VI N S T RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG NG
-* -V C BÌNH
TH C TR NG, NGUY C NHI M Candida sp, Trichomonas
vaginalis NG SINH D C PH N TU I SINH
T I HUY N TAM NÔNG T NH PHÚ TH VÀ HI U QU
I U TR , GIÁO D C S C KHO (2011-2013)
Chuyên ngành: Ký sinh trùng - Côn trùng y h c
Mã s : 62.72.01.16
TÓM T T LU N ÁN TI N S Y H C
HÀ N I, 2015
CÔNG TRÌNH Ã C HOÀN THÀNH T I
VI N S T RÉT-KÝ SINH TRÙNG-CÔN TRÙNG TRUNG NG
Ng i h ng d n khoa h c:
1 PGS.TS Nguy n M nh Hùng
2 GS.TS Nguy n Thanh Long
Ph n bi n 1: PGS.TS Lê Xuân Hùng - VSR-KST-CTTW
Ph n bi n 2: PGS.TS Lê Th Tuy t - HV Y d c h c C truy n VN
Ph n bi n 3: PGS.TS H Bá Do - H c vi n Quân Y
Lu n án s c b o v tr c H i ng ch m lu n án c p Vi n
t i Vi n S t rét - Ký sinh trùng - Côn trùng TW vào h i gi , ngày tháng n m
Có th tìm hi u lu n v n t i:
1 Th vi n Qu c gia
2 Th vi n Vi n S t rét - Ký sinh trùng - Côn trùng TW
Trang 2DANH M C CÁC CH VI T T T
AIDS Acquired Immunodeficiency Syndrome (h i ch ng suy
gi m mi n d ch m c ph i)
CDC Center for Disease Control and Prevention (Trung tâm
ki m soát và phòng ng a dich b nh)
CSHQ Ch s hi u qu
HIV Human Immunodeficiency virus (vi rút gây suy gi m
mi n d ch ng i)
HPV Human Papilloma Virus (vi rút gây u nhú ng i)
NCMT Nghi n chích ma tuý
NT SD Nhi m trùng ng sinh d c
OR Odd ratio (t su t chênh)
PCR Polymerase Chain Reaction (Ph n ng chu i
Polymerase)
PTTH Ph thông trung h c
QHTD Quan h tình d c
RFLP Restriction Fragment Length Polymorphism (k thu t a
hình chi u dài o n c t gi i h n)
STI Sexually Transmitted Infection ( Nhi m trùng lây qua ng
tình d c)
THCS Trung h c c s
TCCN Trung c p chuyên nghi p
UNAIDS T ch c Phòng ch ng HIV/AIDS Liên h p qu c
UNFPA United Nations Fund for Population Activities (Qu Dân
s Liên Hi p qu c)
WHO World Health Organization (T ch c Y t Th gi i)
T V N
Nhi m trùng ng sinh s n có 3 nhóm nguyên nhân ch y u là:
Nhi m khu n; nhi m ký sinh trùng nh Candida sp và Trichomonas vaginalis; nhi m vius nh vi rút gây suy gi m mi n d ch ng i HIV.
Theo báo cáo WHO n m 2008, trên th gi i có 499 tri u ng i nhi m trùng ng sinh d c, trong ó khu v c ông - Nam Á có 128 tri u ng i nhi m chi m 25,6%, khu v c C n Sahara - Châu Phi 93 tri u
ng i chi m 18,6%, M La tinh và Caribe 126 tri u ng i chi m 25,2%.T i Vi t Nam v n nhi m trùng ng sinh s n hay g p nh t
là viêm âm o do vi n m ng th hai trong các nguyên nhân gây
b nh: Candida sp, Trichomonas vaginalis Tuy nhiên trong s 80%
ph n có m t s tri u ch ng lâm sàng thì 2/3 s này c xét nghi m m c b nh ng sinh s n
T i Phú Th nói chung và huy n Tam Nông nói riêng, cho n nay ch a có công trình nghiên c u nào th t y và quy mô ánh giá th c tr ng nhi m trùng ng sinh d c Xu t phát t s h
tr c a Vi n Ký sinh trùng S t rét - Côn trùng Trung ng t i huy n
Tam Nông, chúng tôi th c hi n tài Th c tr ng, nguy c nhi m
Candida sp, Trichomonas vaginalis ng sinh d c ph n tu i sinh t i huy n Tam Nông t nh Phú Th và hi u qu i u tr , giáo d c s c kho (2011-2013) v i các m c tiêu sau:
1 Xác nh th c tr ng nhi m Candida sp và Trichomonas vaginalis ng sinh d c ph n trong tu i sinh (18 - 49)
ã có ch ng t i huy n Tam Nông t nh Phú Th , 2011-2013.
2 Xác nh m t s y u t liên quan nhi m Candida sp và Trichomonas vaginalis ng sinh d c.
3 ánh giá hi u qu i u tr và giáo d c s c kho 2011 - 2013
tài g m 116 trang: t v n 2 trang và g m 4 ch ng:
ch ng I T ng quan tài li u 32 trang; ch ng II i t ng và
ph ng pháp nghiên c u 23 trang; ch ng III K t qu nghiên
c u 33 trang; ch ng IV Bàn lu n 24 trang; K t lu n 2 trang;
Ki n ngh 1 trang.
