Trong các chuyên đề giáo dục sinh viên sư phạm ở các trường Sư phạm và trong các chuyên đề bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên Ngữ văn, các nhà sư phạm đã luôn coi việc dạy học tác phẩm
Trang 1Dạy chèo theo đặc trưng thể loại cho học sinh lớp 10, chương trình nâng cao, trung học phổ
thông
Đỗ Thị Nguyệt
Trường Đại học Giáo dục Luận văn ThS Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học
Mã số 60 14 10 Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thúy Hồng
Năm bảo vệ: 2010
Abstract Tổng quan lý thuyết dạy học tác phẩm văn chương theo đặc trưng thi pháp
thể loại vào dạy chèo cho HS lớp 10, chương trình nâng cao, trung học phổ thông ở một số trường THPT địa bàn tỉnh Nam Định Đề xuất một số phương pháp, biện pháp
cụ thể nhằm vận dụng những đặc trưng thể loại vào dạy Chèo cho học sinh lớp 10 Thiết kế bài dạy Chèo cho HS lớp 10 theo đặc trưng thể loại Tiến hành thực nghiệm
sư phạm để kiểm chứng kết quả nghiên cứu
Keywords Phương pháp dạy học; Lớp 10; Chèo; Ngữ văn
Content
MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1.1 Văn học là môn học về khoa học xã hội và nhân văn, có nhiệm vụ cung cấp cho HS
những kiến thức về văn học, hình thành và phát triển ở HS năng lực tiếp nhận TPVH Văn học còn đem lại những tri thức phong phú, bổ ích về văn hoá, xã hội, lịch sử, đời sống nội tâm, bồi dưỡng tư tưởng tình cảm, giáo dục thị hiếu thẩm mĩ lành mạnh, góp phần hình thành và phát triển nhân cách người học Trong thời đại bùng nổ thông tin khoa học kỹ thuật như hiện nay, con người có năng lực, trình độ nhận thức phải có tầm khái quát toàn diện và sâu sắc Cùng với các môn khoa học khác, môn Ngữ Văn có một vị trí và vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục Muốn đạt được hiệu quả giáo dục cao nhất, việc giảng dạy văn học phải tiến
Trang 2hành sao cho phù hợp với đặc trưng của bộ môn, vừa mang bản chất xã hội, vừa là một hiện tượng thẩm mỹ, hiện tượng nghệ thuật Nâng cao chất lượng giảng dạy văn học, nâng cao khả năng tiếp nhận, cảm thụ TPVH cho HS, đổi mới PPDH để tạo hiệu quả giảng dạy cao là công việc luôn được người làm công tác giảng dạy Văn quan tâm
1.2 Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta đã được
Đảng, Nhà nước cũng như các cấp quản lí giáo dục rất quan tâm Nghị quyết hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã nhấn mạnh đến việc “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học…”
Trong “Luật giáo dục” được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 02/12/1998 ở chương I “Những quy định chung” đã nhấn mạnh tới yêu
cầu và đổi mới phương pháp giáo dục là “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”
Chiến lược phát triển Giáo dục 2001 – 2010 đã đề ra phương hướng: Cùng hòa
nhịp vào xu hướng đổi mới phương pháp dạy học đang diễn ra sôi nổi khắp nơi trên thế giới, việc đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta cần được xúc tiến mạnh mẽ hơn nữa trên cơ sở những quan điểm đầy đủ và thống nhất về đổi mới phương pháp dạy và học cũng như những giải pháp phù hợp, khả thi
Theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học, hoạt động dạy học tác phẩm văn chương không đơn thuần nhằm truyền thụ tri thức đến học sinh mà quan trọng hơn là giúp
các em biết cách “giải mã” tác phẩm Để làm được việc này, mỗi người giáo viên phải luôn
suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo không ngừng để tìm ra một phương pháp hợp lí, hiệu quả để nâng cao chất lượng giảng dạy tác phẩm văn chương
Trong nhà trường Việt Nam, việc dạy tác phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại là một vấn đề đã và đang được chú trọng Bởi vì, thể loại chính là đơn vị cơ sở để giảng dạy tác phẩm văn chương Trong các chuyên đề giáo dục sinh viên sư phạm ở các trường Sư phạm và trong các chuyên đề bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên Ngữ văn, các nhà sư phạm đã luôn coi việc dạy học tác phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại là một hướng dạy học quan trọng Nắm vững thi pháp thể loại, người dạy không chỉ hiểu đúng, hiểu sâu hơn tác phẩm văn học mà còn có khả năng thiết kế có hiệu quả hệ thống hoạt động, thao tác
để hướng dẫn học sinh cách thức đọc – hiểu tác phẩm, giúp người học có khả năng “giải
Trang 3mã” những tác phẩm cùng thể loại Trong cuốn Phân tích tác phẩm văn học trung đại Việt
Nam từ góc nhìn thể loại, PGS.TS Lã Nhâm Thìn cũng khẳng định việc phân tích tác phẩm văn học từ góc nhìn thể loại là một trong những hướng khoa học nhất, hiệu quả nhất, vừa có
ý nghĩa về khoa học cơ bản, vừa thiết thực về khoa học sư phạm, là “một công đôi việc”, là
“mũi tên đạt được hai đích”, là cần thiết với nhà nghiên cứu đồng thời cần thiết với người
giảng dạy
1.3 Chương trình môn Ngữ văn THPT được xây dựng theo tinh thần đổi mới nội dung và
phương pháp dạy học Về nội dung, hướng đến việc dạy học “toàn diện” nên ngoài việc đưa vào nhiều văn bản mới, chương trình còn phát huy kinh nghiệm vốn có của người học về các kiểu văn bản Về phương pháp, dạy học trên tinh thần tích cực hóa hoạt động của người học trong giờ dạy học tác phẩm văn chương và dạy đọc hiểu văn bản, trong đó nhấn mạnh việc dạy học tác phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại Tiếp tục thực hiện quan điểm dạy học, chương trình môn Ngữ văn phân hóa thành Chương trình chuẩn và Chương trình nâng cao
Có điều nếu chương trình chuẩn đáp ứng được khả năng tiếp nhận của học sinh đại trà thì
chương trình nâng cao “còn nhằm đáp ứng nhu cầu nâng cao hiểu biết, phát huy khả năng tìm
tòi, sáng tạo về ngôn ngữ và văn học của những học sinh có thiên hướng ngữ văn, qua đó góp phần phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, tạo nguồn cho các ngành khoa học xã hội
và nhân văn.” (Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình, sách giáo khoa lớp 10
