Luận văn thanh toán không dùng tiền mặt tại chi nhánh ngân hàng NHTMCP công thương (vietinbank) đống đa

Hay nói cách khác thanh toán không dùng tiền mặt là sự vận động của tiền tệ thông qua chức năng chu chuyển thanh toán giữa các tổ chức và cá nhân trong nền kinh tế bằng cách trích chuyển

Chơng I

Những vấn đề cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế 1.1 Tổng quát về thanh toán không dùng tiền mặt (Thanh toán qua Ngân hàng- Kho bạc Nhà nớc) 5

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của thanh toán không dùng tiền mặt 5

1.1.2 ý nghĩa của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế thị trờng 5 1.1.3 Điều kiện để khách hàng tham gia thanh toán không dùng tiền mặt 6

1.1.4 Trách nhiệm của Ngân hàng trong thanh toán 6

1.1.5 Thủ tục mở và sử dụng tài khoản tiền gửi 7

1.2 Các thể thức thanh toán không dùng tiền mặt 8

1.2.1 Thanh toán bằng Séc 8

1.2.2 Thanh toán bằng Uỷ nhiệm chi- chuyển tiền 14

1.2.3 Thanh toán bằng Uỷ nhiệm thu 17

1.2.4 Thanh toán bằng th tín dụng 19

1.2.5 Thanh toán bằng Ngân phiếu thanh toán 20

1.2.6 Thanh toán bằng thẻ thanh toán 22

1.3 Những quy định về thanh toán không dùng tiền mặt ở nớc ta 23

1.3.1 Những quy định chung 23

1.3.2 Quy định đối với ngời chi trả (Ngời mua) 24

1.3.3 Quy định đối với ngời thụ hởng (Ngời bán) 24

1.3.4 Quy định đối với Ngân hàng 25

1.4 Yêu cầu phát triển và hoàn thiện các thể thức thanh toán không dùng tiền mặt ở Việt nam hiện nay 25

Chơng II Thực trạng về công tác thanh toán không dùng tiền mặt tạichi nhánh Ngân hàng Công thơng Đống Đa 2.1 Khái quát về chi nhánh Ngân hàng Công thơng Đống Đa

27 2.1.1 Khái quát tình hình kinh tế - xã hội địa bàn quận Đống Đa

27 2.1.2 Khái quát về chi nhánh Ngân hàng Công thơng Đống Đa

27 2.1.3 Mô hình bộ máy tổ chức

28 2.2 Các hoạt động của chi nhánh Ngân hàng Công thơng Đống Đa

29 2.2.1 Hoạt động huy động vốn

29 2.2.2 Hoạt động sử dụng vốn

2.2.3 Công tác thanh toán 30

2.2.4 Kết quả hoạt động kinh doanh 31

2.3 Các thể thức thanh toán không dùng tiền mặt 31

2.3.1 Tỷ trọng thanh toán không dùng tiền mặt 31

2.3.2 Thực trạng áp dụng các thể thức thanh toán không dùng tiền mặt 33

2.3.2.1 Thể thức thanh toán bằng séc 34

2.3.2.2 Thể thức thanh toán bâừng uỷ nhiệm chi – chuyển tiền 36

2.3.2.3 Thể thức thanh toán bằng uỷ nhiệm thu 37

2.3.2.4 Thể thức thanh toán bằng ngân phiếu thanh toán 38

2.3.2.5 Các thể thức thanh toán khác 38

2.4 Đánh giá chung về thực trạng các thể thức thanh toánkhông dùng tiền mặt 39

Chơng III

Một số giải pháp góp phần mở rộng và hoàn thiện các thể thứcthanh toán không dùng tiền mặt ở Chi nhánh

Ngân hàng Công thơng Đống Đa3.1 Phơng hớng phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt

ở nớc ta trong thời gian tới 41

3.2 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện và mở rộng hoạt động thanh toán không

dùng tiền mặt 42

3.2.1 Hiện đại hoá công nghệ thanh toán, nâng cao trình độ cán bộ Ngân hàng 43

3.2.2 Khuyến khích khách hàng mở tài khoản cá nhân qua đó mở rộng việcthanh toán qua tài khoản cá nhân 43

3.2.3 Đơn giản hoá thủ tục 44

3.2.4 Hợp lý hoá quá trình thanh toán không dùng tiền mặt theo hớng tiệndụng cho khách hàng 44

3.2.5 Nghệ thuật kinh doanh (Marketing Ngân hàng) 45

3.3 Mét sè kiÕn nghÞ 45

3.3.1 §èi víi Ng©n hµng Nhµ níc ViÖt Nam vµ ChÝnh phñ 45

3.3.2 §èi víi Ng©n hµng C«ng th¬ng ViÖt nam 46

KÕt luËn 48

LờI NóI ĐầU

Sau 15 năm thực hiện công cuộc đổi mới của Đảng và Nhà nớc, nền kinh tế nớc ta đã có những chuyển biến tích cực, tốc độ tăng trởng kinh tế nhanh, sản xuất hàng hoá phát triển, đời sống nhân dân ngày một nâng cao, lạm phát đợc kìm chế, nền kinh tế thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kéo dài Góp phần trong thành quả đó có sự nỗ lực không nhỏ của ngành Ngân…hàng Ngân hàng với chức năng đặc biệt quan trọng là trung tâm tiền tệ, tín dụng và thanh toán đã tác động đến mọi hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội Những đóng góp của Ngân hàng Việt Nam cho đất nớc có tầm quan trọng đặc biệt và đợc mọi ngời nhìn nhận Một trong những hoạt động của Ngân hàng có tác động nhạy bén đối với nền kinh tế là hoạt động thanh toán qua Ngân hàng (Thanh toán không dùng tiền mặt)

Do nhận thức đợc vị trí và tầm quan trọng của công tác thanh toán, trong những năm qua Ngân hàng Nhà nớc đã ban hành nhiều chủ trơng, quy chế mở rộng các quan hệ thanh toán không dùng tiền mặt, góp phần cải thiện công tác thanh toán, ổn định lu thông tiền tệ, tạo dần thói quen sử dụng công cụ thanh toán không dùng tiền mặt