Trang 3CH NG I
T NG QUAN TÀI LI U 1.1 Khái ni m và phân lo i b nh nhi m trùng ng sinh s n
Nhi m trùng ng sinh theo nh ngh a c a T ch c Y t th gi i
là các viêm nhi m t i c quan sinh d c do b nh lây truy n qua ng
tình d c và viêm nhi m khác không lây qua quan h tình d c t i âm h ,
âm o và c t cung
C n nguyên c a b nh do Hi p h i s c kh e ph n Th gi i a ra
n m 1987, c s d ng r ng rãi, bao g m ba nhóm nguyên nhân gây ra
ba nhóm b nh
1.2 c i m m m b nh nhi m trùng ng sinh d c do
Candida sp và Trichomonas vaginalis
1.2.1 M t s c i m hình th
N m Candida sp N m (fungi), là nh ng sinh v t có nhân và
thành t bào th c v t, d d ng (Heterotrophic), sinh s n b ng bào t
c tính trên th gi i có 1 tri u loài n m, hi n nay khoa h c ã phát
hi n 400 loài gây b nh cho ng i, nh ng loài n m gây b nh cho
ng i th ng g p nh t là Candida sp gây các b nh n m n i t ng và
n m da - niêm m c
n bào Trichomonas vaginalis
Trichomonas vaginalis là n bào có nhân, có roi và chuy n
ng b ng roi, sinh s n vô tính, phân chia theo chi u d c thân Trùng
roi Trichomonas vaginalis có t 3 - 5 roi phía tr c và m t roi v
phía sau n gi a thân t o thành màng vây
1.2.2 Kh n ng gây b nh
Ng i là ngu n truy n nhi m ch y u và là ch a m m b nh c a
h u h t các b nh nhi m trùng ng sinh d c nói chung và nhi m ký sinh
trùng ng sinh d c (Candida sp và Trichomonas vaginalis) nói riêng
1.2.3 ng truy n nhi m, c ch lây truy n và kh i c m th
ng truy n nhi m: Có 3 ng truy n các b nh nhi m trùng
ng sinh d c Lây truy n tr c ti p qua ng tình d c Do phát tri n
quá m c c a các vi sinh v t s ng c ng sinh trong ng sinh s n: Do
th m khám s n ph khoa ho c t các d ng c k ho ch hóa gia ình
không c vô khu n an toàn ho c t môi tr ng t nhiên
C ch lây truy n: Nhi m trùng ng sinh d c ph n có ba
pha là: Pha th i; Pha ngo i môi; Pha xâm nh p
Kh i c m th : M i c th khi ch a có mi n d ch u có th b
nhi m b nh
1.3 M t s c i m lâm sàng và ch n oán nhi m ký sinh trùng
ng sinh d c do Candida sp và Trichomonas vaginalis
1.3.1 M t s c i m lâm sàng
Nhi m Trichomonas vaginalis ng sinh d c: B nh th ng
có bi u hi n lâm sàng khác nhau Lúc u m i b b nh, tri u ch ng
có th c p tính nh ng a nhi u âm h , âm o, khí h âm o
ch y ra nhi u, có d ch m vàng ho c xanh, n ng mùi, âm o b au
nh kim châm, s ng , viêm t y, có nhi u n i b loét Sau ó b nh chuy n sang bán c p và mãn tính, th ng không có viêm t y và thành
th tr ng di n kéo dài
Nhi m Candida sp ng sinh d c: Bi u hi n b nh ph n :
+ Khí h : khí h nhi u, màu tr ng nh váng s a, không hôi, thành
m ng dày dính vào thành âm o, d i có v t ch t Ng a: ng a
vùng sinh d c - h u môn, b nh nhân th ng b ng a nhi u và gãi làm xây
x c vùng âm h và làm n m lan r ng c t ng sinh môn, b n ùi au khi giao h p: khi giao h p au là tri u ch ng hay g p c a b nh nhân viêm
âm h âm o do n m men, th ng b nh nhân có c m giác au nông, c n phân bi t v i au khi giao h p do viêm ti u khung th ng có c m giác
au sâu i ti u khó do au khi n c ti u i qua vùng sinh d c b viêm
1.3.2 Ch n oán nhi m ký sinh trùng ng sinh d c do candida
sp và Trichomonas vaginalis
Ch n oán b nh nhi m khu n ng sinh d c th ng d a vào
k t h p ch n oán lâm sàng và c n lâm sàng
Ch n oán lâm sàng: M i nguyên nhân có m t bi u hi n khác
nhau, vì v y vi c ch n oán th ng d a vào h i ch ng b nh nh :
c i m c a d ch ti t, màu và mùi c a khí h , v trí t n th ng cùng các tri u ch ng c a ng i b nh
Nhi m n m Candida âm o sinh ra nhi u huy t tr ng, óng
