I 173
4.2.1.2 Giai đoạn II 173
Trang 74.2.2 Việc bảo tồn và phát triển tiếng Kinh 174
4.2.2.1 Văn hóa dân tộc Kinh đang được bảo tồn 175
4.2.2.2 Việc bảo tồn và phát triển tiếng Kinh 176
4.3 Tiểu kết cho chương 4 176
4.2.1 Tiểu kết thứ nhất 176
4.2.2 Tiểu kết thứ hai 179
KẾT LUẬN 181
CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN……… 187
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 188 Phụ lục
MỞ ĐẦU
0.1.Lý do chọn đề tài
Tiếng Kinh là tiếng nói của dân tộc Kinh ở Quảng Tây Trung Quốc Theo những nghiên cứu đã có ở Trung Quốc, tổ tiên của người Kinh ở đây là người Đồ Sơn Hải Phòng Việt Nam [86, tr3] Vì thế, có thể cho rằng gốc của tiếng Kinh ở đây là tiếng nói của người miền Bắc Việt Nam
Do tách biệt lâu dài với sinh hoạt ngôn ngữ gốc đồng thời chịu ảnh hưởng của tiếng nói của các tộc người khác, tiếng nói của họ đã không phải là tiếng Việt thuần túy nữa Nó đã có sự thay đổi về ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp so với tiếng Việt hiện đại
Trang 8References TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tiếng Việt:
1 Diệp Quang Ban (1989), Ngữ pháp tiếng Việt phổ thông (tập 1), Nxb
Đại học và Trung học chuyên nghiệp
2 Diệp Quang Ban (2005), Ngữ pháp tiếng Việt, Nxb Giáo dục
3 Võ Bình (1971), “Vài nhận xét về từ ghép song song tiếng Việt”, Tạp
chí Ngôn ngữ (2)
4 Lê Xảo Bình (2007), “Thử phân tích sự ảnh hưởng của tiếng Hán đối
với ngữ pháp tiếng dân tộc Kinh”, Tạp chí Ngôn ngữ (6)
5 Nguyễn Tài Cẩn (1999), Ngữ pháp tiếng Việt, Nxb Đại học Quốc gia
Há Nội
6 Nguyễn Tài Cẩn (1995), Giáo trình lịch sử ngữ âm tiếng Việt (sơ thảo), Nxb Giáo dục
7 Nguyễn Tài Cẩn (1979), Nguồn gốc và quá trình hình thành cách đọc
Hán Việt, Nxb Khoa học xã hội
8 Đỗ Hữu Châu (2005), Đỗ Hữu Châu tuyển tập, Nxb Giáo dục
9 Đỗ Hữu Châu (1998), Cơ sở ngữ nghĩa học từ vựng, Nxb Giáo dục
10 Đỗ Hữu Châu (1996), Từ vựng-ngữ nghĩa, Nxb Đại học Quốc gia Hà
Nội
11 Đỗ Hữu Châu (1981), Từ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt, Nxb Giáo dục
12 Mai Ngọc Chừ (chủ biên) (2001), Các ngôn ngữ phương Đông, Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội
13 Trần Trí Dõi (1999), Nghiên cứu ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt
Nam, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
14 Trần Trí Dõi (2002), “Một vài nhận xét về lịch sử nghiên cứu phương
ngữ tiếng Việt”, Lược sử Việt ngữ học tập I, Nxb Giáo dục
15 Trần Trí Dõi (2005), Giáo trình lịch sử tiếng Việt, Nxb Đại học Quốc
gia Hà Nội
Trang 916 Trần Trí Dõi (2006), “Thử giải thích hiện tượng có năm thanh điệu
trong một vài phương ngữ Việt”, Tạp chí Ngôn ngữ (8)
17 Trần Trí Dõi (2007),“Đặc điểm ngữ âm và việc dạy học thanh điệu
trong tiếng Việt”, Hội thảo Quốc tế “Tôi không hiểu”, Đại học
Maryland (Maryland University), USA (4)
18 Trần Trí Dõi (2008), “Về một vài đặc điểm trong hoạt động giáo dục
song ngữ ở vùng dân tộc thiểu số của Việt Nam” Ngôn ngữ & đời
