Pháp luật về hoạt động thu bảo hiểm xã hội của tổ chức bảo hiểm xã hội việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT ĐỖ THỊ HẰNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG THU BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA TỔ CHỨC BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Hà nội – 2015... Với mong muố

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐỖ THỊ HẰNG

PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG THU BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA TỔ CHỨC BẢO HIỂM XÃ

HỘI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà nội – 2015

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐỖ THỊ HẰNG

PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG THU BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA TỔ CHỨC BẢO HIỂM XÃ

HỘI VIỆT NAM

Chuyên ngành : Luật Kinh tế

Mã số : 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Thị Thương Huyền

Hà nội – 2015 LỜI CAM ĐOAN

Trang 3

Tôi xin cam đoan:

- Luận văn này là sản phẩm nghiên cứu của cá nhân tôi;

- Số liệu trong luận văn được điều tra trung thực;

- Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

HỌC VIÊN

Đỗ Thị Hằng

MỤC LỤC

Trang 4

LỜI CAM ĐOAN i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ii

DANH MỤC CÁC BẢNG iii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 1

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận văn 2

2.1 Đối tượng nghiên cứu 2

2.2 Phạm vi nghiên cứu 2

3 Tình hình nghiên cứu đề tài 3

4 Mục đích, nhiệm vụ của Luận văn 3

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của Luận văn 4

6 Những đóng góp của Luận văn 4

7 Kết cấu của Luận văn 5

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ PHÁP LUẬT VỀ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 6

1.1 Lý luận chung về thu bảo hiểm xã hội 6

1.1.1 Khái niệm thu bảo hiểm xã hội……… 6

1.1.2 Nguyên tắc thu bảo hiểm xã hội 8

1.1.3 Nguồn hình thành quỹ bảo hiểm xã hội 9

1.1.4 Vai trò của thu bảo hiểm xã hội 10

1.2 Pháp luật về thu bảo hiểm xã hội 13

1.2.1 Khái niệm pháp luật thu bảo hiểm xã hội 13

1.2.2 Nội dung pháp luật về thu bảo hiểm xã hội Error! Bookmark not defined 1.2.3 Ý nghĩa pháp luật thu bảo hiểm xã hội 15

1.3 Pháp luật thu bảo hiểm xã hội của một số quốc gia trên thế giới Error! Bookmark not defined 1.3.1 Pháp luật thu bảo hiểm xã hội của Trung Quốc Error! Bookmark not defined 1.3.2 Pháp luật thu bảo hiểm xã hội của Thái Lan Error! Bookmark not defined 1.3.3 Pháp luật thu bảo hiểm xã hội của Đức 17

Trang 5

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG 20

2.1 Thực trạng quy định pháp luật về thu bảo hiểm xã hội 20 2.1.1 Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội Error! Bookmark not defined 2.1.2 Tiền lương làm căn cứ thu bảo hiểm xã hội Error! Bookmark not defined 2.1.3 Quy định về tỷ lệ thu bảo hiểm xã hội Error! Bookmark not defined 2.1.4 Phương thức thu bảo hiểm xã hội 27 2.1.5 Quỹ bảo hiểm xã hội và đầu tư, tăng trưởng quỹ bảo hiểm xã hội 28 2.1.6 Trách nhiệm tổ chức thu bảo hiểm xã hội và quản lý quỹ bảo hiểm xã hội 32 2.1.7 Quy trình thu bảo hiểm xã hội của Bảo hiểm xã hội Việt Nam Error! Bookmark

not defined

2.2 Thực trạng áp dụng pháp luật về thu bảo hiểm xã hội của tổ chức Bảo hiểm xã

hội Việt Nam 36 2.2.1 Những kết quả đạt được Error! Bookmark not defined 2.2.2 Những hạn chế còn tồn tại 43

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.

3.1 Những yêu cầu đặt ra Error! Bookmark not defined 3.2 Một số kiến nghị và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về thu bảo hiểm xã hội 57