m ng và gây ng a ngáy, khó ch u ôi khi kèm theo ti u ti n khó Tuy nhiên, m t s b nh nhân có th không có các tri u ch ng này
Nhi m Trichomonas vaginalis có tri u ch ng ng a rát âm h , khi n
ng i ph n gãi, âm h có v t x c, vùng viêm âm h có th lan n
b n Ra khí h tr ng b t Âm o viêm , y khí h tr ng, l n nh n nh
c n s a C t cung viêm, ch m vào ch y máu, bôi lugol nham nh
Ch n oán c n lâm sàng: i v i nhi m n bào Trichomonas vagilanis th ng s d ng ph ng pháp soi t i v i n c mu i sinh
lý i v i nhi m Candida sp th ng s d ng nhi u ph ng pháp
nh : Soi t i trong môi tr ng n c mu i sinh lý, nhu m gram, nuôi
Trang 4c p trong môi tr ng Sabouraud ch n l c sau ó nh loài b ng khóa
nh loài ho c b ng k thu t Polymerase Chain Reaction (PCR)
K thu t soi t i ch n oán Candida sp và Trichomonas vaginalis
K thu t nuôi c y n m trong môi tr ng Sabouraud
K thu t PCR xác nh loài n m gây b nh ng sinh s n
1.4 i u tr nhi m ký sinh trùng ng sinh d c do Candida sp và
Trichomonas vaginalis
- i u tr n m Candida sp: Fluconazol 150mg/ngày x 07 ngày,
t vào bu i t i tr c khi i ng và sau khi ã v sinh s ch s
Theo khuy n cáo fluconazole ng u ng hàng tu n v i li u
150 mg, mà t c ki m soát tri u ch ng > 90% b nh nhân
- i u tr nhi m Trichomonas vaginalis: Metronidazole 2g
u ng trong m t li u duy nh t
+ Không u ng r u, bia trong quá trình i u tr và 24 gi sau ó
+ Tránh giao h p ho c dùng bao cao su khi quan h tình d c
+ Không th t r a âm o có th làm t ng nguy c tái phát
Theo khuy n cáo t i Hoa K cho i u tr nhi m Trichomonas Trong
các th nghi m lâm sàng ng u nhiên, các phác metronidazole cho
t l ch a kh i kho ng 90% -95%
1.5 Phòng ch ng nhi m ký sinh trùng ng sinh d c
1.5.1 Nguyên t c chung
Can thi p ph i tác ng vào c ba khâu c a quá trình truy n: ngu n
truy n nhi m; ng truy n nhi m; kh i c m th
2 Th c tr ng nhi m trùng ng sinh d c do Candida sp và
Trichomonas vaginalis
2.1 Trên th gi i
Hình 1.7 S tr ng h p nhi m trùng ng sinh d c n m 2008 trên th gi i
(Ngu n: WHO)
2.1.1 T i Châu Á, Châu Phi, M La tinh
Theo WHO n m 2008, trên th gi i có 499 tri u ng i nhi m trùng
ng sinh d c, trong ó khu v c ông - Nam Á có 128 tri u ng i nhi m chi m 25,6%, khu v c C n Sahara - Châu Phi 93 tri u ng i chi m 18,6%, M La tinh và Caribe 126 tri u ng i chi m 25,2%
2.1.2 T i Châu Âu, Châu i D ng, B c M
m t s n c phát tri n nh Tây Ban Nha, trong vòng 9 n m (1993-2002), t l m c b nh nhi m trùng ng sinh d c ph n bán dâm t 3,6% - 13,3% và gia t ng nhanh chóng t 25-50%
T i Anh Qu c m i n m có kho ng trên 400.000 ng i m c
giang mai, l u, Chlamydia trachomatis và HPV; T i M c tính m i
n m có kho ng 126 tri u ng i tu i t 14-49 b m c các nhi m trùng lây truy n qua ng tình d c, Trong ó nhi m Trichomonas vaginalis kho ng 3,7 tri u ng i Nh v y các n c Châu Âu, Châu
i D ng và B c M có n n kinh t phát tri n m nh, i s ng v n hóa v t ch t và trình dân trí cao, các b nh nhi m trùng lây truy n qua ng tình d c c ng khá cao
2.2 T i Vi t Nam
Theo c tính c a T ch c Y t th gi i Vi t Nam kho ng có
1 tri u ng i m c các b nh lây truy n qua ng tình d c
3 Y u t nguy c nhi m trùng ng sinh d c do Candida sp và Trichomonas vaginalis:
Y u t v cá nhân; Y u t v lao ng; Y u t v v sinh; Y u t nguy c v sinh , n o hút phá thai và k ho ch hóa gia ình
4 Bi n pháp và hi u qu can thi p c ng ng phòng ch ng nhi m trùng ng sinh d c do Candida sp và Trichomonas vaginalis
4.1 Trên th gi i
N m 2006, WHO ã a ra chi n l c toàn c u cho vi c phòng
