So sánh pháp luật việt nam và hoa kỳ về xử lý nợ quá hạn tại các ngân hàng thương mại cổ phần

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT ĐỖ THỊ XUÂN PHƯƠNG SO SÁNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ HOA KỲ VỀ XỬ LÝ NỢ QUÁ HẠN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐỖ THỊ XUÂN PHƯƠNG

SO SÁNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ HOA KỲ VỀ XỬ LÝ

NỢ QUÁ HẠN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐỖ THỊ XUÂN PHƯƠNG

SO SÁNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ HOA KỲ VỀ XỬ LÝ

NỢ QUÁ HẠN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã số: 60 38 50

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS NGUYỄN NHƯ PHÁT

HÀ NỘI - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Đỗ Thị Xuân Phương

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục các sơ đồ

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ NỢ QUÁ HẠN VÀ VẤN ĐỀ XỬ LÝ

NỢ QUÁ HẠN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦNError! Bookmark not defined

1.1 KHÁI NIỆM NỢ QUÁ HẠN Error! Bookmark not defined

1.1.1 Nợ quá hạn theo tiêu chuẩn quốc tế Error! Bookmark not defined

1.1.2 Nợ quá hạn theo quan điểm của Việt NamError! Bookmark not defined

1.2 NGUYÊN NHÂN VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NỢ QUÁ HẠNError! Bookmark not defined 1.2.1 Nguyên nhân Error! Bookmark not defined

1.2.2 Tác động của nợ quá hạn trong hoạt động ngân hàng thương mại

cổ phần tới nền kinh tế Error! Bookmark not defined

1.3 PHƯƠNG THỨC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN

XỬ LÝ CÁC KHOẢN NỢ QUÁ HẠN PHÁT SINHError! Bookmark not defined

1.4 MÔ HÌNH XỬ LÝ NỢ XẤU Ở CÁC NƯỚCError! Bookmark not defined

1.4.1 Một số mô hình xử lý nợ quá hạn trên thế giớiError! Bookmark not defined

1.4.2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam Error! Bookmark not defined

Chương 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ PHÁP LUẬT HOA KỲ

VỀ XỬ LÝ NỢ QUÁ HẠN TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦNError! Bookmark not defined.

2.1 PHÁP LUẬT VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

2.1.1 Căn cứ xác định nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của ngân

hàng thương mại cổ phần ở Việt NamError! Bookmark not defined

2.1.2 Quản lý và hạn chế nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của

ngân hàng thương mại cổ phần Việt NamError! Bookmark not defined

2.1.3 Biện pháp xử lý nợ quá hạn trong hoạt động của ngân hàng

thương mại cổ phần Error! Bookmark not defined

2.1.4 Trình tự, thủ tục xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của

ngân hàng thương mại cổ phần Error! Bookmark not defined

2.1.5 Mua nợ quá hạn của ngân hàng thương mại cổ phần bởi công ty

mua bán nợ Error! Bookmark not defined

2.2 PHÁP LUẬT HOA KỲ Error! Bookmark not defined

2.2.1 Căn cứ phân loại nợ tại Hoa Kỳ Error! Bookmark not defined

2.2.2 Các biện pháp xử lý nợ quá hạn chủ yếu tại Hoa KỳError! Bookmark not defined

Chương 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ NỢ

XẤU TRONG HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

CỔ PHẦN Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

3.1 CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ

NỢ XẤU TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦNError! Bookmark not defined 3.1.1 Xây dựng quy trình xử lý nợ quá hạnError! Bookmark not defined

3.1.2 Đa dạng hóa các biện pháp xử lý nợ quá hạnError! Bookmark not defined

3.1.3 Tăng cường hiệu quả của công tác thu nợ trực tiếpError! Bookmark not defined

3.1.4 Ngân hàng thương mại cổ phần linh hoạt hơn trong các giao

dịch mua bán nợ Error! Bookmark not defined

3.1.5 Chứng khoán hóa các khoản nợ Error! Bookmark not defined

3.1.6 Trích lập và sử dụng quĩ dự phòng rủi ro hiệu quảError! Bookmark not defined

3.1.7 Tăng cường hoạt động của công ty quản lý nợ và khai thác tài sảnError! Bookmark not defined.

3.2 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ CỤ THỂ Error! Bookmark not defined 3.2.1 Kiến nghị hoàn thiện cơ sở pháp lý Error! Bookmark not defined 3.2.2 Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước Error! Bookmark not defined 3.2.3 Kiến nghị khác Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 3

