Ý nghĩa của việc bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử vụ án hình sự .... Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2003 về việc bảo đảm đảm quyền con người trong hoạt động xét xửErr
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
LƯƠNG ĐỨC DƯƠNG
ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ CÁC VỤ ÁN
HÌNH SỰ TRÊN CƠ SỞ SỐ LIỆU CỦA TỈNH ĐẮK NÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
LƯƠNG ĐỨC DƯƠNG
ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ CÁC VỤ ÁN
HÌNH SỰ TRÊN CƠ SỞ SỐ LIỆU CỦA TỈNH ĐẮK NÔNG
Chuyên ngành: Luâ ̣t Hình sự và tố tu ̣ng hình sự
Mã số: 60 38 01 04
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hươ ́ ng dẫn khoa ho ̣c: PGS TS NGUYỄN NGỌC CHÍ
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
NGƯỜI CAM ĐOAN
Lương Đức Dương
Trang 4MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các từ viết tắt
Danh mục bảng
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN
CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ Error! Bookmark not defined
1.1 KHÁI NIỆM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬError! Bookmark not defined
1.2 KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI
1.2.1 Khái niệm bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xửError! Bookmark not defined
1.2.2 Ý nghĩa của việc bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét
xử vụ án hình sự Error! Bookmark not defined
1.3 NỘI DUNG VÀ CƠ CHẾ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI
1.3.1 Nội dung bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xửError! Bookmark not defined 1.3.2 Cơ chế bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xửError! Bookmark not defined
Chương 2: PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN BẢO ĐẢM QUYỀN
CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬError! Bookmark not defined
2.1 PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỚI VIỆC ĐẢM BẢO QUYỀN CON
2.1.1 Pháp luật Việt Nam từ 1945 đến trước 2003 với việc bảo đảm
đảm quyền con người trong hoạt động xét xửError! Bookmark not defined
Trang 52.1.2 Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2003 về việc bảo đảm đảm
quyền con người trong hoạt động xét xửError! Bookmark not defined
2.2 THỰC TIỄN BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG
2.2.1 Một số đặc điểm tình hình kinh tế - Xã hội và tổ chức bộ máy
của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Nông Error! Bookmark not defined
2.2.2 Tình hình xét xử từ năm 2010 – 2014 trên địa bàn Tỉnh Đắk NôngError! Bookmark not defined
2.3 NGUYÊN NHÂN CỦA NHỮNG HẠN CHẾError! Bookmark not defined
2.3.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự còn nhiều bất cậpError! Bookmark not defined 2.3.2 Những nguyên nhân khác Error! Bookmark not defined
Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP
NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI
TRONG XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰError! Bookmark not defined
3.1 SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC
GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI
3.1.1 Tôn trọng, bảo vệ và thúc đẩy quyền con người nói chung và
trong hoạt động xét xử vụ án hình sự nói riêng là đường lối,
chính sách của Đảng và Nhà nước ta Error! Bookmark not defined
3.1.2 Khắc phục những hạn chế của quy định pháp luật tố tụng hình sự
hiện hành về đảm bảo quyền con người trong hoạt động xét xửError! Bookmark not defined
3.1.3 Hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự hiệu quả
chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu của nguyên tắc bảo đảm
tranh tụng tại phiên tòa Error! Bookmark not defined
3.1.4 Đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế Error! Bookmark not defined
3.2 HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT Error! Bookmark not defined
3.2.1 Bổ sung nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xửError! Bookmark not defined
Trang 63.2.2 Cần loại bỏ những nhiệm vụ không thuộc chức năng xét xử của