và ki m soát các b nh nhi m trùng lây truy n qua ng tình d c giai o n 2006 - 2015, nh m áp ng nhanh v i công tác phòng
ch ng và ki m soát các b nh lây truy n qua ng tình d c Trong
ó có m t s gi i pháp:C i thi n s hi u bi t v lây nhi m và phòng
tránh; C i thi n thông tin cho phát tri n chích sách và ch ng trình
Trang 5thông qua vi c giám sát, theo dõi, ánh giá m báo các ho t ng
theo k ho ch, th i gian, và ngu n l c trong ph m vi ngân sách
4.2 T i Vi t Nam
Chi n l c Dân s và S c kh e Sinh s n giai o n 2011 - 2020,
ó là gi m nhi m trùng ng sinh d c, nhi m trùng lây truy n
qua ng tình d c; ch ng phòng ng a, phát hi n và i u tr
s m ng sinh s n ph n trong tu i 30 - 54 tu i v i m t s
ch tiêu c b n sau :
- Ch tiêu 1: Gi m 15% s tr ng h p nhi m trùng ng sinh
d c vào n m 2015 và 30% vào n m 2020
- Ch tiêu 2: Gi m 10% s tr ng h p nhi m trùng lây truy n
qua ng tình d c vào n m 2015 và 20% vào n m 2020
Các bi n pháp th c hi n các chi n l c có 3 gi i pháp chính c
ch rõ:
- Thi t l p và t ng c ng n ng l c h th ng qu n lý, giám sát,
ch n oán và i u tr b nh lây truy n ng tình d c
- T ng c ng ch n oán s m và i u tr b nh lây truy n
ng tình d c
- T ng c ng các ho t ng d phòng b nh lây truy n ng
tình d c
CH NG II
I T NG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U
2.1 i t ng, a i m, th i gian nghiên c u
2.1.1 i t ng nghiên c u: Ph n trong tu i sinh t 18
n 49 tu i, ã có ch ng ang s ng và làm vi c t i a ph ng, tình
nguy n tham gia nghiên c u
2.1.2 a i m nghiên c u: 3 xã T L , Quang Húc và Th
V n huy n Tam Nông t nh Phú Th
2.1.3 Th i gian nghiên c u: Nghiên c u c th c hi n t
2011 - 2013
2.2 Ph ng pháp nghiên c u
Ph ng pháp nghiên c u mô t c t ngang có phân tích và nghiên c íu
can thi p c ng ng có ánh giá tr c -sau
2.3 C m u nghiên c u
2.3.1 C m u và ph ng pháp ch n m u i u tra ngang xác
nh t l nhi m ký sinh trùng ng sinh d c
Nghiên c u trên 532 i t ng ph n trong tu i 18 - 49 ã
có ch ng t i 3 xã tai huy n Tam Nông, Phú Th
2.3.2 C m u và ph ng pháp ch n m u i u tra mô t ki n
th c, thái , th c hành c a ph n tu i sinh có liên quan
n tình tr ng nhi m ký sinh trùng ng sinh s n
Cách ch n m u: c n c vào danh sách i u tra ban u và k t
qu khám và xét nghi m, ch n ng u nhiên 260 ng i có nhi m ký sinh trùng ng sinh s n và ng i không nhi m
2.3.3 C m u nghiên c u can thi p i u tr : M u nghiên c u can
thi p là m u toàn b T t c ph n n u có b nh u c i u tr b ng các lo i thu c t âm o, thu c u ng k t h p v i s d ng dung d ch v sinh ánh giá hi u qu can thi p sau 6 tháng và 18 tháng
2.4 Ph ng pháp thu th p s li u và k thu t áp d ng trong nghiên c u
K thu t ph ng v n c ng ng; Can thi p t i c ng ng: i u
tr cho nh ng ng i nhi m b nh và cho ch ng ng i b nh; Can thi p
b ng tuyên truy n giáo d c s c kh e; ánh giá hi u qu can thi p
2.5 Các ch s ánh giá
ánh giá tình tr ng nhi m ký sinh trùng ng sinh s n; t l
nhi m t ng lo i Candida sp b ng k thu t sinh h c phân t PCR;
Xác nh các y u t nguy c v Ki n th c - Thái - Th c hành có liên quan n tình tr ng nhi m ký sinh trùng ng sinh s n
2.6 Ph ng pháp x lý và phân tích s li u
B ng ph n m m Epi - Info 6.04 và ph n m m Stata
2.7 o c nghiên c u
Nghiên c u tuân th nghiêm ng t các quy nh trong nghiên c u
y - sinh h c
2.8 Gi i h n và h n ch c a nghiên c u
Vì i u ki n ngu n l c c ng nh th i gian u t cho vi c th c
hi n tài có h n, do v y ph m vi nghiên c u c a tài c gi i
h n trong i u ki n có th cho phép