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

AMC Công ty Quản lý nợ và khai thác tài sản

DATC Debt and Assets Trading Company - Công ty mua bán

nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp - Bộ tài chính DNNN Doanh nghiệp nhà nước

HĐKD Hoạt động kinh doanh

NHTM Ngân hàng thương mại cổ phần

NHNN Ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước

NHTM Ngân hàng thương mại cổ phần

TCTD Tổ chức tín dụng

TSBĐ Tài sản bảo đảm

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Số hiệu sơ

đồ

Sơ đồ 1.1: Nguyên nhân khách quan từ môi trường bên

ngoài của nợ quá hạn

Error! Bookmark not defined

Bookmark not defined

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Hơn một thập kỷ qua, nền kinh tế Việt Nam nói chung và thị trường tài chính nói riêng đã và đang phát triển một cách mạnh mẽ, điều này được phản ánh khá rõ ràng ở tốc độ tăng trưởng về số lượng và chất lượng của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam hiện nay Hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần đã đóng góp một lượng vốn tín dụng đáng kể trong sự nghiệp phát triển kinh tế của đất nước Mặc dù vậy, trong những năm qua hoạt động tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần đặc biệt là các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) đã nảy sinh một số biểu hiện không lành mạnh, mang đến những rủi ro cho nền kinh tế - thất thoát vốn tín dụng từ các khoản nợ quá hạn của các ngân hàng thương mại cổ phần ngày càng chồng chất Điều này có thể gọi là hoạt động tín dụng của các NHTMCP tuy có tăng về "lượng" nhưng lại giảm về ‘chất"

Nợ quá hạn phát sinh do nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng nguyên nhân cơ bản là sự bất ổn định của nền kinh tế trong thời kỳ chuyển đổi từ cơ chế quản lý quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường nhiều thành phần Nhiều vấn đề chưa được thử nghiệm, hệ thống pháp luật chưa đầy đủ và đồng

bộ, các cơ chế chính sách, quy trình nghiệp vụ chưa được xây dựng chặt chẽ

và hoàn chỉnh, trình độ chuyên môn nghiệp vụ của các cán bộ tín dụng còn non yếu, đạo đức nghề nghiệp chưa được coi trọng

Thêm vào đó, không chỉ những nước đang phát triển mà còn cả những cường quốc như Hoa Kỳ hay liên minh EU cũng lâm vào tình hình tương tự Theo báo cáo của IMF, từ năm 1980 đã có 52 nước đang phát triển xảy ra thất thoát gần hết số vốn của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần nước đó Hơn 10 nước đang phát triển phải sử dụng tới 10% GDP hàng năm để khắc

2

phục các vụ bê bối từ ngân hàng thương mại cổ phần Trong suốt một thập kỷ qua, công việc "cứu" các ngân hàng thương mại cổ phần bị đổ bể tại các nước đang phát triển đã tiêu tốn gần 250 tỷ USD của các chính phủ

Từ thực tế đáng báo động trên, ta có thể thấy rằng nợ quá hạn - một hình thức biểu hiện cụ thể của rủi ro tín dụng là nguyên nhân gây thất thoát vốn, đẩy các ngân hàng thương mại cổ phần đến thua lỗ nặng nề và phá sản, nó không chỉ ảnh hưởng đến cả hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần mà kéo theo đó

là cả nền kinh tế Như vậy, nếu công tác phòng ngừa và xử lý nợ quá hạn được thực hiện có hiểu quả thì rủi ro khác của ngân hàng thương mại cổ phần sẽ được giảm nhẹ, ngân hàng thương mại cổ phần sẽ có khả năng phát triển bền vững Đối với cả hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần, việc tìm ra các giải pháp nhằm hạn chế nợ quá hạn cũng như xử lý nợ quá hạn là một nhiệm vụ cấp bách của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần nói chung và các NHTMCP nói riêng nhằm lành mạnh hóa hoạt động ngân hàng thương mại cổ phần và góp phần tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước

Thông qua việc nghiên cứu, đánh giá các phương pháp xử lý nợ quá hạn mà các nước đang sử dụng và so sánh với tình hình áp dụng các biện pháp

xử lý nợ quá hạn tại các NHTMCP ở Việt Nam hiện nay sẽ giúp đưa ra được những nhận xét và đề xuất phương hướng hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong việc điều chỉnh lĩnh vực này Nghiên cứu về vấn đề này sẽ giúp tìm ra một phần nào đó phải pháp xử lý nợ quá hạn và những bài học từ nước ngoài cho các NHTMCP ở Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu về vấn đề này ở Việt Nam

Ở Việt Nam hiện nay ngoài một số bài báo cũng như những công trình nghiên cứu của một số tác giả về một số khía cạnh của vấn đề xử lý nợ quá hạn của các NHTMCP ở Việt Nam hiện nay, nhưng hầu như chưa có một

công trình nào nghiên cứu sâu sắc, đầy đủ về pháp luật quốc tế trong lĩnh vực

3

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

TIẾNG VIỆT

1 Lý Hoàng Ánh - Phạm Khắc Khoan (2004) "Xử lý nợ tồn đọng của hệ

thống ngân hàng thương mại cổ phần ", Tài chính, (6), tr 23-26

2 Bộ Tài chính (2006), Thông tư số 38/2006/TT-BTC ngày 10/5/2006 hướng

dẫn trình tự, thủ tục và xử lý tài chính đối với hoạt động mua, bán, bàn giao, tiếp nhận, xử lý nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp, Hà Nội

3 Bộ Tài chính (2010), Thông tư số 33/2010/TT-BTC ngày 11/3/2010 ban

hành Điều lệ, tổ chức và hoạt động của Công ty mua, bán nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp, Hà Nội

4 Chính phủ (1999), Nghị định số 178/1999/NĐ-CP ngày 29/12/1999 về

bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng, Hà Nội

5 Chính phủ (2003), Quyết định số 109/2003/QĐ-TTg ngày 05/6/2003 của

Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập Công ty mua, bán nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp, Hà Nội

6 Chính phủ (2006), Nghị định số 163/2006/NĐ-CP ngày 29/12/2006 về

giao dịch bảo đảm, Hà Nội

7 Chính phủ (2012), Nghị định số 11/2012/NĐ-CP ngày 22/02/2012 về sửa

đổi Nghị định số 163/2006/NĐ-CP về giao dịch bảo đảm, Hà Nội

8 Đinh Ngọc Dinh (2004), "Bàn về chứng khoán hóa", Ngân hàng thương

mại cổ phần, (5), tr 57-58

9 Huỳnh Thế Du (2005), "Thành công và thất bại của các mô hình xử lý nợ

quá hạn", Thị trường tài chính tiền tệ, (1), tr 55-57

10 Tống Công Hải (2003), "Giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý nợ và tài sản

tồn đọng thông qua AMC của các ngân hàng thương mại cổ phần", Kỷ yếu

hội thảo khoa học: Giải pháp xử lý nợ quá hạn trong tiến trình tái cơ cấu các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, Nxb Thống kê, Hà Nội

4

11 Lê Văn Hinh (2003), "Ngăn chặn nguy cơ nợ quá hạn trong tương lai - những thách thức đối với hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt

Nam", Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giải pháp xử lý nợ quá hạn trong tiến

trình tái cơ cấu các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, Nxb

Thống kê, Hà Nội

12 Nguyễn Đắc Hưng (2003), "Giải quyết tình trạng nợ tồn đọng - cơ cấu lại

tài chính các ngân hàng thương mại cổ phần", Kỷ yếu hội thảo khoa học:

Giải pháp xử lý nợ quá hạn trong tiến trình tái cơ cấu các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, Nxb Thống kê, Hà Nội

13 Nguyễn Thị Phương Lan (2003), "Cần thực hiện đồng bộ các giải pháp

trong xử lý nợ quá hạn của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam", Kỷ

yếu hội thảo khoa học: Giải pháp xử lý nợ quá hạn trong tiến trình tái cơ cấu các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, Nxb Thống kê, Hà Nội

14 Lê Quốc Lý (2003), "Trao đổi về giải pháp xử lý nợ quá hạn trong hệ

thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam", Kỷ yếu hội thảo khoa

học: Giải pháp xử lý nợ quá hạn trong tiến trình tái cơ cấu các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, Nxb Thống kê, Hà Nội

