Luận văn Một số vấn đề thanh toán bằng séc trong thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng NHNoPTNT (Agribank) Từ Liêm

Việc thực hiện quyết định 101/NHQĐ nay là quyết định số 22/QĐNH là việc áp dụng rộngrãi các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, việc thanh toánkhông dùng tiền mặt đã tạo cho khách

Lời nói đầu

Từ đại hội đại biểu Đảng lần thứ VI Nhà nớc ta đã tiến hànhcông cuộc đổi mới về quản lý kinh tế Từ một nền kinh tế kế hoạchchuyển sang nền kinh tế thị trờng dới sự quản lý của nhà nớc theo

định hớng XHCN

Hoà chung vào công cuộc đổi mới của đất nớc, hệ thống ngânhàng cũng nhanh chóng đổi mới toàn diện trên các mặt nghiệp vụ củamình nh bổ xung, sửa đổi các điều lệ, chế độ về tiền tệ, tín dụng vàthanh toán sao cho ngày càng đợc hoàn thiện và phù hợp với sựchuyển đổi của nền kinh tế

Một trong những chức năng quan trọng của ngân hàng là chứcnăng thanh toán Với bất nền kinh tế hàng hoá nào muốn quay vòngvốn nhanh, muốn thúc đẩy sản xuất phát triển luôn phải quan tâm đếncông cụ thanh toán Một trong những vấn đề mà chúng ta đặt ra làphải thanh toán nh thế nào? sử dụng công cụ thanh toán ra sao? đểphù hợp với sự phát triển của nền kinh tế Do vậy cùng với sự chuyểnbiến của nền kinh tế thị trờng là việc đa dạng hoá các thành phần kinh

tế thì ngân hàng phải đổi mới công cụ thanh toán sao cho phù hợp,thuận lợi với mọi thành phần kinh tế Để đáp ứng yêu cầu đó Thống

đốc ngân hàng nhà nớc ký quyết định 101/NHQĐ ngày 30/7/1993 banhành thể lệ thanh toán nhằm cải tiến một bớc thể lệ thanh toán quangân hàng, chế độ thanh toán này phù hợp với sự đổi mới cho ngànhngân hàng nói riêng và nền kinh tế nói chung Việc thực hiện quyết

định 101/NHQĐ nay là quyết định số 22/QĐNH là việc áp dụng rộngrãi các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, việc thanh toánkhông dùng tiền mặt đã tạo cho khách hàng nhiều thuận lợi nh khôngcần một khối lợng tiền cồng kềnh hc không phải trực tiếp chi trả chokhách hàng của mình mà có thể uỷ nhiệm cho khách hàng phục vụmình… Còn đối với ngân hàng thanh toán không dùng tiền mặt tạo

điều kiện cho ngân hàng quản lý khối lợng tiền tệ trong lu thông, tậptrung đợc nguồn vốn tạm thời nhận nổi để góp phần án định tiền tệ,phát hiện những ách tắc, sai sót trong khâu thanh toán để kịp thời có

biện pháp sửa chữa Trong những năm qua việc thanh toán tiền tệ nóichung và thanh toán không dùng tiền mặt thông qua hệ thống ngânhàng và tổ chức tín dụng nói riêng đã đảm bảo gia tăng tốc độ l uthông tiền tệ, hàng hoá và chu chuyển kinh tế Là tác nhân quan trọngthúc đẩy năng động hoá hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp

và nhịp độ tăng trởng kinh tế

Ngày nay việc hoàn thiện công tác thanh toán qua ngân hàng làrất cần thiết và ngày càng đợc quan tâm Việc áp dụng các kỹ thuậthiện đại trong thanh toán thông qua mạng vi tính và hoàn thiện cáchình thức thanh toán không dùng tiền mặt sẽ đem lại hiệu quả caonhất cho nền kinh tế

Tuy nhiên trong khâu thanh toán vẫn cha thực sự đáp ứng đợcyêu cầu và đòi hỏi của nền kinh tế trong đó biểu hiện rõ nét nhất làthanh toán không dùng tiền mặt Trên thực tế, công tác không dùngtiền mặt ở nớc ta còn cha sử dụng rộng rãi đến mọi tầng lớp dân c, chacung cấp đầy đủ các công cụ thanh toán và hiệu quả cha cao Do đóhiện nay thanh toán không dùng tiền mặt đang là nội dung đợc toànngành quan tâm kể cả khách hàng, tuy công tác thanh toán khôngdùng tiền mặt đã có nhiều tiến bộ nhng vì tính chất phức tạp của nónên nghiệp vụ này vẫn còn những tồn tại cần phải quan tâm nghiêncứu

Xuất phát từ những nội dung trên, dựa vào quá trình công tác và

đợc học ở trờng đặc biệt là qua thời gian khảo sát thực tế nên tôi đãmạnh dạn lựa chọn đề tài "Một số vấn đề thanh toán bằng séc trong

thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển Nông thôn Từ Liêm"

Phần I: những vấn đề cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt và nội dung các thể thức

thanh toán

I sự cần thiết khách quan và vai trò củathanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh

tế thị trờng

1 Sự cần thiết của thanh toán không dùng tiền mặt

Lịch sử ra đời và phát triển của sản xuất và lu thông hàng hoágắn liền với sự ra đời và phát triển của tiền tệ và l u thông tiền tệ.Trong nền kinh tế của bất kỳ xã hội nào thì sản xuất luôn luôn tồn tại

và phát triển, hàng hoá sản xuất phải đợc chuyển từ nơi này sang nơikhác từ ngời này sang tay ngời khá Quá trình mua bán giữa các chủthể kinh tế, cá nhân đợc thanh toán với nhau bằng cách trực tiếp hoặcgián tiếp Đó là tổng thể thanh toán chung của toàn xã hội trong sảnxuất và lu thông hàng hoá dẫn đến sự ra đời của tiền tệ và l u thôngtiền tệ Trong quá trình trao đổi hàng hoá, tiền tệ giữ vai trò trunggian đã tạo điều kiện cho lu thông hàng hoá thực hiện trôi chảy, thúc