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 77

Trang 6

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 ASXH: An sinh xã hội

2 BHXH: Bảo hiểm xã hội

3 BHYT: Bảo hiểm y tế

4 BHTN: Bảo hiểm thất nghiệp

Trang 7

DANH MỤC CÁC BẢNG

STT Ký hiệu

1 Bảng 1.1 Tỷ lệ đóng BHXH ở một số địa phương của Trung Quốc

2 Bảng 2.1 Bảng số liệu về số người tham gia BHXH giai đoạn

1995-2013

3 Bảng 2.2 Kết quả thu BHXH và tỷ lệ so với số chi các chế độ BHXH

giai đoạn 1995-2013

4 Bảng 2.3 Tình hình hoạt động đầu tư quỹ BHXH giai đoạn 1997-2009

5 Bảng 2.4 Danh mục và vốn đầu tư quỹ BHXH năm 2011

6 Bảng 2.5 Bảng số liệu về số vốn cho các ngân hàng thương mại nhà

nước vay từ quỹ BHXH năm 2011

Trang 8

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

BHXH, BHYT là trụ cột quan trọng trong hệ thống ASXH của mỗi quốc gia, góp phần thực hiện công bằng, ổn định xã hội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Đối với nước

ta, ngay từ khi thành lập Đảng và Nhà nước ta đã thường xuyên quan tâm đến việc thực hiện các chế độ, chính sách ASXH đối với cán bộ, công chức, quân nhân và người lao động thuộc các thành phần kinh tế Trong công cuộc đổi mới đất nước, kinh tế không ngừng phát triển đời sống nhân được cải thiện và nâng cao, tuy nhiên một bộ phận người lao động còn bấp bênh không đảm bảo do gặp phải những rủi ro như thiếu việc làm, ốm đau, tuổi già… Để bù đắp một phần thiếu hụt đó, Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng xây dựng và hoàn thiện đường lối, chính sách về chế độ BHXH, BHYT Điều này đã được thể hiện ở trong các văn kiện Đại hội, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

IX, X, XI của Đảng và được cụ thể hóa thành các quy định pháp luật

Trong những năm qua được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự cố gắng vượt bậc của ngành BHXH nên các chế độ BHXH được thực hiện ngày càng tốt hơn; công tác thu, chi, quản lý quỹ và giải quyết chế độ chính sách BHXH cho các đối tượng theo luật định đi vào nền nếp, tạo điều kiện thuận lợi và niềm tin cho những người tham gia và hưởng các chế độ BHXH Để phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội nước ta và nhu cầu của người lao động, ngày 09/01/2003 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 01/2003/NĐ-CP, Luật BHXH được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 29/6/2006, đối tượng tham gia BHXH không còn tập trung vào các đơn vị hành chính sự nghiệp, các doanh nghiệp nhà nước nữa mà được mở rộng tới các doanh nghiệp ngoài quốc doanh như doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hưu hạn, hợp tác xã, hộ kinh doanh các thể, số người tham gia ngày càng tăng, số thu năm sau luôn cao hơn năm trước Song song với thu BHXH thì việc chi trả cho đối tượng hưởng chế độ BHXH ngày càng nhiều, do đó BHXH cần có một lượng tiền đủ lớn để đảm bảo cho công tác chi trả các chế độ BHXH Để đạt được mục tiêu đó thì việc tham gia BHXH đóng góp vào quỹ BHXH là một nhiệm vụ rất quan trọng, có thể coi quỹ BHXH là sự sống còn của hệ

Trang 9

thống BHXH, đảm bảo cho hệ thống hoạt động theo đúng chức năng nhiệm vụ Trong đó

nhiệm vụ thu BHXH là nhiệm vụ quan trọng có thể coi đó là đầu vào của ngành BHXH

Có thể thấy, để chính sách BHXH phát triển bền vững, việc nghiên cứu hoàn thiện

cơ chế tài chính, bảo tồn và tăng trưởng quỹ BHXH đã và đang trở nên hết sức cần thiết

và cấp bách Trong đó vấn đề trọng tâm là việc đánh giá thực trạng pháp luật về thu BHXH và tìm ra các giải pháp nâng cao hiệu quả thu BHXH của tổ chức BHXH Với mong muốn góp một phần nhỏ trong việc nghiên cứu pháp luật về thu BHXH và tìm ra

phương hướng hoàn thiện, tác giả mạnh dạn lựa chọn đề tài “Pháp luật về hoạt động

thu bảo hiểm xã hội của tổ chức Bảo hiểm xã hội Việt Nam” cho Luận văn Cao học

Luật Việc nghiên cứu đề tài này có một ý nghĩa rất quan trọng, cần thiết đối với việc nâng cao hiệu quả thu BHXH nói riêng và đối với sự phát triển bền vững của chính sách

ASXH nói chung

2 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của luận văn

2.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Luận văn xác định đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quy định pháp luật về thu BHXH Từ đó Luận văn tìm hiểu thực trạng áp dụng pháp luật về thu BHXH của

tổ chức BHXH Việt Nam và đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện mảng pháp luật này