Trung học phổ thông môn Ngữ văn, Nxb Giáo dục) Một trong những điểm mới là chương trình đã đưa vào nội dung dạy học nhiều kiểu tác phẩm văn học theo các thể loại khác nhau Riêng phần Văn học dân gian đã cho thấy khá đầy đủ diện mạo văn học dân gian Sách giáo khoa Ngữ văn 10, chương trình nâng cao còn đưa thêm nhiều trích đoạn tiêu biểu cho đặc trưng từng thể loại Chèo là thể loại sân khấu dân gian mới được đưa vào Sách giáo khoa Ngữ văn 10 chương trình nâng cao So với các thể loại sân khấu dân gian truyền thống như múa rối, tuồng thì chọn Chèo là phù hợp nhất, bởi xét ở góc độ văn bản văn học thì Chèo có tích truyện hoàn chỉnh; xét về nghệ thuật trình diễn thì Chèo là loại hình sân khấu đậm bản sắc dân tộc, rất nên được dành thời gian giới thiệu
Trong Chương trình Ngữ văn 10 nâng cao thể loại Chèo được giảng dạy thông qua trích đoạn “Xúy Vân giả dại” trong vở “Kim Nham” Việc giảng dạy một trích đoạn Chèo trong nhà trường hiện nay cho đối tượng học sinh lớp 10, là điều khó khăn Vở “Kim Nham” lại là Chèo cổ Những đặc trưng riêng biệt của thể loại Chèo cổ đã tạo nên một khó khăn về khoảng cách tiếp nhận văn bản Số phận các nhân vật trong Chèo, ngôn ngữ nhân vật trong Chèo gắn với đặc điểm văn hóa nông thôn Việt Nam thời kì phong kiến đã trở nên xa lạ với thị hiếu thẩm mĩ của thời đại Với trích đoạn “Xúy Vân giả dại” (Trích trong vở “Kim
Trang 4Nham”), giáo viên giảng dạy còn lúng túng trong việc lựa chọn phương pháp để giúp học sinh hiểu, cảm, rung động với niềm vui, nỗi buồn và những khát vọng của nhân vật trong Chèo, một loại hình sân khấu dân gian
Từ những lí do trên đây, chúng tôi đã lựa chọn đề tài “Dạy Chèo theo đặc trưng thể
loại cho học sinh lớp 10, chương trình nâng cao, trung học phổ thông” Hy vọng, sự thành
công của đề tài này sẽ góp một tiếng nói vào việc giảng dạy văn học theo đặc trưng loại thể, cũng như tìm ra một hướng đi mới cho việc dạy kịch bản văn học trong nhà trường phổ thông, nhất là dạy một trích đoạn sân khấu dân gian với ý nghĩa gìn giữ và lưu truyền vốn văn hóa cổ truyền của dân tộc một cách tích cực
2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
2.1 Những năm gần đây do yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học giáo viên Ngữ văn các
cấp đã được bồi dưỡng nhiều tri thức các thể loại văn học và dạy học tác phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại Bên cạnh đó cũng có rất nhiều các công trình nghiên cứu, các tài liệu hướng dẫn phân tích tác phẩm văn chương theo thể loại Trên cơ sở những thành tựu về loại thể văn học và thi pháp học, nhiều nhà nghiên cứu, nhà giáo đã đề xuất những cách thức, con đường dạy HS cảm thụ, tiếp nhận TPVC nói chung, TPVHDG nói riêng, theo thể loại Các tác giả trong chuyên luận của mình khi nói về vấn đề giảng dạy và phân tích tác phẩm văn chương đều không bỏ qua đặc thù thẩm mỹ của thể loại tác phẩm cần phân tích Vấn đề dạy học tác phẩm văn chương thể loại được đề cập đến trong các công trình của các tác giả: Trần
Thanh Đạm – Vấn đề giảng dạy tác phẩm văn học theo loại thể, tập 1, 1969; tập 2, 1970; Phan Trọng Luận – Phân tích tác phẩm văn học trong nhà trường (1977), Cảm thụ văn học -