sống (12)
19 Trần Trí Dõi (2009), “Trao đổi với những ý kiến khác nhau về
“nguyên âm ba” trong sách dạy tiếng Việt ở ngoài Việt Nam”, Kỷ yếu
Hội thảo Quốc tế “Nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ, văn hoá Việt –
Nam Trung Quốc ở Đông Á và Đông Nam Á” (11), Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội
20 Trần Trí Dõi (2009), “Về nguồn gốc lịch sử của dãy âm đầu mũi
[m,n, ɲ, ŋ] hiện nay trong tiếng Việt”, Tạp chí Ngôn ngữ (11)
21 Trần Trí Dõi (2010), “Tương ứng thanh điệu các từ Hán Việt cổ - Hán Việt góp phần giải thích nguồn gốc thanh điệu tiếng Việt”, Hội thảo
“Ngôn ngữ học toàn quốc 2010: Ngôn ngữ học và các ngôn ngữ ở
Việt Nam”, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
22 Nguyễn Hữu Đạt (1981), “Thử tìm hiểu qui tắc cấu tạo một số nhóm
từ của tiếng Việt”, Một số vấn đề ngôn ngữ học Việt Nam, Nxb Đại
học và Trung học chuyên nghiệp
23 Đinh Văn Đức (1986), Ngữ pháp tiếng Việt-từ loại, Nxb Đại học và
Trung học chuyên nghiệp
Trang 1024 Nguyện Thiện Giáp(2008), Giáo trình ngôn ngữ học, Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội
25 Nguyễn Thiện Giáp (chủ biên) (2005), Lược sử Việt ngữ học, Nxb
Giáo dục
26 Nguyễn Thiệp Giáp (2000), Ngữ dụng Việt ngữ, Nxb Đại học Quốc
gia Hà Nội
27 Nguyễn Thiện Giáp (1985), Từ vựng học tiếng Việt, Nxb Đại học và
Trung học chuyên nghiệp
28 Hoàng Văn Hành (1990), Cơ chế tựa phụ gia trong tiếng Việt, Tạp chí
Ngôn ngữ (2)
29 Hoàng Văn Hành(1990), Tìm hiểu thêm về các tổ hợp song tiết kiểu
“vui tính”, “mát tay” trong tiếng Việt, Tạp chí Ngôn ngữ (1)
30 Hoàng Văn Hành, Hà Quang Năng, Nguyễn Văn Khang (1998), Từ
tiếng Việt, Nxb Khoa học xã hội
31 Hoàng Văn Hành (1991), Từ ngữ tiếng Việt trên đường hiểu biết và
khám phá, Nxb Khoa học xã họi
32 Hoàng Văn Hành (1989), “Đặc điểm vốn từ của phong cách ngôn ngữ văn hóa học (trong sự so sánh với phong cách ngôn ngữ văn bản nghệ
thuật Tiếng Việt)”, Tạp chí Ngôn ngữ (1)
33 Cao Xuân Hạo (2001), “Âm vị học và tuyến tính”, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
34 Nguyễn Quang Hồng (2001), “Âm tiết và loại hình ngôn ngữ”, Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội
35 Nguyễn Văn Khang (2007), Từ ngoại lai trong tiếng Việt, Nxb Giáo
dục
36 Nguyễn Văn Khang (2007), “Vấn đề ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở
Nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa”, Tạp chí Nghiên cứu Trung
Quốc (4)
Trang 1137 Nguyễn Văn Khang (2003), Kế hoạch hóa ngôn ngữ, Nxb Khoa học
xã hội
38 Nguyễn Văn Khang (1999), Ngôn ngữ học xã hội, Nxb Khoa học xã
hội
39 Nguyễn Văn Khang (1992), “Vai trò của một số nhân tố ngôn ngữ-xã
hội trong việc hình thành nghĩa của các yếu tố Hán-Việt”, Tạp chí
Ngôn ngữ (4)
40 Nguyễn Văn Khang (1986), Bước đầu tìm hiểu đặc điểm du nhập các
yếu tố Hán Việt, Trong cuốn Những vấn đề ngôn ngữ học về các ngôn
ngữ phương Đông Viện ngôn ngữ học
