BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG QUÁ TRÌNHKẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH Nhằm làm giảm sức ép của sự gia tăng dân số để sớm ổn định dân số ở mức hợp lý, cần xây dựng và thực hiện các chính sách xã hội để nân
Trang 1BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG QUÁ TRÌNH
KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH
Nhằm làm giảm sức ép của sự gia tăng dân số để sớm ổn định dân số ở mức hợp lý, cần xây dựng và thực hiện các chính sách xã hội để nâng cao vị thế và quyền năng cho phụ nữ Khuyến khích nam giới chia sẻ trách nhiệm trong quá trình kế hoạch hóa gia đình, trong công việc gia đình và nuôi dạy con.Tạo sự bình đẳng về chăm sóc y tế, cơ hội học hành cho trẻ em gái và phụ
nữ Việc thu hút sự tham gia của nam giới vào các vấn đề kế hoạch hóa trong gia đình là rất quan trọng Vì vậy công tác tuyên truyền vận động phải làm như thế nào để nam giới cùng với vợ trao đổi và gánh vác trách nhiệm trong các quyết định về số con, về thời điểm sinh và khoảng cách giữa các lần sinh, cùng nhau quyết định lựa chọn và thực hiện những biện pháp thích hợp
và chia xẻ trách nhiệm trong việc chăm sóc nuôi dạy con cái
Theo Điều 18 của Luật Bình đẳng giới, bình đẳng giới trong gia đình gồm:
1 Vợ, chồng bình đẳng với nhau trong quan hệ dân sự và các quan hệ khác liên quan đến hôn nhân và gia đình;
2 Vợ, chồng có quyền, nghĩa vụ ngang nhau trong sở hữu tài sản chung, bình đẳng trong sử dụng nguồn thu nhập chung của vợ chồng và quyết định các nguồn lực trong gia đình;
3 Vợ, chồng bình đẳng với nhau trong việc bàn bạc, quyết định lựa chọn và sử dụng biện pháp
kế hoạch hoá gia đình phù hợp; sử dụng thời gian nghỉ chăm sóc con ốm theo quy định của pháp luật;
4 Con trai, con gái được gia đình chăm sóc, giáo dục và tạo điều kiện như nhau để học tập, lao động, vui chơi, giải trí và phát triển;
5 Các thành viên nam, nữ trong gia đình có trách nhiệm chia sẻ công việc gia đình.
Khái niệm “ Bình đẳng giới “ ngụ ý rằng nam giới và nữ giới, trong đó bao gồm cả những người đồng tính luyến ái hay người chuyển giới cần nhận được những đối xử công bằng trong tất cả các khía cạnh của đời sống kinh tế - xã hội và quyền con người như: giáo dục, y tế, văn hóa, hôn nhân, gia đình, việc làm, các chính sách phúc lợi
Luật Bình đẳng giới (BĐG) đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa
XI thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2006 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 07 năm 2007
Để góp phần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục Luật BĐG trong cán bộ, nhân dân và các tầng lớp phụ nữ, trang Web Hội LHPN Việt Nam xin giới thiệu nội dung cuốn sách
“Hỏi - đáp về Luật Bình đẳng giới” do Trung ương Hội LHPN Việt Nam biên soạn và phát hành
Trang 2năm 2007 Luật gồm có 6 chương 44 điều quy định nguyên tắc bình đẳng giới trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình, biện pháp bảo đảm bình đẳng giới, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân trong việc thực hiện bình đẳng giới
Ngày nay, khi đất nước đã bước vào kỷ nguyên hội nhập với thế giới, vấn đề nam nữ bình quyền lại càng được chú trọng hơn bao giờ hết, một câu hỏi được đặt ra là: Bình đẳng giới ở Việt Nam hiện nay được thực hiện như thế nào?