đẩy sản xuất và lu thông hàng hoá phát triển

Trong sản xuất và lu thông hàng hoá do có sự khác nhau vềkhông gian, thời gian giữa sản xuất và tiêu dùng, khác nhau về chu kỳsản xuất giữa các đơn vị… cho nên trong quan hệ mua bán nảy sinh ranhững nhu cầu mua bán chịu hàng hoá hay thanh toán dài ngày, lúcnày tiền tệ thực hiện chức năng là phơng tiện thanh toán

Quá trình sản xuất xã hội đợc diễn ra một cách liên tục vàkhông ngừng mở rộng do đó nó có nhiều mối quan hệ phức tạp đadạng nh: giữa các chủ thể kinh tế, giữa các đơn vị sản xuất với dân,giữa nhà nớc với nhân dân, tập thể hay giữa sản xuất và tiêu dùng.Mặt khác, do đặc điểm và yêu cầu sản xuất của các ngành khác nhau,vì vậy để giải quyết tốt các mối quan hệ kinh tế trên để không ảnh h-ởng đến quá trình sản xuất đòi hỏi phải tổ chức tốt khâu thanh toán

Đó cũng là yêu cầu khách quan của nền kinh tế sản xuất hàng hoá

Thanh toán bằng tiền mặt là tổng thể các chu chuyển tiền mặttrong nền kinh tế quốc dân thông qua các chức năng là ph ơng tiện luthông và phơng tiện thanh toán Hình thức thanh toán bằng tiền mặtthờng đợc sử dụng trong quan hệ chi trả thông thờng giữa nhân dânvới nhau.

Khi trình độ của sản xuất và lu thông hàng hoá còn ở mức độthấp, tiền mặt cha đợc ứng dụng phổ biến và đã thể hiện tính linh hoạtcủa nó, tức là giúp cho quan hệ mua bán đợc diễn ra nhanh chóng ởmọi lúc mọi nơi Tiền mặt là h vận động đồng thời từ ngời mua sangngời bán và ngợc lại đồng thời những khó khăn trở ngại trong việcthanh toán cũng ít xảy ra Khi sản xuất phát triển ở trình độ cao, thanhtoán bằng tiền mặt trong nhiều trờng hợp đã bộc lộ những nhợc điểmnhất là khi quan hệ mua bán phát sinh giữa ngời mua và ngời bán cách

xa nhau hoặc với những giá trị hàng hoá lớn thì việc thanh toán bằngtiền mặt sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc vận chuyển, bảo quản vàtốn nhiều chi phí để in ấn, kiểm điểm… Điều đó tất yếu, dẫn đến 1hình thức thanh toán mới cho phù hợp với những yêu cầu của quátrình mua bán đó chính là thanh toán không dùng tiền mặt Thanhtoán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế quốc dân là tổng hợp cáckhoản thanh toán đợc thực hiện bằng cách trích trả những tài khoảnhoặc bù trừ giữa các đơn vị thông qua cơ quan trung gian là Ngânhàng hoặc cơ quan tài chính

Việc thanh toán không dùng tiền mặt đợc thực hiện qua Ngânhàng bằng cách dịch chuyển số d từ tài khoản này sang tài khoản khác

ở cùng Ngân hàng hay khác Ngân hàng trong cùng 1 hệ thống haykhác hệ thống

Tiền tệ dùng trong trao đổi thanh toán không dùng tiền mặt làtiền ghi sổ, không có sự xuất hiện của tiền mặt Khi thanh toán khôngdùng tiền mặt ngày càng đợc phổ biến và phù hợp với trình độ của sựphát triển của sản xuất hàng hoá thì vai trò trung gian thanh toán củaNgân hàng đối với nền kinh tế ngày càng quan trọng Nh vậy thanhtoán không dùng tiền mặt và thanh toán dùng tiền mặt để thanh toán

đều có vị trí, vai trò với nền kinh tế và có tính chất bổ xung, hỗ trợ lẫn

nhau Tuy nhiên thanh toán không dùng tiền mặt là cách thức mang lạinhiều hiệu quả kinh tế phù hợp với sự phát triển của sản xuất và luthông hàng hoá.

Việc tổ chức tốt cho thanh toán không dùng tiền mặt nhằm làmcho vòng tuần hoàn chu chuyển vốn sản xuất rút ngắn, tăng vòng quayvốn tham gia vào sản xuất, thúc đẩy nền sản xuất phát triển Đó vừa làmục tiêu vừa là nhiệm vụ quan trọng của ngành Ngân hàng

2 Vai trò của hạch toán không dùng tiền mặt trong nền kinh

đồng thời cùng với sự vận động của hàng hoá

-Chủ thể tham gia trong thanh toán không dùng tiền mặt baogồm: bên mua, bên bán và ngân hàng hoặc các tổ chức tài chính đóngvai trò là trung gian thanh toán

Nh vậy thanh toán không dùng tiền mặt là nghiệp vụ trung giancủa ngân hàng, ngân hàng chỉ thực hiên thanh toán khi có lệnh củachủ tài khoản bao gồm: các tổ chức kinh tế, cá nhân mở tài khoản ởnghân hàng

Bất kỳ một chu trình sản xuất nào cũng theo một chu trình T…H…sản xuất…H…T.Do vậy thanh toán nói chung, thanh toán khôngdùng tiền mặt nói riêng là khâu mở đầu cũng là khâu kết thúc một chu

kỳ sản xuất, nếu không có nó sẽ không tiến hành đợc điều đó chúng tathấy nó có một vai trò quan trọng nh thế nào trong nền kinh tế hànghoá

Bởi vậy thanh toán không dùng tiền mặt làm tốt sẽ phát huy vaitrò to lớn đối với nền kinh tế cũng nh ngành ngân hàng đó laf:

Tăng tốc độ lu thông tiền mặt giải phóng vốn ra khỏi lĩnh vựcthanh toán nhanh hơn tiếp tục tham gia vào chu kỳ sản xuất tiếptheo… từ đó làm giảm khối lợng tiền mặt cần thiết trong lu thông,góp phần tiết kiệm chi phí lu động.

