Thực trạng thu hút và sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức cho phát triển nông nghiệp tại tỉnh sơn la

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ---o0o--- TÕNG PHƯƠNG TRANG THỰC TRẠNG THU HÖT VÀ SỬ DỤNG NGUỒN VỐN HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN CHÍNH THỨC CHO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TẠI TỈNH SƠN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -

TÕNG PHƯƠNG TRANG

THỰC TRẠNG THU HÖT VÀ SỬ DỤNG NGUỒN VỐN HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN CHÍNH THỨC CHO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TẠI TỈNH SƠN LA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

Hà Nội – 2015

LỜI CAM KẾT

Tôi xin cam đoan rằng: Luận văn Thạc sĩ “Thực trạng thu hút và sử dụng nguồn vốn Hỗ trợ phát triển chính thức cho phát triển nông nghiệp tại tỉnh Sơn La”

là công trình nghiên cứu độc lập, do bản thân tôi viết và hoàn thành Các số liệu, tài liệu được trích dẫn và sử dụng trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan trên

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học tập theo chương trình Thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế Quốc tế tại trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, tôi đã được các thầy giáo, cô giáo trong Khoa Kinh tế và Kinh doanh Quốc tế tận tình giảng dạy

Đến nay tôi đã hoàn thành chương trình của khóa học và hoàn thiện luận văn tốt nghiệp của mình với đề tài: “Thực trạng thu hút và sử dụng nguồn vốn Hỗ trợ phát triển chính thức cho phát triển nông nghiệp tại tỉnh Sơn La”

Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới các thầy giáo, cô giáo của Khoa Kinh tế và Kinh doanh Quốc tế - Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội Đặc biệt, tôi xin gửi lời cám ơn sâu sắc và trân trọng tới PSG.TS Nguyễn Thị Kim Chi vì sự giúp đỡ nhiệt tình của cô trong thời gian qua Trong suốt quá trình thực hiện luận văn, cô đã luôn tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện cho tôi

về cả góc độ kiến thức và thời gian để tôi có thể hoàn thiện luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn!

TÓM TẮT LUẬN VĂN

ODA là một nguồn vốn viện trợ có tác động tích cực tới sự phát triển của nhiều quốc gia đang phát triển và chậm phát triển trên thế giới, trong đó có Việt Nam Trong nhiều năm qua, ODA đã giúpViệt Nam đạt được nhiều mục tiêu kinh tế

và xã hội, đặc biệt đã góp phần thúc đẩy cho công cuộc xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế tại các địa phương nghèo và khó khăn trong cả nước như tỉnh Sơn La Hiện nay, đời sống nhân dân trong tỉnh đặc biệt là đồng bào thiểu số còn gặp nhiều khó khăn và phần lớn vẫn phụ thuộc vào hoạt động sản xuất nông nghiệp Do đó, nguồn vốn ODA, đặc biệt là ODA cho phát triển nông nghiệp sẽ là động lực thúc đẩy kinh tế và đời sống của nhân dân trong tỉnh

Với mong muốn làm rõ thực trạng thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA riêng với lĩnh vực phát triển nông nghiệp tại tỉnh Sơn La nên tôi lựa chọn đề tài “Thực trạng thu hút và sử dụng nguồn vốn phát triển chính thức cho phát triển nông nghiệp

tại tỉnh Sơn La” làm đề tài nghiên cứu của mình Với đề tài này, luận văn được hoàn thiện với các mục tiêu và nhiệm vụ chủ yếu như sau: Xác định được lý luận cơ bản

về ODA; Đi sâu nghiên cứu đánh giá thực trạng thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA cho phát triển nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Sơn La, từ đó đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh thu hút và sử dụng ODA cho phát triển nông nghiệp của tỉnh Sơn La trong thời gian tới

MỤC LỤC

LỜI CAM KẾT ii

LỜI CẢM ƠN iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT i

DANH MỤC BẢNG ii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ iii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined 3.1 Mục đích Error! Bookmark not defined 3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ODA Error! Bookmark not defined 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.2 Những vấn đề chung về ODA Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined 1.2.2 Đặc điểm Error! Bookmark not defined 1.2.3 Phân loại ODA Error! Bookmark not defined 1.2.4 Vai trò của ODA Error! Bookmark not defined 1.2.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút và sử dụng ODA Error! Bookmark not defined

1.2.6 Tiêu chí đánh giá thu hút và sử dụng ODA cho phát triển nông nghiệp

Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.1 Phương pháp kế thừa kết quả nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp phân tích số liệu Error! Bookmark not defined 2.3 Phương pháp phỏng vấn chuyên gia Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: TÌNH HÌNH THU HÖT VÀ SỬ DỤNG ODA CHO PHÁT

