Tính đặc thù trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN THỊ HUYỀN TÍNH ĐẶC THÙ TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN VĂN

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ HUYỀN

TÍNH ĐẶC THÙ TRONG XÂY DỰNG

NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học

Hà Nội - 2016

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ HUYỀN

TÍNH ĐẶC THÙ TRONG XÂY DỰNG

NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học

Mã số: 60 22 03 08

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Người hướng dẫn khoa học: TS Đào Ngọc Tuấn

Hà Nội - 2016

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tên tôi là: Nguyễn Thị Huyền

Là học viên cao học lớp Cao học Chủ nghĩa xã hội khoa học- khóa 2013- Khoa Triết- Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn- Đại học quốc gia Hà Nội

Tôi xin cam đoan nghiên cứu: “ Tính đặc thù trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay” là kết quả của quá trình học tập, nghiên cứu khoa học độc lập và nghiêm túc của cá nhân tôi Các tài liệu tham khảo và trích dẫn có nguồn gốc rõ ràng, đáng tin cậy được xử lý trung thực và khách quan

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

HỌC VIÊN

Nguyễn Thị Huyền

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn đối với TS Đào Ngọc Tuấn Thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các giảng viên đã tham gia giảng dạy khóa học đã trang bị cho tôi những kiến thức quý báu về triết học, chủ nghĩa

xã hội khoa học đã giúp tôi trưởng thành hơn trong suy nghĩ cũng như trong nghiên cứu khoa học

Cảm ơn gia đình, bạn bè đã hỗ trợ tôi hoàn thành luận văn

HỌC VIÊN

Nguyễn Thị Huyền

Trang 5

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

1 Lí do chọn đề tài 7

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 8

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

7 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận văn Error! Bookmark not defined

8 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined NỘI DUNG Error! Bookmark not defined CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Error! Bookmark not defined 1.1 Bản chất và hình thức nhà nước- cái phổ biến và cái đặc thù Error! Bookmark not defined

1.1.1 Cái phổ biến và cái đặc thù Error! Bookmark not defined 1.1.2 Bản chất nhà nước với tư cách là cái phổ biếnError! Bookmark not

defined

1.1.3 Hình thức nhà nước với tư cách là cái đặc thùError! Bookmark not

defined

1.2 Nhà nước pháp quyền với việc thực hiện dân chủError! Bookmark not defined

1.2.1 Nhà nước pháp quyền là một hình thức thực hiện dân chủ Error!

Bookmark not defined

1.2.2 Nền dân chủ tư sản và nhà nước pháp quyền tư sảnError! Bookmark

not defined

Trang 6

1.3 Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩaError! Bookmark not defined

1.3.1 Nhà nước xã hội chủ nghĩa tất yếu là nhà nước pháp quyền Error!

1.3.2 Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa lí luận và thực tiễn Error!

1.4 Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt NamError! Bookmark not defined

1.4.1 Quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về Nhà nước pháp quyền xã

hội chủ nghĩa Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.4.2 Những đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Việt Nam Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG I Error! Bookmark not defined CHƯƠNG II: NHỮNG BIỂU HIỆN ĐẶC THÙ VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY Error! Bookmark not defined 2.1 Những nhân tố quy định tính đặc thù trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam………

……Error! Bookmark not defined

2.1.1 Nhân tố chính trị Error! Bookmark not defined 2.1.2 Nhân tố truyền thống văn hóa Error! Bookmark not defined 2.1.3 Nhân tố kinh tế- xã hội Error! Bookmark not defined

2.2 Giải pháp cơ bản trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

2.2.1 Giải pháp về kinh tế Error! Bookmark not defined 2.2.2 Gải pháp về chính trị Error! Bookmark not defined 2.2.3 Giải pháp về văn hóa- xã hội Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG II 99

Trang 7

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

Trang 8

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nhà nước pháp quyền- là phương thức tổ chức quyền lực tốt nhất đảm bảo quyền con người Hiện nay trên thế giới, xây dựng nhà nước pháp quyền không còn

là vấn đề lý luận mà đã trở thành hiện thực Hơn hai thế kỷ qua, các quốc gia phát triển đã và đang hoàn thiện việc xây dựng nhà nước pháp quyền, thực hiện quản lý

xã hội bằng pháp luật, giảm thiểu biên chế trong bộ máy nhà nước, tiết kiệm ngân sách, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực, thực hiện nguyên tắc sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật

Xét trên bình diện quốc tế, học thuyết nhà nước pháp quyền từ lý luận vận dụng vào thực tiễn như thế nào đến nay vẫn còn là một vấn đề cần bàn luận Kinh nghiệm cho thấy, việc vận dụng lý luận xây dựng nhà nước pháp quyền ở các quốc gia trên thế giới không theo một khuôn mẫu xác định, tùy thuộc vào điều kiện kinh

tế, chế độ chính trị, truyền thống lịch sử và bản sắc văn hóa mà mỗi quốc gia xây dựng một mô hình nhà nước pháp quyền riêng