Trang 6Ch ng III
K T QU NGHIÊN C U
3.1 Tình tr ng nhi m n m Candida sp và Trichomonas vaginalis
ph n trong tu i sinh (18 - 49) ã có ch ng t i huy n Tam
Nông t nh Phú Th
3.1.1 M t s c i m c a i t ng nghiên c u
T ng s 532 ph n tu i sinh t (18-49), ã có ch ng, 3
xã v i m t s c i m nh sau:
B ng 3.1 M t s thông tin v i t ng nghiên c u
Các c tr ng cá nhân S l ng T l (%)
Nhóm
Tu i trung bình: 35,48 ± 5,79 Giá tr p: (1: 2; 3) < 0,01
Trung c p chuyên
nghi p và i h c (5)
Giá tr p (3: 1; 2; 4; 5) < 0,01; p (2: 5) > 0,05 Ngh
nghi p
Giá tr p (1: 2; 3) < 0,01; (2: 3) > 0,05
Nh n xét: Có s khác bi t v s ph n n khám b nh ng
sinh s n gi a các tu i 18 -25; 26 -35 và 36 - 49 v i các t l t ng
ng là 8,5%; 22,0% và 69,5%, v i p < 0,01 Tu i trung bình c a ph
n n khám b nh ng sinh s n t i huy n Tam Nông t nh Phú Th
là: 35,48 ± 5,79
H c v n trung h c c s , chi m t l cao nh t 56,4%, trung c p
chuyên nghi p và i h c ch chi m có 5,6% và c bi t có 19,2% s
ph n trong tu i 18 - 49 mù ch Có s khác bi t v t l ph n làm nông - lâm nghi p v i ph n là công ch c và buôn bán (81,7% so
v i 9,4% và 8,9% v i p<0,01) Không có s khác bi t v t l ph n làm công ch c và ph n làm nông - lâm nghi p (9,4% so v i 8,9%
v i p>0,05)
3.1.2 Th c tr ng nhi m trùng chung ng sinh s n ph n trong tu i sinh (18-49) và có gia ình t i huy n Tam Nông
t nh Phú Th
- Th c tr ng nhi m trùng ng sinh s n chung i t ng
B ng 3.2 Th c tr ng nhi m trùng ng sinh s n chung qua th m khám lâm sàng i t ng nghiên c u
l ng
T l (%)
Giá tr p
K t qu khám lâm sàng
Có viêm nhi m qua các
h i ch ng lâm sàng (1)
420 78,95
(1: 2) < 0,01 Không có các h i
ch ng lâm sàng (2)
132 21,05
Nh n xét: T l ph n 18 - 49 tu i có viêm nhi m ng sinh s n khi th m khám lâm sàng là: 78,95% Có s khác bi t v t l ph n trong
tu i 18 - 49 b viêm nhi m và không viêm nhi m khi khám lâm sàng (78,95% so v i 21,05% v i p < 0,01)
3.1.3 Th c tr ng nhi m trùng ng sinh s n do Candida sp và
T vaginalis i t ng nghiên c u
B ng 3.3 T l nhi m Candida sp ng sinh s n qua các ph ng pháp xét nghi m n c mu i sinh lý và nuôi c y
Ph ng pháp XN Nhi m Candida sp ng
sinh s n (n=532)
Giá tr p
N c mu i sinh lý phát
hi n Candida sp(1)
(1: 2) <0,05
T l (%) 14,0 Nuôi c y n m trong môi
tr ng Saboraud (2)
T l (%) 25,3 Chung c a c 2 ph ng
pháp
T l (%) 30,5
Trang 7Nh n xét: T l nhi m n m ng sinh s n khi xét nghi m b ng
ph ng pháp n c mu i sinh lý th p h n nuôi c y trong môi tr ng
Sabouraud S khác bi t này có ý ngh a th ng kê, v i các giá tr 14,0%
so v i 25,3% v i p < 0,05
- T l n nhi m và a nhi m Candida sp và T vaginalis
ng sinh s n i t ng theo nhóm tu i.
B ng 3.4 T l nhi m Candida sp và T vaginalis i t ng
Ký sinh trùng
SD
T l nhi m các nhóm tu i
Giá tr p
L a tu i 18-25
(1)
26-35 (2)
36-49 (3) C ng
Nhi m
Candida sp
S (+) 05 17 113 135 (3: 1; 2 < 0,01)
(1: 2 > 0,05)
T l (%) 11,11 14,53 30,54 25,37 Nhi m
T vaginalis
S (+) 06 05 16 27 (1: 2; 3< 0,01)
(2: 3 > 0,05)
T l (%) 13,33 4,30 4,32 5,10 Nhi m ph i h p
Candida sp và
T vaginalis
S (+) 11 22 129 162 (3: 1; 2 < 0,01)
(1: 2) > 0,05
T l (%) 24,44 18,80 35,86 30,50
Nh n xét: T l nhi m chung Candida sp và T vaginalis l a tu i 36
- 49 cao h n các l a tu i 26 - 35 và 18 - 25, v i các giá tr 35,86% so v i
18,80% và 24,44% V i p< 0,01 i v i t l nhi m t ng lo i Candida sp
c ng có k t qu t ng t , tu i càng cao t l nhi m càng cao (30,54% so
v i 14,53% và 11,13% v i p < 0,01) Riêng i v i tình tr ng nhi m T.