Việc thực hiện đẩy mạnh công tác thanh toán không dùng tiền mặt đã

đạt đợc nhiều kết quả khả quan.Tuy nhiên đây là nghiệp vụ đa dạng, phức tạp, nhất là trong thời đại kinh tế thông tin và kinh tế tri thức đang dần chiếm u thế nên nó còn có nhiều tồn tại cần phải sửa đổi,bổ sung kịp thời nhằm mang lại hiệu quả ngày càng cao hơn Do vậy trong quá trình học tập

và nghiên cứu trên thực tế tại chi nhánh Ngân hàng Công thơng Đống Đa, nhận thức về tầm quan trọng của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền

kinh tế, em đã lựa chọn đề tài “Giải pháp mở rộng và hoàn thiện công tác thanh toán không dùng tiền mặt tại chi nhánh Ngân hàng Công thơng

Đống Đa”.

Với nhận thức của bản thân còn nhiều hạn chế, kinh nghiệm thực tế còn ít, thời gian thực tập và phạm vi nghiên cứu có hạn nên đề tài không

tránh khỏi những khiếm khuyết Vì vậy em kính mong sự tham gia chỉ dẫn của Thầy Đặng Ngọc Đức, các thầy cô giáo bộ môn và Ban lãnh đạo, tập thể CBCNV chi nhánh NHCT Đống Đa giúp đỡ bổ sung những ý kiến quý báu để đề tài của em đợc hoàn chỉnh hơn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài đợc chia làm 3 chơng:

Chơng I: Những vấn đề cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế

Chơng II: Thực trạng về công tác thanh toán không dùng tiền mặt tại chi nhánh NHCT Đống Đa

Chơng III: Giải pháp mở rộng và hoàn thiện các thể thức thanh toán không dùng tiền mặt

Chơng I Những vấn đề cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế

1.1 Tổng quát về thanh toán không dùng tiền mặt (Thanh toán qua Ngân hàng Kho bạc Nhà n– ớc)

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của thanh toán không dùng tiền mặt

Thanh toán không dùng tiền mặt là việc thanh toán không có sự xuất hiện của tiền mặt Hay nói cách khác thanh toán không dùng tiền mặt là sự vận động của tiền tệ thông qua chức năng chu chuyển thanh toán giữa các

tổ chức và cá nhân trong nền kinh tế bằng cách trích chuyển vốn tiền tệ từ tài khoản ngời này sang tầi khoản ngời khác hoặc bằng cách bù trừ lẫn nhau thông qua vai trò trung gian của ngân hàng thơng mại hoặc các tổ chức tín dụng khác

Các doanh nghiệp,cơ quan, tổ chức, đoàn thể, đơn vị vũ trang, công dân Việt Nam và ngời nớc ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt nam gọi chung là đơn vị và cá nhân đợc quyền lựa chọn Ngân hàng để mở tài khoản giao dịch và thực hiện thanh toán

Các đợn vị dự toán Ngân sách nhà nớc mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nớc

Trong quá trình hoạt động các đơn vị và cá nhân có thể có quan hệ thanh toán với các đơn vị dự toán Ngân sách Nhà nớc

Các cá nhân và đơn vị có tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng gọi chung

là chủ tài khoản

Chủ thể tham gia trong quan hệ thanh toán không dùng tiền mặt

không chỉ bao gồm ngời mua và ngời bán nh thanh toán bằng tiền mặt mà còn có cả Ngân hàng hoặc Tổ chức tín dụng khác đóng vai trò trung gian thanh toán Do đó tốc độ thanh toán nhanh hay chậm phụ thuộc rất lớn vào hoạt động của các tổ chức này.

1.1.2 ý nghĩa của thanh toán không dùng tiền mặt

Quá trình sản xuất và lu thông hàng hoá gắn liền với sự ra đời và phát triển của tiền tệ Khi nền sản xuất hàng hoá cha phát triển, việc trao đổi với

số lợng nhỏ, trên một phạm vi hẹp thì tiền mặt đợc sử dụng hết sức tiện lợi nhờ vào sự gọn nhẹ, dễ vận chuyển Khi nền sản xuất hàng hoá phát triển ở…trình độ cao, việc trao đổi hàng hoá đa dạng, với khối lợng lớn trên bình diện rộng thì việc thanh toán bằng tiền mặt trở nên khồng còn phù hợp, đã bộc lộ nhiều hạn chế Nền kinh tế thị trờng đòi hỏi hoạt động thanh toán phải đảm bảo hiệu quả cao thể hiện ở thời gian thanh toán nhanh, độ tin cậy cao, chi phí giao dịch thấp, rủi ro ít nhất

Tổ chức tốt việc thanh toán không dùng tiền mặt sẽ có tác dụng tích cực về nhiều mặt:

Làm giảm đợc chi phí in ấn, bảo quản, vận chuyển tiền mặt

Nhờ công tác thanh toán không dùng tiền mặt mà các khách hàng ở

xa nhau vẫn có thể thanh toán tiền hàng hoá dịch vụ nhanh chóng thay vì phải mất nhiều thời gian để vận chuyển tiền mặt Có thể nói việc thanh toán không dùng tiền mặt đã rút nhanh vòng quay vốn của khách hàng

Đối với Ngân hàng thì thanh toán qua Ngân hàng làm tăng thêm nguồn vốn tín dụng vì nó sử dụng đợc số tiền tạm thời nhàn rỗi của khách hàng gửi vào để để đáp ứng nhu cầu thanh toán Mặt khác ngân hàng thu đ-