Ở Việt Nam, Đảng cộng sản Việt Nam xác định phải từng bước đổi mới và hoàn thiện Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo hướng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân Bởi vì, đối với nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam- một nước đang phát triển, còn nghèo nàn, lạc hậu, trình độ phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội còn thấp như hiện nay- thì việc xây dựng nhà nước pháp quyền càng có ý nghĩa quyết định

Mặc dù xây dựng nhà nước pháp quyền là một tất yếu khách quan trên con đường tạo lập một xã hội, trong đó: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh Nhưng tính tất yếu đó chỉ được thực hiện thông qua hoạt động có

ý thức của con người Điều đó có nghĩa là, mức độ thành công của công cuộc xây dựng này phụ thuộc đáng kể vào năng lực hành vi nhận thức, hành vi sáng tạo, tích cực của chủ thể, mà trước hết là năng lực nhận thức bản chất của nhà nước pháp

Trang 9

quyền, thứ nữa là năng lực thấu hiểu các điều kiện đặc thù của từng nước đối với việc tiếp thu những giá trị phổ biến của nhà nước pháp quyền

Ở mỗi quốc gia do những điều kiện lịch sử nhất định, nên việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở mỗi nước lại đòi hỏi những cách làm cụ thể Chính vì vậy khi xây dựng nhà nước pháp quyền ta cần chú ý đến tính đặc thù của từng nước Yêu

cầu này đã trở thành tác nhân trực tiếp, thúc đẩy tôi lựa chọn vấn đề: “Tính đặc thù

trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay” làm

đề tài nghiên cứu của luận văn

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Hiện nay việc đẩy mạnh nghiên cứu những vấn đề lí luận về nhà nước pháp quyền và tổng kết kinh nghiệm xây dựng nhà nước pháp quyền trong lịch sử nhân loại để từ đó tìm ra cái thuận lợi, khó khăn cũng như việc kế thừa những tinh hoa của nhân loại, loại bỏ những yếu tố không phù hợp với điều kiện đất nước và bối cảnh mới (toàn cầu hóa) vẫn là vấn đề mà các nhà nghiên cứu trong nước tìm kiếm các câu trả lời Các kết quả nghiên cứu đã đạt được mức độ đáng kể với kết quả chúng ta đã ban hành Hiến pháp 2013 sửa đổi bổ xung của Hiến pháp 1992

Theo tinh thần đấy ở nước ta đã có một số công trình nghiên cứu với những quy mô và cấp độ khác nhau về nhà nước pháp quyền và xây dựng nhà nước pháp quyền được thực hiện từ những năm 1991-1995 và từ 1995 đến nay Có thể thấy nhiều đề tài lớn đã được thực hiện trong những năm 1991- 1995 như một số đề tài cấp Nhà nước thuộc Chương trình KX.05, một số đề tài cấp nhà nước thuộc các chương trình KX.08 và KX.10 cho đến nay Có thể kể ra một số công trình nghiên cứu sau đây:

1 Nguyễn Văn Thảo chủ biên, Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy

lập pháp, hành pháp và tư pháp nước ta với nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Đề tài KX.05-07 thuộc chương trình KX.05 (giai đoạn

1996-2000): Hệ thống chính trị trong thời kì quá độ lên CNXH ở Việt Nam

Trang 10

2 Đào Trí Úc chủ biên, Xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và

vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, Đề tài KHXH 05-05 thuộc chương trình

KHXH-05 (giai đoạn 2001-2005); sau được bổ sung, phát triển và ấn hành dưới dạng một cuốn sách chuyên khảo nhan đề:“Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội

chủ nghĩa Việt Nam”, đã nêu lên nhiều vấn đề bao quát về nhà nước pháp quyền và

xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam như: Nhà nước pháp quyền trong lịch sử tư tưởng phương Tây, phương Đông Các tiền đề tư tưởng của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Xây dựng nhà nước pháp quyền và vấn đề dân chủ Dân chủ và nhu cầu cải cách hành chính, cải cách tư pháp, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Những yêu cầu cơ bản đặt ra về sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước pháp quyền

3 Đề tài cấp nhà nước KX 04.01 “Cơ sở lý luận và thực tiễn về Nhà nước

pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân” do GS.VS Nguyễn Duy

Quý làm chủ nhiệm Nhóm nghiên cứu đề tài đã khái quát lịch sử hình thành và phát triển của học thuyết nhà nước pháp quyền từ thời cổ đại đến hiện đại, từ phương Tây đến phương Đông; phân tích quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và nhà nước pháp quyền; nêu những khái niệm, những đặc trưng cơ bản và chức năng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân; lý giải các yếu tố quy định và chi phối quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam; trình bày những phương hướng, giải pháp chủ yếu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam Theo các tác giả, nan giải trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là việc khắc phục “thái độ hư vô, coi thường pháp luật” của người dân Việt Nam hiện nay Vì đây là hiện tượng khá phổ biến, nó “có thể diễn ra trên tất cả các mức độ trong quá trình xây dựng pháp luật, trong hoạt động