tòa án, đồng thời qui định chặt chẽ, cụ thể thủ tục tại phiên tòaError! Bookmark not defined
3.2.3 Hoàn thiện pháp luật về biện pháp ngăn chặn trong tố tụng
hình sự đảm bảo mục đích ngăn chặn tội phạm và tôn trọng
quyền con người Error! Bookmark not defined
3.2.4 Hoàn thiện các qui định về quyền bào chữaError! Bookmark not defined
3.2.5 Hoàn thiện các quy định của pháp luật về luật sư và chế định
bào chữa trong tố tụng hình sự Error! Bookmark not defined
3.2.6 Hoàn thiện pháp luật về việc bồi thường thiệt hại cho người bị
oan trong tố tụng hình sự Error! Bookmark not defined
3.3 CÁC GIẢI PHÁP KHÁC Error! Bookmark not defined
3.3.1 Nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất
đạo đức cho Thẩm phán Error! Bookmark not defined
3.3.2 Đảm bảo các điều kiện cần thiết cho hoạt động của Thẩm phán
và cán bộ tòa án Error! Bookmark not defined
3.3.3 Nâng cao trình độ năng lực, trách nhiệm nghề nghiệp và số
lượng Kiểm sát viên, Luật sư Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 3
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BLHS: Bộ luật hình sự
BLTTHS: Bộ luật Tố tụng hình sự
CQTHTT: Cơ quan tiến hành tố tụng
THTT: Tiến hành tố tụng
TAND: Tòa án nhân dân
VKSND: Viện kiểm sát nhân dân
XHCN: Xã hội chủ nghĩa
ICESCR: Công ước về các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa UDHR: Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền
OSCE: Tổ chức an ninh hợp tác Châu Âu
ICCPR: Công ước quôc về các quyền dân sự và chính trị ECHR: Công ước Châu Âu về nhân quyền
ECOSOC: Hội đồng kinh tế và xã hội
UNHR: Hội đồng nhân quyền
ACHR: Công ước Châu Mỹ về quyền con người
ACHPR: Hiến chương Châu Phi về quyền con người NHRIs: Cơ quan nhân quyền quốc gia
CAT: Công ước chống tra tấn
ICJ: Tòa án công lý
Trang 8DANH MỤC BẢNG
Bookmark not defined
Bookmark not defined
Trang 91
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Bảo đảm quyền con người là một trong những nội dung và mục tiêu của xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Đảng và Nhà nước
ta Nghị quyết số: 48-NQ/TW ngày 24 tháng 5 năm 2005 của Bộ chính trị về
“Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm
2010, định hướng đến năm 2020” xác định một trong những định hướng xây
dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật đó là:
Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân Củng cố cơ sở pháp lý
về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc xây dựng, ban hành kịp thời, đồng bộ và tổ chức thực thi các pháp luật, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về quyền con người, quyền công dân trong các lĩnh vực dân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội Hoàn thiện chế độ bảo hộ của Nhà nước đối với các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, chế độ trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, nhất là Tòa án trong việc bảo vệ các quyền đó [21]
Nghị quyết số: 49-NQ/TW ngày 02 tháng 6 năm 2005 của Bộ chính trị
về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” khẳng định:
Đòi hỏi của công dân và xã hội đối với các cơ quan tư pháp ngày càng cao; các cơ quan tư pháp phải là chỗ dựa của nhân dân trong việc bảo vệ công lý, quyền con người, đồng thời phải là công
cụ hữu hiệu bảo vệ pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa, đấu tranh có hiệu quả với các loại tội phạm và vi phạm [22]
Trên cơ sở này Nghị quyết đưa ra phương hướng và nhiệm vụ cải cách
tư pháp, trong đó nhấn mạnh việc “hoàn thiện các thủ tục tố tụng tư pháp, bảo đảm tính đồng bộ, dân chủ, công khai, minh bạch, tôn trọng và bảo vệ
Trang 10quyền con người”, đồng thời “xác định tòa án có vị trí trung tâm và xét xử là hoạt động trọng tâm” Trong Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI tiếp tục xác định: “Đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, trong đó đẩy mạnh việc thực hiện chiến lược cải cách tư pháp đến năm
2020, xây dựng hệ thống tư pháp trong sạch, vững mạnh, bảo vệ công lý, tôn trọng và bảo vệ quyền con người” Điều 14 Hiến pháp năm 2013 được Quốc hội thông qua ngày 28 tháng 11 năm 2013 quy định: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật” [50, Điều 14]