-Nh ta đã biết bất c doanh nghiệp nào muốn sản xuất cũng cầnphải có vốn, vốn đó phải đợc vận động thờng xuyên liên tục, khithanh toán cũng thực hiện tốt thì thời gian vốn đợi thanh toán cũng đ -

ợc rút ngắn đồng thời số lần tham gia vào chu kỳ sản xuất cũng tănglên Mặt khác trong thanh toán không dùng tiền mặt công cụ đợc sửdụng trong thanh toán là \\\uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm khu…thay tiềnmặt đã tiết kiệm đợc chi phí lu động (in ấn,bảo quản ) giảm khối l-ợng tiền mặt trong lu thông tiền mặt

-Tạo điều kiện tập trung mọi nguồn nhàn rỗi trong nền kinh tếlàm tăng nguồn vốn trong ngân hàng

Nghiệp vụ thanh toán này đợc thực hiện tốt sẽ thu hút đợc nhiềukhách hàng mở tài khoản ở ngân hàng, nhờ đó nhân hàng có thể tậptrung nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế quốc dân để mở rộng hoạt

động tín dụng của mình bằng cách đầu t số vốn đó vào các đơn vị cónhu cầu vốn nhằm thu lợi nhuận, hiệu quả ứng dụng đồng vốn caotránh lãng phí Mặt khác việc nhận và chuyển trả tiền giữa hai ngânhàng khác địa phơng do không tiến hành đồng thời cũng tạo cho ngânhàng một nguồn vốn lớn trong thanh toán và khi sử dụng nó để đầu tcũng đem laị lợi nhuận cho ngân hàng một nguồn vốn lớn trongthanh toán và khi sử dụng nó để đầu t cũng đem lại lợi nhuận choNgân hàng và tiết kiệm đợc vốn cho nền kinh tế

Thông qua thanh toán không dùng tiền mặt, Nhà nớc có thểkiểm soát đợc mọi hoạt động kinh tế của tất cả các tổ chức xã hộitrong nền kinh tế Qua việc tổ chức công tác thanh toán giữa các tổchức kinh tế hay cá nhân,Ngân hàng thực hiện kiểm soát các quan hệmua bán, quá trình thanh toán sử dụng vốn hay việc chấp hành cácchế độ nguyên tắc hay quản lý kinh tế, tài chính … Từ đó giúp chocác xí nghiệp có đợc tình hình tài chính lành mạnh và lợi nhuận cao

ii Sơ lợc quá trình thanh toán không dùngtiền mặt ở Việt Nam.

1 Thời kỳ nền kinh tế theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung:

Trong nền kinh tế theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung kinh tế

n-ớc ta còn cha phát triển nên thanh toán không dùng tiền mặt không

đ-ợc khách hàng a chuộng do khoa học kỹ thuật cha phát triển, trình độcán bộ còn thấp nên việc thanh toán tiền, hàng còn chậm, xảy ra tìnhtrạng chiếm dụng vốn trong thanh toán, gây ách tắc trong sản xuấtkinh doanh, làm cho nhu cầu về tiền mặt tăng lên tạo ra sự có mặt cân

đối trong quan hệ tiền hàng Mặt khác việc quản lý chính sách tiền tệcòn yếu kém, lỏng lẻo, làm cho việc điều hoà lu thông tiền tệ gặp khókhăn, dẫn đến tình trạng lạm phát kéo dài, tiền tệ không ổn định

Thời kỳ này áp dụng cơ chế cứng nhắc chủ yếu thanh toán chocác doanh nghiệp quốc doanh với kỹ thuật lạc hậu

2, Thời kỳ nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trờng

Trong công cuộc đổi mới nền kinh tế theo cơ chế thị tr ờng có

sự điều tiết vĩ mô của nhà nớc đã tác động sâu sắc đến sự nghiệp đổimới cơ bản của hệ thống Ngân hàng Nh chúng ta đã biết nớc ta hiệnnay đang trong thời kỳ quá độ mới một nền kinh tế nhiều thành phần,nếu nền sản xuất hàng hoá của xã hội đang ngày càng phát triển tấtyếu đòi hỏi phải có một chế độ hạch toán thuận tiện nhằm thúc đẩy sựphát triển của nền kinh tế

ở nớc ta trong giai đoạn này các thành phần kinh tế đang ra sứccạnh tranh phát triển hàng hoá, các công ty cổ phần, các công ty liêndoanh ngày càng nhiều, việc đầu t ở nớc ngoài vào nớc ta ngày cànglớn Do vậy việc thanh toán cho các quan hệ mua bán vật t hàng hoágiữa các tổ chức chức kinh tế ngày càng phát triển Vì vậy để đáp ứng

đòi hỏi của nền kinh tế ngày một phát triển, Thống đốc Ngân hàng đãthông qua áp dụng chế độ thanh toán không dùng tiền mặt Chế độnày đã khắc phục đợc những tồn tại trong thanh toán không dùng tiềnmặt phù hợp với xu thế phát triển của xã hội

Trong những năm trở lại đây ngành Ngân hàng đã chú trọnghoàn thiện hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt bằng nhiều biệnpháp nh hình thành các hệ thống tiền tệ các Ngân hàng thơng mại vàcùng với kho bạc nhà nớc lập hệ thống thanh toán bù trừ giữa cácNgân hàng do Ngân hàng tổ chức và chủ trì Đến nay thanh toánkhông dùng tiền mặt để đợc thực hiện qua mạng thanh toán điện tử,ứng dụng đờng cáp riêng nên thời gian thanh toán đợc rút ngắn (trớc

