VẤN ĐỀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN CHO CÁC EM NỮ ĐỘ TUỔI VỊ THÀNH NIÊN VÀ VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI

THỰC TRẠNG CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN CỦA CÁC EM NỮ TRONG ĐỘ TUỔI VỊ THÀNH NIÊN CỦA HỌC SINH TRƯỜNG THCS NAM CƯỜNG .... 2.1 Tình hình về sức khỏe sinh sản của các em nữ độ tuổi vị thành

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRÒ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI

(Nghiên cứu tại trường THCS Nam Cường, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Cạn)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Công tác xã hội

Hà Nội-2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRÒ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI

(Nghiên cứu tại trường THCS Nam Cường, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Cạn)

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số: 60 90 01 01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THỊ TRÀ VINH

Hà Nội-2014

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá nhân,

được thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Trà Vinh Các thông tin thu

thập và kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn này trung thực và chưa từng được công bố dưới bất kỳ hình thức nào

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình./

Học viên

Vy Thị Hồng Hạnh

ii

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu c ủa các thầy cô giáo, bạn bè và gia đình Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới:

TS Nguyễn Thị Trà Vinh, người cô giáo kính mến đã hêt lòng giúp đỡ và hướng

dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn

Các thầy cô giáo khoa Xã hội học trong suốt 02 năm đã mang đến cho tôi nhiều kiến thức quý báu và truyền cho tôi sự tâm huyết, yêu nghề để tôi có được động lực và niềm tin theo đuổi lĩnh vực mà mình đã lựa chọn

Ban giám hiệu, các thầy cô giáo, các em học sinh, quý phụ huynh học sinh trường THCS Nam Cường, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Cạn; các cô đỡ thôn bản, chính quyền và nhân dân xã Nam Cường, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Cạn đã nhiệt tình giúp

đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi về mặt thời gian, cung cấp thông tin để tôi có thể thu thập được những thông tin và số liệu quý báu cho luận văn

Cảm ơn các anh chị, bạn vè trong lớp Cao học Công tác xã hội 2 (khóa học 2012-2014) đã luôn giúp đỡ tôi trong những lúc tôi gặp khó khăn

Xin chân thành cảm ơn bố mẹ, chị em và người chồng yêu quý đã luôn ở bên cạnh, là động lực to lớn giúp tôi không ngừng cố gắng học tập để hoàn thành luận văn này

Xin chân thành c ảm ơn./

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC B ẢNG vi

DANH MỤC BIỂU ĐỒ vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 3

3 Ý nghĩa của nghiên cứu 11

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Đối tượng, khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

9 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

10 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined NỘI DUNG CHÍNH Error! Bookmark not defined Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

1.1 Các khái ni ệm công cụ Error! Bookmark not defined 1.2 Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.3 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên Error! Bookmark not defined 1.4 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.5 Đặc điểm cơ bản và sự biến đổi đặc biệt ở trẻ vị thành niên nữ Error! Bookmark not defined

iv

Chương 2 THỰC TRẠNG CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN CỦA CÁC EM NỮ TRONG ĐỘ TUỔI VỊ THÀNH NIÊN CỦA HỌC SINH TRƯỜNG THCS NAM

CƯỜNG Error! Bookmark not defined

2.1 Tình hình về sức khỏe sinh sản của các em nữ độ tuổi vị thành niên trên địa bàn xã Nam Cường, huyện Chợ Đồn Error! Bookmark not defined

2.2 Thực trạng nhận thức và hành vi chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên c ủa

học sinh nữ trường THCS Nam Cường Error! Bookmark not defined

2.3 Thực trạng các yếu tố tác động tới việc chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên của các em học sinh nữ trường THCS Nam Cường Error! Bookmark not defined

2.4 Thực trạng nhu cầu kiến thức và chia sẻ về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên của học sinh trường THCS Nam Cường Error! Bookmark not defined

Chương 3 NÂNG CAO KỸ NĂNG CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN CHO CÁC EM NỮ VỊ THÀNH NIÊN VỚI SỰ TRỢ GIÚP CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI

Error! Bookmark not defined 3.1 Vai trò của nhân viên CTXH Error! Bookmark not defined 3.2 Các yếu tố ảnh hưởng tới việc thực hiện vai trò của nhân viên CTXH Error!

Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined PHẦN P HỤ LỤC Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC 1 B ẢNG HỎI Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC 2 B IÊN B ẢN PHỎNG VẤN SÂU Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

(Human immunodeficiency virus

infection/ acquired immunodeficiency

syndrome)

Hội chứng suy giảmmiễn dịch mắc phải

CTXH Công tác xã hội

vi

DANH MỤC CÁC B ẢNG

Trang Bảng 1: Bảng phân bố cơ cấu dân tộc của học sinh 63 Bảng 2 Sự nhận thức về sự phát triển sinh lí của bản thân theo khối lớp 64

Bảng 3 Nhận thức về sự phát triển sinh lí của bản thân theo dân tộc 66

Bảng 4 Nhận thức của học sinh về tình dục an toàn 68

Bảng 5 Nhận thức của học sinh các dân tộc về tình dục an toàn 69

Bảng 6 Nhận thức của học sinh về thời điểm thụ thai 71

Bảng 7 Nhận thức của học sinh các dân tộc về thời điểm thụ thai 72

Bảng 8 Nhận thức của học sinh về làm mẹ an toàn 74

Bảng 9 Nhận thức của học sinh các dân tộc về làm mẹ an toàn 75

Bảng 10 Hành vi vệ sinh cơ thể của các em nữ theo mùa, vụ 76

vii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 2 Quan hệ tình dục ở học sinh THCS (tỷ lệ %) 67

Biểu đồ 3 Hiểu biết của học sinh về các biện pháp tránh thai (tỷ lệ %) 73

Biểu đồ 4 Nơi học sinh thường vệ sinh cơ thể (tỷ lệ %) 77

Biểu đồ 5 Tỷ lệ vệ sinh của học sinh kỳ kinh nguyệt (tỷ lệ %) 78

Biểu đồ 6 Sản phẩm học sinh sử dụng ngày hành kinh (tỷ lệ %) 79

Biểu đồ 7 Các kênh tiếp cận thông tin của học sinh (tỷ lệ %) 81

Biểu đồ 8 Nhu c ầu kiến thức về CSSKSS (tỷ lệ%) 84

Biểu đồ 9 Nhu c ầu chia sẻ về SKSS, CSSKSS (tỷ lệ %) 86

Ở lứa tuổi này các em muốn khẳng định mình đã lớn và thoát khỏi sự kiểm soát của cha mẹ dù hành vi còn ngờ nghệch, ứng xử chưa tốt Những xúc cảm giới tính thôi thúc, chính vì vậy mà hiện tượng yêu sớm ở lứa tuổi vị thành niên hiện nay diễn ra khá phổ biến và là vấn đề đáng lo ngại Nhất là khi hiện nay các em rất thoáng trong tình yêu nên tình trạng quan hệ tình dục sớm ở lứa tuổi vị thành niên không còn lạ lẫm Sự sốc nổi và thiếu hiểu biết về quan hệ tình dục dẫn đến hậu quả đáng tiếc như tỷ lệ có thai ngoài ý muốn, tỷ lệ phá thai còn khá cao Hiện tượng sinh con c ủa những “bà mẹ nhí” đang có chiều hướng gia tăng, kéo theo đó là tỷ lệ tảo hôn cũng tăng lên ở các em

nữ vị thành niên

Việc kết hôn và sinh con ở lứa tuổi này kéo theo rất nhiều tác hại cho chính bản thân các em, cho gia đình cũng như cho xã hội Do cơ thể các em chưa phát triển hoàn thiện nên khi sinh con có thể gây ra tình trạng sinh non, con bị dị dạng, bệnh tật, sức khỏe người mẹ và đứa trẻ yếu kém Cùng với vấn đề này là sự gia tăng không ngừng của tỷ lệ nhiễm HIV, nguy cơ lây lan các bệnh đường tình dục như bệnh giang mai, bệnh lậu, … Những ảnh hướng lớn tới kinh tế, tâm lí cũng như tương lai sau này c ủa chính các em và của xã hội

Ở nước ta hiện nay, vấn đề giáo dục giới tính, CSSKSS cho trẻ vị thành niên đã nhận được sự quan tâm của Nhà nước, xã hội Nhiều chương trình, chiến lược quốc gia

về CSSKSS theo từng giai đoạn đã được tiến hành ở các địa phương Nhưng do nhận

2

thức về văn hóa xã hội, giáo dục giới tính còn nhiều hạn chế, đ ặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số trình độ dân trí còn thấp nên sự quan tâm chưa được sát sao

Bên cạnh đó, những biến tướng không tốt từ các tụ điểm ăn chơi như karaoke, cafe…thiếu lành mạnh dẫn tới các tệ nạn xã hội đang có xu hướng phát triển phức tạp gây nên những hậu quả không tốt với trẻ vị thành niên Tình hình đó dẫn tới nhu cầu giáo dục giới tính và CSSKSS cho lứa tuổi vị thành niên trở nên vô cùng cấp bách và quan trọng Nó trở thành nhu cầu không chỉ là của bản thân các em mà cũng chính là nhu cầu của xã hội hiện đại giúp các em có sự hiểu biết và nhận thức rõ ràng hơn về SKSS và CSSKSS vị thành niên