Trên tinh thần đó hệ thống pháp luật nước ta đã qui định việc bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự nói chung và trong hoạt động xét xử nói riêng làm cơ sở cho hoạt động của tòa án và các CQTHTT khác khi tiến hành tố tụng Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, thực tiễn quá trình giải quyết vụ án hình sự còn bộc lộ nhiều hạn chế trong việc bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử Thực tiễn hoạt động xét xử đã chỉ ra, khi tiến hành xét xử tòa án đã không tạo điều kiện để bị cáo thực hiện đầy đủ quyền bào chữa, việc tiếp cận hồ sơ vụ án, gặp gỡ bị cáo của luật sư còn khó khăn Tranh tụng tại phiên tòa còn phiến diện, hình thức, bản án, quyết định của tòa án chưa thực sự dựa trên kết quả tranh tụng tại phiên tòa dẫn đến việc làm oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm, hình phạt được tuyên không phù hợp với tính chất, mức độ phạm tội của bị cáo Việc áp dung các biện pháp ngăn chặn, đặc biệt là biện pháp tạm giữ, tạm giam đối với người bị tình nghi phạm tội, bị can, bị cáo còn thiếu căn cứ; trong quá trình tạm giam, bị can, bị cáo chưa được đối xử theo qui định của pháp luật Một trong những quyền con người quan trọng trong giai đoạn xét xử là người bị buộc tội phải được xét xử công bằng bởi một tòa án độc lập nhưng sự độc lập của thẩm phán và
Trang 113
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Dương Thanh Biểu (2007), "Bàn về việc tranh luận của Kiểm sát viên
tại phiên tòa hình sự sơ thẩm", Kiểm sát, (13)
2 Dương Thanh Biểu (2007), Kỹ năng tranh luận của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm hình sự liên quan đến phụ nữ, Nxb Công an nhân dân,
Hà Nội
3 Dương Thanh Biểu (2007), Tranh luận tại phiên tòa sơ thẩm, Nxb Tư
pháp, Hà Nội
4 Dương Thanh Biểu (2008), Tranh luận tại phiên tòa phúc thẩm, Nxb Tư
pháp, Hà Nội
5 Vũ Ngọc Bình (2000), Các nguyên tắc cơ bản về tính độc lập của Tòa
án trong Quyền con người trong quản lý tư pháp, NXB Chính trị quốc
gia, Hà Nội
6 Vũ Ngọc Bình (Tuyển cho ̣n ), Các nguyên tắc về bảo vệ tất cả những người bị giam giữ hay tù dưới bất kỳ hình thức nào trong Sđd
7 Vũ Ngọc Bình (Tuyển cho ̣n ), Hướng dẫn về vai trò của công tố viên
trong Sđd
8 Vũ Ngọc Bình (Tuyển cho ̣n), Quy ước đạo đức của quan chức thi hành pháp luật trong Sđd
9 Lê Cảm (2009), Sách chuyên khảo Những vấn đề lý luận cơ bản về hệ thống tư pháp hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền,
Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội
10 Lê Tiến Châu (2002), "Tìm hiểu các kiểu tố tụng hình sự", Khoa học pháp lý, (8)
11 Nguyễn Ngọc Chí (chủ biên) (2001), Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội
12 Nguyễn Ngọc Chí (2009), Đề cương chi tiết bài giảng Các nguyên tắc
cơ bản của luật tố tụng hình sự Việt Nam, Hà Nội
Trang 1213 Nguyễn Ngọc Chí (2012), “Luật tố tụng hình sự Việt nam với việc bảo
vệ quyền con người”, Đề tài cấp Đại học Quốc gia, Hà Nội
14 Chính phủ (1946), Sắc lệnh số 13/SL ngày 24/01/1946 quy định về tổ chức các tòa án và ngạch Thẩm phán, Hà Nội
15 Chính phủ (1946), Sắc lệnh số 51/SL ngày 17/4 về ấn định thẩm quyền các Tòa án và sự phân công giữa các nhân viên trong tòa quy định, Hà Nội
16 Nguyễn Bá Diến (Chủ biên) (2001), Giáo trình Tư pháp quốc tế, Nxb
Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội
17 Vũ Thị Bích Diệp (2003), Tố tụng tranh tụng - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn trong công cuộc cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay, Khóa luận tốt
nghiệp cử nhân luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
18 Vũ Thị Bích Diệp (2007), Nguyên tắc "Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật" trong công cuộc cải cách
tư pháp ở Việt Nam hiện nay, Luận văn Thạc sĩ luật học, Khoa Luật -
Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
19 Lê Duẩn (1976), Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa bảo đảm quyền làm chủ tập thể của nhân dân, Nxb Sự thật, Hà Nội