ợc phí dịch vụ do thực hiện nghiệp vụ thanh toán giữa các khách hàng

Thông qua công tác thanh toán không dùng tiền mặt, Ngân hàng có thể biết đợc phần nào hoạt động thanh toán của khách hàng từ đó tổng hợp

số liệu để biết đợc hoạt động thanh toán vốn chung trong cả nền kinh tế

1.1.3 Điều kiện để khách hàng tham gia thanh toán không dùng tiền mặt

Khách hàng muốn tham gia thanh toán không dùng tiền mặt phải thực hiện đầy đủ các quy định của Ngân hàng về thủ tục giao dịch, giấy tờ thanh toán Các chứng từ thanh toán qua Ngân hàng, khách hàng nộp vào phải đúng mẫu của Ngân hàng ấn hành nhợng bán, đầy đủ căn cứ pháp lý, viết rõ ràng không tẩy xoá…

Đối với khách hàng có quan hệ thanh toán qua Ngân hàng thờng xuyên phải mở tài khoản tại Ngân hàng và trên tài khoản phải có số d để thanh toán kịp thời cho bên thụ hởng

1.1.4 Trách nhiệm của Ngân hàng trong công tác thanh toán không dùng tiền mặt

Ngân hàng phải cung cấp kịp thời và đầy đủ các loại mẫu giấy tờ thanh toán qua Ngân hàng theo yêu cầu của khách hàng phù hợp qui định

Ngân hàng hỡng dẫn khách hàng lập thủ tục khi họ cha biết với thái

độ lịch sự Mặt khác Ngân hàng cũng thờng xuyên kiểm tra, giám sát khả năng chi trả của chủ tài khoản, phải thực hiện việc thanh toán nhanh chóng, chính xác và an toàn

Trờng hợp Ngân hàng vi phạm sai lầm nh chậm trả, thất lạc gây thiệt hại cho khách hàng thì phải bồi thờng tơng ứng với sự thiệt hại đó

1.1.5 Thủ tục mở và sử dụng tài khoản tiền gửi

Theo thông t số 08/TT-NH2, ngày 21/02/1994 của Ngân hàng Nhà

n-ớc Việt Nam, hớng dẫn thực hiện thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt thì việc mở và sử dụng tài khoản tiền gửi phải chấp hành đúng những qui định sau đây:

a/ Thủ tục mở Tài khoản tiền gửi:

Để mở tài khoản tiền gửi, khách hàng phải gửi đến Ngân hàng:

- Đối với khách hàng là các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, đoàn thể, đơn vị vũ trang:

+ Giấy đăng ký mở tài khoản do chủ tài khoản (tổng giám đốc, giám

đốc, chủ doanh nghiệp, thủ trởng đơn vị) ký tên, đóng dấu trong đó phải ghi rõ:

Tên đơn vị

Họ tên chủ tài khoản

Địa chỉ giao dịch của đơn vị

Số, ngày tháng năm, nơi cấp giấy chứng minh nhân dân của chủ tài

khoản

Tên ngân hàng nơi mở tài khoản.

+ Bảng đăng ký mẫu dấu và chữ ký để giao dịch với Ngân hàng

Chữ ký mẫu của chủ tài khoản và ngời đợc uỷ quyền.

Chữ ký mẫu của kế toán trởng và ngời đợc uỷ quyền

Mẫu dấu của đơn vị.

- Đối với khách hàng là cá nhân: Muốn mở tài khoản phải lập

+ Giấy đăng ký mở tài khoản do chủ tài khoản ký tên, trong đó phải ghi rõ: Họ và tên chủ tài khoản, địa chỉ giao dịch của chủ tài khoản, số, ngày tháng năm,nơi cấp giấy chứng minh nhân dân của chủ tài khoản, tên Ngân hàng nơi mở tài khoản

+ Bản đăng ký mẫu chữ ký của chủ tài khoản để giao dịch với Ngân hàng Đối với tài khoản đứng tên cá nhân không đợc thực hiện việc uỷ quyền ngời ký thay chủ tài khoản, tất cả các giấy tờ thanh toán, giao dịch

với ngân hàng đều phải do chủ tài khoản ký.

Sau khi đã chấp nhận việc mở tài khoản, Ngân hàng thông báo cho khách hàng biết số hiệu tài khoản, ngày bắt đầu hoạt động của tài khoản

b) Sử dụng tài khoản tiền gửi:

Chủ tài khoản có toàn quyền sử dụng số tiền trên tài khoản tiền gửi tuỳ theo yêu cầu chi trả có thể thanh toán chuyển khoản hoặc rút tiền mật Nếu chủ tài khoản chi vợt quá số d trên tài khoản thì chịu phạt theo qui định hiện hành của Ngân hàng Chủ tài khoản phải tổ chức hạch toán theo dõi và

đối chiếu thờng xuyên số d trên tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng và sổ sách của mình để điều chỉnh chênh lệch kịp thời

Đối với Ngân hàng trích trả tiền trên tài khoản phải đúng lệnh của chủ tài khoản, kiểm soát các giấy tờ do chủ tài khoản lập hoặc nơi khác gửi

đến phải chính xác và thông báo kịp thời cho chủ tài khoản biết khi có các nghiệp vụ kinh tế phát sinh có liên quan

1.2 Các thể thức thanh toán không dùng tiền mặt 1.2.1 Thanh toán bằng Séc:

Séc là một hình thức thanh toán lâu đời, phổ biến ở hầu hết các Ngân hàng trên thế giới với tiêu đề: Cheque (tiếng Anh), Chèque (tiếng Pháp) mà ngời ta thờng dịch sang tiếng Việt Nam là “Chi phiếu” Riêng ở Việt Nam chúng ta không dùng tiêu đề là “Chi phiếu” mà dùng tiêu đề “Séc”

Có thể hiểu Séc là chứng từ đặc biệt có giá trị nh tiền do khách hàng hay Ngân hàng phát hành theo mẫu in sẫn nhằm thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ Ngời thụ hởng nộp Séc vào Ngân hàng trong một khoảng thời gian nhất định sẽ đợc thanh toán

Khách hàng mở tài khoản tiền gửi ở Ngân hàng nào đợc Ngân hàng

đó nhợng séc lại để sử dụng Các Ngân hàng thì chọn mẫu séc riêng của hệ thống Ngân hàng mình và đăng ký với nhà in của Ngân hàng Nhà nớc Ngời

phát hành scs và ngời thụ hởng séc có trách nhiệm bảo quản chặt chẽ các tờ séc đã phát hành và cha phát hành.