giảng dạy văn học (1983), Phương pháp dạy học văn học (1993), Xã hội – Văn học – Nhà trường (1996); Nguyễn Thanh Hùng – Văn học - Tầm nhìn - biến đổi (1996), Hiểu văn, dạy văn (2000), Đọc và tiếp nhận văn chương (2002)
Một số công trình viết sâu về phương pháp tiếp nhận TPVC trong nhà trường từ đặc trưng
thể loại, như: công trình của Hoàng Tiến Tựu (Mấy vấn đề phương pháp giảng dạy nghiên
cứu văn học dân gian – 1983); Bình giảng ca dao Việt Nam – 2001; của Đỗ Bình Trị (Phân tích tác phẩm văn học dân gian – 1996); của Chu Xuân Diên (Văn hoá dân gian - Mấy vấn đề phương pháp luận và nghiên cứu thể loại – 2006); Vũ Ngọc Khánh (Bình giảng Thơ ca - Truyện dân gian – 2001; của Nguyễn Viết Chữ (Phương pháp dạy học tác phẩm văn chương – Theo loại thể - 2003); của Nguyễn Thị Thanh Hương (Phương pháp tiếp nhận tác phẩm văn chương – 1998); của Hoàng Ngọc Hiến – (Năm bài giảng về thể loại – 1999),…
Điểm chung của các công trình này là: các tác giả đã khái quát được những định hướng chung về dạy học tác phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại Chúng tôi xin điểm qua nội
Trang 5dung một số công trình, chuyên luận, bài viết nghiên cứu cụ thể về những vấn đề cơ bản của thể loại văn học dân gian, phương pháp phân tích, cảm thụ tác phẩm văn học dân gian theo thể loại rất có giá trị với người nghiên cứu, người dạy văn học dân gian
Trước hết là công trình Mấy vấn đề phương pháp giảng dạy nghiên cứu văn học dân
gian (NXB Giáo dục, H, 1983) của tác giả Hoàng Tiến Tựu đặt vấn đề vận dụng các thuộc
tính cơ bản của VHDG – tính tập thể, tính dị bản, tính truyền miệng, tính nguyên hợp – vào việc giảng dạy và nghiên cứu, trong đó, tính nguyên hợp được đặc biệt coi trọng Trong cuốn sách này, Hoàng Tiến Tựu cũng đã đề xuất các phương pháp tìm hiểu, phân tích một số thể loại văn học dân gian như truyện dân gian, tục ngữ, ca dao… Những đề xuất và quan niệm của tác giả là định hướng đúng, song vẫn cần nghiên cứu hệ thống hơn vấn đề dạy học tác phẩm văn học dân gian theo đặc trưng thể loại Vì vậy, sau đó, Hoàng Tiến Tựu đã bổ sung
phần nào hạn chế trên bằng công trình Bình giảng truyện dân gian (NXB Giáo dục, H, 2001)
với những minh họa rất cụ thể, thuyết phục, bổ ích với người dạy và người học, có giá trị với người nghiên cứu truyện dân gian Ông nêu lên những thuận lợi, khó khăn trong việc tìm hiểu truyện dân gian và quan niệm: cần phải lấy đặc trưng thể loại làm điểm xuất phát khi tìm hiểu phương pháp học Tác phẩm văn chương Đặc trưng thể loại sẽ chi phối cách xây dựng, tổ chức thế giới nghệ thuật của tác phẩm, bao hàm cả cách xây dựng và thể hiện nhân vật, cách quan niệm về con người của mỗi thể loại Tác giả nhấn mạnh: “Sự chú ý đến đặc điểm thể loại rất cần thiết và có lợi cho công việc bình giảng truyện dân gian Nó giúp cho người bình giảng
có định hướng đúng trong việc khai thác nội dung và nghệ thuật tác phẩm (tr.5)
