Tội làm nhục người khác theo luật hình sự việt nam lý luận và thực tiễn xét xử loại tội phạm này trên địa bàn thành phố hà nội

Tuy nhiên, do các quy định của Luật hình sự Việt Nam về Tội làm nhục người khác còn chưa cụ thể rõ ràng, chưa đảm bảo tính hệ thống đồng bộ, đặc biệt thiếu khái niệm cụ thể về hành vi là

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THU HƯƠNG

TéI “LµM NHôC NG¦êI KH¸C”

THEO LUËT H×NH Sù VIÖT NAM Lý LUËN Vµ THùC TIÔN XÐT Xö LO¹I TéI PH¹M NµY TR£N §ÞA BµN THµNH PHè Hµ NéI

LUẬT VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THU HƯƠNG

TéI “LµM NHôC NG¦êI KH¸C”

THEO LUËT H×NH Sù VIÖT NAM Lý LUËN Vµ THùC TIÔN XÐT Xö LO¹I TéI PH¹M NµY TR£N §ÞA BµN THµNH PHè Hµ NéI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Nguyễn Thu Hương

1.1 Khái niệm Tội làm nhục người khác 7

1.2 Ý nghĩa của việc quy định Tội làm nhục người khác trong

luật hình sự Việt Nam 9

1.3 Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của các quy định

pháp luật hình sự Việt Nam từ thời phong kiến đến trước khi

ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 về Tội làm nhục người khácError! Bookmark not defined 1.3.1 Tội làm nhục người khác trong thời kỳ phong kiến và Pháp thuộcError! Bookmark not defined

1.3.2 Tội làm nhục người khác trong thời kỳ từ khi Cách mạng

tháng Tám năm 1945 thành công cho đến trước khi Bộ luật

hình sự năm 1985 Error! Bookmark not defined

1.3.3 Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước

khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999Error! Bookmark not defined

1.4 Tội làm nhục người khác trong luật hình sự một số nướcError! Bookmark not defined Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VÀ

THỰC TIỄN XÉT XỬ TỘI LÀM NHỤC NGƯỜI KHÁC

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘIError! Bookmark not defined

2.1 Dấu hiệu pháp lý đặc trưng của Tội làm nhục người khác

theo Bộ luật hình sự năm 1999 và phân biệt tội này với một

số tội phạm khác cùng chương Error! Bookmark not defined

2.1.1 Những dấu hiệu pháp lý đặc trưng của Tội làm nhục người khác

theo bộ luật hình sự năm 1999 Error! Bookmark not defined

2.1.2 Phân biệt Tội làm nhục người khác với tội phạm khác trong Bộ

luật hình sự năm 1999 Error! Bookmark not defined

2.2 Thực tiễn xét xử của Bộ luật hình sự năm 1999 về Tội làm

nhục người khác trên địa bàn thành phố Hà nội từ năm

2009-2013 Error! Bookmark not defined

2.3 Những tồn tại, hạn chế trong xét xử Tội làm nhục người khác

trong công tác xét xử trên địa bàn Thành phố Hà Nội và

nguyên nhân của nó Error! Bookmark not defined

Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP

NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG

TỘI LÀM NHỤC NGƯỜI KHÁC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH

PHỐ HÀ NỘI Error! Bookmark not defined

3.1 Những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống Tội

làm nhục người khác Error! Bookmark not defined

3.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam về Tội

làm nhục người khác Error! Bookmark not defined

3.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự đối

với Tội làm nhục người khác Error! Bookmark not defined

3.3.1 Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về

quyền con người và Tội làm nhục người khácError! Bookmark not defined 3.3.2 Nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sởError! Bookmark not defined

3.3.3 Nâng cao hiệu quả hoạt động của Cơ quan Công an, Viện kiểm

sát, Tòa án về Tội làm nhục người khácError! Bookmark not defined Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BLHS: Bộ luật hình sự XHCN: Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

bảng

Bảng 2.1: So sánh các vụ án về Tội làm nhục người khác với tổng

số các vụ án hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.2 Tình hình xét xử các vụ án về Tội làm nhục người khác

trên địa bàn thành phố Hà Nội

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3 So sánh tỷ lệ Tội làm nhục người khác với nhóm tội xâm

phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự (Chương XII)