Theo thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt hiện nay có nhiều loại séc nh séc chuyển khoản, séc bảo chi…

A/ Séc chuyển khoản:

a) Khái niệm:

Séc chuyển khoản là loại séc do chủ tài khoản phát hành trực tiếp cho ngời thụ hởng nhng khả năng thanh toán của nó phụ thuộc vào số d trên tài khoản tiền gửi của ngời phát hành

b) Qui định về séc chuyển khoản:

Séc chuyển khoản chỉ đợc dùng trong thanh toán chuyển khoản giữa các khách hàng mở tại khoản tại một Ngân hàng hoặc hai Ngân hàng khác nhau nhng phải cùng tham gia thanh toán bù trừ

Chủ tài khoản muốn phát hành séc chuyển khoản phải ghi bằng mực không phai, không nhoè, không đợc viết bút chì, bút đỏ Không đợc ký tên,

đóng dấu vào các tờ séc mà trên đó không ghi đủ các yếu tố (séc khống)

Thời gian hiệu lực của séc chuyển khoản là 15 ngày làm việc kể từ ngày ngời phát hành séc ghi vaò tờ séc đến ngày ngời thụ hởng nộp séc vào Ngân hàng

c/ Sơ đồ quá trình thanh toán séc chuyển khoản:

- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản trong cùng Ngân hàng: (2)

(1)

Ngân hàng

(5): Ng©n hµng ghi t¨ng tµi kho¶n ngêi b¸n vµ b¸o cho hä biÕt (b¸o cã)

- Trêng hîp hai kh¸ch hµng më tµi kho¶n ë hai Ng©n hµng kh¸c nhau

(2)

Ng©n hµng

(1)

(3) (6) (3) (4)

(5)

(3*)

(1): Đơn vị bán cung cấp hàng hoá cho đơn vị mua theo hợp đồng đã

ký kết trớc đó

(2): Đơn vị mua phát hành séc chuyển khoản trả trực tiếp cho đơn vị bán

(3): Đơn vị bán có thể nộp séc chuyển khoản vào Ngân hàng bên mua hoặc nộp vào Ngân hàng bên bán sau khi đã kiểm tra tính hợp lệ của tờ séc

(3*): Trong trờng hợp đơn vị bán nộp séc chuyển khoản vào Ngân hàng bên bán thì Ngân hàng này phải chuyển séc về Ngân hàng bên mua

(4): Ngân hàng bên mua tiếp nhận séc, kiểm tra các yếu tố nh trên sau đó kiểm tra số d trên tài khoản tiền gửi của đơn vị mua, nếu tài khoản này còn đủ số d để thanh toán thì Ngân hàng bên mua sẽ ghi giảm tài khoản tiền gửi đơn vị mua và sau đó báo nợ cho đơn vị mua

(5): Ngân hàng bên mua báo có (một hình thức chuyển tiền ghi sổ) cho Ngân hàng bên bán

(6): Ngân hàng bên bán ghi tăng tài khoản ngời bán và báo cho họ

ở nớc ta các Ngân hàng cha thực hiện việc thấu chi- Nghĩa là cho khách hàng chi vợt quá số d trên tài khoản tiền gửi ở một mức nào đó Và khi đó Ngân hàng sẽ cho vay để thanh toán khi phát hành séc quá số d Hiện nay hầu hết các tờ séc chuyển khoản phát hành quá số d Ngân hàng lu giữ và chờ cho đến khi tài khoản của ngời phát hành đủ tiền sẽ thanh toán kèm theo các loại phạt.

+ Tỷ lệ phạt đợc tính bằng lãi suất nợ quá hạn của loại cho vay với lãi suất cao nhất đang áp dụng tại Ngân hàng

+ Số ngày chậm trả tính từ ngày tờ séc đến Ngân hàng (hay Ngân hàng bên mua trong trờng hợp khác Ngân hàng) cho đến ngày tài khoản tiền gửi của ngời mua (ngời phát hành séc) đủ số d để thanh toán

Nếu chủ tài khoản phát hành séc quá số d đến tờ thứ hai thì Ngân hàng sẽ thông báo về cho Ngân hàng Nhà nớc để thông báo cho tất cả các Ngân hàng khác biết Đồng thời xử lý nh sau:

- Đình chỉ quyền phát hành séc chuyển khoản ít nhất là ba tháng, sau

đó nếu cam kết không tái phạm mới đợc phục hồi quyền phát hành séc

- Thu hồi toàn bộ séc trắng còn lại

- Sau 10 ngày cha bồi hoàn tiền thì tuỳ theo mức độ gây hậu quả mà ngời phát hành séc có thể bị truy tố trớc pháp luật

B/ Séc bảo chi:

a) Khái niệm:

Séc bảo chi là loại séc đợc Ngân hàng bảo đảm chi trả bằng cách trích trớc số tiền ghi trên tờ séc từ tài khoản tiền gửi hoặc tài khoản tiền vay, để lu ký trên một tài khoản riêng nhằm đảm bảo thanh toán cho tờ séc

đó

b) Qui định về séc bảo chi:

Séc bảo chi đợc sử dụng trong trờng hợp các khách hàng mở tài khoản cùng một ngân hàng Nếu khác Ngân hàng thì phải cùng hệ thống Trờng hợp khác hệ thống chỉ áp dụng giữa các Ngân hàng có tham gia thanh toán bù trừ

Khách hàng muốn sử dụng séc bảo chi phải lập các liên uỷ nhiệm chi (kèm theo chuyển khoản nếu bảo chi thờng xuyên) gửi vào Ngân hàng Sau khi kiểm tra các yếu tố đều hợp lệ Ngân hàng tiến hành trích chuyển tài khoản đóng dấu bảo đảm chi trả lên tờ séc chuyển khoản và trả lại cho khách hàng