Bên cạnh công trình của Hoàng Tiến Tựu, cuốn Phân tích tác phẩm văn học dân gian (Đỗ
Bình Trị, Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kì 1992 – 1996, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1995) đã trình bày tương đối hệ thống bản chất, đặc trưng của VHDG và vấn đề phân tích TPVHDG Tác giả cho rằng: “Văn học dân gian chỉ tồn tại trong đời sống thực tế dưới dạng tác phẩm cụ thể thuộc thể loại cụ thể Thể loại là đơn vị cơ sở mà việc nghiên cứu văn học dân gian phải xuất phát từ đấy” Ông còn khẳng định: “Điều kiện tiên quyết để đi vào công việc phân tích tác phẩm văn học dân gian là nắm được những đặc trưng thể loại của tác phẩm được phân tích” (Tlđd, tr.48) Tác giả còn trình bày thuyết phục và khá cụ thể những thao tác,
kỹ năng giáo viên dạy văn cần sử dụng khi phân tích TPVHDG theo thể loại (truyền thuyết,
cổ tích, truyện cười) Trong cuốn Những đặc điểm thi pháp của các thể loại văn học dân gian,
trong đó, tác giả trình bày tỉ mỉ, tường tận về thi pháp của từng thể loại Có thể nói, từng thể loại VHDG và đặc trưng thi pháp của từng thể loại đã được tác giả đặt ra và lí giải một cách khoa học, lôgic, mạch lạc và sáng rõ Mỗi đặc điểm thi pháp thể loại được phân tích với các dẫn chứng thuyết phục, cách viết thấu đáo, nhuần nhị Cuốn sách cũng xác định hướng đi
Trang 6đúng đắn về thể loại của VHDG đối với việc dạy học TPVHDG theo đặc trưng thi pháp thể loại
Ngoài ra, còn có một số sách phân tích tác phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại như:
Nguyễn Văn Long: Phân tích tác phẩm văn học hiện đại Việt Nam từ góc nhìn thể loại, Nxb Giáo dục Việt Nam, 2009; Lã Nhâm Thìn: Phân tích tác phẩm văn học trung đại Việt Nam từ
góc nhìn thể loại, Nxb Giáo dục Việt Nam, 2009
Như vậy, những công trình nghiên cứu về giảng dạy và phân tích tác phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại là những tiền đề cho những công trình nghiên cứu về hoạt động cảm thụ TPVH nói chung, TPVHDG nói riêng theo đặc trưng thể loại
2.2 Chèo là một loại hình sân khấu dân gian mang đậm bản sắc dân tộc Việt Nam Nghiên
cứu về Chèo, có nhiều tác giả sưu tầm, biên soạn, tuyển chọn và nghiên cứu Các công trình nghiên cứu đều nhìn nhận Chèo như một di sản sân khấu truyền thống truyền tải đạo đức, một
di sản văn hóa mang bản sắc dân tộc đậm nét Một số công trình nghiên cứu chất dân gian và
chất bác học trong kịch bản Chèo; Nghệ thuật Chèo…) như: của Hà Văn Cầu – Chèo cổ Nxb Văn hóa, 1967, Tuyển tập Chèo cổ Nxb Văn hóa, H.1975, Mấy vấn đề trong kịch bản Chèo Nxb Văn hóa, H 1977; của Nguyễn Cát Điền - Vai trò của VHDG với sân khấu truyền thống: Luận án PTS KH Ngữ văn: 5.04.07/ – H., 1996; của Trần Đình Ngôn - Yếu tố dân gian và
yếu tố bác học trong kịch bản Chèo: Luận án TS, Nguyên tắc cơ bản trong nghệ thuật Chèo –
H.: Sân khấu, 2005; của Hồng Hạnh - Nghệ thuật Chèo cổ bảo tồn và phát huy/ (Bài trích 2005.Số 1 – Tr62 – 67 – Văn hóa nghệ thuật); của Tất Thắng - Sân khấu truyền thống từ chức