TRIỂN NÔNG NGHIỆP TẠI TỈNH SƠN LA Error! Bookmark not defined 3.1 Tổng quan ODA cho tỉnh Sơn La Error! Bookmark not defined 3.1.1 Tình hình thu hút ODA Error! Bookmark not defined 3.1.2 Tình hình sử dụng ODA Error! Bookmark not defined

3.2 Thực trạng thu hút và sử dụng ODA cho phát triển nông nghiệp tại tỉnh Sơn

La Error! Bookmark not defined

3.2.1 Thực trạng thu hút ODA cho phát triển nông nghiệp tại tỉnh Sơn La

Error! Bookmark not defined

3.2.2 Thực trạng sử dụng vốn ODA cho phát triển nông nghiệp tại tỉnh Sơn La

Error! Bookmark not defined

3.3 Đánh giá kết quả thu hút và sử dụng ODA cho phát triển nông nghiệp tại tỉnh

Sơn La Error! Bookmark not defined 3.3.1 Kết quả Error! Bookmark not defined 3.3.2 Hạn chế và nguyên nhân Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH THU HÖT VÀ SỬ DỤNG ODA CHO

Error! Bookmark not defined

4.1 Dự báo khả năng thu hút ODA của tỉnh Sơn La Error! Bookmark not defined

4.1.1 Môi trường quốc tế Error! Bookmark not defined 4.1.2 Môi trường trong nước Error! Bookmark not defined 4.1.3 Quan điểm cơ bản của tỉnh Sơn La trong thu hút và sử dụng ODA Error! Bookmark not defined

4.1.4 Định hướng chung về thu hút và sử dụng ODA từ nay đến 2020 và dự

báo khả năng thu hút ODA cho phát triển nông nghiệp của tỉnh Sơn La Error! Bookmark not defined

4.2 Một số giải pháp nâng cao thu hút và sử dụng vốn ODA cho phát triển nông

nghiệp tỉnh Sơn La Error! Bookmark not defined 4.2.1 Nhóm các giải pháp chung Error! Bookmark not defined 4.2.2 Nhóm giải pháp đối với tỉnh Sơn La Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 2 PHỤ LỤC 1 Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC 2 Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

STT Ký hiệu Nguyên nghĩa tiếng Anh Nguyên nghĩa Tiếng Việt

1 ADB Asian Development Bank Ngân hàng phát triển Châu Á

2 AFD French Development Agency Cơ quan phát triển Pháp

4 DAC Development Assistance

Committee

Ủy ban Hỗ trợ phát triển

5 DANIDA Danish International Develop

ment Agency

Tổ chức hợp tác phát triển Đan Mạch

6 FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài

8 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội

9 IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế

International Cooperation

Ngân hàng Hợp tác quốc tế Nhật Bản

11 KFW German Development Bank Ngân hàng Tái thiết Đức

13 ODA Official Development

Assistance

Hỗ trợ phát triển chính thức

14 OECD Organization for Economic

Co-operation and Development

Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế

15 UNICEF United Nations Children's

Fund

Quỹ Nhi đồng thế giới

16 USD United States dollar Đô la Mỹ

18 WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới

DANH MỤC BẢNG

1 Bảng 3.1 Cơ cấu tổng nguồn vốn đầu tư tỉnh Sơn La giai

2 Bảng 3.2 Số lượng chương trình, dự án và số vốn ODA ký kết 33

3 Bảng 3.3 Danh sách các nhà tài trợ và quy mô tài trợ cho Sơn

4 Bảng 3.4 Tỷ lệ giải ngân vốn ODA và vốn đối ứng của tỉnh

5 Bảng 3.5 Phân bổ số lượng chương trình, dự án theo ngành,

lĩnh vực và quy mô vốn từ 1993 đến 2013 40

6 Bảng 3.6

Số lượng chương trình, dự án và lượng vốn ODA

ký kết cho lĩnh vực nông nghiệp nông thôn và xóa đói giảm nghèo giai đoạn 2008 – 2013

41

7 Bảng 3.7 Danh sách các nhà tài trợ cho lĩnh vực phát triển

nông nghiệp nông thôn giai đoạn 2008 – 2013 42

8 Bảng 3.8 Cơ cấu phân bổ vốn ODA cho các lĩnh vực nông

9 Bảng 3.9

Tỷ lệ giải ngân vốn ODA các chương trình dự án phát triển nông nghiệp nông thôn và XĐGN giai đoạn 2008 – 2013

45

10 Bảng 3.10

Tỷ lệ giải ngân vốn đối ứng các chương trình dự án phát triển nông nghiệp nông thôn và XĐGN giai đoạn 2008-2013