Thời gian hiệu lực của séc bảo chi là 15 ngày kể từ ngày Ngân hàng nhận bảo chi séc cho đến ngày ngời thụ hởng nộp séc vào Ngân hàng

c Sơ đồ quá trình thanh toán séc bảo chi:

- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản trong cùng Ngân hàng:

(3)

(4)

(5) (6) (1) (2)

Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản ở hai Ngân hàng khác nhau (3)

(4)

(5) (6) (1) (2)

(7)

(1): Đơn vị mua làm thủ tục xin bảo chi séc

(2): Sau khi Ngân hàng bảo chi sẽ trả lại séc cho khách hàng

(3): Ngời bán cung cấp hàng hoá, dịch vụ cho ngời mua

(4): Ngời mua trả séc bảo chi cho ngời bán

Ngân hàng

Ngân hàng

Bên bán

Ngân hàng Bên mua

(5): Ngời bán nộp séc bảo chi vào Ngân hàng.

(6): Ngân hàng ghi tăng tài khoản tiền gửi đơn vị bán và báo cho đơn

vị bán biết

(7): Trờng hợp ngời bán và ngời mua mở tài khoản ở hai Ngân hàng khác nhau thì sau khi Ngân hàng bên bán ghi tăng tài khoản tiền gửi ngời bán, sẽ gửi giấy báo nợ về Ngân hàng bên mua Giấy báo nợ với ý nghĩa là Ngân hàng bên bán ứng trớc tiền trả cho ngời bán do đó nó phải đòi tiền lại

ở Ngân hàng bên mua

Lu ý: Trong thực tế tuỳ theo sự qui định của từng Tổng Giám đốc Ngân hàng mà việc thanh toán séc bảo chi có thể tiến hành theo nguyên tắc trên, cũng có thể tiến hành thanh toán nh séc chuyển khoản

C/ Séc định mức.

a) Khái niệm:

Séc định mức là loại séc đợc Ngân hàng đảm bảo chi trả không chỉ cho từng tờ séc mà bao gồm nhiều tờ trong quyển sổ séc theo một định mức nhất định

b) Qui định về séc định mức:

- Phạm vi áp dụng: Giống séc bảo chi

- Thủ tục phát hành: Khách hàng có nhu cầu sử dụng séc định mức lập 3 liên uỷ nhiệm chi yêu cầu Ngân hàng trích tài khoản tiền gửi để mở tài khoản tiền gỉ thanh toán séc định mức

Ngân hàng khi nhợng séc định mức cho khách hàng phải ghi lên tất cả các tờ séc trong sổ séc định mức về tên đơn vị phát hành, đơn vị thụ h-ởng, ghi lên tờ bìa đầu tiên số tiền định mức Sau đó Ngân hàng ký tên,

đóng dấu đúng chỗ qui định

- Thời gian hiệu lực cho cả quyển sổ định mức là 30 ngày

c) Thanh toán séc định mức

Sơ đồ thanh toán séc định mức giống nh séc bảo chi Tuy nhiên cần

l-u ý:

- Đối với đơn vị mua: Nếu phát hành quá định mức thì bị phạt giống

nh séc chuyển khoản phát hành quá số d

- Đối với đơn vị bán: Phải kiểm tra số d của séc định mức trớc khi giao hàng

- Đối với Ngân hàng nếu khách hàng sử dụng hết séc định mức mà vẫn còn thừa định mức thì phải chuyển trả số tiền thừa đó về tài khoản mà trớc đây Ngân hàng đã trích Nếu sử dụng hết tiền định mức mà còn thừa séc trắng thì phải thu hồi số tờ séc trắng và làm thủ tục huỷ bỏ đồng thời cấp sổ séc định mức mới nếu khách hàng có yêu cầu

D/ Séc cá nhân

Séc cá nhân áp dụng đối với khách hàng có tài khoản tiền gửi đứng tên cá nhân tại Ngân hàng để thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ và các khoản thanh toán khác

Séc cá nhân đợc thanh toán giữa các khách hàng có tài khoản ở cùng Ngân hàng, khác Ngân hàng cùng hệ thống hoặc khác hệ thống có tham gia thanh toán bù trừ trên địa bàn Tỉnh, Thành phố

Séc cá nhân cố số tiền trên 5 triệu đồng, ngời phát hành phải đến Ngân hàng làm thủ tục bảo chi giống nh séc bảo chi

Ngời thụ hởng nhận séc phải yêu cầu ngời phát hành séc xuất trình giấy CMND để kiểm tra Chỉ thu nhận séc do đích thân ngời có tên trên mặt sau tờ séc phát hành và ký tại chỗ

Séc cá nhân có thời gian hiệu lực tối đa là 10 ngày làm việc kể từ ngày ký phát hành séc

1.2.2 Thanh toán bằng uỷ nhiệm chi - chuyển tiền.

A/ Uỷ nhiệm chi:

a) Khái niệm:

Uỷ nhiệm chi là lệnh chi tiền của chủ tài khoản đợc lập theo mẫu in sẫn của Ngân hàng yêu cầu Ngân hàng phục vụ mình trích tài khoản của mình để trả cho ngời thụ hởng

b) Qui định về uỷ nhiệm chi:

Uỷ nhiệm chi đợc dùng để thanh toán các khoản trả tiền hàng dịch vụ hoặc chuyển tiền trong cùng hệ thống hoặc khác hệ thống Ngân hàng

Trong vòng 1 ngày làm việc khi nhận uỷ nhiệm chi Ngân hàng phải thực hiện ngay yêu cầu đó của chủ tài khoản nếu uỷ nhiệm chi hợp lệ và số

d trên tài khoản đủ để thực hiện

c) Sơ đồ thanh toán uỷ nhiệm chi:

- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản trong cùng Ngân hàng: (1)

(2) : Đơn vị mua lập uỷ nhiệm chi gửi vào Ngân hàng.