năng giáo huấn đạo đức/ – H: Khoa học xã hội, 2002; của TS Đào Mạnh Hùng (Chủ biên)
cùng nhiều tác giả: VS.PGS.TS Hồ Sĩ Vịnh, PGS Tất Thắng, TS Trần Đình Ngôn, TS Xuân
Yến - Sân khấu truyền thống bản sắc dân tộc và sự phát triển Nxb Sân khấu
Hầu hết các công trình đều đi sâu vào nghiên cứu những vấn đề thuộc về đặc trưng thể
loại Chèo Chẳng hạn, trong cuốn Mấy vấn đề trong kịch bản Chèo, Giáo sư Hà Văn Cầu
cũng đi sâu vào tìm hiểu ngôn ngữ đối thoại trong Chèo, nhân vật trong Chèo Tác giả cho rằng: “Ngôn ngữ trong một vở chèo là phương tiện để xác định thân phận nhân vật đồng thời lại là sự thể hiện hành động của nhân vật đó Một câu đối thoại hay luôn luôn là câu nói vừa giải thích được những đặc điểm riêng của nhân vật đồng thời lại vừa nói lên được hành động của nhân vật đó” Tìm hiểu ngôn ngữ trong Chèo tác giả đi vào tìm hiểu việc thơ ca vận dụng vào chèo, các biến cách tu từ trong chèo, các lối nói có tuyền luật: câu nói sử và các bài hát trong chèo Tìm hiểu về nhân vật trong Chèo, tác giả đi vào tìm hiểu đặc điểm nhân vật, phân loại nhân vật và mối quan hệ giữa tác giả và nhân vật Còn với tác giả Trần Đình Ngôn trong
Trang 7cuốn Kịch bản Chèo từ dân gian đến bác học lại quan tâm nhiều hơn đến sự kết hợp yếu tố dân gian và yếu tố bác học trong kịch bản chèo Tác giả Trần Việt Ngữ trong cuốn Về Nghệ
thuật Chèo lại đi sâu vào đặc điểm cơ bản của nghệ thuật Chèo cổ Ông nêu lên 6 đặc điểm cơ
bản về nghệ thuật của chèo cổ là: “một, Chèo thuộc loại sân khấu khuyến giáo đạo đức; hai, Chèo thuộc loại kịch hát dân tộc, một dạng hát – múa – nhạc – kịch mang tính tổng hợp; ba, chèo thuộc loại kịch hát bi – hài dân tộc; bốn, chèo thuộc loại sân khấu kể chuyện Việt Nam (còn gọi là sân khấu tự sự dân tộc); năm, chèo thuộc loại sân khấu ước lệ và cách điệu; sáu,
đặc điểm chuyên dùng và đa dùng nghệ thuật bộc lộ quy luật phát triển của chèo cổ” (Trần Việt Ngữ Về Nghệ thuật Chèo, Viện Âm nhạc Việt Nam, 1996) Đây là những công trình nghiên cứu chuyên sâu về đặc trưng của Chèo cổ, là những tiền đề quan trọng giúp người nghiên cứu về Chèo và người giảng dạy Chèo có cơ sở để tìm hiểu, phân tích và đánh giá
2.3 Việc đưa Chèo vào chương trình Sách giáo khoa Ngữ văn 10, chương trình nâng cao,
trung học phổ thông là một điểm mới mẻ dẫn đến việc giảng dạy Chèo trong nhà trường phổ thông cũng đang trên con đường tìm kiếm một phương pháp giảng dạy hợp lí, đạt hiệu quả giáo dục Cùng với những phương pháp đã thử nghiệm, dạy Chèo theo đặc trưng thể loại cho học sinh cũng là một vấn đề mới, gần như chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến vấn
đề này
3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Mục đích của luận văn này là vận dụng lý luận về tiếp nhận và cảm thụ tác phẩm văn chương, về đặc trưng thi pháp thể loại văn học dân gian, đề xuất các phương pháp, biện pháp
cụ thể của việc dạy Chèo ở lớp 10 theo đặc trưng thể loại nhằm nâng cao chất lượng dạy học tác phẩm VHDG, góp phần khẳng định ưu điểm và tính khả thi của hướng dạy tác phẩm theo đặc trưng thể loại