Xã Nam Cường là một xã miền núi nằm ở phía Bắc của huyện Chợ Đồn với nhiều dân tộc khác nhau cùng sinh sống, trong đó có nhiều dân tộc thiểu số, đặc biệt là dân tộc Mông, Dao Người dân sống rải rác ở các triền đồi, triền núi chứ không có sự tập trung nên các ho ạt động tuyên truyền, phổ biến kiến thức về SKSS, CSSKSS cho người dân gặp rất nhiều khó khăn Thêm nữa phần lớn bà con là người dân tộc Mông, Dao, Nùng đều nói tiếng dân tộc mình, số người biết tiếng phổ thông còn ít nên nếu có tuyên truyền cần có người dân địa phương phiên dịch lại Điều kiện sống còn nhiều khó khăn, cái ăn còn chưa đủ và trình độ dân trí chưa cao nên các em nữ trong độ tuổi

vị thành niên của xã ít có cơ hội được tiếp cận với các thông tin, kiến thức và các dịch

vụ CSSKSS Cùng với đó là phong t ục tập quán còn lạc hậu, việc tiếp cận với các thông tin về SKSS không được người dân quan tâm nên con em họ không có cơ hội tiếp nhận các kiến thức này

SKSS bao gồm nhiều nội dung, chương trình khác nhau nên cần những cán bộ

có chuyên môn, kiến thức hướng dẫn cụ thể trong khi nguồn cán bộ làm phụ trách về vấn đề này của xã còn ít và còn yếu Tại trường học nơi số trẻ vị thành niên nhiều thì lại không có cán bộ chuyên môn về kĩnh vực này, trong khi CSSKSS là vấn đề nhạy cảm, cần được tư vấn cẩn thận Dù được đưa vào chương trình gi ảng dạy học ở trường

3

nhưng kiến thức cung cấp cho các em rất nghèo nàn và hạn chế Việc chia sẻ giữa thầy

và trò, cha mẹ và con cái, bạn bè với nhau còn nhiều khó khăn

Do đặc thù dân tộc và phong tục của một số dân tộc trong huyện nên nhiều em gái trong độ tuổi vị thành niên đã bất đắc dĩ trở thành những người vợ, người mẹ Các

em không không hề biết và có sự nhận thức về SKSS, CSSKSS nên các em không biết

tự mình chăm sóc về vấn đề này Các em không được trang bị đầy đủ những kiến thức

về sự thay đổi sinh lí của cơ thể khi đến tuổi trưởng thành, về quan hệ tình dục sao cho đúng và an toàn, các em cũng không biết về các biện pháp tránh thai và kế hoạch hóa gia đình cũng như những kiến thức làm mẹ sao cho an toàn Những gì về SKSS các em biết chỉ qua học tập một số kiến thức cơ bản ở trường học, phần lớn các em học qua việc bắt chước người lớn hơn, học hỏi từ bạn bè cùng trang lứa chứ không có được sự chỉ bảo đúng đắn nhất Điều này dẫn tới những hậu quả đáng tiếc ảnh hưởng tới tương lai của chính các em

Với những lý do trên, tôi chọn đề tài “Vấn đề chăm sóc sức khỏe sinh sản cho

các em nữ độ tuổi vị thành niên và vai trò c ủa công tác xã hội (Nghiên cứu tại trường THCS Nam Cường, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Cạn)” làm đề tài luận văn của

mình

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu về SKSS và CSSKSS vị thành niên có mặt từ rất sớm trên thế giới nhưng được gọi bằng nhiều tên gọi khác nhau như sức khỏe vị thành niên hay giới tính tình dục vị thành niên Từ sau hội nghị về dân số và phát triển ICPD tại Cairo (4/1994) định nghĩa chính thức về SKSS được phổ biến trên thế giới và trở thành vấn đề được quan tâm c ủa toàn xã hội

Trong những năm gần đây, ở Việt Nam, giáo dục dân số và giáo dục giới tình đang dần nhận được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, cộng đồng xã hội Trẻ vị thành niên trong độ tuổi từ 10 đến 19 tuổi ở Việt Nam chiếm một phần lớn trong tổng dân số