vaginalis thì l a tu i 18 25 có t l nhi m cao h n các l a tu i 26 35 và 36
-49 (13,33% so v i 4,30% và 4,43% v i p < 0,01)
- T l thành ph n loài n m gây b nh ng sinh s n
qua k t qu th c hi n PCR thu o n DNA c a vùng gen
ITS c a các nhóm m u:
B ng 3.5 T ng h p k t qu nh loài n m b ng k thu t PCR
Xã
S m u n m xét nghi m PCR
K t qu xét nghi m
b ng k thu t PCR
S m u (+) S m u (-)
S m u (+)
T l (%)
S m u (-)
T l (%)
Quang Húc
(2: 3) > 0,05
(1: 3) < 0,01; (2: 3) > 0,05
Nh n xét: T l phát hi n n m (+) b ng k thu t PCR v i c p
m i chung ITS1-ITS4 là 74,20% Có s khác bi t v t l phát hi n
c PCR gi a xã Quang Húc và Th V n (80,8% so v i 68,2% v i
p < 0,01)
B ng 3.6 S l ng s n ph m PCR ITS1-ITS4
tr c và sau khi c t b ng Msp I
S TT
Kích th c ITS1-ITS4 (bp)
Kích th c
s n ph m c t (bp)
Tên loài
Candida sp
S
l ng
T l (%)
Nh n xét: Loài C glabrata chi m u th v i 43,5%, ti p n là
loài C tropical chi m 34,8% và C krusei 4,3% và C parapsilosis ít
nh t chi m 2,8 % Riêng Candida albicans trong nghiên c u c a
chúng tôi là 14,6%
Trang 83.2 M t s y u t nguy c v ki n th c, thái và th c hành có
liên quan n tình tr ng nhi m Candida sp và T vaginalis ng
sinh s n.
3.2.1 Ki n th c và thái c a i t ng nghiên c u v b nh
ng sinh s n do nhi m Candida sp và T vaginalis
B ng 3.7 Hi u bi t v nguyên nhân gây b nh Candida sp và T.
vaginalis ng sinh s n c a i t ng nghiên c u tr c can thi p
NguyêHi u
bi tHi u bi t
hhhhhhân
K t qu ph ng v n
Giá tr p
S
ph ng
v n (n)
S tr
l i úng
T l (%)
(1: 2; 3; 4) > 0,05 (5: 2; 3; 4) < 0,01
VSSD h ng ngày (3) 260 229 88,07
VS kinh nguy t (4) 260 225 86,53
Khám PK nh k (5) 260 149 57,30
Nh n xét: T l hi u úng nguyên nhân gây b nh Candida sp
và T vaginalis ng sinh s n khám ph khoa nh k chi m
57,30%, th p h n hi u bi t do các nguyên nhân khác nh : S d ng
bao cao su 72,30%; Chung th y v ch ng 80,00%; V sinh sinh d c
h ng ngày 88,07% và v sinh kinh nguy t 86,53%
Thái ng x úng
Thái ng x không úng
Không có thái ng x v i tình tr ng b nh c a b n thân
Hình 3.1 T l các thái ng x c a ph n khi b nhi m
Candida sp và T vaginalis ng sinh s n
Nh n xét: Ch có 45,00% (117/260) s ph n c ph ng
v n có thái ng x úng; 43,0% s ph n có thái ng x ch a
úng khi b m c b nh nh : Gi u b nh t t, x u h , không i khám
b nh t i các c s y t và 12,0% s ph n không có thái gì i
v i b nh t t c a b n thân
45,00%
43,00%
12,0%
B ng 3.8 Thái ng x c a ph n
khi b nhi m Candida sp và T vaginalis ng sinh d c
Ch tiêu ánh giá
Chung
Giá tr p S
l ng
T l (%)
T mua thu c i u tr (1) 107 41,20 (1: 2; 3; 4; 5; 6)< 0,01
(3: 4; 5) > 0,05 (4: 5; 6;) > 0,05
Khám và i u tr t i tr m y t (2) 81 31,15 Khám, i u tr t i y t t (3) 27 10,32 Không i khám và i u tr (4) 23 8,80 Khám, i u tr t i b nh vi n (5) 17 6,53 Nói v i ch ng ho c b n tình (6) 06 2,30
Nh n xét: Ng i mua thu c t i u tr chi m t l cao nh t 41,20%
khác bi t có ý ngh a so v i khám t i tr m y t và y t t nhân v i các t l 31,15% và 10,32% V n còn 8,80% s ng i không i khám và i u tr
T l khám và i u tr t i b nh vi n r t th p ch chi m 6,53%, ch có 2,30% s ng i có b nh nói v i ch ng ho c b n tình
3.2.2 M t s y u t v i u ki n v sinh, sinh , n o hút thai
và s d ng các bi n pháp tránh thai có liên quan n tình tr ng
nhi m Candida sp và T vaginalis ng sinh s n 3.2.2.1 Các y u t v i u ki n v sinh
B ng 3.9 Các y u t nguy c v i u ki n v sinh có liên quan
n tình tr ng nhi m Candida sp và T vaginalis ng sinh s n Các y u t kh o sát
Tình tr ng nhi m Candida
sp và T vaginalis ng
sinh s n
C ng
Có nhi m Không nhi m
Ngâm mình d i
n c khi lao ng
OR = 2,12; p < 0,01; 95%CI: 1,19 - 3,75
V sinh ng sinh d c h ng ngày h p v sinh
OR = 1,85; p < 0,05; 95%CI: 1,06 - 3,27
Trang 9Nh n xét: Có liên quan gi a tình tr ng nhi m Candida sp và T.