đây từ 4-7 ngày ngày nay từ 1/2ngày-1 ngày) cùng với các hình thứcthanh toán phong phú đã tạo ra đợc sự gần gữi và tín nhiệm của kháchhàng với Ngân hàng từ đó làm giảm khối lợng tiền mặt trong luthông, tăng nhanh vòng quay vốn, thúc đẩy sản xuất phát triển

iii những quy định mang tính nguyên tắctrong thanh toán không dùng tiền mặt

Đề thống nhất công tác tổ chức thanh toán không dùng tiền mặt

đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia vào quá trình thanh toáncũng nh đảm bảo góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế quốcdân Ngân hàng nhà nớc đã ban hành quyết định số 22/QĐNH1 ngày21/2/1996 về "Các thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt" đề ranhững quy định chung nhất nhằm cho quá trình thanh toán đợc thựchiện đúng đắn và đảm bảo cho sự kiểm soát bằng đồng tiền của hệthống Ngân hàng đối vơí các hoạt động của các đơn vị có hiệu quả

1 Những quy định chung

-Các đơn vị các tổ chức kinh tế có đủ điều kiện pháp lý để mởtài khoản đều có thể đợc mở tài khoản tại một hay nhiều Ngân hàngthuộc hệ thống Ngân hàng thơng mại và thực hiện thanh toán quỹNgân hàng Các tài khoản mở tại Ngân hàng phải có số chi để đảmbảo thanh toán Mọi trờng hợp thanh toán vợt quá số chi đều vi phạm

và xử lý theo quy định

-Mọi khoản thanh toán giữa các đơn vị tổ chức kinh tế với nhau

đã mở tài khoản ở Ngân hàng đều phải tập trung qua Ngân hàng (trừcác khoản chi trả trớc định mức đợc thanh toán trực tiếp bằng tiềnmặt) Có nh vậy sẽ tập trung đợc toàn bộ nghiệp vụ thanh toán trong

nền kinh tế vào Ngân hàng Trên cơ sở đó Ngân hàng phát huy đợcchức năng gián đối bằng đồng tiền trên mọi mặt hoạt động của nềnkinh tê.

-Về phía Ngân hàng phải tạo điều kiện thuận lợi để phục vụ và

đáp ứng các yêu cầu của các đơn vị, các tổ chức kinh tế trong việc mở

mở và sử dụng các tài khoản tại Ngân hàng Ngân hàng đợc phép thu

lệ phí theo quy định của Thống đốc Ngân hàng nhà nớc khi thực hiệncác dịch vụ thanh toán cho khách hàng

-Trong quá trình thanh toán nếu bên nào vi phạm những quy

định về nguyên tắc, chế độ thanh toán gây thiệt hại cho đối phơng kểcả Ngân hàng đều phải chịu phạt về vật chất để đền bù cho bên bịthiệt hại

2 Quy định đối với ngời mua là đơn vị mua (ngời phải trả)

-Chủ tài khoản phải có toàn quyền sử dụng số tiền trên tàikhoản để chi trả hay rút tiền mặt và phải chịu trách nhiệm hoàn toàn

về việc chi trả của mình nếu không thực hiện đúng nguyên tắc sẽ chịucác khoản phạt theo quy định

-Để thực hiện việc thanh toán đầy đủ kịp thời tài khoản của đơn

vị phải có số chi

3 Quy định đối với ngời bán

-Khi nhận đợc các chứng từ thanh toán bênmua phải kiếm tratính hợp pháp của chứng từ thanh toán tiền trên mọi hoạt động củanền kinh tế

-Về phía Ngân hàng phải tạo điều kiện thuận lợi để phục vụviệc đáp ứng các yêu cầu của các đơn vị, các tổ chức kinh tế trongviệc mở và sử dụng các tài khoản tại Ngân hàng Ngân hàng đợc phépthu phí theo quy định của thống đôchính sách Ngân hàng nhà nớc khithực hiên các dịch vụ thanh toán cho khách hàng,

-Trong quá trình thanh toán nếu bên nào vi phạm n quy định vềnguyên tắc, chế độ thanh toán gây những thiệt hại cho đối phơng kể

cả Ngân hàng đều phải chịu phạt về vật chất để đền bù cho bên bịthiệt hại.

-Quy định đối với ngời mua là đơn vị mua (ngời phải trả)

-Chủ tài khoản phải có toàn quyền sử dụng số tiền trên tàikhoản để chi trả hay rút tiền mặt và phải chịu trách nhiệm hoàn toàn

về việc chi trả của mình nếu không thực hiện đúng nguyên tắc sẽ chịucác khoản phạt theo quy định

-Để thực hiện việc thanh toán đầy đủ, kịp thời tài khoản đơn vịphải có số chi

*Quy định đối với ngời bán

-Khi nhận đợc các chứng từ thanh toán bên mua thanh toán (đặcbiệt là séc) chứng từ không đợc sửa chữa, tẩy xoá, thời gian hiệu lựccủa chứng từ

-Khi làm mất séc phải thông báo cho Ngân hàng, đơn vị pháthành séc và chịu trách nhiệm về tính trung thực của việc bảo mật séc

Có quyền đòi đơn vị thanh toán bồi thờng trong trong trờng hợp

tờ séc bị lợi dụng sau khi đơn vị đă không bảo mật séc

4 Quy định đối với Ngân hàng - kho bạc

Vì Ngân hàng là trung tâm thanh toán của nền kinh tế quốc dânnên Ngân hàng phải có trách nhiệm tổ chức tốt công tác thanh toán,hớng dẫn các đơn vị thực hiện tốt công tác thanh toán cũng nh sự lựachọn thể thức thanh toán phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuấtcủa từng đơn vị, đồng thời phải hớng dẫn các thủ tục, nghiệp vụ thanhtoán của các hình thức thanh toán qua Ngân hàng

Khi nhận đợc chứng từ thanh toán Ngân hàng phải có tráchnhiệm kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp của chứng từ để có thể xử lý kịpthời các vi phạm Đồng thời để đảm bảo an toàn vốn, tài sản củakhách hàng và các Ngân hàng Đảm bảo quyền lợi của mỗi bên thamgia thanh toán qua Ngân hàng