49

11 Bảng 3.11 Khảo sát về tính phù hợp của các chương trình,

dự án ODA cho phát triển nông nghiệp 50

12 Bảng 3.12 Khảo sát về công tác kiểm tra, giám sát của các cấp

quản lý dự án ODA cho phát triển nông nghiệp 53

13 Bảng 3.13 Khảo sát về hạn chế trong các chương trình, dự án

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

1 Biểu đồ 3.1 Giải ngân vốn ODA và vốn đối ứng của tỉnh Sơn

2 Biểu đồ 4.1 Cơ cấu thu hút vốn ODA cho các ngành, lĩnh vực

khu vực Tây Bắc tính đến năm 2013 64

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình đổi mới và phát triển đất nước, Đảng ta đã coi trọng phát huy mọi nguồn lực trong và ngoài nước để phục vụ mục tiêu và nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội Việc thu hút, sử dụng có hiệu quả nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cũng như nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (nguồn vốn ODA) trong quá trình phát triển của đất nước đã và đang được sự quan tâm lớn của Đảng và Chính phủ Theo đánh giá của Bộ Kế hoạch và Đầu tư ở Việt Nam sau 20 năm sử dụng ODA đã khẳng định nguồn vốn ODA thực sự là nguồn vốn bổ sung cho Ngân sách nhà nước để phục vụ phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội, là chất xúc tác quan trọng trong việc hỗ trợ xây dựng, hoàn thiện khung thể chế, đóng vai trò tích cực hỗ trợ phát triển năng lực con người Hơn thế nữa, trên thế giới đã có nhiều nước thành công trong việc sử dụng vốn ODA để hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội và ổn định chính trị Trước đây Nhật Bản, Hàn Quốc và gần đây là Thái Lan, Trung Quốc, Indonesia, Philipines,…đã là một minh chứng rõ ràng hơn nữa về vai trò của ODA cho một nước đang phát triển như Việt Nam Từ năm 2010, Việt Nam đã là nước có mức thu nhập bình quân đầu người ở mức trung bình trên thế giới, điều này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến khả năng thu hút ODA Chính vì vậy, ngay bây giờ Chính phủ Việt Nam và tất cả các tỉnh thụ hưởng nói riêng phải quan tâm đến việc làm gì, làm thế nào để cải thiện và nâng cao thu hút, sử dụng nguồn vốn này trong thời gian tới Chính vì vậy, việc tìm hiểu thực trạng thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA trong các lĩnh vực có ý nghĩa rất quan trọng, đặc biệt là đối với các địa phương còn khó khăn như các tỉnh Tây Bắc, trong đó có Sơn La

Sơn La là tỉnh thành thuộc khu vực Tây Bắc, có điều kiện địa hình khó khăn, nền kinh tế được coi là kém phát triển, có cơ sở hạ tầng kém nhất cả nước, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đến trên 70% tổng dân số của tỉnh, đời sống đồng bào còn gặp nhiều khó khăn, đời sống chính trị còn nhiều phức tạp, Nguồn lực để phục vụ cho phát triển kinh

tế xã hội của tỉnh hiện nay chủ yếu là nguồn ngân sách nhà nước (NSNN) cấp, nguồn thu

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu Tiếng Việt

1 Nguyễn Thị Lan Anh, 2010 Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) tại tỉnh Sơn La Luận văn thạc sỹ Kinh tế Trường

Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội

2 Nguyễn Thị Lan Anh, 2011 Hiệu quả sử dụng ODA, đánh giá với tỉnh Sơn

La Tạp chí Nghiên cứu tài chính kế toán, số 6-2011

3 Nguyễn Thị Lan Anh, 2011 Một số vấn đề về việc thu hút và sử dụng ODA

của tỉnh Sơn La Tạp chí Nghiên cứu tài chính kế toán, số 4-2011

4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 1991, 2001 Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VII và VIII

5 Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2007 Thông tư số 04/2007/TTiBKH ngày 30/7/2007 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư hướng dẫn thực hiện quy chế quản lý và sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức

6 Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2010 Được mùa những lựa chọn chiến lược để phát triển nông nghiệp và nông thôn Việt Nam, Công ty Cổ phần in La Bàn

7 Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2013 Quyết định số 2679/BNNi HTQT ngày 12/8/2013 của Bộ Nông nghiệp và PTNT về việc báo cáo 20 năm hợp tác phát triển giữa Việt Nam và các Nhà tài trợ

