Hoàn thiện pháp luật về vấn đề quyền xác định lại giới tính cá nhân

Có thể nói, việc quyền xác định lại giới tính được luật hoá trong Bộ luật Dân sự đã có một ý nghĩa vô cùng quan trọng.. Xác định lại giới tính được hiểu là những thủ tục dùng để điều chỉ

LỜI MỞ ĐẦU

Trên thế giới và Việt Nam, ước tính cứ 10.000 trẻ em sinh ra, thì ít nhất có 1 trẻ có bộ phận sinh dục không phù hợp với bộ nhiễm sắc thể, dẫn đến khuyết tật bẩm sinh về giới tính Và đa phần những người không may bị khuyết tật bẩm sinh về giới tính đều có nhu cầu xác định lại giới tính, để có thể được sống thực giới tính của mình Ở Việt Nam, trước kia, khi khoa học kỹ thuật chưa phát triển, các kênh thông tin còn hạn chế, thì những người này đành chịu số phận bất hạnh của mình Có thể nói, việc quyền xác định lại giới tính được luật hoá trong Bộ luật Dân sự đã có một ý nghĩa vô cùng quan trọng

Nó thể hiện sự điều chỉnh kịp thời của cơ quan lập pháp đối với những quan

hệ pháp luật mới phát sinh trong đời sống xã hội Qua đó giúp cho những người chưa định hình được giới tính một cách chính xác có được sự bảo vệ của pháp luật

NỘI DUNG I.Khái niệm về giới tính và ý nghĩa của quyền xác định lại giới tính cá nhân :

1.Khái niện về giới tính :

Giới tính được hiểu là những đặc điểm chung phân biệt nam với nữ, giống đực với giống cái Theo khoản 2 điều 5 luật bình đẳng giới năm 2006 thì:” Giới tính chỉ các đặc điểm sinh học của nam,nữ” Xác định lại giới tính được hiểu là những thủ tục dùng để điều chỉnh lại giới tính của một người có khuyết tật bẩm sinh về giới tính hoặc giới tính chưa được định hình chính xác Còn chuyển đổi giới tính là quá trình thay đổi giới tính của một cá nhân khi giới tính đó đã được xác định rõ Tại Việt Nam pháp luật không thừa nhận quyền tự do thay đổi giới tính mà chỉ cho phép cá nhân có quyền xác định lại giới tính theo quy định tại điều 36 bộ luật dân sự 2005

2.Ý nghĩa của việc ghi nhận quyền xác định lại giới tính của cá nhân:

Việc ghi nhận quyền xác định lại giới tính của cá nhân tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho quyền này được thực hiện trên thực tế, cho phép người có khuyết tật bẩm sinh về giới tính và chưa định hình chính xác về giới tính được xác định giới tính của mình Điều này thể hiện tính nhân văn,nhân đạo sâu sắc của pháp luật Việt Nam

Đối với người bệnh việc thừa nhận quyền xác định lại giới tính đã mở ra cơ hội cho những người khuyết tật về giới tính tìm lại chính mình tạo niền tin vào cuộc sống cho họ Đồng thời việc ghi nhận quyền này có ý nghĩa lớn lao trong việc tuyên truyền khuyến khích lòng nhân ái của con người trong việc chia sẻ đồng cảm với những người có khuyết tật về giới tính, giúp người có khuyết tật về giới tính hòa nhập vào cuộc sống xã hội

Về phía nhà nước việc ghi nhận quyền xác định lại giới tính của cá nhân chứng tỏ nhà nước ngày càng quan tâm đến quyền lợi, sức khỏe của người dân, luôn đảm bảo quyền lợi cho người dân được thực hiện ở mức tốt nhất, qua đó tạo niền tin của nhân dân đối với nhà nước Và nó cũng là cơ sở các

cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp phát sinh đến quyền xác định lại giới tính Đồng thời thể hiện được sự tương thích của pháp luật Việt Nam với pháp luật thế giới, phản ánh tinh thần khoan dung của pháp luật, đánh dấu sự đi lên, sự cởi mở của Việt Nam và tiến bộ xã hội

II Giải quyết tình huống :