(3): Ngân hàng sau khi kiểm tra tính hợp lệ của uỷ nhiệm chi số d tài khoản đơn vị mua, ghi giảm tài khoản đơn vị mua và báo cho ngời mua biết

(4): Ngân hàng bên mua báo có về Ngân hàng bên bán nếu hai đơn vị mua, bán mở tài khoản ở khác Ngân hàng – Ngân hàng ghi tăng tài khoản ngời bán và báo có cho ngời bán nếu hai đơn vị mua, bán mở tài khoản ở cùng Ngân hàng

(5): Ngân hàng bên bán ghi tăng tài khoản ngời bán và báo cho ngời bán biết

Uỷ nhiệm chi là hình thức thanh toán mà hiện nay đợc khách hàng a chuộng vì đơn giản, dễ thực hiện và việc chuyển tiền của Ngân hàng nhanh

đảm bảo theo yêu cầu khách hàng Tuy nhiên ngời ta thờng dùng trong ờng hợp ngời bán và ngời mua tin tởng nhau, uy tín đợc đặt lên hàng đầu Vì nếu không ngời mua có thể nhận hàng mà chậm thanh toán do chậm lập

tr-uỷ nhiệm chi hoặc số d trên tài khoản không đảm bảo thanh toán

B/ Séc chuyển tiền:

Ngân hàng

a) Khái niệm:

Séc chuyển tiền cầm tay là một loại chuyển tiền đợc sử dụng theo yêu cầu của khách hàng do Ngân hàng lập và trao cho khách sau khi đã lu ký tiền vào một tài khoản

b) Quy định về séc chuyển tiền:

Séc chuyển tiền dùng để chuyển tiền giữa những Ngân hàng cùng hệ thống, khác hệ thống thì phải qua Ngân hàng Nhà nớc

Muốn sử dụng khách hàng phải lập uỷ nhiệm chi (nếu có tài khoản tại Ngân hàng) hoặc nộp tiền mặt (nếu không có tài khoản ở Ngân hàng) kèm giấy CMND của ngời đứng tên trên séc gửi vào Ngân hàng Sau khi Ngân hàng trích tài khoản hoặc nhận tiền mặt, Ngân hàng lập séc chuyển tiền và giao cho khách hàng trực tiếp mang séc vào nộp tại Ngân hàng mà

họ định rút tiền ra

Thời gian hiệu lực của séc chuyển tiền là 30 ngày kể từ ngày Ngân hàng lập đến ngày ngời có tên trên tờ séc nộp vào Ngân hàng khác để rút tiền

c) Sơ đồ thanh toán séc chuyển tiền

(3) : Cá nhân nộp séc chuyển tiền vào Ngân hàng trả tiền.

(4): Ngân hàng trả tiền kiểm tra tính hợp lệ của séc, kiểm tra giấy CMND của ngời đứng tên trên séc, nếu đủ điều kiện sẽ cho cá nhân rút tiền mặt hoặc chuyển vào tài khoản của đơn vị thụ hởng và báo cho họ biết

(5): Ngân hàng trả tiền báo nợ về Ngân hàng chuyển tiền

1.2.3 Thanh toán bằng uỷ nhiệm thu

a) Khái niệm:

Uỷ nhiệm thu là chứng từ đòi tiền do đơn vị bán lập theo mẫu in sẵn,

uỷ nhiệm cho Ngân hàng thu hộ tiền trên cơ sở hàng hoá hay dịch vụ đã cung ứng theo hợp đồng đã đợc ký kết

b) Qui trình về uỷ nhiệm thu:

Uỷ nhiệm thu dùng để thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ giữa những khách hàng mở tài khoản ở cùng một Ngân hàng hoặc khác Ngân hàng

Sau khi hai bên mua bán thống nhất áp dụng hình thức thanh toán bằng uỷ nhiệm thu thì báo cho Ngân hàng biết bằng văn bản với những điều kiện thanh toán cụ thể để Ngân hàng căn cứ vào đó thực hiện các uỷ nhiệm

c) Sơ đồ thanh toán uỷ nhiệm thu:

- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản trong cùng Ngân hàng: (1)

(2): Đơn vị bán lập uỷ nhiệm thu kèm theo các hoá đơn chứng từ chứng nhận đã giao hàng hoá gửi vào Ngân hàng, hoá đơn chứng từ phải phù hợp với thông báo trớc đây của khách hàng, kiểm tra số d trên tài khoản của ngời mua, nếu đảm bảo thanh toán thì Ngân hàng ghi giảm tài khoản và báo cáo cho đơn vị mua biết.

(3):Nếu khác Ngân hàng thì Ngân hàng bên bán gửi uỷ nhiệm thu và hoá đơn, chứng từ hàng hoá về Ngân hàng bên mua

(4): Nếu cùng Ngân hàng, ngân hàng ghi tăng tài khoản đơn vị bán.(5): Ngân hàng bên mua báo có về Ngân hàng bên bán

(6): Ngân hàng bên bán

Hình thức thanh toán bằng uỷ nhiệm thu tiện lợi cho cả hai đơn vị mua và bán nếu họ tin tởng nhau vì việc trích tài khoản ngời mua đọc tiến hành ngay trong ngày làm việc Mặt khác việc chuyển tiền giữa các Ngân hàng khác nhau ngày nay cũng đợc thực hiện nhanh chóng nhờ áp dụng những kỹ thuật hiện đại trong công nghệ Ngân hàng

Tuy nhiên hình thức thanh toán này có điểm hạn chế là trờng hợp số

d trên tài khoản ngời mua không đảm bảo thanh toán Khi đó ngân hàng sẽ

lu giữ uỷ nhiệm thu chờ đến khi nào đủ sẽ tiến hành thanh toán cho ngời bán, đồng thời phạt ngời mua vì chậm thanh toán

Số tiền phạt chậm trả = Số tiền trên uỷ nhiệm thu x Tỷ lệ phạt x Số ngày chậm trả