4 ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
4.1 Đối tượng nghiên cứu là việc giảng dạy Chèo cho học sinh lớp 10, chương trình
nâng cao, Trung học phổ thông
4.2 Khách thể nghiên cứu là Học sinh lớp 10, giáo viên dạy Ngữ văn 10, chương trình
nâng cao ở một số trường THPT trên địa bàn Tỉnh Nam Định
5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Phạm vi nghiên cứu của luận văn là đặc trưng thi pháp thể loại và cách tổ chức hoạt động dạy học trích đoạn Chèo cổ “Xuý Vân giả dại” theo đặc trưng thể loại cho học sinh lớp
10, chương trình nâng cao, THPT
Trang 8- Tại Trường THPT Lê Quý Đôn, Huyện Trực Ninh và một số trường THPT thuộc địa bàn Tỉnh Nam Định
6 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
Luận văn được xây dựng với giả thuyết: Nếu có những giải pháp tổ chức hoạt động dạy một trích đoạn Chèo cổ cho học sinh lớp 10 theo đặc trưng thể loại và theo hướng học sinh là bạn đọc sáng tạo thì việc giảng dạy thể loại Chèo ở THPT sẽ đạt được hiệu quả
7 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- Vận dụng lý thuyết dạy học tác phẩm văn chương theo đặc trưng thi pháp thể loại vào
dạy chèo cho HS lớp 10, chương trình nâng cao, trung học phổ thông ở một số trường THPT địa bàn tỉnh Nam Định
- Đề xuất những phương pháp, biện pháp cụ thể vận dụng đặc trưng thể loại vào dạy
Chèo cho học sinh lớp 10
- Thiết kế bài dạy Chèo cho HS lớp 10 theo đặc trưng thể loại Thực nghiệm sư phạm để
kiểm chứng kết quả nghiên cứu
8 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp so sánh, đối chiếu
- Phương pháp khảo sát, thực nghiệm, thống kê, phân tích
- Phương pháp khái quát, hệ thống hóa; nghiên cứu tiếp thu có chọn lựa các công trình, tài liệu có liên quan đến luận văn
9 ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
- Về lý luận: Khẳng định hướng đổi mới đúng đắn của phương pháp dạy học tác
phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại Đề xuất những phương pháp, biện pháp dạy Chèo theo đặc trưng thể loại cho học sinh lớp 10, Chương trình nâng cao, trumg học phổ thông
- Về thực tiễn:
+ Đánh giá thực trạng dạy học trích đoạn Chèo cổ “Xuý Vân giả dại” cho học sinh lớp
10 nhằm tìm hiểu kết quả hiện thực hoá tinh thần dạy TPVHDG theo đặc trưng thể loại của SGK Ngữ văn 10 (Nâng cao)
Trang 9+ Đánh giá tính khả thi của phương pháp, biện pháp dạy học trích đoạn Chèo cổ “Xuý Vân giả dại” góp phần hoàn thiện mô hình giờ dạy TPVHDG theo đặc trưng thể loại, giúp đồng nghiệp có thêm tư liệu tham khảo soạn giảng, nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn 10
10 CẤU TRÚC LUẬN VĂN:
- Phần Mở đầu
- Phần Nội dung: Gồm 3 chương:
+ Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn
+ Chương II: Giải pháp dạy chèo theo đặc trưng thể loại
+ Chương III: Thực nghiệm
- Phần Kết luận
- Phụ lục
Reference
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Tất Thắng: Sân khấu truyền thống từ chức năng giáo huấn đạo đức, NXB Khoa học
xã hội, H, 2002