8 Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2015 Quyết định số 5776/QĐ-BNN-HTQT v/v phê duyệt Đề án: Định hướng thu hút, quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA và các nguồn vốn vay ưu đãi khác của các nhà tài trợ và viện trợ phi Chính phủ nước ngoài thuộc thẩm quyền quản lý nhà nước của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn giai đoạn 2016-2020

9 Nguyễn Thị Kim Chi, 2014 ODA cho y tế Việt Nam giai đoạn 1993 – 2003

Tạp chí nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông, trang 29

10 Nguyễn Thị Kim Chi, 2013 Một số đặc điểm nguồn vốn ODA của Australia

cho Việt Nam Tạp chí nghiên cứu Ấn Độ và Châu Á, số 6(7) 2013

11 Nguyễn Thị Kim Chi, 2013 Thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA của

Australia cho Việt nam giai đoạn 1993 – 2013 Tạp chí nghiên cứu Châu Phi

và Trung Đông, số 4/2013

12 Nguyễn Thị Kim Chi, Thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA của Pháp cho Việt

nam giai đoạn 1993 – 2012 Tạp chí Châu Âu, số 5/2013

13 Nguyễn Thị Kim Chi, 2012 Kinh nghiệm quốc tế về thu hút và sử dụng ODA

trong ngành giáo dục và bài học đối với Việt Nam Tạp chí nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông, số 10/2012

14 Chính phủ, 2006 Định hướng thu hút và sử dụng nguồn hỗ trợ phát triển chính thức thời kỳ 2006-2010 Hà Nội

15 Cục Thống kế tỉnh Sơn La, 2010-2013 Niên giám thống kê tỉnh Sơn La năm

2009 Hà Nội: Nhà xuất bản Thống kê

16 Nguyễn Hữu Dũng, 2010 Thu hút và sử dụng ODA của Ngân hàng Thế Giới tại Việt Nam, NXB Văn hóa Thông tin

17 Nguyễn Thanh Hà, 2008 “Quản lý ODA : Bài học kinh nghiệm từ các nước”,

Tạp chí Tài chính, (9/2008), pp 54l57

18 Vũ Thị Minh Hà, 2013 Thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA vào phát triển nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (16/2013), trang 3-10

19 Trần Thị Giáng Hương, 2009 Thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả các dự án hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) trong lĩnh vực y tế Luận án tiến sĩ y học Bộ Y tế

20 Vũ Thị Kim Oanh, 2002 Những giải pháp chủ yếu nhằm sử dụng có hiệu quả nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) tại Việt Nam Luận án tiến sĩ kinh

tế Đại học Ngoại thương, Hà Nội

21 Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Sơn La, 2009 Báo cáo tình hình thực hiện chương trình, dự án ODA 6 tháng năm 2009, ước thực hiện cả năm 2009 và kế hoạch năm 2010 trên địa bàn tỉnh Sơn La

22 Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Sơn La, 2013 Báo cáo Tình hình tiếp nhận và sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi Quý IV và cả năm 2012

23 Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Sơn La, 2013 Kết quả thực hiện các dự án đầu tư

từ nguồn vốn hỗ trợ, tài trợ của các đơn vị trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2010 – 6/2013

24 Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Sơn La, 2014 Báo cáo Tình hình tiếp nhận và sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi Quý IV và cả năm 2013

25 Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Sơn La, 2015 Báo cáo Tình hình tiếp nhận và sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi Quý IV và cả năm 2014

26 Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Sơn La, 2015 Báo cáo tình hình thực hiện các nghị quyết HĐND khóa XIII

27 Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Sơn La, 2009-2012 Kế hoạch phát triển nông nghiệp, nông thôn 2010-2013 Sơn La

28 Tôn Thành Tâm, 2005 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) tại Việt Nam Luận án tiến sĩ Trường Đại học

Kinh tế Quốc dân Hà Nội

29 Trần Thị Phương Thảo, 2005 Các giải pháp thu hút và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) tại Bộ Nông nghiệp và PTNT trong giai đoạn hiện nay Luận văn Thạc sỹ Học viện Tài chính

30 Nguyễn Thắng và Cộng sự, 2011 Giảm nghèo Việt Nam, thành tựu và thách thức, Viện Khoa học xã hội Việt Nam, NXB Thế giới, Hà Nội

31 Thủ tướng Chính phủ, 2012 Quyết định số 106/QĐ-TTg ngày 19/01/2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án “Định hướng thu hút, quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA và các khoản vay ưu đãi khác của các Nhà tài trợ thời

kỳ 2011-2015

32 Thủ tướng Chính phủ, 2012 Quyết định số 124/QĐ-TTg ngày 02/02/2912 phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển ngành nông nghiệp cả nước đến năm

2020 và tầm nhìn đến 2030