Bức tranh sáng màu:
Với hơn 50% dân số và gần 50% lực lượng lao động xã hội, ngày càng có nhiều phụ nữ tham gia vào hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội và giữ những chức vụ quan trọng trong bộ máy Nhà nước Chỉ cần điểm qua một vài con số: Hiện có tới 27,31% đại biểu nữ trong Quốc hội (cao nhất
ở châu Á và là một trong những nước có tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội cao nhất thế giới); tỷ lệ nữ tốt nghiệp đại học là 36,24%; thạc sĩ 33,95%; tiến sĩ 25,69% Ngay trong giới báo chí, tỷ lệ các nhà báo nữ cũng ước tính tới gần 30% Đây là những con số sinh động, là bằng chứng chứng minh hiệu quả của những chính sách lớn của Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện cho phụ nữ Việt Nam phát triển
Rất nhiều báo cáo của các tổ chức quốc tế đều có một nhận xét chung: Việt Nam đã có rất nhiều hành động nhằm giảm bớt sự kỳ thị và bất bình đẳng giữa nam giới và phụ nữ Những hành động này thậm chí đã được thể chế hóa thành chính sách nhà nước, thành văn bản luật, đơn cử như Luật Bình đẳng giới được ban hành năm 2006, và mới đây là Luật Phòng chống bạo lực gia đình Cũng không có nhiều nước trên thế giới mà các hành động, biện pháp thực hiện bình đẳng giới được đưa thành chương trình hoạt động cụ thể của từng tỉnh thành, từng địa phương… như ở Việt Nam
Báo cáo Phát triển con người của UNDP năm 2006 cho thấy, mức độ bình đẳng giới tại Việt Nam xếp thứ 11 trên thế giới Chỉ số này thậm chí cao hơn nước có nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới là Anh một bậc
Theo báo cáo Khoảng cách giới tính toàn cầu năm 2007 mà Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) công bố, xét trong khu vực ASEAN và Đông Á, Việt Nam đứng ở ngôi vị thứ hai về mức độ bình đẳng giới
Còn đó những góc khuất:
“Phụ nữ Việt Nam vẫn còn chịu nhiều thiệt thòi so với nam giới, nạn ngược đãi phụ nữ vẫn còn tồn tại ở một số nơi, đặc biệt là ở những vùng, những khu vực trình độ dân trí chưa cao.Chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng Nho giáo, vì vậy định kiến về giới còn tồn tại trong xã hội Việt Nam, kể cả ở một số bộ phận cán bộ.” - Ông Phạm Ngọc Tiến, Vụ trưởng Vụ bình đẳng giới (Bộ LĐTBXH) trong một lần phỏng vấn báo chí vào hồi tháng 06/2008
Trang 3Bà Lê Thị Mộng Phượng, nguyên chuyên gia nghiên cứu Viện xã hội học đưa ra một dẫn chứng
để khẳng định nhận xét nêu trên:“Thường xuyên tham gia các cuộc điều tra về bình đẳng giới, tôi nhận thấy ở khu vực thành thị, những nơi người dân có mức sống cao và trình độ dân trí cao, tình trạng phân biệt giới tính khá hiếm hoi Thậm chí ở một số gia đình, người vợ còn có “quyền uy” hơn cả người chồng.Nhưng ở một số nơi mà đời sống còn lạc hậu thì khác Năm 2007, chúng tôi
tổ chức cuộc khảo sát ở Lào Cai, 2/3 phụ nữ được hỏi đều nói tình trạng vợ bị chồng đánh vẫn diễn ra, và “hồn nhiên” trả lời: ‘đánh vợ là quyền của chồng, thậm chí nếu vợ sai thì không những bị đánh, mà bỏ về nhà thì bố mẹ đẻ cũng không “chứa chấp’”
Có thể thấy vì không có học vấn và tư tưởng “ Trọng nam khinh nữ “ quá nặng nề từ đời này qua đời khác dẫn đến tình trạng phụ nữ đã tự không còn thấy sự quan trọng của bản thân, coi việc đàn ông đối xử không tôn trọng với mình là điều “đương nhiên”,vì là đàn ông nên họ có quyền ? Xảy ra những điều này chủ yếu là do phụ nữ còn đảm nhiệm chính công việc nội trợ, chăm sóc con cái ngoài vai trò sản xuất và công tác như nam giới Do đó, phụ nữ ít có cơ hội để học tập, nâng cao trình độ, nghỉ ngơi giải trí hay tham gia các hoạt động xã hội; thời gian làm việc khá dài trong ngày cũng gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của phụ nữ
II. Bình đẳng giới trong Kế hoạch hóa gia đình:
Thực hiện bình đẳng giới trong gia đình là vợ chồng có quyền lợi và nghĩa vụ ngang nhau trong các hoạt động của gia đình, có ý thức trách nhiệm thực hiện các quyền và nghĩa vụ của họ một cách công bằng; như quyền quyết định số con, khoảng cách sinh, số lần sinh, sinh con nào, KHHGĐ, chăm sóc nuôi dạy con cái… trên cơ sở chia sẻ giúp đỡ lẫn nhau, tạo sự đồng thuận;
Sự quan tâm chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau của cả vợ và chồng giúp cho sự phát triển của gia đình được ổn định và bền vững.