2 Hồng Hạnh: Nghệ thuật chèo cổ bảo tồn và phát huy, Báo văn hóa nghệ thuật số
1/2005
3 Trần Đình Ngôn: Kịch bản chèo từ dân gian đến bác học, NXB Sân khấu, H, 1996
4 Hà Văn Cầu: Chèo cổ, NXB Văn hóa, 1967
5 Trần Bảng: Chèo – một hiện tượng sân khấu dân tộc, NXB Sân khấu, 1994
6 Trần Việt Ngữ: Về nghệ thuật chèo, Viện Âm nhạc Việt Nam, 1996
7 Đào Mạnh Hùng (chủ biên): Sân khấu truyền thống bản sắc dân tộc và sự phát triển,
NXB Sân khấu, H, 2003
8 Trần Bảng: Chèo – Một hình thức sân khấu dân gian Việt Nam, Nhà hát chèo, H
9 Trần Bảng: Chèo – một hiện tượng sân khấu dân tộc, NXB Sân khấu, H, 1995
10 Trần Đình Ngôn: Yếu tố dân gian và yếu tố bác học trong kịch bản chèo, Luận án
TSKH
11 Trần Văn Bính, Nguyễn Xuân Nam, Hà Minh Đức: Cơ sở lý luận văn học: tài liệu
dùng trong nội bộ các trường ĐHSP, NXB Giáo dục, H
Trang 1012 Phạm Toàn: Công nghệ dạy văn: Dẫn luận – cơ sở tâm lý học, NXB Đại học quốc gia
Hà Nội, H, 2000
13 Phan Trọng Luận: Con đường nâng cao hiệu quả dạy văn, NXB Giáo dục, H, 1978
14 Lê Trí Viễn: Một đời với văn Nửa thế kỉ hành trình qua cõi văn (T1 – Dạy và viết,
NXB giáo dục, H, TP Hồ Chí Minh; Trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh
15 Nguyễn Cát Điền: Vai trò của VHDG với sân khấu truyền thống, Luận án PTS KH
Ngữ Văn, H, 1996
16 Trần Việt Ngữ, Hoàng Kiều: Bước đầu tìm hiểu sân khấu chèo, NXB Văn hóa – nghệ
thuật, H, 1994
17 Bùi Đức Hạnh: Tìm hiểu âm nhạc sân khấu chèo, NXB Sân khấu, H, 2004
18 Dân Quốc: Mỹ thuật chèo truyền thống, NXB Sân khấu, H, 2007
19 Đinh Quang Trung: Giữ gìn nghệ thuật chèo từ góc nhìn văn hóa, Tạp chí Văn hóa –
nghệ thuật, số 9/2005
20 Lê Ngọc Canh: Nghệ thuật múa chèo, NXB Sân khấu, H, 2003
21 Hữu Ngọc, Lady Borton: Chèo = Popular Theatre, Thế giới, H, 2004
22 Trần Đình Ngôn: Nguyên tắc cơ bản trong nghệ thuật chèo, NXB Sân khấu, H
23 Tất Thắng: Nghệ thuật chèo – nhận thức từ một phía, NXB Văn học, H, 2007
24 Mịch Quang: Âm nhạc và sân khấu: kịch hát truyền thống, NXB Sân Khấu, H, 1995
25 Tất Thắng: Di sản sân khấu và đạo đức truyền thống (Tiểu luận), NXB Sân khấu, H,
1994
26 Hà Văn Cầu: Mấy vấn đề trong kịch bản chèo, NXB Văn hóa, H, 1977
27 Trần Văn Bính, Nguyễn Xuân Nam, Hà Minh Đức: Cơ sở lý luận văn học (Tập III:
Loại thể văn học), NXB Giáo dục, H, 1970
28 Nhiều tác giả: Những mảnh trò hay, NXB Sân khấu, H, 1990
29 Trần Đình Ngôn: Nguyên tắc cơ bản trong nghệ thuật chèo, NXB Sân khấu, H, 2005
30 Huỳnh Lý, Hoàng Ngọc Phách: Chèo và Tuồng, NXB Giáo dục, H, 1958
31 Đinh Gia Khánh: Văn học dân gian trong thời kì Đại Việt Lịch sử Văn học Việt Nam,
NXB Khoa học xã hội, H, 1980
32 Trần Việt Ngữ: Lại bàn về người làm chủ chèo cổ, Tạp chí văn học, số 4/ 1983
33 Vũ Ngọc Khánh, Phạm Minh Thảo: Kho tàng diễn xướng dân gian Việt Nam, NXB
Văn hóa thông tin, H, 1997
34 Nguyễn Thế Vinh: Cảm thức về văn hóa – văn chương – nghệ thuật, NXB Văn hóa
thông tin, H, 2007
35 Lê Chí Quế: Văn học dân gian: khảo sát và nghiên cứu, NXB ĐHQG Hà Nội, H,
2007