Ngân hàng có quyền từ chối thanh toán trong các tr ờng hợp: tàikhoản không đủ số chi, sec không hợp lệ (tẩy xoá, không đủ dấu, chữký…) séc hết thời hạn thanh toán … trong các trờng hợp séc đã cóthông báo mất nhng vẫn chi thanh toán hay chứng từ có đủ tính hợp

lệ, hợp pháp mà không thanh toán kịp thời gây thiệt hại cho đơn vịthanh toán thì phair bồi thờng cho khách hàng

iv Khái quát cơ chế thanh toán không dùngtiền mặt hiện đang đợc áp dụng ở Việt Nam

Với yêu cầu đa dạng của các mối quan hệ kinh tế, xã hội trongquá trình hoạt động kinh tế đòi hỏi phải có nhiều thể thức thanh toánkhác nhau để đáp ứng yêu cầu của các mối quan hệ đó

Thực hiện theo quyết định số 22/NH1 ngày 21/022/1996 vàthông t hớng dẫn 07 T.T/NH1 ngày 27/12/1998 của thống đốc Ngânhàng nhà nớc đã ban hành thể lệ thanh toán khôngdùng tiền mặt Hiệnnay ở Việt Namm, Ngân hàng đang áp dụng các hình thức thanh toán:

-Uỷ nhiệm chi-chuyển tiền

-Uỷ nhiệm thu

1.Hình thức thanh toán uỷ nhiệm chi-chuyển tiền

-Uỷ nhiệm chi là lệnh chi của chủ tài khoản đợc lập theo mẫu insẵn của Ngân hàng, kho bạc nhà nớc nơi đơn vị mở tài khoản để tríchtài khoản của mình trả cho ngời thụ hởng

-Uỷ nhiệm chi đợc sùng để thanh toán tiền hàng, dịch vụchuyển tiền trong cùng hệ thống hay khác hệ thống Ngân hàng hoặckho bạc nhà nớc

Khi nhận đợc lệnh chi cho khách hàng nộp vào khi kiểm soátxong Ngân hàng phải thực hiện ngay trong ngày làm việc chấp nhận

thanh toán hay từ chối thanh toán (khi tài khoản khách hàng không đủ

số chi hoặc lệnh chi nhập không đều)

Đây là hình thức thanh toán đơn giản, dễ quản lý, nhanh chóngnên nó chiếm tỷ lệ cao và đợc sử dụng đối với các đơn vị có tínnhiệm lẫn nhau

Uỷ nhiệm chi dùng để cấp séc chuyển tiền cầm tay khi kháchhàng thanh toán cùng hệ thống khác địa phơng hoặc khác hệ thốngkhác địa phơng Hiệu lực thanh toán séc là 30 ngày Khi nhận đ ợc sécNgân hàng thanh toán trả tiền cho khách hàng bằng các hình thức nhsau:

+Thanh toán bằng séc báo chi để khách hàng đi mua hàng Việc

sử dụng séc chuyển tiền khá thuận tiện và chủ động đối với kháchhàng đi mua hàng ở xa và khác hệ thống, đồng thời nó cũng đảm bảocho tiền séc có ký hiệu mật

2.Hình thức thanh toán uỷ nhiệm thu

-Uỷ nhiệm thu đợc sử dụng để thanh toán các khoản hàng hoádịch vụ giữa các khách hàng mở tài khoản trong cùng một Ngân hàng,kho bạc nhà nớc hoặc khác Ngân hàng , kho bạc nhà nớc nhng thamgia thanh toán bù trừ

- Uỷ nhiệm thu do đơn vị thụ hởng (bên bán) lập kèm hoá đơn,vận đơn gửi vào Ngân hàng hay kho bạc nhà nớc nơi mà mình mở tàikhoản để nhờ thu hộ tiền hàng đã giao hoặc dịch vụ cung ứng, Thựchiện hình thức thanh toán này, khách hàng hai bên phải thống nhất vàthoả thuận với nhau

Khi đợc Uỷ nhiệm thu Ngân hàng phục vụ bên trả tiền trongvòng ngày làm việc phải hoàn tất việc thanh toán, nếu đơn vị không

đủ số chi để thanh toán thì phải chịu phạt chậm trả Số tiền đợc tính

3 Hình thức thanh toán bằng th tín dụng

Số tiền phạt = Số tiền ghi UNT x Số ngày chậm trả x L/S quá hạn cho vay cao nhất

Th tín dụng đợc sử dụng để thanh toán tiền hàng trong điềukiện bên bán đòi hỏi phải có đủ điều kiện để chi trả ngay và phù hợpvới tổng số tiền hàng đã giao theo hợp đồng hoặc đơn đặt hàng.

Khi có nhu cầu, bên mua lập lại giấy mở th tín dụng yêu cầuNgân hàng nơi mình mở tài khoản để trích tài khoản tiền gửi (hoặctiền vay) một số tiền bằng tổng giá trị hàng đặt mua để l u ý vào mộttài khoản riêng Ngân hàng phục vụ bên thụ hởng để báo cho kháchhàn biết

Thời hạn thanh toán th tín dụng là 3 tháng kể từ khi Ngân hàngnhận mở th tín dụng, mức tiền một th tín dụng tối thiểu là 10 triệu.Tiền gửi th tín dụng không đợc hởng lãi, mỗi th tín dụng chỉ đợc trảcho một đơn vị thụ hởng

Căn cứ vào các chứng từ, giấy tờ giao nhận hàng hoá đã hợp lệ

mà khách hàng nộp, Ngân hàng phục vụ đơn vị hớng trả tiền và báo

nợ ngay cho Ngân hàng phục vụ ngời trả tiền để tất toán tài khoản thtín dụng Mọi tranh chấp về hàng hoá đã giao, tiền hàng đã trả do haibên mua bán tự giải quyết

4 Hình thức thanh toán bằng séc

Séc là lệnh trả ttiền của chủ tài khoản đợc lập trên mẫu doNgân hàng nhà nớc quy định để trả tiền cho ngời thụ hởng Séc đợc

áp dụng cho các đơn vị và cá nhân

Trong quan hệ thanh toán séc gồm ba chủ thể:

-Ngời phát hành séc là chủ tài khoản hoặc ngời đợc uỷ quyền.-Ngời thụ hởng séc là ngời có quyền sở hữu số tiền ghi trên séc.-Séc đợc sử dụng trong thanh toán hiện nay là séc ký danh baogồm séc:

-Séc chuyển khoản

-Séc báo chi

3 Ngân phiếu thanh toán

Ngân phiếu thanh toán do Ngân hàng nhà nớc phát hành cómệnh giá và thời hạn thanh toán in sẵn trên từng tờ, không ghi tên đ-

ợc chuyển nhợng

Mệnh giá cụ thể do thống đốc quy định trong từng thời kỳ

Ngân phiếu thanh toán dùng cho khách hàng để thanh toán tiềnhàng hoá, dịch vụ trả nợ Ngân hàng nộp ngân sách …

Khi hết thời hạn lu hành, ngời sử dụng ngân phiếu nộp vào tàikhoản tiền gửi hay đổi tiền mặt hoặc ngân phiếu thanh toán đang còngiá trị lu hành

Những ngân phiếu không có hiệu lực thanh toán là những ngânphiếu đã hết thời hạn sử dụng, rách hoặc bị tẩy xoá…

Ngời giữ ngân phiếu thanh toán phải có trách nhiệm bảo quảnngân phiếu thanh toán nh tiền Mất ngân phiếu thanh toán cũng nhmất tiền

6 Thẻ thanh toán

Thẻ thanh toán do Ngân hàng phát hành và bán cho khách hàng

sử dụng để trả tiền, hàng hoá đợc, các khoản thanh toán khác, rút tiềnmặt tại Ngân hàng hay các quầy trả tiền mặt tự động

* Hiện tại có 3 loại thẻ đợc áp dụng:

-Thẻ ghi nợ: áp dụng đối với khách hàng có quan hệ thanh toán,tín dụng thờng xuyên có tín quyết Mỗi thẻ ghi hạn mức sử dụng tối

đa do Ngân hàng phát hành thẻ quy định

-Thẻ ký quỹ thanh toán: áp dụng rộng rãi do các khách hàng.Muốn sử dụng thẻ loại này, khách hàng phải lu ký tiền vào một tàikhoản riêng tại Ngân hàng và chỉ đợc sử dụng thẻ có giá trị thanhtoán trong phạm vi ký quỹ

-Thẻ tín dụng: áp dụng đối với khách hàng có đủ điều kiện đ ợcNgân hàng đồng ý cho vay tiền khách hàng chỉ đợc thanh toán số tiền

trong phạm vi hạn mức tín dụng đã đợc Ngân hàng chấp nhận hay vănbản.

Ngời tiếp nhận thẻ là các doanh nghiệp cung ứng hàng hoá dịch

vụ cho ngời sử dụng thẻ, chỉ chấp nhận thẻ đã kiểm tra đúng mật mã

và quy định về kỹ thuật an toàn của Ngân hàng phát thẻ

Khi mất thẻ ngời sử dụng thẻ phải báo cáo ngay bằng văn bản

do Ngân hàng phát hành thẻ biết không giao thẻ cho ngời khác sửdụng

Ngân hàng đại lý thanh toán thẻ là các chi nhánh do Ngân hàngphát hành thẻ quy định Khi nhận đợc thông báo ngay với ngời chấpnhận thẻ Trên đây là những quy định chung của Ngân hàng nhà nớc

để thanh toán không dùng tiền mặt ở nớc ta Nó đợc áp dụng ở các hệthống Ngân hàng trong toàn quốc, trong thời kỳ đổi mới nền kinh tếsang kinh tế thị trờng

Phần ii: cơ sở lý luận về thể thức thanh toán séc trong thanh toán khôngdùng tiền mặt

i những quy định chung

Theo thông t số 08/T.T-NH2 Ngày 21/02/1996 thống đốc Ngânhàng nhà nớc đã ký quyết định số 22.QĐ-NH1 ban hành thể lệ thanhtoán, trên cơ sở hệ thống hoá các quy định hiện hành, đồng thời có bổsung, sửa đổi để phù hợp với thể lệ thanh toán mới ban hành

Tiếp đó để phù hợp với cơ chế thanh toán mới và việc thốngnhất việc sử dụng séc trong toàn quốc, ngày 9/5/1998 Chính phủ đãban hành nghị quyết số 30-Cp về quy chế phát hành và sử dụng séc

Đồng thời thống đốc Ngân hàng nhà nớc đã hớng dẫn thực hiện quychế này theo thông t số 07/T.T-NH1 ngày 27/12/1998 Thông t nêu rõ:

-Ngời phát hành séc và chủ tài khoản vay là ngời đứng tên mởtài khoản tiền gửi thanh toán, là chủ sở hữu số tiền ghi trên tài khoản

đó Hoặc có thể là ngời đợc uỷ quyền đợc quyền sử dụng tiền trên tàikhoản để phát hành séc

Séc phải lập theo đúng quy định ghi đầy đủ các yếu tố séc đảmbảo có đủ số tiền trên tài khoản để thanh toán khi séc đợc xuất trìnhtại đơn vị thanh toán Nếu séc bị từ chối ngời phát hành séc phải chịutrách nhiệm về những tờ séc đó và những khoản tiền phạt, chi phíphát sinh liên quan đến việc khiếu nại và khởi kiện

Ngời thu hởng séc là ngời có quyền sở hữu số tiền ghi trên séc

Đối với séc ký danh ngời thụ hởng là ngời có tên trên séc còn đối vớiséc vô danh thì ngừi thụ hởng là ngời cầm séc

* Khi nhận đợc séc ngời thụ hởng phải kiểm tra tính hợp lệ, hợppháp của tờ séc, thời hạn, hiệu lực của tờ séc Trong thời hạn thanhtoán ngời thụ hởng phải lập bảng kê nộp séc cùng các tờ séc đem đến

đơn vị thanh toán hay thu hộ để đòi thanh toán, nếu quá thời hạnthanh toán ngời thụ hởng cha nộp séc với nhà nớc lý do bất khả khángthì phải có xác nhận của UBND xã phờng nơi c trú về lý do đó, sau đó

