Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về mặt khách quan của tội phạm trong luật hình sự việt nam (tom tat)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT HOÀNG NAM KHÁNH MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MẶT KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM LUẬT VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 20

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

HOÀNG NAM KHÁNH

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MẶT

KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

LUẬT VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

HOÀNG NAM KHÁNH

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MẶT

KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 60 38 01 04

LUẬT VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS TS TRẦN VĂN LUYỆN

HÀ NỘI - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Hoàng Nam Khánh

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

MỞ ĐẦU 6

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MẶT KHÁCH QUAN VÀ

DẤU HIỆU HÀNH VI KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠMError! Bookmark not defined

1.1 Một số vấn đề chung về mặt khách quan của tội phạmError! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm mặt khách quan của tội phạmError! Bookmark not defined

1.1.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu mặt khách quan của tội phạmError! Bookmark not defined 1.2 Dấu hiệu hành vi khách quan của tội phạmError! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm hành vi Error! Bookmark not defined

1.2.2 Khái niệm hành vi khách quan của tội phạmError! Bookmark not defined

1.2.3 Hành vi khách quan của tội phạm trong một số trường hợp đặc biệtError! Bookmark not defined Chương 2: HẬU QUẢ NGUY HIỂM CHO XÃ HỘI, MỐI QUAN

HỆ NHÂN QUẢ VÀ CÁC DẤU HIỆU KHÁC THUỘC

MẶT KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠMError! Bookmark not defined.

2.1 Hậu quả nguy hiểm cho xã hội của tội phạmError! Bookmark not defined

2.1.1 Khái niệm và các dạng hậu quả nguy hiểm cho xã hội của tội phạmError! Bookmark not defined

2.1.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu hậu quả nguy hiểm cho xã hội của

tội phạm Error! Bookmark not defined

2.2 Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi khách quan và hậu quả

nguy hiểm cho xã hội của tội phạm Error! Bookmark not defined

2.2.1 Khái niệm, ý nghĩa của việc nghiên cứu mối quan hệ nhân quả

giữa hành vi khách quan và hậu quả nguy hiểm cho xã hội của

tội phạm Error! Bookmark not defined

2.2.2 Các dạng mối quan hệ nhân quả giữa hành vi khách quan và hậu

quả nguy hiểm cho xã hội của tội phạmError! Bookmark not defined

2.3 Các dấu hiệu khác thuộc mặt khách quan của tội phạmError! Bookmark not defined 2.3.1 Công cụ, phương tiện phạm tội Error! Bookmark not defined

2.3.2 Phương pháp, thủ đoạn phạm tội Error! Bookmark not defined

2.3.3 Thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tộiError! Bookmark not defined.

Chương 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ MẶT

KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM Error! Bookmark not defined

3.1 Thực tiễn áp dụng các quy định về mặt khách quan của tội

phạm trong định tội danh Error! Bookmark not defined.

3.2 Thực tiễn áp dụng các quy định về mặt khách quan của tội

phạm trong quyết định hình phạt Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Pháp luật là công cụ để Nhà nước quản lý xã hội Trong đó, luật hình sự là một ngành luật đặc biệt của hệ thống pháp luật nước ta, nó xác định hành vi nguy hiểm cho xã hội là tội phạm và quy định hình thức sử lý hình sự; cơ sở và những điều kiện của trách nhiệm hình sự, cũng như hình phạt, biện pháp tư pháp và các chế định pháp lý hình sự khác… Luật hình sự quy định về tội phạm, hay nói cách khác tội phạm là vi phạm pháp luật hình sự nên chỉ được quy định trong Bộ luật hình sự Trong luật hình sự, bản chất của tội phạm được phản ánh qua bốn yếu tố cấu thành tội phạm, trong đó rõ nét nhất thông qua mặt khách quan của tội phạm, mối quan hệ chặt chẽ giữa mặt khách quan của tội phạm với các yếu tố khác trong cấu thành tội phạm Bởi vì, nếu xét về bản chất chính trị - xã hội - pháp lý, tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực với những đặc điểm riêng biệt như tính nguy hiểm cho xã hội, tính có lỗi, tính trái pháp luật hình sự, tính phải chịu hình phạt Nếu xét về cấu trúc, tội phạm được hợp thành bởi bốn yếu tố là khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan Những yếu tố này tồn tại trong mối quan