15 Ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước Việt Nam (2001), Quyết định

số 1389/2001/QĐ-NHNN ngày 07/11/2001 về việc thành lập Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản trực thuộc ngân hàng thương mại cổ phần , Hà Nội

16 Ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước Việt Nam (2001), Quyết định

số 1390/2001/QĐ-NHNN ngày 07/11/2001 ban hành Điều lệ mẫu về tổ chức và hoạt động của công ty quản lý nợ và khai thác tài sản trực thuộc ngân hàng thương mại cổ phần , Hà Nội

17 Ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước Việt Nam (2001), Quyết định

số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 về Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng, Hà Nội

5

18 Ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước Việt Nam (2005), Quyết định

số 127/2005/QĐ-NHNN ngày 03/02/2005 về sửa đổi Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng ban hành theo Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN, Hà Nội

19 Ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước Việt Nam (2005), Quyết định

số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng thương mại cổ phần của tổ chức tín dụng, Hà Nội

20 Ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước Việt Nam (2006), Quyết định

số 59/2006/QĐ-NHNN ngày 21/12/2006 ban hành Quy chế mua, bán nợ của các tổ chức tín dụng, Hà Nội

21 Ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước Việt Nam (2007), Quyết định

số 18/2007/QĐ-NHNN ngày 25/4/2007 về sửa đổi quy định về phân loại

nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng thương mại cổ phần của tổ chức tín dụng theo Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN do Thống đốc Ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước ban hành, Hà Nội

22 Ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước Việt Nam (2012), Biện pháp

đối phó với khủng hoảng của Hoa Kỳ, (Bài viết của FED đăng trên

http://www.federalreserve.gov), (Tài liệu dịch tham khảo), Hà Nội

23 Peter S Rose (2001), Quản trị ngân hàng thương mại cổ phần , Nxb Tài chính, Hà Nội

24 Quốc hội (2004), Bộ luật tố tụng dân sự, Hà Nội

25 Quốc hội (2005), Bộ luật dân sự, Hà Nội

26 Quốc hội (2005), Luật thương mại, Hà Nội

27 Quốc hội (2005), Luật Ngân hàng thương mại cổ phần , Hà Nội

28 Quốc hội (2010), Luật Ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước Việt

Nam, Hà Nội

6

29 Quốc hội (2010), Luật các tổ chức tín dụng, Hà Nội

30 Quốc hội (2011), Bộ luật tố tụng dân sự (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội

31 Nguyễn Văn Sẽ (2003), "Giải pháp xử lý nợ quá hạn trong quá trình tái

cơ cấu Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam", Kỷ yếu hội thảo khoa

học: Giải pháp xử lý nợ quá hạn trong tiến trình tái cơ cấu các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, Nxb Thống kê, Hà Nội

32 Đoàn Thái Sơn (2003), "Hoàn thiện các luật liên quan để hạn chế nợ quá

hạn của các ngân hàng thương mại cổ phần", Kỷ yếu hội thảo khoa học:

Giải pháp xử lý nợ quá hạn trong tiến trình tái cơ cấu các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, Nxb Thống kê, Hà Nội

33 Trịnh Bá Tửu (2003), "Xử lý nợ khó đòi - Kinh nghiệm của Thái Lan", Kỷ

yếu hội thảo khoa học: Giải pháp xử lý nợ quá hạn trong tiến trình tái cơ cấu các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, Nxb Thống kê, Hà Nội

34 Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2009), Pháp lệnh thi hành án dân sự, Hà Nội

TIẾNG ANH

35 Akiko Terada-Hagiwara, "Experience of Asian Asset Management Companies (AMCs), Do they Increase Moral Hazard? - Evidence from

Thailand", e-book

36 Bonin&Huang (2002), The Resolution Trust Company in the United States

37 Daniela Klingebiel, "Cross-Country Experiences", e-book

38 Hong Kong Monetary Authority (1999), "Guideline on loan

classification system", e-book

39 "The Use of Asset Management Companies in the Resolution of Banking

Crises", e-book

40 Ray Brooks, "Lessons from International Experience with Asset

Management Companies", e-book

41 Victor Shih, "Dealing with non-performing loans: Political constraints

and financial policies in China", e-book

42 "What actually asset management companies do?", World bank report