đem nộp cho đơn vị thanh toán hay thu hộ

Đơn vị thanh toán là đơn vị gửi tài khoản tiền gửi thanh toáncủa chủ tài khoản, đợc phép làm dịch vụ hoặc nhiệm vụ thanh toántheo quy định tại điều 2 nghị định số 91/C.P ngày 25/11/1995 củachính phủ về tổ chức thanh toán không dùng tiền mặt và điều 1 quyết

định số 144/QĐ-NH1 ngày 30/6/1996 của thống đốc NHNN về điềukiện thanh toán không dùng tiền mặt và điều 1 quyết định số 144/QĐ-NH1 ngày 30/6/1996 của thống đốc NHNN về điều kiện thực hiệnthanh toán không dùng tiền mặt đối với các quỹ tín dụng nhân dân

Đơn vị thu hộ là đơn vị cùng hoặc khác hệ thống với đơn vịthanh toán, đợc phép làm dịch vụ hoặc nhiệm vụ thanh toán, nhận các

tờ séc do ngời thu hởng nộp vào để thu hộ tiền

-Thời hạn hiệu lực thanh toán của tờ séc là 15 ngày kể từ ngàyséc đợc ký phát hành cho tới khi séc đợc nộp vào đơn vị thanh toánhoặc thu hộ

Ngời chuyển nhợng séc là cá nhân hoặc đơn vị đại diện theopháp luật theo pháp nhân đứng tên chuyển nhợng quyền thu hởng séccho ngời khác

Ngời phát hành séc và những ngời chuyển nhợng séc đều phải

có trách nhiệm đối với tờ séc Trách nhiệm đối với séc bao gồm nghĩa

vụ thanh toán số tiền ghi trên séc và trách nhiệm liên đối giải quyếtkhiếu nại hoặc khởi kiện khi séc bị từ chối thanh toán

Séc đợc thanh toán giữa các khách hàng mở tài khoản tiền gửithanh toán ở cùng một đơn vị hoặc khác đơn vị nhng trong cùng hệthống tổ chức tín dụng kho bạc nhà nớc

Séc thanh toán giữa các khách hàng mở tài khoản tiền gửi thanhtoán tại các đơn vị khác hệ thống tổ chức tín dụng, kho bạc nhà n ớcchỉ áp dụng trong trờng hợp các đơn vị này có tham gia thanh toán bùtrừ trên địa bàn thành phố

ii Cụ thể từng loại séc

Séc sử dụng trong thanh toán hiện nay là séc ký danh bao gồm:

-Séc chuyển khoản

-Séc báo chi

1 Séc chuyển khoản

1.1 Thủ tục bán séc chuyển khoản cho khách hàng

Khi mu séc, chủ tài khoản (hoặc ngời đợc chủ tài khoản ủyquyền) lập giấy đề nghị mua séc (theo mẫu của Ngân hàng, kho bạcnhà nớc quy định) đợc nộp trực tiếp vào Ngân hàng, kho bạc nhà nớcnơi mình mở tài khoản Trờng hợp chủ tài khoản không trực tiếp nhậnséc trên giấy đề nghị mua séc chủ tài khoản phải uỷ quyền cho ng ờikhác để nhận séc Ngời nhận séc phải mang giấy chứng minh nhândân của mình kèm theo giấy đề nghị mua séc của Ngân hàng, Khobạc nhà nớc làm thủ tục mua séc

Ngân hàng, kho bạc nhà nớc sau khi kiểm tra thấy đầy đủ điềukiện thì tiến hành làm thủ tục bán séc cho khách hàng:

-Ghi tên, số liệu của Ngân hàng, kho bạc nhà nớc bán séc trêntất cả các tờ séc trong cuốn séc

-Ghi tên, số liệu tài khoản của khách hàng lên tất cả các tờ séctrong cuốn séc

-Lập chứng từ thu tiền bán séc, nội dung ghi rõ: tên, số liệu tàikhoản của khách hàng, số lợng, ký hiệu các cuốn séc bán cho kháchhàng, số tiền bán séc, yêu cầu khách hàng nhận tên chứng từ rồi giaoséc cho khách hàng

Ngân hàng, kho bạc nhà nớc phải theo dõi số lợng, ký hiệu (sê

ri, số tờ séc, các cuốn séc đã bán cho khách hàng)

Khách hàng khi nhận séc phải kiêmr đếm, kiểm tra sê ri, số l ợng tờ séc trong cuốn séc, kiểm tra lại tên, số liệu tài khoản của đơn

-vị mình tên từng tờ séc đến để nếu thấy có sai sót thì báo lại choNgân hàng kho bạc Nếu không kiểm đếm, kiểm tra thì khi xảy ra vấn

đề gì chủ tài khoản phải hoàn toàn chịu trách nhiệm

1.2 Thủ tục phát hành séc chuyển khoản:

-Khi phát hành séc chuyển khoản trả tiền cho ngời bán hàng,cung ứng dịch vụ, ngời phát hành phải ghi đầy đủ các yếu tố quy địnhtrên tờ séc theo đúng thể lệ thanh toán và quy định chung để lậpchứng từ Tài khoản không đợc ký tên và đóng dấu vào các tờ séc chỉghi đầy đủ các yếu tố (séc thống kê, nếu chủ tài khoản vi phạm điềunày sẽ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm)

Tờ séc đợc giao trực tiếp cho bên thụ hởng

Bên thụ hởng khi nhận đợc tờ séc chuyển khoản của bên trả tiềnphải kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp của tờ séc

Nếu tờ séc hợp lệ thì yêu cầu ngời nhận hàng ký và ghi rõ họtên, sổ, ngày, giấy chứng minh nhân dân vào chỗ quy định trên tờ séc

1.3 Thủ tục thanh toán séc chuyển khoản

Để thanh toán tiền trên sec bên thụ hởng căn cứ vào các tờ séclập hai bên bản kê séc theo từng Ngân hàng, kho bạc nhà nớc phục vụbên trả tiền (mỗi Ngân hàng kho bạc nhà nớc lập 1 bảng kê séc riêng)