Vậy tại sao phải thực hiện kế hoạch hóa gia đình ?
Thực hiện kế hoạch hóa gia đình giúp nâng cao sức khỏe của chị em phụ nữ, giúp chị em phòng tránh được các bệnh truyền nhiễm qua đường tình dục và bệnh phụ khoa Kế hoạch hóa gia đình là việc làm rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe của chị em cũng như cuộc sống gia đình, hơn nữa còn giảm thiểu được khoảng cách mang thai và sinh đẻ cũng như tránh mang thai ngoài ý muốn, giảm tỉ lệ nạo phá thai
Dân số tăng quá nhanh sẽ gây sức ép về các vấn đề đất ở, đất canh tác cũng như vấn đề việc làm Nhu cầu về các dịch vụ phục vụ đời sống xã hội đòi hỏi nhà nước phải tăng chi phí phúc lợi, ảnh hưởng đến nền kinh tế chung, làm cho mức thu nhập theo người không tăng chậm hoặc không thể tăng được Kéo theo đó là chất lượng cuộc sống sẽ bị giảm sút và môi trường cũng bị ô nhiễm Việc thực hiện tốt công tác kế hoạch hóa gia đình sẽ góp phần giảm thiểu được những áp lực này
Công tác kế hoạch hóa gia đình giúp giảm bớt tình trạng phụ nữ mang thai ngoài ý muốn rồi lại phải phá bỏ thai Nếu người phụ nữ sinh quá nhiều con và khoảng cách giữa những lần sinh quá gần nhau thì sức khỏe của họ thường sẽ bị giảm sút, có khi bị ảnh hưởng nghiêm trọng Lí do
Trang 4là khi sinh con tiếp theo, cơ thể người mẹ sẽ chưa kịp phục hồi sau những tổn thương từ lần sinh trước Đặc biệt là ở những phụ nữ đã từng sinh mổ, nếu mang thai lại quá sớm khi vết mổ chưa lành hẳn thì sẽ có nguy cơ bị nứt, vỡ tử cung
Hiện nay, không ít người chồng vẫn coi việc sinh đẻ hay kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ) là trách nhiệm của vợ Bác sĩ Tôn Thất Khoa, Chi cục Trưởng Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh cho biết, số nam giới thực hiện các biện pháp KHHGĐ bằng thủ thuật như thắt ống dẫn tinh rất hiếm hoi, trong khi kỹ thuật này đối với nam giới khá đơn giản, ít gây tổn thương và biến chứng hơn so với việc thắt ống dẫn trứng ở phụ nữ Ngay cả việc sử dụng bao cao su cũng bị nhiều đức ông chồng từ chối với lý do không thích và buộc người vợ phải sử dụng thuốc uống hoặc tiêm, đặt vòng tránh thai với nhiều nguy cơ tác dụng phụ hơn
Trên thực tế vẫn có khoảng cách giữa lời nói về việc lôi cuốn nam giới và các chương trình Kế hoạch hóa gia đình sức khỏe sinh sản dành cho phụ nữ Theo kết quả điều tra nhân khẩu học nhiều vòng và Kế hoạch hóa gia đình (1/10/1996) trong tổng số 52% các cặp vợ chồng sử dụng các biện pháp tránh thai hiện đại chỉ có 4,7% sử dụng bao cao su; 0,57% triệt sản nam Còn những vị được coi là môn đồ của phương pháp truyền thống hoặc phương pháp tự nhiên lại không hề tìm hiểu cặn kẽ về phương pháp mình dùng, kết quả là có đến một nửa số chị em phải nạo hút thai là do lỗi của các ông chồng Số lượng triệt sản nữ gấp 11 lần triệt sản nam
Bác sĩ Khoa cho biết thêm, các đợt tuyên truyền, vận động thực hiện chính sách dân số -
KHHGĐ cũng rất thưa vắng “cánh mày râu” tham gia Vì vậy, muốn tiếp cận nam giới, cán bộ làm công tác dân số-KHHGĐ lại phải tìm cách khác, ví dụ như lồng ghép trong sinh hoạt CLB hoặc thông qua tờ rơi phát tận nhà…
Đã không quan tâm đến các biện pháp tránh thai, nhiều người chồng hoặc gia đình chồng còn ép buộc vợ phải sinh con theo ý muốn của mình Trường hợp của chị T.H ở TP Vũng Tàu là một ví dụ.Sau khi sinh đứa con đầu lòng là con gái, chị T.H bị chồng và gia đình chồng ra “yêu sách” phải sinh bằng được con thứ 2 là con trai Không chỉ vậy, ngay cả những gia đình đã có đủ “nếp, tẻ” hoặc đã đông con thì việc thực hiện các biện pháp KHHGĐ cũng lại đến “phần” của vợ Mặc dù Điều 17 của Luật Bình đẳng giới quy định: “Nam, nữ bình đẳng trong tham gia các hoạt động giáo dục, truyền thông về chăm sóc sức khỏe, sức khoẻ sinh sản và sử dụng các dịch vụ y