2.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ Luận văn Thạc sĩ Luật học, tác giả không tham vọng nghiên cứu sâu và tìm hiểu chi tiết toàn bộ các vấn đề liên quan đến việc hình thành và phát triển của pháp luật về thu BHXH, việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của từng cơ quan, ở từng thời kỳ mà sẽ tập trung nghiên cứu nội dung các quy định pháp luật về thu BHXH và thực trạng pháp luật về thu BHXH kể từ khi tổ chức BHXH Việt Nam được thành lập năm 1995 đến nay

3 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trang 10

Nội dung pháp luật về BHXH nói chung là một đề tài phổ biến nhưng những nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật thu BHXH lại chưa có nhiều Một số công trình khoa học nghiên cứu về thu BHXH có thể kể đến như:

- Thực trạng quản lý thu BHXH hiện nay và các biện pháp nâng cao hiệu quả công tác thu (Chủ nhiệm đề tài: Tiến sĩ Nguyễn Văn Châu, Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam, năm 1996, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ);

- Cơ sở khoa học hoàn thiện quy trình quản lý thu BHXH (Chủ nhiệm đề tài: Tiến

sỹ Dương Xuân Triệu, Giám đốc Trung tâm Thông tin Khoa học BHXH Việt Nam, năm

1999, Đề tài khoa học);

- Thực trạng thu nộp quỹ BHXH và một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả thu nộp quỹ BHXH Việt Nam hiện nay (Nông Hữu Tùng, Đại học Kinh tế Quốc dân, 2000, Khóa luận tốt nghiệp);

- Hoàn thiện quản lý thu BHXH khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh

ở Việt Nam (Trần Quốc Túy, BHXH Việt Nam, năm 2000, Luận văn thạc sỹ);

- Hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH khu vực kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Gia Lai (Trần Ngọc Tuấn, Đại học Đà Nẵng, 2002, Luận văn thạc sỹ);

- Công tác quản lý thu BHXH giai đoạn hiện nay - Thực trạng và giải pháp (Lại Hữu Hiệp, Đại học Công đoàn, 2003, Chuyên đề tốt nghiệp);

- Hoàn thiện công tác kiểm soát thu tại BHXH tỉnh Bình Định (Võ Năm, Đại học

Đà Nẵng, 2013, Luận văn thạc sỹ)

Nội dung chủ yếu của các công trình nghiên cứu khoa học kể trên hầu hết đề cập đến vấn đề thu BHXH trên phương diện kinh tế học Tuy nhiên, để phục vụ cho mục đích nghiên cứu hoạt động thu BHXH trên phương diện kinh tế, các công trình kể trên đều có

đề cập phần nào và đưa ra một số đánh giá, nhận định về ưu, nhược điểm của các quy định của pháp luật trong lĩnh vực thu BHXH

4 Mục đích, nhiệm vụ của Luận văn

Mục đích nghiên cứu của Luận văn là góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận cũng như một số nội dung cơ bản của các quy định pháp luật về thu BHXH, thực trạng áp

Trang 11

dụng pháp luật về thu BHXH của tổ chức BHXH Việt Nam, trên cơ sở đó có những đánh giá và kiến nghị nhằm tiếp tục hoàn thiện mảng pháp luật này

Để thực hiện mục đích trên Luận văn có những nhiệm vụ sau đây:

- Nghiên cứu, tìm hiểu khái niệm về BHXH và thu BHXH; vai trò, ý nghĩa của thu BHXH; sự cần thiết phải điều chỉnh hoạt động thu BHXH của tổ chức BHXH Việt Nam bằng pháp luật

- Nghiên cứu nội dung các quy định pháp luật và thực trạng áp dụng pháp luật về thu BHXH của tổ chức BHXH Việt Nam

- Đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về thu BHXH và nâng cao hiệu quả về thu BHXH của tổ chức BHXH Việt Nam

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của Luận văn

Luận văn được thực hiện trên cơ sở vận dụng những quan điểm cơ bản của Đảng

và Nhà nước trong sự nghiệp đổi mới nhằm xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát huy mọi tiềm năng cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Luận văn cũng vận dụng cơ sở lý luận của triết học Mác-Lê Nin, thế giới quan duy vật biện chứng và các nguyên tắc, phương pháp của lý luận Nhà nước

và pháp luật trong điều kiện mới Theo đó, tác giả đặc biệt chú ý vận dụng phương pháp biện chứng và nhiều phương pháp nghiên cứu như liệt kê, phân tích, so sánh, tổng hợp trong quá trình giải quyết những vấn đề mà đề tài đặt ra