áp dụng pháp luật, trong đời sống hàng ngày của người dân” [58, 25] Do vậy, “để xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cần tạo lập thói quen

Trang 11

chấp hành pháp luật, thái độ thượng tôn pháp luật Nghĩa là phải xây dựng được ý thức pháp luật ở trình độ cao trong xã hội” [58, 25] Mà muốn xây dựng ý thức pháp luật ở trình độ cao thì tất yếu phải xây dựng nhà nước pháp quyền, lấy nhân dân làm chủ thể đồng thời là đối tượng của pháp luật

4 Nguyễn Văn Yểu, Lê Hữu Nghĩa (đồng chủ biên), Xây dựng Nhà nước

pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, (Nxb Chính trị Quốc

gia, 2006) Đây là sự tổng kết công trình nghiên cứu khoa học cấp nhà nước với sự tham gia đông đảo của nhiều nhà nghiên cứu lý luận cũng như nhiều cán bộ làm công tác quản lý, do đó đã bao quát được khá nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn đang diễn ra hiện nay ở Việt Nam

Trong công trình này, sau khi nhìn lại thực tế 20 năm đổi mới nhà nước và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nhóm tác giả đã đề xuất những phương án về việc: Đổi mới hoạt động lập pháp của Quốc hội Đổi mới hoạt động hành pháp của Chính phủ Đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp Tạo dựng quan hệ biện chứng giữa bộ ba cơ quan nhà nước Theo các tác giả, nguyên nhân cơ bản làm chậm tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hơn hai thập kỷ qua thuộc về cải cách hành chính, vì bộ máy Nhà nước Việt Nam hiện nay còn “khá cồng kềnh, hoạt động chồng chéo, hiệu quả thấp” Thực trạng đó đặt ra cho chúng ta nhiệm vụ nặng nề sắp tới là phải nhanh chóng cải cách hành chính, kiến tạo một bộ máy nhà nước gọn nhẹ về cơ cấu, làm việc có hiệu quả, tiết kiệm thời gian và tiền của cho nhân dân trong quá trình giải quyết các công việc giấy tờ hành chính

5 Luận án tiến sĩ triết học Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước với

việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, của

Trang 12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hoàng Chí Bảo (2002), Một số vấn đề nhằm củng cố và tăng cường hệ thống

chính trị ở cơ sở trong sự nghiệp đổi mới và phát triển ở nước ta hiện nay, Đề

tài độc lập cấp Nhà nước, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

2 Hoàng Chí Bảo (2002), Từ những đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội đến việc xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay, Tạp chí

Triết học, số 11

3 Võ Văn Bơ (2001), Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt

Nam, Luận văn tốt nghiệp cao cấp lý luận chính trị, Học viện Chính trị quốc

gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

4 Doãn Chính, Nguyễn Văn Trịnh (2007), Tư tưởng pháp trị của phái pháp gia

với sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam, NXB Chính trị quốc

gia

5 Nguyễn Đăng Dung và Ngô Đức Tuấn (1996), Giáo trình luật Hiến pháp,

NXB Thành phố Hồ Chí Minh

6 Nguyễn Đăng Dung (2004), Hình thức của các nhà nước đương đại, NXB

Thế giới , Hà Nội

7 Trần Thái Dương (2006), “Suy nghĩ về hệ thống chính tri- xã hội Việt Nam

hiện nay”, Tạp chí Khoa học pháp lý, Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh,

số 2

8 Tạ Xuân Đại (chủ biên) (2006), Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ

nghĩa của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, Công trình khoa học cấp nhà nước, KX04.03

9 Đảng cộng sản Việt Nam (1987), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần

thức VI, NXB.Sự thật, Hà Nội

10 Đảng cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ

lên chủ nghĩa xã hội (1991), NXB Sự thật, Hà Nội

Trang 13

11 Đảng cộng sản Việt Nam (1995), Văn kiện Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành

Trung ương Đảng khóa VII, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

13 Đảng cộng sản Việt Nam (1995), Văn kiện Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa

nhiệm kỳ khóa VII, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

14 Đảng cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

VIII, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

Trung ương Đảng khóa VIII, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

IX, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

X, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

XI, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

19 Nguyễn Hữu Đổng, Phạm Thế Lực (chủ biên) (2013), Tính phổ biến và đặc

thù của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội

20 Phạm Gia Đức, Lê Hải Triều, Nguyễn Văn Thảo (2003), Xây dựng nhà nước

pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, Nxb Quân đội nhân

dân

21 Trần Ngọc Đường (1999), Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

22 Nguyễn Tĩnh Gia, Mai Đình Chiến (2006), Vận dụng học thuyết Mac để xây

dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

23 Phạm Ngọc Hà (2002), Nhà nước pháp quyền với việc thực hiện quyền lực

chính trị của nhân dân lao động ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ Chính trị học,

Định dạng
Số trang	19
Dung lượng	209,85 KB