Nguyễn Khuyến đã để lại nhiều bài thơ Nôm rất xuất sắc cho kho tàng văn học Việt. Thơ của ông nói nhiều về tình người, tình bạn, tình yêu thiên nhiên quê hương đất nước con người. Bài thơ: Bạn đến chơi nhà nói về một tình bạn thiêng liêng sâu sắc Bài thơ là cảm xúc của tác giả khi được bạn đến chơi nhà. Đó là tâm trạng hồ hởi vui sướng của tác giả khi có người bạn tri kỉ đến thăm. Đã bấy lâu nay bác đến nhà Chắc hẳn người bạn tri kỉ của nhà thơ đã lâu rồi chưa đến chơi, và nhà thơ thì mong mỏi lắm. Tác giả đã chọn cách xưng hô gọi bạn là “bác” thể hiện sự thân tình, gần gũi và thái độ tôn trọng tình cảm bạn bè giữ hai người. Chỉ với một câu thơ mở đầu, người đọc đã cảm nhận được quan hệ bạn bè của hai người rất bền chặt, thân thiết, thuỷ chung. Khi người bạn than tình như vậy đến chơi, chắc chắn chủ nhân sẽ phải thiết đãi chu đáo để thể hiện tấm chân tình của mình. Nhưng ở đây nhà thơ lại không thể láy gì mà đãi bạn. Có ruộng, có vườn, có ao cá, có gà mà cũng như không Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa Ao sâu nước cả, khôn chài cá Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà Cải chửa ra cây, cà mới nụ Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa Tác giả đã khắc họa lên hình ảnh làng quê thân thuộc hiện lên sống động, vui tươi. Cuộc sống của nhà thơ thật giản dị, đáng sống biết bao. Qua đó ta thấy hiện lên một cuộc đời thanh bạch, ấm áp cây đời và tình người rất đáng tự hào. Thứ mà tác giả thiết đãi bạn là cảnh vật yên bình là lòng người ấm áp chân tình. Món quà đó còn quý giá hơn nhiều những sơn hào hải vị quý hiếm trên đời. Không chấp nhận chốn quan trường thị phi, nhà thơ tài năng đã cáo quan về ở ẩn và sống cuộc đời nghèo khó. Sống trong nghèo khó nhưng tác giả vẫn lạc quan yêu đời, ung dung tự tại. Có lẽ vì nghèo mà tác giả đã thậm xưng hoá cái nghèo, thi vị hoá cái nghèo. Đây là một lời thơ hóm hỉnh, pha chút tự trào vui vui, để bày tỏ một cuộc sống thanh bạch, một tâm hồn thanh cao của một nhà nho trước thế thời của đất nước. Kết thúc câu chuyện, tác giả lại một lần nữa, nhắc lại tấm chân tình của tác giả đối với người bạn của mình: “Bác đến chơi đây, ta với ta”. Chữ bác lại lần nữa xuất hiện ở cuối bài thơ cho thấy tình bạn thật cao cả thiêng liêng. Vật chất không có những tình người thì chan chứa và ấm áp. Cụm từ “ta với ta” biểu lộ một niềm vui trọn vẹn, tràn đầy và lắng đọng trong tâm hồn, toả rộng trong không gian và thời gian. Bài thơ có niêm luật, đối chặt chẽ, hợp cách. Ngôn ngữ thuần Nôm, không có một từ Hán Việt nào, đọc lên nghe thanh thoát, nhẹ nhàng, tự nhiên. Bài thơ thể hiện tình cảm của nhà thơ với người bàn của mình. Đó là tình bạn chân thành, đáng quý. Với cách sống giản dị, mộc mạc, tình bạn ấy càng đáng quý biết bao. Ngôn ngữ mộc mạc, dung dị của lời thơ đã thể hiện được tài năng xuất sắc của tác giả và cũng là điều khiến bài thơ sống mãi với thời gian.