1.1 Vụ việc thứ 1 :

Vào 22h30 ngày 9/10/2010 chị Mai đang trên đường đi làm về ca đêm

về, đi vào đoạn đường vắng trên đường Phạm Văn Đồng, thấy có 1 người phụ nữ đi đằng sau nhưng chị không để ý, đi được 1 quãng người phụ nữ kia đi nhanh tiến sát vào và va vào xe làm chị ngã ra, chị bị đánh thật mạnh vào sau gáy và hôn mê Sau khi tỉnh lại chị phát hiện quần áo bị rách, vùng

kín có dấu hiệu bị xâm hại, nghi ngờ mình bị hiếp dâm, chị đã đến công an huyện Từ Liêm khai báo Qua nhận dạng của chị Mai và 1 chiếc ví có rơi tại hiện trường vụ án, cơ quan công an điều tra huyện Từ Liêm đã tìm ra người

đã hiếp chị Mai vào ngày 9/10, là một người phụ nữ tên Hải sinh năm 1975, thường trú tại huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương Qua điều tra nhân thân,

cơ quan điều tra đã phát hiện Hải mang đặc điểm rất kì lạ, ngay từ khi sinh

ra Hải đã có bộ phận sinh dục khác thường, không biểu hiện rõ ràng là nam hay nữ Do điều kiện y tế kĩ thuật thời kì đó chưa phát triển nên các bác sĩ chỉ kiểm tra sơ qua và đã kết luận Hải là nữ bởi cho rằng cơ quan sinh dục của Hải giống với nữ giới hơn và không thấy tinh hoàn Từ đó mọi giấy tờ tùy thân và chứng minh nhân dân của Hải đều mang giới tính nữ Tuy nhiên, trong thời gian trưởng thành và đặc biệt đến là giai đoạn dậy thì, Hải có những chuyển biến khác lạ về tâm sinh lý Hoóc môn nam của Hải dần dần trội hơn hóoc môn nữ, biểu hiện ra bên ngoài một cách rõ ràng Cơ thể Hải ngày càng có những biến đổi trở lên giống đàn ông hơn, như thân hình cao lớn, cơ bắp phát triển, giọng nói cũng trở lên trầm và ồm, đặc biệt là cơ quan sinh dục có sự thay đổi theo hướng nam giới Vào đêm ngày 9/10 Hải đi sinh nhật bạn về trong tình trạng say xỉn đã nhìn thấy chị Mai, thú tính nổi lên, Hải đã thực hiện hành vi đồi bại với chị Mai

Nay cơ quan điều tra cần xác định lại giới tính của Hải để phục vụ công việc điều tra

1.2 Phân tích, giải quyết vụ việc :

Căn cứ vào điều 1, Nghị định 88/2008/NĐ-CP quy định về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của nghị định này thì:

“ 1 Nghị định này quy định việc xác định lại giới tính đối với người

có khuyết tật bẩm sinh về giới tính hoặc giới tính chưa được định hình chính xác.

2 Nghị định này áp dụng với các tổ chức, cá nhân trong nước; tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam”.

Ta thấy Hải có khuyết tật bẩm sinh về giới tính từ khi mới sinh ra và

là cá nhân trong nước Nên trường hợp này thuộc phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của nghị định 88/2008/NĐ-CP của Chính phủ quy định về Xác định lại giới tính

Theo Điều 2 Nghị định 88/2008/NĐ-CP thì “khuyết tật bẩm sinh về

giới tính là những bất thường ở bộ phận sinh dục của một người ngay từ khi mới sinh ra, biểu hiện ở một trong các dạng như nữ lưỡng giới giả nam, nam lưỡng giới giả nữ hoặc lưỡng giới thật” Theo tình huống trên, ta có thể

thấy trong trường hợp này khi sinh ra Hải đã bị khuyết tật về giới tính

Tiêu chuẩn y tế xác định khuyết tật bẩm sinh về giới tính được quy định cụ thể trong Điều 5 của nghị định này như sau:

“… 3 Lưỡng giới thật:

a) Bộ phận sinh dục không xác định được là nam hay nữ Tuyến sinh dục có cả tổ chức tinh hoàn, buồng trứng;

b) Nhiễm sắc thể giới tính có thể là một trong các dạng XX/XY; XXX/XY; XX/XXXY hoặc các dạng nhiễm sắc thể khác được xác định là lưỡng giới thật”.