41 Lê Đình Khẩn (2001), Từ vựng gốc Hán trong tiếng Việt, Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội
42 Hồ Lê (1976), Vấn đề cấu tạo từ của tiếng Việt hiện đại, Nxb Khoa
học xã hội Hà Nội
43 Hà Quang Năng (1998), Vấn đề từ láy trong tiếng Việt Trong cuốn
Từ láy, những vấn đề còn để ngỏ, Nxb Khoa học xã hội
44 Nguyễn Văn Tu (1976), Từ và vốn từ tiếng Việt hiện đại, Nxb Đại
học và Trung học chuyên nghiệp
45 Lê Xuân Thại (2005), Từ Hán Việt và việc giảng dạy từ Hán Việt,
Nxb Giáo dục
46 Lê Xuân Thại (1969), “Cụm từ và phân tích câu theo cụm từ”, Tạp
chí Ngôn ngữ (2)
47 Nguyễn Kim Thản (2008), Cơ sở ngữ pháp tiếng Việt, Nxb Khoa học
Xã hội
48 Lê Quang Thiêm (2004), Nghiên cứu đối chiếu các ngôn ngữ, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội
49 Đoàn Thiện Thuật (1999), Ngữ âm tiếng việt, Nxb Đại học Quốc gia
Hà Nội
Trang 1250.Trung tâm khoa học xã hội và Nhân văn quốc gia (2002), Ngữ pháp
tiếng Việt Nxb Khoa học xã hội
Tài liệu tiếng Hán:
51 曹炜 (Tào Vĩ) (2004), 《现代汉语词汇研究》(Hiện đại Hán ngữ từ vựng nghiên cứu)，《北京大学出版社》, 北京。
52 长山 (Trường Sơn) (2007)，《满蒙语书面语词汇比较研究》(Mạn Mông ngữ thư diện ngữ từ vựng tỷ giảo nghiên cứu)，《中央民族 大学博士论文》，北京。
53 陈保亚(Trần Bảo Á) (1996), 《论语言接触与语言联盟》(Luận ngôn ngữ tiếp xúc và ngôn ngữ liên minh) , 《语文出版社》，北 京。
54 陈保亚（Trần Bảo Á）(1997), 《侗台语和南亚语的语源关系》 (Động đài ngữ hòa Nam Á ngữ đích ngữ nguyên quan hệ) , 载
《云南民族学院学报》1997 年第 2 期，昆明。
55 陈时见(Trần Thời Kiến) (1996), 《中国京族古代的教育活动论 略》(Trung Quốc Kinh tộc cổ đại đích giáo dục hoạt động luận lược)，载《广西民族研究》1996 年第 1 期。
56 陈 原 (Trần Nguyên) (2003), 《 语 言 和 人 》 (Ngữ ngôn hòa nhân)，《商务印书馆》，北京
57 陈增瑜(Trân Tăng Dư) (2007), 《京族喃字史歌集》(Kinh tộc Nam chữ sử ca tập), 《民族出版社》，北京。
58 程方(Trình Phương) (1982), 《京族双语制考察纪实》(Kinh tộc song ngữ chế khảo sát kỷ thực), 载《民族语文》1982 年第 6 期。
59 程方 (Trình Phương) (1988), 《现代越南语概论》(Hiện đại Việt Nam ngữ khái luận), 《广西民族学院民族研究所》，南宁。
Trang 1360．戴庆厦 (Đới Kháng Hạ) (2004)，《社会语言学概论》(Xã hội ngữ
ngôn học khái luận)，《商务印书馆》，北京。
61 戴昭铭 (Đới Chiêu Minh) (1996), 《文化语言学导论》(Văn hóa ngữ ngôn học đảo luận), 《语文出版社》，北京。
62 邓佑玲 (Đặng Hữu Linh) (2003), 谈少数族群的语言转用和语言保
持(Đàm thiểu số tộc quần đích ngữ ngôn chuyển dụng hòa ngữ ngôn bảo chì)，载《中央民族大学学报（哲学社会科学版）》2003 年
第 1 期。
63 范宏贵 (Phạm Hồng Quý),刘志强 (Lưu Chí Cường) (2008), 《越南 语言文化探究》(Việt Nam ngữ ngôn văn hóa thám cứu)，《民族 出版社》，北京。
64 国家语言监测与研究中心(Quốc gia ngữ ngôn giám trắc dữ nghiên cứu trung tâm) (2007),《中国语言生活状况报告（上、下编）》 (Trung Quốc ngữ ngôn sinh hoạt trạng khoáng báo cáo)，《商务印 书馆》，北京。
65 广西壮族自治区编辑组(Quảng Tây Choang tộc tự trị khu biên tập tổ) (1987), 国家民委民族问题五种丛书之一中国少数民族社会历 史调查资料丛刊《广西京族社会历史调查》(Quảng Tây Kinh tộc
xã hội lịch sử điều tra)，《广西人民出版社》，南宁。
66 广西壮族自治区地方志编纂委员会编(Quảng Tây Choang tộc tự trị khu địa phương chí biên soạn ủy viên hội biên) (2000), 《广西通志· 少数民族语言志（京语部分）》(Quảng Tây thông chí·thiểu số dân tộc ngữ ngôn chí (Kinh ngữ bộ phận)) ， 《 广 西 人 民 出 版 社》，南宁。