Tỷ lệ phạt số ngày chậm trả tính tơng tự nh phạt chậm trả của séc chuyển khoản phát hành quá số d

1.2.4 Thanh toán bằng th tín dụng:

a) Khái niệm:

Th tín dụng thanh toán trong nớc là giấy uỷ nhiệm của khách hàng

yêu cầu Ngân hàng phục vụ mình trích tiền từ tài khoản tiền gửi hoặc tài khoản tiền vay để lu ký trên tài khoản riêng nhằm thanh toán tiền hàng hoá

do bên bán yêu cầu theo hợp đồng đã ký kết

b) Qui định về th tín dụng:

Muốn mở th tín dụng khách hàng phải lập các liên giấy mở th tín dụng theo mẫu in sẵn gửi vào Ngân hàng Ngân hàng căn cứ vào đây để trích tài khoản, sau đó gửi th tín dụng về Ngân hàng bên bán

Số tiền tối thiểu để mở th tín dụng theo qui định hiện nay là 10 triệu

đồng

Thời gian hiệu lực của th tín dụng tối đa 3 tháng

Mọi tranh chấp về hàng hoá đã giao tiền hàng đã trả do hai bên mua bán giải quyết

c) Sơ đồ thanh toán th tín dụng:

(1): Đơn vị mua lập giấy mở th tín dụng

(2): Ngân hàng bên mua gửi giấy mở th tín dụng cho Ngân hàng bên bán

(3): Ngân hàng bên bán gửi th tín dụng cho ngời bán

(4): Đơn vị bán giao hàng hoá cho đơn vị mua

(5): Đơn vị bán lập hoá đơn giao hàng gửi vào Ngân hàng phục vụ mình

(6): Ngân hàng bên bán sau khi kiểm tra hoá đơn giao hàng phù hợp với giấy mở th tín dụng sẽ ghi tăng tài khoản ngời bán và báo có cho ngời bán

1.2.5 Thanh toán bằng ngân phiếu thanh toán:

a) Khái niệm:

Ngân phiếu thanh toán do Ngân hàng Nhà nớc phát hành, có mệnh giá và thời hạn thanh toán in sẵn trên từng tờ, không ghi tên, đợc chuyển

nhợng Khách hàng dùng Ngân phiếu thanh toán để thanh toán tiền hàng hoá dịch vụ, trả nợ ngân hàng, nộp Ngân sách, gửi vào tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng, gửi tiết kiệm…

b) Qui định về ngân phiếu thanh toán:

Ngân phiếu thanh toán không có hiệu lực thanh toán néu hết hạn ghi trên mỗi tờ ngân phiếu, tẩy xoá, rách nát, giả mạo…

Muốn sử dụng Ngân phiếu thanh toán khách hàng có thể:

- Nộp tiền mặt

- Trích tài khoản tiền gửi thanh toán tại Ngân hàng

- Vay Ngân hàng với số tiền tơng ứng với giá trị ngân phiếu

Khi không muốn sử dụng nữa khách hàng có thể:

- Nộp vào Ngân hàng để đợc ghi tăng tài khoản tiền gửi

- Đổi lấy tiền mặt

c) Sơ đồ thanh toán bằng ngân phiếu thanh toán:

- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản trong cùng Ngân hàng:

- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản ở hai Ngân hàng khác nhau

(3): Đơn vị bán giao hàng hoá cho đơn vị mua

(4): Đơn vị mua trả cho đơn vị bán bằng Ngân phiếu

Ngân hàng

b) Các loại thẻ thanh toán: Dới góc độ vật lý có thẻ từ và thẻ điện tử:

- Thẻ từ là loại thẻ dùng kỹ thuật bằng từ để ghi và đọc thông tin trên thẻ

- Thẻ điện tử là loại thẻ gắn bộ nhớ vi điện tử trên thẻ, ghi và đọc thông tin qua bộ nhớ vi điện tử đó

Dới góc độ biểu tợng có các loại thẻ: VISA CARD, MASTER CARD, BISINESS CARD

Ngày nay ở Việt Nam áp dụng phổ biến 3 loại thẻ sau:

+ Thẻ loại A (Thẻ thanh toán không phải ký quĩ)

Khách hàng khi sử dụng loại thẻ này, không phải lu ký trớc số tiền vào một tài khoản nhằm đảm bảo thanh toán cho thể, mà căn cứ để thanh toán là dựa trên số d tài khoản tiền gửi của khách hàng và hạn mức thanh toán theo qui định đã đợc Ngân hàng ghi vào bộ nhớ của thẻ nếu là thẻ điện

tử và ghi vào dải băng từ nếu đó là thẻ từ Loại thẻ này đợc dùng đối với những khách hàng có quan hệ tín dụng, thanh toán thờng xuyên, có tín nhiệm với ngân hàng, đợc giám đốc ngân hàng phát hành thẻ xem xét, quyết định

+ Thẻ loại B (Thẻ ký quĩ thanh toán)

Đợc áp dụng rộng rãi cho mọi khách hàng Muốn sử dụng thẻ loại này khách hàng phải lu ký tiền vào một tài khoản riêng tại Ngân hàng và đ-

ọc sử dụng thẻ có giá trị thanh toán bằng số tiền ký quĩ ghi trong thẻ đã lu ký

+ Thẻ loại C (Thẻ tín dụng)

Là loại thẻ không phải ký quĩ, đợc áp dụng đối với những khách hàng

có đủ điều kiện đợc phép vay vốn của Ngân hàng, với mức cho vay đợc coi

là hạn mức tín dụng đã đợc ghi vào bộ nhớ của thẻ Ngân hàng phát hành thẻ có trách nhiệm thanh toán cho khách hàng hoặc có thể uỷ nhiệm cho

một số chi nhánh Ngân hàng đại lý thanh toán và quản lý thẻ Việc lập thẻ thanh toán do một bộ phận chuyên trách của Ngân hàng phát hành thẻ thực hiện đảm baỏ yêu cầu kỹ thuật và bảo mật để ngăn chặn thẻ giả mạo, giữ bí mật tuyệt đối về mật mã sử dụng thẻ của khách hàng.