Khi mới được sinh ra, bộ phận sinh dục của Hải chưa định hình rõ ràng Bên cạnh đó, điều kiện kĩ thuật y tế thời kỳ đó chưa phát triển, các bác

sĩ đã xác định Hải mang giới tính nữ Tuy nhiên trong quá trình phát triển hoàn thiện cơ thể Hải dần thể hiện mình là nam giới Từ những căn cứ trên

ta có thể dự đoán Hải là nam lưỡng giới giả nữ hoặc lưỡng giới thật.Tuy nhiên để đưa ra kết luận chính xác thì cần phải thực hiện các phương pháp kĩ thuật y tế như siêu âm hay nội soi để xác định xem Hải có tinh hoàn không, hay có tử cung và buồng trứng không hoặc sử dụng liệu pháp gen để xác

định nhiễm sắc thể giới tính của Hải

Nguyên tắc xác định lại giới tính được quy định tại Điều 3 Nghị định 88/2008/NĐ-CP:

“1 Bảo đảm mỗi người được sống theo đúng giới tính của mình.

….3 Giữ bí mật về các thông tin liên quan đến người được xác định lại giới tính, trừ trường hợp có văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu cung cấp hồ sơ phục vụ cho việc kiểm tra, thanh tra, điều tra, truy tố và xét xử liên quan đến việc xác định lại giới tính”.

Theo quy định trên có thể thấy việc xác định lại giới tính của một người phải dựa trên sự tự nguyện của người đó Ở tình huống này, Hải không hề tự nguyện muốn xác định lại giới tính.Tuy nhiên hành vi của Hải lại là hành vi gây nguy hại đến xã hội và việc xác định lại giới tính của Hải

có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc đảm bảo trật tự xã hội cũng như xác định tội danh, đưa ra hình phạt…

Theo đó, để phục vụ cho công tác điều tra, cơ quan điều tra gửi yêu cầu xác định lại giới tính chị Hải đến cơ sở y tế Cơ sở y tế này phải đảm bảo các điều kiện được ghi nhận trong Điều 8 nghị định 88/2008/NĐ-CP Các khâu của việc xác định lại giới tính được quy định tại Điều 9 của nghị định này Sau khi đã xác định lại giới tính cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã thực hiện việc can thiệp y tế xác định lại giới tính cấp giấy chứng nhận y tế sau khi đã xác định lại giới tính cho người đã được can thiệp y tế trong đó có ghi

rõ giới tính mới của người được xác định lại giới tính mà trong trường hợp này là chị Hải Dựa vào kết luật của cơ sở y tế mà sau đó cơ quan điều tra có những hướng khác nhau trong công tác điều tra, truy tố

Nếu sau khi xác định lại giới tính, Hải được xác định là nam giới Khi này hành vi của Hải đã thỏa mãn cấu thành tội hiếp dâm theo Điều 111 BLHS

Nếu sau khi xác định lại giới tính, Hải vẫn được xác định là nữ giới hoặc là lưỡng giới: Thì này hành vi của Hải không thể bị coi là hiếp dâm Tuy nhiên cơ quan điều tra có thể có căn cứ để truy tố Hải theo tội làm nhục người khác theo điều 121 BLHS

2.1 Vụ việc thứ 2 :

Câu chuyện xảy ra tại Thành phố Đồng Hới tỉnh Quảng Bình Vào tối ngày 7/4 Nguyễn Văn Tình cùng một nhóm bạn đi nhậu ra về lúc đã ngà ngà say Thấy A (tên tạm gọi cho nạn nhân) bên đường là một cô gái, đi bộ một mình, mặc chiếc áo ôm sát người trông rất xinh đẹp và gợi cảm, cả ba dừng

xe tán tỉnh Cô gái tỏ ra khó chịu về những lời cợt nhả của nhóm thanh niên này nên đã lớn tiếng đuổi mắng Bỏ đi được một đoạn, Tình và các bạn nổi dục vọng, quay lại dùng sức mạnh khống chế, bắt cô gái lên xe chở đến bãi đất trống gần nhà rồi thay phiên nhau xâm hại Uất ức, sáng hôm sau cô gái

đã tìm đến công an tố cáo mình bị hiếp dâm, nộp kèm vật chứng là cái bóp tiền mà Tình đánh rơi đêm qua Sau đó, Công an TP Đồng Hới đã nhanh chóng bắt giữ Tình cùng đồng phạm Tại cơ quan điều tra, Tình và bạn đều thành khẩn thừa nhận hành vi phạm tội đúng như tố cáo của nạn nhân

Vụ việc tưởng đã rõ Tuy nhiên cho đến lúc này, các cơ quan tố tụng Quảng Bình vẫn đang băn khoăn về đường lối xử lý bởi tất cả giấy tờ đều thể hiện nạn nhân của vụ hiếp dâm là nam giới Người bị xâm hại thừa nhận mình trước đây là nam Bốn năm trước, cô đã ra nước ngoài phẫu thuật chuyển đổi giới tính