để nộp vào Ngân hàng, kho bạc nhà nớc nơi mình mở tài khoản hoặcnộp vào Ngân hàng, kho bạc nhà nớc nơi bên trả tiền mở tài khoản

Khi nhận đợc 2 liên bảng kê séc kèm các tờ séc chuyển khoản

do bên thụ hởng nộp vào, Ngân hàng kho bạc nhà nớc kiểm tra tínhhợp lệ, hợp pháp của tờ séc, thời hạn hiệu lực của tờ séc Đối chiếucác yếu tố trên séc với bảng kê séc Nếu không có sai sót gì thì Ngânhàng kho bạc nhà nớc và khách hàng làm thủ tục ký nhận séc (kháchhàng có thể lập thâm 1 niên bảng kê séc hoăc mở sổ theo dõi giaonhận chứng từ để Ngân hàng, kho bạn nhà nớc ký nhận ) Nếu việc lậpbảng kê séc có sai sót hoặc có các tờ séc không hợp lệ, quá thời hạnhiệu lực thanh toán thì trả lại cho ngời nộp séc và yêu cầu ngời thu h-ởng lập lại bảng kê séc khác thay thế phù hợp với các tờ séc đủ điềukiện thanh toán

1.3 Thủ tục thanh toán séc Ck:

*Trờng hợp bên trả tiền và bên thụ hởng mở tài khoản tại cùng

1 Ngân hàng, kho bạc nhà nớc:

Sau khi kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp của tờ séc (tên, số liệutài khoản của bên trả tiền, bên thụ hởng, dấu, chữ ký tên séc, số chủtài khoản …)

Nếu séc đù điều kiện thanh toán thì ghi ngày, tháng, năm thanhtoán, ký tên trên các tờ séc và các liên bản kê rồi hạch toán:

+ Các tờ séc chuyển khoản làm chứng từ ghi nợ tài khoản bêntrả tiền

-Một liên bản kê séc dùng làm chứng từ ghi có tài khoản bênthụ hởng

+Một liên bản kê séc có đóng dấu Ngân hàng, kho bạc nhà nớcdùng làm giấy báo có gửi bên thụ hởng

Nếu séc phát hành quá số chủ Ngân hàng, kho bạc nhà nớc lu tờséc không thanh toán đợc và bảng kê séc để theo dõi Khi tài khoảntiền gửi của bên trả tiền có đủ số chi tiền trích ngay tài khoản đểthanh toán cả số tiền trên tờ séc và tiền phạt

*Số tiền phạt = (số tiền trên tờ séc-số d trên tài khoản tiền gửi) x30%

*Trờng hợp bên thụ hởng và bên trả tiền mở tài khoản tại 2Ngân hàng, kho bạc nhà nớc có tham gia thanh toán bù trừ trên địabàn tỉnh, thành phố:

-Tại Ngân hàng, kho bạc nhà nớc phục vụ bên trả tiền xử lý:thực hiện kiểm tra tính hợp lệ của tờ séc sau đó làm thur tụcnhận séc theo quy định

Nếu tờ séc đủ điều kiện thì hạch toán:

+Dùng các tờ séc làm chứng từ ghi nợ tài khoản bên trả tiền.+Các liên bản kê séc dùng để lập chứng từ thanh toán bù trừ vàchuyển cho Ngân hàng, kho bạc nhà nớc phục vụ bênthu lơng để ghi

có tài khoản bên thụ hởng

Nếu sét phát hành quá số dù tài khoản tiền quy sử lý theo quy

định

-Tại Ngân hàng kho bạc nhà nớc phục vụ bên thụ hởng xử lý.Tiếp nhận các bảng kê séc ( thông qua thanh toán bù trừ)

Thực hiện hạch toán cho bên thu hởng:

+Một liên bảng kê séc dùng làm chứng từ ghi có tài khoản củabên thụ hởng

+Một liên bản kê séc làm giấy báo có gửi bên thụ hởng

*Trờng hợp bên thụ hởng nộp séc vào Ngân hàng, kho bạc nhànớc nơi mình mở tài khoản:

-Tại Ngân hàng, kho bạc nhà nớc phục vụ bên thụ hởng xử lý:Thực hiện kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp của tờ séc theo quy

định

Chuyển trực tiếp các tờ séc và bản kê séc cho Ngân hàng khobạc nhà nớc phục vụ bên trả tiền Việc giao nhận séc giữa Ngân

hàng, kho bạc nhà nớc phải ghi sổ theo dõi giao nhận chứng từ và có

-+Một liên bảng kê séc làm giấy báo có gửi bên thụ hởng

-Tại Ngân hàng, kho bạc nhà nớc phục vụ bên trả tiền xử lý.Nhận các tờ séc chuyển khoản liên bảng kê séc do Ngân hàngkho bạc nhà nớc phục vụ bên thụ hởng chuyển đến

Kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp các tờ séc và bảng kê séc theocác quy định

Sau đó hạch toán đối với các tờ séc có đủ điều kiện:

+Dùng các tờ séc làm chứng từ ghi nợ tài khoản bên gửi tiền+Các liên bảng kê séc dùng để lập chứng từ thanh toán bù trừ

và chuyển cho Ngân hàng,kho bạc nhà nớc phục vụ bên thụ hởng đểghi có tài khoản bên thụ hởng

Nếu séc phát hành quá số chủ tài khoản tiền gửi thì xử lý theoquy định (*)

2 Xét báo cáo chi

2.1 Thủ tục phát hành séc bảo chi :

Mối lần có nhu cầu thanh toán bằng séc báo chi, chủ tài khoản(bên trả tiền) lập 3 liên uỷ nhiệm chi kèm tờ séc chuyển khoản đã ghi

đầy đủ các yếu tố dấu, chữ ký…) đa nộp trực tiếp vào Ngân hàng, khobạc nhà nớc nói mình mở tài khoản để làm thủ tục báo chi séc