Cơ cấu dân số nước ta là dân số trẻ, hiện nay có khoảng 50% dân số ở độ tuổi dưới 20, trong đó có 20% ở độ tuổi từ 10 – 19 với khoảng 15 triệu người Nhưng có tới 80% tổng số trẻ vị thành niên sinh sống tại nông thôn, vùng sâu, vùng xa nơi mà những thông tin, kiến thức về sức khỏe, chăm sóc sức khỏe sinh sản còn nhiều hạn chế [26] Bước vào độ tuổi vị thành niên, thanh niên các em có nhiều biến đổi về tâm sinh lý của

cơ thể nên nếu không được giáo dục, nhận thức đúng sẽ gây những hậu quả đáng tiếc Các em có thể trở thành những người cha, người mẹ sớm hơn vì không có kiến thức về tình dục an toàn, dễ lây nhiễm các bệnh qua đường tình dục Các em nữ trẻ trong độ tuổi vị thành niên dễ sinh con không mạnh khỏe, sinh non hay thai nhi dị dạng, tỷ lệ trẻ

sơ sinh tử vong cao Trẻ vị thành niên chưa có chồng mà có thai thường nạo phá thai không an toàn gây hậu quả đáng tiếc như băng huyết, vô sinh, v.v

Theo thống kê của Trung tâm tư vấn sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình (Bệnh viện phụ sản Trung ương), trong 5 năm 2008 – 2012 có xấp xỉ 80 – 100 ca đẻ/ nạo phá thai ở tuổi vị thành niên [9]

Theo Vụ sức khỏe bà mẹ - trẻ em (Bộ Y tế), tỷ lệ vị thành niên có thai trong tổng số người mang thai tăng liên t ục qua các năm: năm 2010 là 2,9%; năm 2011 là 3,1%; năm 2012 là 3,2% tương ứng tới đó là tỷ lệ phá thai ở lứa tuổi này: năm 2010 là 2,2%; năm 2011 là 2,4%; năm 2012 là 2,3%.[4]

5

Độ tuổi quan hệ tình dục lần đầu ở vị thành niên Việt Nam ngày càng sớm Tuy nhiên, kiến thức của vị thành niên về phòng tránh thai, HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác vẫn còn rất hạn chế - chỉ có khoảng 20,7% sử dụng biện pháp tránh thai trong l ần quan hệ tình dục đ ầu tiên

Theo thống kê của Hội Kế ho ạch hóa gia đình Việt Nam cho thấy, trung bình mỗi năm cả nước có khoảng 300 ngàn ca nạo hút thai ở độ tuổi 15-19, trong đó 60 - 70% là học sinh, sinh viên Theo Tổng c ục DS-KHHGĐ, mặc dù tỷ lệ phá thai ở Việt Nam trong 10 năm gần đây giảm, nhưng tỷ lệ nạo phá thai ở trẻ vị thành niên, thanh niên lại có dấu hiệu gia tăng, chiếm hơn 20% các trường hợp nạo phá thai

Tỷ lệ nhiễm HIV trong thanh thiếu niên nước ta cũng có sư gia tăng rõ rệt Theo

Ủy ban Quốc gia phòng chống AIDS thì chỉ trong 3 năm (1995 – 1998) số ca nhiễm HIV/AIDS từ chỗ không có tăng lên 28 trường hợp Nhóm tuổi từ 13 – 19 tuổi tăng từ

54 trường hợp lên 449 trường hợp, gấp 8,3 lần; nhón tuổi từ 20 – 29 tuổi tăng từ 409 trường hợp lên 2540 trường hợp, gấp 6,2 lần Số trẻ sơ sinh bị nhiễm HIV qua người

mẹ cũng tăng lên khoảng 500 trẻ một năm Trong năm 2001, theo thống kê của Bộ Y

tế, có tới 60% người nhiễm HIV trong độ tuổi dưới 30 và 10% trong độ tuổi từ 13 – 19 Đây thực sự là những con số đáng báo động và cần nhận được sự quan tâm tâm gắt gao hơn của các cấp lãnh đạo cũng như cộng đồng xã hội.[5]

Trong những năm gần đây cùng với sự tăng trưởng về kinh tế xã hội thì các vấn

đề về tệ nạn xã hội cũng gia tăng, trong đó số người trong độ tuổi vị thành niên chiếm một tỷ lệ đáng báo động Cục phòng chống tệ nạn xã hội đã thố ng kê, trong độ tuổi từ

15 – 19 tuổi thì có tới 70% số người nghiện hút và 80% số người hoạt động mại dâm Điều đó cho thấy, Việt Nam đang đứng trước thực trạng rất đáng lo ngại về sức khỏe sinh sản, chăm sóc sức khỏe sinh sản cho trẻ vị thành niên và cần có biện pháp và hành động kịp thời, hiệu quả để bảo vệ trẻ vị thành niên Việt Nam

Ở Việt Nam đã nhiều nghiên cứu về vấn đề sức khỏe sinh sản nhưng chưa có một nghiên cứu cụ thể nào đi sâu vào tìm hiểu riêng rẽ một vấn đề về sức khỏe sinh