2.2 Phân tích, giải quyết vụ việc :

Khi giải quyết tình huống này có hai luồng quan điểm nghiêng về hai hướng khác nhau:

Thứ nhất, là quan điểm cho rằng có thể xử lý Tình và đồng bọn về tội

hiếp dâm bởi Còn trong vụ án, hành vi của ba bị can đã thỏa mãn đầy đủ các

dấu hiệu của tội hiếp dâm Về chủ thể, cả ba đều là những người đủ năng lực chịu trách nhiệm hình sự, là nam giới Cả ba thực hiện hành vi cưỡng bức giao cấu trái ý muốn với nạn nhân Trên thực tế, nạn nhân này đã trở thành phụ nữ, khách thể của tội hiếp dâm

Thứ hai, những người phản đối lại cho rằng về mặt pháp lý, nạn nhân

vẫn là nam giới Theo quy định, nạn nhân trong một vụ hiếp dâm chỉ có thể

là nữ giới Tình và các bạn đã không xâm phạm đến khách thể của tội hiếp dâm vì thế không đủ cơ sở để buộc họ phạm tội này Hơn nữa, khách thể của tội hiếp dâm là quyền tự do và bất khả xâm phạm về tình dục của phụ nữ Đối tượng xâm phạm của tội này phải là phụ nữ Đặc biệt, nạn nhân dù đã thực hiện chuyển đổi giới tính ở một nước khác nhưng pháp luật nước ta không công nhận thì không thể xem là phụ nữ được

Theo quy định của pháp luật Việt Nan về quyền xác định lại giới tình là một quyền nhân thân có điều kiện được quy định tại Điều 36 BLDS năm

2005 Để cụ thể hóa quyền này, ngày 05/8/2008, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 88/NĐ- CP về xác định lại giới tính, áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài tại Việt Nam, theo đó chỉ áp dụng việc xác định lại giới tính đối với người có khuyết tật bẩm sinh về giới tính hoặc giới tính chưa được định hình chính xác, trên nguyên tắc bảo đảm mỗi người được sống theo đúng giới tính của mình

Và tại Điều 4 nghị định 88 có quy định về các hành vi bị cấm như sau:

“1 Thực hiện việc chuyển đổi giới tính đối với những người đã hoàn thiện

về giới tính; 2.Thực hiện việc xác định lại giới tính khi chưa được phép của Bộ Y tế hoặc Sở Y tế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương theo quy định tại Điều 8 của Nghị định này…”.

Một người khi được sinh ra được xác định giới tính là nam để làm khai sinh nhưng nếu đó là sự nhầm lẫn khi xác định lại giới tính mà không biết là bị nhầm thì sao? Bởi lẽ khi xác định giới tính thường thì người ta chỉ nhìn hình dáng bên ngoài của trẻ, hay người xác định giới tính không có chuyên môn Những trường hợp này cần phải thử nhiễm sắc thể theo chỉ định của thầy thuốc, có trường hợp cần phải sinh thiết (xác định tế bào học) tuyến sinh dục để xác định là tinh hoàn hay buồng trứng để xác định người đó là nam hay nữ

Như trên đã nói, A là nạn nhân đã thừa nhận trước đây mình là nam, nhưng trong trường hợp này ta chưa thể kết luận được A là xác định lại giới tính khi chưa được phép của cơ quan Y tế có thẩm quyền hay là chuyển đổi giới tính theo ý thích cá nhân Dù là thuộc trường hợp nào thì việc làm của A cũng không được pháp luật Việt Nam công nhận và cho phép Nhưng nếu A là nữ mà bị xác định nhầm là nam và khi A đã tự mình sang Thái Lan phẫu thuật để trả lại giới tính cho mình thì về Việt Nam A vẫn không được công nhận và bảo vệ là người phụ nữ Đây cũng là một thiếu sót trong quy định của pháp luật