vaginalis ng sinh d c v i các y u t nguy c ngâm mình d i
n c khi lao ng và v sinh ng sinh d c không úng cách v i
các giá tr t ng ng: (OR = 2,12; 95%CI: 1,19 - 3,75; p < 0,01);
(OR = 1,85; 95%CI: 1,06 - 3,27; p < 0,05) Ng i ngâm mình d i
n c khi lao ng và v sinh ng sinh d c không úng cách có
nguy c nhi m Candida sp và T vaginalis ng sinh s n cao g p 1,12
và 1,85 l n so v i ng i không ngâm mình d i n c khi lao ng và
ng i v sinh kinh nguy t úng cách
3.2.2.2 Các y u t nguy c v sinh , n o hút thai và s d ng
các bi n pháp tránh thai
B ng 3.10 Các y u t nguy c v sinh , n o hút thai
và s d ng các bi n pháp tránh thai Các y u t kh o sát TT nhi m Candida sp và
T vaginalis ng sinh s n
C ng
Có nhi m Không nhi m
S l n n o hút
thai
OR = 2,05; p < 0,01; 95%CI: 1,11-3,76
t d ng c t
cung
OR = 3,97; p < 0,01; 95%CI: 2,07-7,89
Nh n xét: Có liên quan gi a n o hút thai > 3 l n v i giá tr :
(OR = 2,05; p < 0,01) và t d ng c t cung (OR = 3,97; p < 0,01)
v i tình tr ng nhi m Candida sp và T vaginalis ng sinh s n i
t ng nghiên c u Ng i n o hút thai và t d ng c t cung có nguy
c nhi m Candida sp và T vaginalis ng sinh s n cao g p 2,05 và
3,97 l n ng i không n o hút thai > 3 l n và không t d ng c t
cung
3.3 Hi u qu can thi p
3.3.1 T l nhi m Candida sp và T vaginalis tr c và sau can thi p
i t ng nghiên c u
B ng 3.11 T l nhi m Candida sp và
T vaginalis ng sinh s n tr c và sau can thi p
Th i gian Tr c i u tr
(1)
Ngay sau i u
tr 10 ngày (2)
Sau i u tr 6 tháng (3)
Sau i u tr 18 tháng (5)
Tình tr ng nhi m S (+) TL (%) S (+) TL (%) S (+) TL (%)162 100 05/162 3,09 27/162 16,7 71/162S (+) TL (%)43,83
Hi u qu
Nh n xét: Hi u qu can thi p i u tr b ng thu c t âm o sau 10
ngày là 97,0% Có s khác bi t v hi u qu i u tr nhi m ký sinh trùng
ng sinh s n (Candida sp và T vaginalis) ngay sau khi i u tr 10 ngày
v i sau 6 và 18 tháng, v i các giá tr t ng ng là: 97,0% so v i 83,3%,
và 56,0% v i p < 0,01 T l tái nhi m t ng r t nhanh chóng t 5 ca (+) 3,09% sau i u tr 10 ngày t ng lên 27 ca (16,7%) sau i u tr 6 tháng
và 71 ca (43,83%) sau i u tr 18 tháng
Hi u qu i u tr gi m nhanh t 97,0% sau i u tr 10 ngày xu ng còn 83,3%, 56,0% sau 6, 18 tháng can thi p
3.3.2 Hi u qu giáo d c s c kh e phòng ch ng b nh nhi m ký sinh trùng ng sinh d c do Candida sp và T vaginalis
Hi u qu tr c và sau can thi p giáo d c s c kho sau 6 và 18 tháng v các y u t :
- Hi u bi t nguyên nhân gây b nh:
T l hi u bi t n o hút thai là nguyên nhân gây b nh (19,6% so
v i 34,6% và 47,3%v i p < 0,01), hi u qu (PV1= 76,5%; PV2 = 90,0%);
T l hi u bi t nguyên nhân gây b nh do s d ng ngu n n c b n: (10,4% so v i 30,0% và 45,8% v i p < 0,01); hi u qu (PV1= 54,6%; PV2 = 84,6%); T l hi u bi t Do m t v sinh trong sinh ho t tình d c: (13,8% so v i 28,0 và 37,3% v i p < 0,01), hi u qu (PV1= 18,0%; PV2 = 57,0%) c bi t t l ng i không còn gi u b nh có tâm s v i ng i thân khi b b nh ã t ng lên nhanh chóng tr c và sau can thi p 6, 18 tháng, v i giá tr t ng ng: (41,1 so v i 73,8 và 77,7 v i p < 0,01),
hi u qu (PV1= 76,5%; PV2 = 89,0%)
Trang 10- Thái khi b b nh:
Tâm s v i ng i thân ch a can thi p chi m 41,15%, sau 6 tháng
t ng lên 73,84% và sau 18 tháng 77,69% (hi u qu can thi p PV1=
79,5%; PV2 = 89,0%)
n c s y t khám, t v n s c kho sinh ch a can thi p chi m 77,30%, sau