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.4 Hình phạt được áp dụng đối với các bị cáo phạm Tội

làm nhục người khác từ năm 2009 đến năm 2013

Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Số hiệu biểu

đồ

Biểu đồ 2.1 Các vụ án về Tội làm nhục người khác từ năm 2009

đến năm 2013

Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.2 Các bị cáo về Tội làm nhục người khác từ năm 2009

đến năm 2013

Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.3 Số vụ án Tội làm nhục người khác và số vụ án của

Chương XII từ năm 2009 đến năm 2013

Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.4 Số bị cáo Tội làm nhục người khác và số bị cáo của

Chương XII từ năm 2009 đến năm 2013

Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.5 Tỷ lệ hình phạt tù áp dụng đối với các bị cáo phạm

Tội làm nhục người khác trong 5 năm (từ năm 2009 đến năm 2013)

Error! Bookmark not defined

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, thực hiện chính sách đổi mới, nền kinh tế nước ta đã từng bước ổn định và phát triển Các lĩnh vực hành chính, văn hoá… cũng từng bước được cải cách, đổi mới; đời sống xã hội không ngừng được cải thiện, thu nhập và đời sống của nhân dân ngày càng được nâng lên Bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được thì mặt trái của nên kinh tế thị trường cũng ngày càng bộc lộ và tác động không nhỏ tới đời sống xã hội, làm cho tình hình an ninh, chính trị có những diễn biến phức tạp Chính phủ đã có nhiều biện pháp cấp bách tăng cường bảo vệ an ninh, trật tự an toàn xã hội trong tình hình mới Các ngành, các cấp và toàn thể nhân dân đã tích cực hưởng ứng và tham gia, tình hình trật tự an toàn xã hội nói chung có chuyển biến tích cực, đạt được kết quả nhất định, góp phần ổn định tình hình chung của đất nước Tuy nhiên, tình hình tội phạm ở nước ta hiện nay vẫn có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp Cơ cấu, thành phần tội phạm có thay đổi, đối tượng phạm tội là thanh, thiếu niên ngày càng cao, đặc biệt là các tội xâm phạm tính mạng, sực khỏe, nhân phẩm danh dự của con người như tội giết người, tội hành hạ người khác, Tội làm nhục người khác ngày càng nhiều, gây hậu quả hết sức nghiêm trọng gây lo lắng cho toàn xã hội, ảnh hưởng đến

sự phát triển của nền kinh tế, đến sự ổn định và an toàn đời sống người dân

Pháp luật hình sự là một trong những công cụ sắc bén, hữu hiệu để đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, góp phần đắc lực vào việc bảo vệ độc lập, chủ quyền thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, góp phần duy trì trật tự an toàn xã hội, trật tự quản lý kinh tế, bảo đảm cho mọi người được sống trong một môi trường xã hội và sinh thái an toàn, lành mạnh, mang tính nhân văn cao [27] Như vậy, bảo vệ

2

quyền và lợi ích hợp pháp của công dân được coi là một trong những mục tiêu quan trọng của Bộ luật Hình sự Những quyền con người được pháp luật nói chung và luật hình sự nói riêng bảo vệ là quyền được sống, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm Vì vậy, Bộ luật Hình sự đã quy định một phần riêng biệt quy định các tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của con người tại một chương riêng trong đó có Tội làm nhục người khác Tuy nhiên, do các quy định của Luật hình sự Việt Nam về Tội làm nhục người khác còn chưa cụ thể rõ ràng, chưa đảm bảo tính hệ thống đồng bộ, đặc biệt thiếu khái niệm cụ thể về hành

vi làm nhục người khác nên dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau không thống nhất trong việc nhận thức các dấu hiệu pháp lý, định tội danh, đường lối xử

lý đối với tội phạm này

Nhận thức được điều đó, tác giả đã nghiên cứu sâu sắc hơn nữa những vấn đề lý luận về Tội làm nhục người khác và thực tế áp dụng tại thành phố