Và một vấn đề nữa đặt ra là khi tiến hành xét xử Tình và đồng bọn về tội hiếp dâm theo Điều 111 Nếu theo quy định của luật hình sự thì để cấu thành tội phạm chủ thể phải xâm phạm đến khách thể được luật hình sự bảo vệ Về mặt pháp lý mà nói thì A không được công nhận là nữ – không là khách thể của tội hiếp dâm được pháp luật hình sự bảo vệ vì thế không đủ yếu tố cấu thành tội hiếp dâm của Tình và đồng bọn Tuy nhiên trên thực tế hành vi của Tình và đồng bọn thì về mặt lỗi là cố ý mà mục đích là để thỏa mãn dục vọng và hậu quả cũng đã xảy ra, A đã bị xâm hại mặc dù không được thừa nhận giới tĩnh nữ nhưng trên thực tế lúc bị hại A lại mang trên mình là một cơ thể người phụ nữ Đây chính là vướng mắc của pháp luật làm

sao để có thể bảo về được khách thể và có thể xử lý đúng tội danh Về mặt xác định giới tính của người bị hại chỉ là về mặt thủ tục pháp lý hành chính, bây giờ ta không thể chỉ vì pháp luật Việt Nam không công nhận, xác định lại giới tính về mặt giấy tờ cho những người tự ý chuyển đổi, phẫu thuật giới tính như A mà có thể kết luận Tình và đồng bọn hoặc những người xâm phạm các đối tượng chuyển giới khác về một tội danh khác mà không đúng với bản chất, mục đích phạm tội

III Ý kiến của nhóm, bổ xung, hoàn thiện pháp luật về vấn đề quyền xác định lại giới tính của cá nhân :

Từ hai vụ việc được nhóm đưa ra ở phần II chúng ta có thể thấy được một số vấn đề pháp lý về xác định lại giới tính cần được bổ xung và hoàn thiện trong thời gian tới

Thứ nhất, đối với các trường hợp trẻ em sinh ra có dị tật bẩm sinh, phát hiện

có sự bất thường ở bộ phận sinh dục pháp luật cần quy định bắt buộc các cơ

sở y tế, bệnh viện và gia đình phải xét nghiệm một cách chính xác giới tính của trẻ nhằm bảo vệ quyền lợi của người chưa xác định được giới tính cũng như góp phần quản lý xã hội một cách chặt chẽ hơn, không để tình trạng không xác định được giới tính của công dân xảy ra

Thứ hai, các bậc cha mẹ phải thường xuyên quan tâm tới con cái của

mình một cách toàn diện, hiểu được những thay đổi bất thường của con Nếu con bị bệnh, nên đưa con tới các cơ sở y tế chữa bệnh, nếu con mình bị ảnh hưởng bởi những mô hình hành vi lệch lạc, phải có các biện pháp điều chỉnh kịp thời

Phải tổ chức tuyên truyền, vận động người dân, để mọi người hiểu được vấn

đề giới tính cũng là một bệnh lý và cần được sự cảm thông của xã hội Do

môi trường sống, hoàn cảnh sống, tiểu sử bản thân có sự " lệch lạc" khiến cho một số người có phương pháp giao tiếp, hành động "khác

người" Bởi vậy, nhiều người trong xã hội khi chứng kiến các hành

động "bất bình thường" kiểu "ái nam ái nữ" của một người nào đó, họ nghĩ ngay tới sự "bệnh hoạn" với thái độ kỳ thị rõ Điều này gây ra

một sự khó hòa nhập và e ngại rất lớn từ người bị khuyết tật về giới tính, làm họ càng che dấu giới tính thực của họ Có hay không trong thời gian tới, khi sửa đội các quy định liên quan đến xác định giới tính, chúng ta sẽ phải đưa ra các khái niệm mới trong luật về vấn đề giới thứ ba

Thứ ba, sau khi chủ thể xác định lại giới tính cá nhân theo quy định của pháp

luật, phải đưa ra các quy định yêu cầu rõ ràng về thời hạn sửa đổi lại tất cả các giấy tờ tùy thân như chứng minh thư nhân dân, sổ hộ khẩu, học bạ, bằng

lái xe, giấy khai sinh, văn bằng, chứng chỉ,…

Thứ tư, trong xã hội hiện đại, vấn đề quan hệ đồng giới ngày càng được nhắc

tới nhiều hơn và xảy ra thường xuyên hơn Chúng ta cần phải coi đó là một thực tại trong xã hội và cần phải có quy định của pháp luật về vấn đề này, tránh tình trạng để lọt tội phạm hoặc phải xử lý vi phạm bằng các điều luật không đúng với bản chất sai phạm Khách thể có tội hiệp dâm trong BLHS cần được phải thay đổi, không chỉ là nữ giới mà cả nam giới, người lưỡng giới, người chưa xác định được giới tính tùy theo từng trường hợp cụ thể