6 Những đóng góp của Luận văn

- Nghiên cứu một cách có hệ thống các quy định pháp luật về thu BHXH; phân tích ưu, nhược điểm của một số quy định cụ thể

- Phân tích, đánh giá mặt tích cực và hạn chế trong thực trạng áp dụng pháp luật về thu BHXH của tổ chức BHXH Việt Nam

- Đưa ra đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về thu BHXH và nâng cao hiệu quả thu BHXH của tổ chức BHXH Việt Nam

- Từ những nghiên cứu chung về BHXH trong nước, luận văn sẽ đưa ra một số vấn đề lý luận về pháp luật thu BHXH nói riêng và pháp luật về BHXH nói chung

7 Kết cấu của Luận văn

Trang 12

Ngoài phần Mở đầu và phần Kết luận, Luận văn bao gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thu bảo hiểm xã hội và pháp luật về thu bảo hiểm xã hội

Chương 2: Thực trạng pháp luật về thu bảo hiểm xã hội và thực tiễn áp dụng Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về thu bảo hiểm xã hội ở Việt Nam

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tài liệu tiếng Việt

* Văn kiện của Đảng

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, X,

XI

* Văn bản pháp luật

2 Quốc Hội (2006), Luật Bảo hiểm xã hội số 71/2006/QH11, Hà Nội

3 Quốc Hội (2008), Luật Bảo hiểm Y tế số 25/2008/QH12, Hà Nội

4 Quốc Hội (2012), Bộ Luật Lao động số 10/2012/QH13, Hà Nội

5 Quốc Hội (2014), Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13, Hà Nội

II Giáo trình, các công trình nghiên cứu, tạp chí, báo cáo

6 Lê Phan Anh (2013), Sửa đổi, bổ sung Luật Bảo hiểm xã hội cần hướng tới

mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội bền vững, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, năm thứ 15, số

225, tr.19-20-21

7 Nguyễn Hải Anh (2010), Sự cần thiết phải củng cố, tăng cường công tác pháp

chế, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, năm thứ 12, số 151, tr.18-19

8 Bảo hiểm xã hội Việt Nam (1996), Báo cáo tổng kết năm 1995, Hà Nội

Trang 13

10 Bảo hiểm xã hội Việt Nam (1997), Báo cáo quyết toán tài chính năm 1996,

Hà Nội

Trang 14

Hà Nội

27 Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2012), Báo cáo tình hình thực hiện Luật Bảo

hiểm xã hội 2007-2011, Hà Nội

28 Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2012), Báo cáo tình hình quản lý và sử dụng quỹ

Bảo hiểm xã hội năm 2011, Hà Nội

29 Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2014), Báo cáo tình hình thu, chi Bảo hiểm xã

hội, Bảo hiểm Y tế giai đoạn 2011-2014, Hà Nội

30 Bộ Lao động – Thương binh & Xã hội (2011), Cải cách chính sách Bảo hiểm

xã hội giai đoạn 2012-2020, Hà Nội

31 ThS Nguyễn Văn Dụng (2012), Nghiên cứu hoàn thiện Luật Bảo hiểm xã hội

từ thực tiễn, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, năm thứ 14, số 214, tr.18-19-20

32 ThS Nguyễn Dương (2012), Thực trạng và giải pháp phát triển Bảo hiểm xã

hội tự nguyện, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, năm thứ 14, số 216, tr.31-32

33 ThS Phạm Trường Giang (2006), Một vài ý kiến về cơ chế Thu Bảo hiểm xã

hội, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, năm thứ 08, số 89, tr.32-33

34 ThS Phạm Trường Giang (2006), Một vài ý kiến về cơ chế Thu Bảo hiểm xã

hội, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, năm thứ 08, số 89, tr.32-33

35 Lê Bạch Hồng – Thứ trưởng, Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam

(2009), Vai trò của chính sách Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm Y tế đối với an sinh xã hội của

đất nước, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, năm thứ 11, số 142, tr.7-8-9-10

36 Phạm Minh Huân – Thứ trưởng Bộ Lao động – Thương binh &Xã hội (2013),

Phương án cải cách chính sách Bảo hiểm xã hội trong Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, Tạp chí Bảo hiểm xã hội, năm thứ 15, số 239, tr.16-17-18

37 Trần Đình Liệu (2011), Chỉ đạo quyết liệt hoàn thành chỉ tiêu Thu, Tạp chí

Bảo hiểm xã hội, năm thứ 13, số 171, tr.16-17-18

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	315,18 KB