Hà Nội để từ đó đánh giá việc xét xử trong thực tiễn đưa ra kiến giải lập pháp

là mô hình lý luận và các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy phạm của tội phạm này trong giai đoạn hiện nay để có những ý nghĩa lý luận- thực tiễn pháp lý quan trọng và đáp ứng tính cấp thiết của xã hội Chính vì vậy, tác giả

chọn đề tài Tội “Làm nhục người khác” theo Luật hình sự Việt Nam Lý

luận và thực tiễn xét xử loại tội phạm này trên địa bàn Thành phố Hà Nội”

làm luận văn thạc sĩ luật học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Tội làm nhục người khác là một trong những tội phạm được đề cập rất sớm trong luật Hình sự Việt Nam và được quan tâm nghiên cứu Tội làm nhục người khác được đề cập trong các giáo trình, sách pháp lý, đề tài nghiên cứu sau khi Bộ luật hình sự năm 1985 được ban hành như: Giáo trình luật hình sự Việt Nam (Phần các tội phạm) của Khoa luật, Đại học quốc gia Hà Nội, Nxb

3

Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 1997; Giáo trình luật hình sự Việt Nam, tập

II của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 1998; Bình luận khoa học Bộ luật hình sự của Viện khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1987 (tái bản năm 1992, 1997); đề tài khoa học cấp Bộ “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn phục vụ xây dựng Bộ luật hình sự (sửa đổi)”, mã số 95-98-107/ĐT của Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp, nghiệm thu năm 1998…

Sau khi Bộ luật hình sự năm 1999 được ban hành, Tội làm nhục người khác được đề cập trong công trình: Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người của TS Trần Văn Luyện, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000; Giáo trình luật hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2000; Giáo trình luật hình sự Việt Nam (Phần các tội phạm) của Khoa luật, Đại học quốc gia Hà Nội, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2002; Bình luận khoa học Bộ luật hình sự

1999 (Phần các tội phạm) của TS Phùng Thế Vắc, TS Trần Văn Luyện, LS Th.S Phạm Thanh Bình TS Nguyễn Đức Mai, Th.S Nguyễn Sĩ Đại, Th.S Nguyễn Mai Bộ, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2001; Bình luận khoa học

Bộ luật hình sự, Phần các tội phạm, tập I (Bình luận chuyên sâu) của Th.S Đinh Văn Quế, Nxb thành phố Hồ Chí Minh, 2002…

Các nghiên cứu trên về Tội làm nhục người khác đã có những đóng góp khoa học nhất định và đáng trân trọng cả về lý luận và thực tiễn Tuy nhiên, hiện nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn xét xử đối với Tội làm nhục người khác trên địa bàn thành phố Hà Nội ở cấp độ luận văn thạc sĩ luật học Xuất phát từ tình hình nghiên cứu như trên cho thấy cần phải có nghiên cứu về mặt lý luận cũng như thực tiễn xét xử đối với Tội làm nhục người khác trên địa bàn thành phố Hà Nội và đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện vấn đề này

4

3 Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu, luận văn tập trung nghiên cứu và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn xét xử đối với Tội làm nhục người khác trên địa bàn thành phố Hà Nội cụ thể là: “Khái niệm xúc phạm nghiêm trọng ”, “làm nhục người khác”, nguyên nhân, điều kiện của tội phạm Những đặc trưng của Tội làm nhục người khác với các tội phạm khác cùng chương, kết hợp thực tiễn áp dụng, xét xử tại Tòa án nhân thành phố Hà Nội

để qua đó chỉ ra nguyên tắc cơ bản và đề xuất các kiến giải lập pháp cũng như các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng Tội làm nhục người khác trong pháp luật hình sự Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về lý luận: Luận văn làm sáng tỏ bản chất pháp lý của Tội làm nhục người khác theo luật hình sự Việt Nam dưới góc độ luật hình sự; xây dựng khái niệm khoa học về Tội làm nhục người khác và ý nghĩa

+ Về pháp luật: Luận văn tập trung nghiên cứu những nội dung cơ bản của pháp luật hình sự về Tội làm nhục người khác