12 tháng t ng lên 81,92% và sau 18 tháng 90,76% (hi u qu can thi p PV1=6,0%;
PV2=18%)
Gi u b nh ch a can thi p chi m 53,84%, sau 6 tháng can thi p t ng
lên 59,23% và sau 18 tháng 61,15% (hi u qu can thi p PV1= 9,9%; PV2
=13,7%)
- Các y u t v th c hành khi b b nh:
Khám s c kh e nh k ch a can thi p chi m 57,30%, sau 6 tháng
t ng 70,76% và sau 18 tháng 74,61% (hi u qu can thi p PV1 = 63,3%; PV2
=78,1%)
V sinh c i t o ngu n n c ch a can thi p chi m 49,61%, sau 6
tháng t ng 79,61% và sau 18 tháng 81,84% (hi u qu can thi p PV1=57,6%;
PV2=60,0%);
V sinh úng cách khi lao ng ch a can thi p chi m 46,53%, sau
6 tháng t ng 90,0% và sau 18 tháng 92,7% (hi u qu can thi p PV1=93,1%;
PV2=98,2%);
Thay i cách v sinh ng sinh s n ch a can thi p chi m
50,0%, sau 6 tháng t ng 88,07% và sau 18 tháng 91,15% (hi u qu can thi p
PV1= 76,0%; PV2=82,2%)
Ch ng IV BÀN LU N
4.1 Th c tr ng nhi m do n m Candida sp và Trichomonas vaginalis
ph n trong tu i sinh (18-49) và có ch ng t i huy n Tam Nông
t nh Phú Th
4.1.1 M t s c i m chung c a i t ng nghiên c u
- Tu i trung bình c a ph n n khám b nh ng sinh s n t i
huy n Tam Nông t nh Phú Th là: 35,48 ± 5,79 Có s khác bi t v
s ph n n khám b nh ng sinh s n gi a các tu i 18 - 25; 26
-35 và 36 - 49 v i các t l t ng ng là 8,5%; 22,0% và 69,5%, v i
p < 0,01 V trình h c v n c a các i t ng n khám b nh v n
có t i 19,2% s ph n trong tu i 18 - 49 mù ch Có s khác bi t
v t l ph n làm nông - lâm nghi p v i ph n là công ch c và buôn bán (81,7% so v i 9,4% và 8,9% v i p < 0,01)
Nh ng k t qu nghiên c u và nh n nh c a chúng tôi hoàn toàn phù h p v i các nghiên c u c a tác gi Ph m V n Hi n và c ng s (2000), Tr n Th Ph ng Mai (2001), Lê Thanh S n (2005),
Mirzabalaeva AK (2007), Patel DA (2005), Sobel JD et al (1985),
Wilson J.S and et al (2002)
4.1.2 Tình tr ng nhi m trùng ng sinh d c 4.1.2.1 Khám lâm sàng
T l ph n 18 - 49 tu i có h i ch ng lâm sàng (có viêm nhi m
m t trong nh ng tác nhân n m, n bào, vi khu n) ng sinh d c khi th m khám lâm sàng là: 78,95%, không có h i ch ng lâm sàng, là 21,05%
Nghiên c u c a chúng tôi cho th y t ng ng v i k t qu nghiên c u c a Nguy n Th Lan H ng (1996) Vi n B o v Bà m
và tr s sinh nhi m trùng ng sinh d c d i là 79,5% và cao h n các nghiên c u c a các tác gi trong và ngoài n c nh : Nghiên c u
c a V Bá Hòe (2008) trên 800 ph n trong tu i 15-49 t i huy n
V nh B o, thành ph H i Phòng t l m c b nh ng sinh s n chi m 62,9% Nghiên c u c a tác gi Zhang X.J và Cs (2009) ti n hành t i
t nh An Huy Trung Qu c v i t l nhi m trùng ng sinh d c d i
m c 58,1%
K t qu nghiên c u c a chúng tôi th p h n nghiên c u c a tác
gi Lê Hoài Ch ng (2011) Kh o sát m t s y u t liên quan n viêm nhi m ng sinh d c d i t i b nh vi n ph s n trung ng t
l m c 83,1% và nghiên c u c a Tr n Uy L c (2012) t l viêm nhi m ng sinh d c c a ph n n khám ph khoa t i b nh viên
Ph s n h i H i Phòng chi m 94,5%
4.1.2.2 Th c tr ng nhi m trùng ng sinh d c do Candida sp và Trichomonas vaginalis
- K t qu xét nghi m n m và n bào b ng các ph ng pháp soi t i v i n c mu i sinh lý và nuôi c y trong môi tr ng Saboraud
T l phát hi n nhi m n m ng sinh s n khi xét nghi m b ng
ph ng pháp n c mu i sinh lý th p h n ph ng pháp nuôi c y S khác bi t này có ý ngh a th ng kê, v i các giá tr 14,0% so 25,3% v i
p < 0,05