Trang 1Nguy n Khuy n ã ễ ế đ để ạ l i nhi u bài th Nôm r t xu t s c cho kho tàng v n h c Vi t Th c a ông nóiề ơ ấ ấ ắ ă ọ ệ ơ ủ nhi u v tình ng i , tình b n, tình yêu thiên nhiên quê h n g t n c con ng i Bài th : B n nề ề ư ạ ư đ ư ư ơ ạ đế
ch i nhà nói v m t tình b n thiêng liêng sâu s cơ ề ộ ạ ắ
Bài th là c m xúc c a tác gi khi ơ ả ủ ả đ c b n n ch i nhà ó là tâm tr ng h h i vui s n g c a tácạ đế ơ Đ ạ ồ ở ư ủ
gi khi có ng i b n tri k n th m.ả ư ạ ỉ đế ă
ã b y lâu nay bác n nhà
Ch c h n ng i b n tri k c a nhà th ã lâu r i ch a n ch i , và nhà th thì mong m i l m Tácắ ẳ ư ạ ỉ ủ ơ đ ồ ư đế ơ ơ ỏ ắ
gi ã ch n cách x n g hô g i b n là “bác” th hi n s thân tình, g n g i và thái ả đ ọ ư ọ ạ ể ệ ự ầ ũ đ tôn tr ng tìnhọ
c m b n bè gi hai ng i Ch v i m t câu th m u , ng i c ã c m nh n ả ạ ữ ư ỉ ớ ộ ơ ở đầ ườ đọ đ ả ậ đư c quan h b nệ ạ
bè c a hai ng i r t b n ch t, thân thi t, thu chung.ủ ư ấ ề ặ ế ỷ
Khi ng i b n than tình nh v y n ch i , ch c ch n ch nhân s ph i thi t ã i chu á o ư ạ ư ậ đế ơ ắ ắ ủ ẽ ả ế đ đ đ th hi nể ệ
t m chân tình c a mình Nh n g â y nhà th l i không th láy gì mà ã i b n Có ru ng, có v n ,ấ ủ ư ở đ ơ ạ ể đ ạ ộ ư
có ao cá, có gà mà c ng nh khôngũ ư
Tr th i i v ng, ch th i xaẻ ờ đ ắ ợ ờ
Ao sâu n c c , khôn chài cáư ả
V n r ng rào th a , khó u i gàư ộ ư đ ổ
C i ch a ra cây, cà m i nả ử ớ ụ
B u v a r ng r n, m p ầ ừ ụ ố ư đ n g hoa
Tác gi ã kh c h a lên hình n h làng quê thân thu c hi n lên s ng n g , vui t i Cu c s ng c aả đ ắ ọ ả ộ ệ ố đ ư ộ ố ủ nhà th th t gi n d , á ng s ng bi t bao Qua ó ta th y hi n lên m t cu c i thanh b ch, m ápơ ậ ả ị đ ố ế đ ấ ệ ộ ộ đờ ạ ấ cây i và tình ng i r t á ng t hào Th mà tác gi thi t ã i b n là c nh v t yên bình là lòngđ ư ấ đ ự ứ ả ế đ ạ ả ậ
ng i m áp chân tình Món quà ó còn quý giá h n nhi u nh n g s n hào h i v quý hi m trên i ườ ấ đ ơ ề ữ ơ ả ị ế đ
Không ch p nh n ch n quan tr n g th phi, nhà th tài n ng ã cáo quan v n và s ng cu c iấ ậ ố ư ị ơ ă đ ề ở ẩ ố ộ đờ nghèo khó S ng trong nghèo khó nh ng tác gi v n l c quan yêu i , ung dung t t i Có l vìố ư ả ẫ ạ đ ự ạ ẽ nghèo mà tác gi ã th m x n g hoá cái nghèo, thi v hoá cái nghèo â y là m t l i th hóm h nh,ả đ ậ ư ị Đ ộ ờ ơ ỉ pha chút tự trào vui vui, đ bày t m t cu c s ng thanh b ch, m t tâm h n thanh cao c a m t nhàỏ ộ ộ ố ạ ộ ồ ủ ộ nho tr c th th i c a t n c ư ế ờ ủ đấ ư
K t thúc câu chuy n, tác gi l i m t l n n a , nh c l i t m chân tình c a tác gi i v i ng i b nế ệ ả ạ ộ ầ ữ ắ ạ ấ ủ ả đố ớ ư ạ
c a mình:ủ
“Bác n ch i â y, ta v i ta”.đ ơ đ ớ
Ch bác l i l n n a xu t hi n cu i bài th cho th y tình b n th t cao c thiêng liêng V t ch tữ ạ ầ ữ ấ ệ ở ố ơ ấ ạ ậ ả ậ ấ không có nh n g tình ng i thì chan ch a và m áp C m t “ta v i ta” bi u l m t ni m vui tr n v n,ữ ư ứ ấ ụ ừ ớ ể ộ ộ ề ọ ẹ tràn y và l ng n g trong tâm h n, to r ng trong không gian và th i gian.đ ắ đ ồ ả ộ ờ Bài thơ có niêm lu t, iậ đố
ch t ch , h p cách Ngôn ng thu n Nôm, không có m t t Hán - Vi t nào, c lên nghe thanhặ ẽ ợ ữ ầ ộ ừ ệ đ thoát, nh nhàng, t nhiên.ẹ ự
Bài th th hi n tình c m c a nhà th v i ng i bàn c a mình ó là tình b n chân thành, á ng quý.ơ ể ệ ả ủ ơ ớ ư ủ Đ ạ đ
V i cách s ng gi n d , m c m c, tình b n y càng á ng quý bi t bao Ngôn ng m c m c, dung dớ ố ả ị ộ ạ ạ ấ đ ế ữ ộ ạ ị
c a l i th ã th hi n ủ ờ ơ đ ể ệ đư c tài n ng xu t s c c a tác gi và c ng là i u khi n bài th s ng mãi v iă ấ ắ ủ ả ũ đề ế ơ ố ớ
th i gian.ờ