+ Về thực trạng hoạt động xét xử Tội làm nhục người khác trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2009 đến năm 2013

+ Về kiến nghị: Tập trung vào kiến nghị hoàn thiện pháp luật hình sự

về Tội làm nhục người khác

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận văn là làm sáng tỏ một cách có hệ thống về mặt lý luận những nội dung cơ bản về Tội làm nhục người khác, việc áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội này trong thực tiễn xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội, từ đó rút ra những tồn tại, bất cập để đề xuất kiến giải lập pháp bằng việc đưa ra các mô hình lý luận của quy phạm về Tội làm nhục người khác theo luật hình sự Việt nam cũng như đưa ra các giả pháp

Về mặt lý luận: Trên cơ sở nghiên cứu các chính sách hình sự của nhà

nước về Tội làm nhục người khác, phân tích khái niệm, dấu hiệu pháp lý, đặc điểm của tội phạm, phân biệt tội phạm đối với tội phạm khác cùng chương, để làm sáng tỏ bản chất pháp lý và những nội dung cơ bản của quy phạm theo luật hình sự Vệt Nam

Về mặt thực tiễn: Nghiên cứu, đánh giá việc áp dụng quy phạm pháp

luật hình sự của Tội làm nhục người khác trong thực tiễn xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội, đồng thời phân tích những tồn tại xung quanh việc lập pháp và áp dụng pháp luật nhằm đề xuất và luận chứng sự cần thiết phải hoàn thiện và đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy phạm pháp luật

về tội này trong pháp luật hình sự Việt nam

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được hoàn thành dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của triết học Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học sau: Thống

kê, phân tích, so sánh, tổng hợp, lịch sử, lý luận kết hợp với thực tiễn để nghiên cứu đề tài

6 Đóng góp mới của luận văn

Luận văn đã có những đóng góp mới như sau:

- Luận văn nghiên cứu một cách tương đối hệ thống và toàn diện những vấn đề lý luật và thực tiễn của Tội làm nhục người khác theo luật hình sự Việt Nam ở cấp độ luận văn thạc sĩ luật học Luận văn còn có ý nghĩa làm tài liệu tham khảo lý luận cần thiết cho các nhà khoa học- luật gia, cán bộ thực tiễn và

6

các sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành tư pháp hình

sự, cũng như góp phần phục vụ cho công tác lập pháp và hoạt động thực tiễn

áp dụng pháp luật hình sự trong việc đấu tranh phòng chống tội phạm, cũng như công tác giáo dục, cải tạo người phạm tội ở nước ta hiện nay

- Luận văn góp phần và việc xác định đúng đắn những điều kiện cụ thể của các trường hợp phạm tội “làm nhục người khác” trong thực tiễn điều tra, truy tố, cũng như đưa ra các kiến nghị hoàn thiện các quy phạm của chế định miễn trách nhiệm hình sự ở khía cạnh lập pháp, cũng như việc áp dụng chúng trong thực tiễn

- Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật nước ta về tội phạm này để rút ra những nhận xét, đánh giá

- Phân tích thực tiễn xét xử Tội làm nhục người khác trong thực tiễn xét

xử trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2009 đến năm 2013, qua đó góp phần đánh giá đúng thực trạng phạm tội “Làm nhục người khác”, những nguyên nhân

và điều kiện phạm tội, những khó khăn khi xét xử loại tội này trên thực tế

- Luận văn còn chỉ ra một số tồn tại, vướng mắc trong thực tiễn truy tố

và xét xử, nguyên nhân và đề xuất những giải pháp khắc phục

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo phần nội dung chính của luận văn bao gồm 03 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về Tội làm nhục người khác

Chương 2: Tội làm nhục người khác theo Bộ luật hình sự năm 1999

và thực tiễn xét xử loại tội phạm này trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2008 đến 2011

Chương 3: Những yêu cầu và giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật

về Tội làm nhục người khác và nâng cao công tác đấu tranh phòng chống tội phạm này trên địa bàn thành phố Hà Nội