20 Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết 08-NQ/TW ngày 02/01 của
Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, Hà Nội
21 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết 48-NQ/TW ngày 24/5 của
Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội
22 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết 49-NQ/TW ngày 2/6 của
Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Hà Nội
23 Phan Gia Hi (2006), "Tòa gợi mở cho bị cáo tranh tụng", Báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh, (86)
24 Nguyễn Thu Hiền (2005), "Bồi thẩm đoàn và hiệu quả tranh tụng trong
phiên tòa tại Tòa đại hình Pháp", Tòa án nhân dân, (11)
Trang 135
25 Nguyễn Ngọc Hòa (chủ biên) (1999), Từ điển giải thích thuật ngữ luật học, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội
26 Tô Văn Hòa (2007), Tính độc lập của Tòa án, Nxb Lao động, Hà Nội
27 Tô Văn Hòa (2009), "Những đặc điểm của mô hình tố tụng tranh tụng và
phương hướng hoàn thiện tố tụng hình sự Việt Nam", Tài liệu hội thảo khoa học mô hình luật tố tụng hình sự Việt Nam, Tòa án nhân dân tối
cao, Hà Nội
28 Nguyễn Văn Huyên (2006), Kỹ năng xét xử vụ án hình sự, Nxb Thống
kê, Hà Nội
29 Khoa Luật - Đại học quốc gia Hà Nội (1997), Giáo trình Luật Hiến pháp các nước tư bản, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội
30 Khoa Luật - Đại học quốc gia Hà Nội (1999), Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội
31 Khoa Luật – Đại ho ̣c Quốc gia Hà Nội (2010), Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền 1948, Hà Nội
32 Khoa Luật – Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i (2011), Giới thiệu các văn kiện quốc tế về quyền con người, NXB Lao động Xã hội, Hà Nội
33 Tương Lai (2007), "Thượng tôn pháp luật", Báo Pháp luật Thành phố
Hồ Chí Minh, (64)
34 Liên hợp quốc (1985), Bản các nguyên tắc cơ bản của Liên hợp quốc về tính độc lập của tư pháp
35 Phạm Văn Lợi (2007), Chính sách hình sự trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam, NXB Tư pháp, Hà Nội
36 Nguyễn Đức Mai (2007), "Tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm hình sự theo
tinh thần cải cách tư pháp, một số vấn đề lý luận và thực tiễn", Tòa án nhân dân, (17)
37 Đức Minh (2007), "Tranh tụng không có nghĩa bỏ hẳn xét hỏi", Báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh, (42)
Trang 1438 Từ Văn Nhũ (2002), “Đổi mới thủ tục xét xử nhằm nâng cao chất lượng
tranh tụng tại phiên toà hình sự”, Tạp chí Toà án nhân dân, (10)
39 Võ Thị Kim Oanh (2007), Xét xử sơ thẩm trong luật tố tụng hình sự Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Luật học, Viện Nhà nước và Pháp luật, Hà Nội
40 Nguyễn Thái Phúc (2009), "Mô hình tố tụng hình sự pha trộn", Tài liệu hội thảo khoa học mô hình luật tố tụng hình sự Việt Nam, Tòa án nhân
dân tối cao, Hà Nội
41 Nguyễn Thái Phúc (2009), "Vấn đề tranh tụng và tăng cường tranh tụng
trong tố tụng hình sự theo yêu cầu cải cách tư pháp", Kiểm sát, (7)
42 Đinh Văn Quế (2004), "Vai trò của Hội đồng xét xử trong việc tranh
tụng tại phiên tòa sơ thẩm hình sự", Tòa án nhân dân, (1)
43 Quốc hội (1946), Hiến pháp, Hà Nội
44 Quốc hội (1980), Hiến pháp, Hà Nội
45 Quốc hội (1988), Bộ luật Tố tụng hình sự, Hà Nội
46 Quốc hội (1992), Hiến pháp, Hà Nội
47 Quốc hội (2001), Hiến pháp (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội
48 Quốc hội (2002), Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Hà Nội
49 Quốc hội (2003), Bộ luật Tố tụng hình sự, Hà Nội
50 Quốc hội (2013), Hiến pháp, Hà Nội
51 Trần Đại Thắng (2009) "Mô hình tố tụng hình sự thẩm cứu và đề xuất
hoàn thiện mô hình tố tụng hình sự Việt Nam", Tài liệu hội thảo khoa học
mô hình luật tố tụng hình sự Việt Nam, Tòa án nhân dân tối cao, Hà Nội
52 Đỗ Văn Thinh (2007), "Vai trò của Hội đồng xét xử và Kiểm sát viên trong
thủ tục xét hỏi tại phiên tòa hình sự sơ thẩm", Tòa án nhân dân, (18)
53 Nguyễn Trương Tín (2009), "Một số vấn đề về vai trò của Tòa án trong quá trình tranh tụng tại phiên tòa hình sự sơ thẩm trong điều kiện cải
cách tư pháp", Tòa án nhân dân, (1)