hệ mật thiết với nhau nhưng có tính độc lập tương đối, có thể phân biệt Mọi hành

vi phạm tội dù tính chất, mức độ nguy hiểm đến đâu, dù bị áp dụng chế tài hình sự

gì cũng đều là sự thống nhất giữa yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan, hay những biểu hiện bên ngoài và những biểu hiện bên trong, đều là hành vi của con người xâm phạm tới những quan hệ xã hội nhất định được luật hình sự bảo vệ

Mặt khách quan của tội phạm là một trong bốn yếu tố cấu thành tội phạm Đó

là những biểu hiện ra bên ngoài của tội phạm Bất kỳ tội phạm cụ thể nào cũng đều phải có biểu hiện ra bên ngoài Không có những biểu hiện ra bên ngoài thì không có những yếu tố khác của cấu thành tội phạm, do vậy cũng không có tội phạm Mặt khách quan của tội phạm được biểu hiện bởi hành vi nguy hiểm cho xã hội, hậu quả

nguy hiểm cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả, công cụ, phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tội… Nghiên cứu những biểu hiện thuộc mặt khách quan của tội phạm là cơ sở quan trọng

để xác định hành vi cụ thể có cấu thành tội phạm hay không Nếu có, mới đặt ra vấn

đề mặt chủ quan của tội phạm Đồng thời, qua đó có thể định khung hình phạt, xác định là tình tiết giảm nhẹ hay tăng nặng trách nhiệm hình sự Trên thực tế, lý thuyết

về mặt khách quan của tội phạm chỉ thường gắn liền với việc tìm hiểu hành vi khách quan – dấu hiệu bắt buộc trong mọi cấu thành tội phạm Tuy nhiên, còn có trường hợp nhận thức chưa đúng, chưa đầy đủ, chưa thống nhất về lý luận, dẫn tới hạn chế trong hoạt động thực tiễn vì vậy đã xuất hiện một số vụ án oan, sai dư luận trong nước bất bình Trong lý luận đã có một số công trình nghiên cứu nhưng ở dạng chung nhất trong cấu thành của tội phạm, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu mặt khách

quan của tội phạm Đây là lý do để tác giả lựa chọn đề tài: “Một số vấn đề lý luận và

thực tiễn về mặt khách quan của tội phạm trong Luật hình sự Việt Nam” làm luận

văn tốt nghiệp

2 Tình hình nghiên cứu

Mặt khách quan của tội phạm - một trong bốn yếu tố cấu thành tội phạm, là

lý luận cơ bản của Luật hình sự Việt Nam Vì vậy, hầu hết giáo trình Luật hình sự của các cơ sở đào tạo chuyên ngành luật đều đề cập đến yếu tố này ở những mức

độ khác nhau (Khoa Luật - Đại học quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật - Viện đại học Mở Hà Nội, Trung cấp Luật Buôn Mê Thuột…)

Bên cạnh đó, cũng có một số công trình nghiên cứu về mặt khách quan của tội phạm thông qua việc nhận thức lý luận cấu thành tội phạm:

- Luận văn Thạc sĩ: Mặt khách quan của tội phạm với tư cách là một yếu tố

cấu thành tội phạm, 2011, Lê Phương Thuỳ

Ngoài ra, mặt khách quan của tội phạm cũng được nghiên cứu thông qua các dấu hiệu của nó, trong:

- Luận văn Thạc sĩ: Hành vi nguy hiểm cho xã hội với tư cách là dấu hiệu bắt

buộc thuộc mặt khách quan của tội phạm, 2010, Nguyễn Thị Ngọc Linh

- Luận văn Thạc sĩ: Dấu hiệu hậu quả phạm tội trong mặt khách quan của

tội phạm theo luật hình sự Việt Nam, 2012, Lê Thu Trang

Trong sách chuyên khảo về luật hình sự, các nhà khoa học cũng đề cập đến mặt khách quan của tội phạm:

- Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự, NXB Đại học Quốc gia

Hà Nội, 2005 của TSKH GS Lê Văn Cảm

- Tội phạm và cấu thành tội phạm, NXB Công an nhân dân, 2005 của GS

TS Nguyễn Ngọc Hòa

Một số bài viết trong các tạp chí nghiên cứu mặt khách quan của tội phạm thông qua cấu thành tội phạm:

- Lý luận về cấu thành tội phạm trong Khoa học Luật hình sự, Tạp chí Luật

học, số 2/2014 của TSKH GS Lê Cảm;

- Những vấn đề lý luận về bốn yếu tố cấu thành tội phạm (trên cơ sở các quy

định của Bộ luật hình sự năm 1999), Tạp chí Tòa án nhân dân, số 7/2005 của

TSKH GS Lê Cảm;

- Mối quan hệ giữa định tội danh và cấu thành tội phạm, Tạp chỉ dân chủ và

pháp luật, số 6/2005 của tác giả Trương Thị Tuyết Minh;

- Kỹ thuật xây dựng cấu thành tội phạm và việc hoàn thiện Bộ luật hình sự,

Tạp chí Luật học, số 4/2006, của GS.TS Nguyễn Ngọc Hòa;

Một số tác giả nghiên cứu mặt khách quan của tội phạm cụ thể trong Bộ luật hình sự:

- Mặt khách quan của tội giết người – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn,

Tạp chí Tòa án nhân dân, số 2/2006 của TS Đỗ Đức Hồng Hà;

- Hoàn thiện dấu hiệu hành vi trong mặt khách quan của tội gián điệp, Tạp

chí Nghiên cứu lập pháp, số 18/2010 của ThS.Nguyễn Anh Tuấn

Ngoài ra, khi nghiên cứu tội phạm cụ thể trong Bộ luật hình sự (Phần riêng – Phần các tội phạm), các tác giả đều có sự nhận thức về mặt khách quan của tội phạm Như vậy, cần thiết phải có công trình nghiên cứu một cách hệ thống về mặt khách quan của tội phạm trên phương diện lý luận và thực tiễn Qua đó, xây dựng thống nhất lý luận về mặt khách quan cũng như công tác áp dụng của các cơ quan bảo vệ pháp luật, góp phần trong công cuộc đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý

luận và thực tiễn về mặt khách quan của tội phạm trong Luật Hình sự Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu dưới góc độ pháp lý hình sự

về những vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng các quy định của luật hình sự Việt Nam trong hoạt động tư pháp Làm sáng tỏ bản chất mặt khách quan của tội phạm với những dấu hiệu cơ bản của nó, trên cơ sở đó đánh giá hoạt động áp dụng pháp luật trong định tội danh và quyết định hình phạt

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu: Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm sáng

tỏ một cách có hệ thống về mặt lý luận những nội dung cơ bản về mặt khách quan của tội phạm và thực tiễn áp dụng các nội dung này của các cơ quan tư pháp, đặc biệt là tòa án trong việc định tội danh và quyết định hình phạt trong thời gian qua

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: Về mặt lý luận, trên cơ sở đối tượng và phạm vi

nghiên cứu, tác giả làm sáng tỏ về khái niệm, các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của tội phạm Về mặt thực tiễn, đánh giá việc áp dụng các nội dung thuộc mặt khách quan của tội phạm trong việc định tội danh, và quyết định hình phạt

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận: Cơ sở lý luận của luận văn là quan điểm của chủ

nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm về chính sách hình sự của

Đảng và Nhà nước ta, trên cơ sở tri thức của các ngành khoa học khác như luật học, tâm lý học, xã hội học, thống kê học… để nhận thức và luận chứng các vấn đề nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Luận văn sử dụng các phương pháp

nghiên cứu cụ thể như: Phương pháp so sánh, tổng hợp, phân tích, thống kê, chuyên gia… để làm sáng tỏ đối tượng nghiên cứu

6 Những đóng góp mới của luận văn

Đây là một trong những luận văn thạc sĩ nghiên cứu một cách cụ thể, khoa học, đồng bộ và có hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn về mặt khách quan của tội phạm theo quy định của luật hình sự Việt Nam Trong luận văn này, tác giả

đã giải quyết về mặt lý luận và thực tiễn những vấn đề sau:

1) Phân tích một cách cụ thể, có hệ thống những vấn đề lý luận về mặt khách quan của tội phạm theo quy định của luật hình sự Việt Nam như: khái niệm, ý nghĩa của mặt khách quan của tội phạm, mối quan hệ giữa mặt khách quan của tội phạm với các yếu tố khác trong cấu thành tội phạm Đồng thời, rút ra những nhận xét, đánh giá về quan điểm, chính sách hình sự của Đảng và nhà nước ta trong việc đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm

2) Phân tích các dấu hiệu cơ bản thuộc mặt khách quan của tội phạm như: hành vi nguy hiểm cho xã hội, hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả, công cụ, phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tội

3) Phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật của cơ quan xét xử liên quan đến mặt khách quan của tội phạm về định tội danh, quyết định hình phạt trong giai đoạn hiện nay Từ đó, đưa ra những đánh giá, nhận định góp phần đấu tranh chống

và phòng ngừa tội phạm

7 Ý nghĩa của luận văn

Đây là một trong những đề tài nghiên cứu cụ thể, thống nhất và đồng bộ, đề

cập một cách có hệ thống và toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn về mặt khách quan của tội phạm trong luật hình sự Việt Nam ở cấp độ một luận văn thạc sĩ luật học với những đóng góp về mặt khoa học đã nêu trên Luận văn đã góp phần vào việc xác định đúng đắn những vấn đề lý luận về mặt khách quan của tội phạm trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn xét xử

Bên cạnh đó, luận văn còn có ý nghĩa làm tài liệu tham khảo lý luận cần thiết cho các nhà khoa học - luật gia, cán bộ thực tiễn và các sinh viên, học viên cao học cũng như phục vụ cho công tác lập pháp và hoạt động thực tiễn áp dụng

pháp luật hình sự hiện nay

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài Phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề chung về mặt khách quan và dấu hiệu hành vi

khách quan của tội phạm

Chương 2: Hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan hệ nhân quả và các dấu

hiệu khác thuộc mặt khách quan của tội phạm

Chương 3: Thực tiễn áp dụng các quy định về mặt khách quan của tội phạm

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Tư pháp (2006), Từ điển Luật học, tr 324-325, NXB Từ điển Bách Khoa,

NXB Tư pháp

2 Bộ Mai Bộ (2014), “Thiệt hại do hành vi phạm tội cướp gây ra, Mai Bộ, Tạp

chí Tòa án nhân dân, (24)

3 Lê Cảm (2005), Giáo trình luật hình sự Việt Nam, tr.157, NXB Đại học Quốc

gia Hà Nội, Hà Nội

4 Lê Cảm và Trịnh Quốc Toản (2004), Định tội danh: Lý luận, hướng dẫn mẫu và 350

bài tập thực hành, tr.33, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

5 Lê Văn Cảm (2005), “Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự

(Phần chung)”, tr.344, Sách chuyên khảo sau đại học, Khoa Luật Đại học

Quốc gia Hà Nội, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

6 Nguyễn Ngọc Điệp (1997), 550 thuật ngữ chủ yếu trong pháp luật Hình sự

Việt Nam, tr.64, NXB Thành phố Hồ Chí Minh

7 Lưu Song Hà (2005), Hành vi lệch chuẩn của học sinh cơ sở và mối tương quan

giữa nó với kiểu quan hệ cha mẹ - con cái, tr 35, Luận án Tiến sĩ Tâm lý học,

Viện Tâm lý học – Viện Khoa học và Xã hội Việt Nam

8 Nguyễn Ngọc Hòa (2006), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam, Tập I, Trường

Đại học Luật Hà Nội, tr 111, NXB Công an nhân dân, Hà Nội

9 Nguyễn Ngọc Hòa (2008), Tội phạm và cấu thành tội phạm, tr.74, NXB Công

an nhân dân

10 Nguyễn Ngọc Hòa (Chủ biên) (1999), Từ điển giải thích Luật học, tr 60,

NXB Công an nhân dân

11 Nguyễn Ngọc Hòa (2006), Từ điển pháp luật Hình sự, tr 161,162, NXB Tư