Ngời sử dụng thẻ có thể dùng thẻ để rút tiền mặt tại các quầy trả tiền

tự động, hay các Ngân hàng đại lý thanh toán Không tiếp nhận thanh toán các thẻ có thông báo mất và cấm lu hành Khi hết thời hạn sử dụng, sử dụng hết hạn mức thanh toán hoặc muốn giảm hạn mức thanh toán thì ngời sử dụng thẻ phải đến Ngân hàng phát hành thẻ làm thủ tục xin gia hạn, đề nghị tăng hoặc giảm hạn mức thanh toán Nếu mất thẻ ngời sử dụng thẻ phải thông báo ngay bằng văn bản đến Ngân hàng phát hành thẻ để Ngân hàng

có biện pháp xử lý

c) Cơ chế thanh toán thẻ:

Đây là một công cụ thanh toán hiện đại, cho phép thanh toán với tốc

độ nhanh Là công cụ thanh toán tự động, khách hàng có thể tự phục vụ mà không cần có sự có mặt trực tiếp của nhân viên Ngân hàng Thẻ lại gọn nhẹ, việc sử dụng đơn giản, tiện lợi và an toàn đối với tất cả các bên tham gia sử dụng nh chủ sở hữu thẻ, bên tiếp nhận, Ngân hàng phát hành …

1.3 Những qui định về thanh toán không dùng tiền mặt ở nớc ta

Thanh toán không dùng tiền mặt không những chỉ cần thiết đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp, cá nhân mà nó còn tác động đến hoạt động quản lý vĩ mô của Nhà nớc về lu thông tiền tệ Do vậy việc tiến hành thanh toán giữa các chủ thể tham gia trong quan hệ này

đều phải dựa vào những quy định nhất định

ở nớc ta theo Nghị định 91/CP ngày 25/11/1993 của Thủ tớng Chính phủ về tổ chức thanh toán không dùng tiền mặt, Quyết định số 22/QĐ-NH1

ngày 21/02/1994 của Thống đốc NHNN về thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt, Nghị định 30/CP ngày 09/05/1996 của Thủ tớng Chính phủ về quy chế phát hành và sử dụng séc, Thông t 07/TT-NH1 ngày 27/12/1996 của Thống đốc NHNN hớng dẫn thực hiện quy chế sử dụng séc Thanh toán không dùng tiền mặt phải tuân theo những qui định sau:

Việc mở tài khoản tại Ngân hàng, kho bạc Nhà nớc và thực hiện thanh toán qua tài khoản đợc ghi bằng VNĐ Trờng hợp mở tài khoản và thanh toán bằng ngoại tệ phải thực hiện theo cơ chế quản lý ngoại hối của Chính phủ Việt Nam ban hành

Khi xảy ra các trờng hợp thất lạc, mất chứng từ, sai sót hoặc chậm trễ trong quá trình thanh toán thì các bên liên quan phải tham gia lập biên bản xác định rõ lý do, đối tợng gây thiệt hại và mức độ thiệt hại để xử lý

1.3.2 Qui định đối với ngời chi trả (ngời mua)

Để đảm bảo thanh toán đầy đủ, kịp thời các chủ tài khoản bên mua phải có đủ tiền trên tài khoản Chủ tài khoản có toàn quyền sử dụng số tiền trên tài khoản để chi trả cho ngời khác hoặc rút tiền mặt khi có nhu cầu Mọi trờng hợp không đủ điều kiện thanh toán đều là vi phạm pháp luật và bị

xử lý

Lập chứng từ theo đúng qui định

Kiểm tra lại vật t hàng hoá Nếu có sự sai sót thì có quyền từ chối thanh toán và trả lại vật t hàng hoá đó.

1.3.3 Qui định đối với ngời thụ hởng (ngời bán)

Khi nhận hoá đơn, chứng từ bên mua thanh toán Bên bán có trách nhiệm lập, giữ toàn bộ hoá đơn chứng từ và phải kiểm tra tính hợp lệ hợp pháp các yếu tố đợc ghi trên số hoá đơn, chứng từ này

Khi nhận séc, ngời thụ hởng séc phải kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp của tờ séc (ghi đầy đủ khớp đúng các yếu tố qui định trên tờ séc, không sửa chữa, tẩy xoá ) Nếu thiếu một trong các yếu tố đó séc không hợp lệ và…không có giá trị thanh toán Nếu quá thời hạn hiệu lực, ngời thụ hởng phải yêu cầu ngời phát hành phát hành séc mới đem đổi tờ séc đã quá hạn để

đảm bảo quyền đợc thanh toán Và trong trờng hợp séc bị từ chối thanh toán, ngời thụ hởng có quyền khiếu nại ngời ký phát hành séc và những ng-

ời chuyển nhợng séc để đoì lại số tiền ghi trên séc Đơn khiếu nại phải kèm phiếu từ chối thanh toán séc của đơn vị thanh toán kèm theo

Đối với hình thức thanh toán bằng Uỷ nhiệm thu, Th tín dụng bên thụ hởng chỉ đợc trả tiền khi xuất trình hoá đơn, chứng từ giao nhận hàng hoá theo đúng hợp đồng đã ký kết

1.3.4 Qui định đối với Ngân hàng

Ngân hàng và Kho bạc Nhà nớc có trách nhiệm kiểm soát khả năng thanh toán về các giấy tờ thanh toán của khách hàng, đảm bảo đúng thủ tục,

đúng qui định

Thực hiện uỷ thác thanh toán của chủ tài khoản đảm bảo chính xác,

an toàn, thuận tiện Chi trả bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản trong phạm vi

số d tiền gửi theo yêu cầu của chủ tài khoản Ngân hàng đợc quyền từ chối thanh toán các giấy tờ sai qui định, tài khoản không đủ tiền, đồng thời Ngân hàng không chịu trách nhiệm về những nội dung liên đới giữa hai bên