tế Nam, nữ bình đẳng trong lựa chọn, quyết định sử dụng biện pháp tránh thai, biện pháp an toàn tình dục, phòng, chống lây nhiễm HIV/AIDS và các bệnh lây truyền qua đường tình dục”, nhưng trong thực tế, tình trạng bất bình đẳng giới trong CSSKSS hiện vẫn tồn tại với những mức độ khác nhau Phần lớn nam giới thường quan niệm SKSS gắn liền với chuyện sinh đẻ và coi đó là chuyện riêng của người phụ nữ
Thực tế cho thấy, trong một số trường hợp, nam giới khi gặp vấn đề liên quan đến SKSS thường
tỏ ra lo lắng và mặc cảm, tâm lý e ngại đi khám bởi họ sợ mang tiếng là bản thân có vấn đề, sợ gặp người quen, sợ nhiều người biết về khuyết tật của mình Hơn nữa, bản thân nam giới cũng
có rất nhiều vấn đề liên quan đến SKSS như: bệnh lây truyền qua đường tình dục, thiểu năng sinh dục ở nam giới, KHHGĐ Vì vậy, nam giới cũng rất cần nhận được sự tư vấn, hỗ trợ trong lĩnh
Trang 5vực này, hơn nữa chính bản thân cánh “mày râu” phải quan niệm đúng đắn hơn về vai trò, quyền lợi và trách nhiệm của mình trong vấn đề SKSS Ngoài ra, cần tăng cường vai trò nam giới trong việc chăm sóc và nuôi dạy con cái.Đây cũng là một biện pháp quan trọng góp phần bảo đảm tính bền vững trong công tác DS - KHHGĐ trong tương lai
Không những vậy sự bất bình đẳng giới trong lĩnh vực Dân số/sức khỏe sinh sản còn được thể hiện qua yếu tố tâm lý là sự "yêu thích con trai" Nói cách khác, một bộ phận phụ nữ không có quyền tự quyết định về số con, thời gian sinh con và khoảng cách sinh do sức ép của chồng, của gia đình chồng khát khao con trai; trong trường hợp này thì quyền sinh sản do nam giới quyết định Không hiếm những phụ nữ do không sinh con trai nên đã phải chịu những bất hạnh trong cuộc sống, thậm chí gia đình bị tan vỡ
Thực hiện bình đẳng giới trong gia đình là vợ chồng có quyền lợi và nghĩa vụ ngang nhau trong các hoạt động của gia đình, có ý thức trách nhiệm thực hiện các quyền và nghĩa vụ của họ một cách công bằng; như quyền quyết định số con, khoảng cách sinh, số lần sinh, sinh con nào, KHHGĐ, chăm sóc nuôi dạy con cái… trên cơ sở chia sẻ giúp đỡ lẫn nhau, tạo sự đồng thuận; Sự quan tâm chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau của cả vợ và chồng giúp cho sự phát triển của gia đình được
ổn định và bền vững
Như vậy có thể nhận thấy thực hiện bình đẳng giới trong gia đình giúp con cái mỗi gia đình được nuôi dưỡng, chăm sóc chu đáo, học hành tốt, lớn lên trở thành những công dân tốt của gia đình và xã hội Sự quan tâm, giáo dục của gia đình đối với con cái là môi trường quan trọng giúp mỗi con người hòa nhập vào cộng đồng và xã hội, thích ứng với đòi hỏi về nghề nghiệp, đạo đức, vốn sống của mỗi con người; sự quan tâm của họ đối với con cái còn giúp cho con cái tránh những tệ nạn xã hội nảy sinh đối với mỗi con người Quá trình xã hội hóa giáo dục được tạo bởi
ba môi trường gia đình, nhà trường và xã hội Trong đó gia đình là môi trường đầu tiên có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi con người; sự quan tâm giúp đỡ lẫn nhau của mỗi thành viên trong gia đình giúp mỗi con người có điều kiện phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ và tinh thần