Tiểu luận Một số vấn đề rút ra cho các tỉnh phía Bắc Việt Nam từ công cuộc cải cách, mở cửa của Trung Quốc

Trong thời gian đó, Đảng cộng sản Trung Quốc đã lãnh đạo nhân dân các dân tộc Trung Quốc tiến hành 2 sự nghiệp lớn là xây dựng CNXH 1949-1978 và cải cách mở cửa, thực hiện hiện đại hóa x

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài tiểu luận

Đảng cộng sản Trung Quốc – một chính đảng lớn với hơn 80 triệu đảng viên, đã cầm quyền được 65 năm Trong thời gian đó, Đảng cộng sản Trung Quốc đã lãnh đạo nhân dân các dân tộc Trung Quốc tiến hành 2 sự nghiệp lớn

là xây dựng CNXH (1949-1978) và cải cách mở cửa, thực hiện hiện đại hóa

xã hội chủ nghĩa (1978-nay)

Đặc biệt công cuộc cải cách, mở cửa phát triển của Trung Quốc đã đem lại cho Trung Quốc những thành quả nổi bật như: Đưa Trung Quốc từ một nước nghèo nàn, lạc hậu, mất cân đối Trung Quốc hiện là nền kinh tế đứng thứ hai trên thế giới sau Mỹ; năm 2014, GDP của Trung Quốc đạt mức 17.600 tỷ USD, chiếm 16,48% tổng GDP của toàn thế giới

Bên cạnh Trung Quốc, Việt Nam là một trong số những nước theo con đường chủ nghĩa xã hội như Trung Quốc cũng thực hiện cải cách mở cửa, tuy nhiên so với Trung Quốc những thành tựu mà Việt Nam đạt được chưa cao, tình hình đất nước Việt Nam hiện nay đang có không ít khó khăn Thiết nghĩ những thành tựu về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội mà Trung Quốc đạt được từ công cuộc cải cách, mở cửa phát triển có nhiều giá trị tham khảo cho Việt Nam nói chung, các tỉnh phía Bắc nước ta hiện nay nói riêng Nhằm nghiên cứu sâu hơn những thành tựu, hạn chế mà Trung Quốc đã đạt được từ cải cách mở cửa, để phần nào rút ra bài học kinh nghiệm cho các tỉnh phía Bắc Việt Nam trong tiến trình công nghiệp hóa hiện đại hóa Tôi chọn đề tài

tiểu luận: "Một số vấn đề rút ra cho các tỉnh phía Bắc Việt Nam từ công cuộc cải cách, mở cửa của Trung Quốc".

2 Mục đích

Xem xét một số nội dung cơ bản trong công cuộc cải cách, mở cửa phát triển của Trung Quốc thời gian qua

Đưa ra một số nhận định, đánh giá tác động từ công cuộc cải cách, phát triển của Trung Quốc đến Việt Nam nói chung, các địa phương phái Bắc nói riêng Nhận thức đúng đắn về vấn đề quan hệ Việt Nam - Trung Quốc và niềm tin với những ứng xử của Đảng Nhà nước Việt Nam trong quan hệ quốc tế hiện nay

3 Giới hạn (đối tượng, không gian, thời gian)

Nghiên cứu công cuộc cải cách, mở cửa phát triển của Trung Quốc từ

1978 đến nay Trên cơ sở đó xem xét những vấn đề đặt ra cho các tỉnh phía bắc nước ta hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu bản thân đã vận dụng tổng hợp các phương pháp tiếp cận khác nhau Một số phương pháp cụ thể là: Kết hợp phương pháp lịch sử với phương pháp logic, phân tích và tổng hợp, phân tích và chứng minh, phân tích và so sánh lực lượng, phân tích và dự báo

5 Ý nghĩa thực tiễn

Nắm chắc một số nội dung cơ bản trong công cuộc cải cách, mở cửa phát triển của Trung Quốc thời gian qua

6 Cấu trúc tiểu luận gồm:

1 Nội dung cơ bản, thành tựu, hạn chế trong cải cách mở cửa xây dựng CNXH của Trung Quốc

2 Quan điểm lý luận về CNXH đặc sắc và xây dựng toàn diện xã hội khá giải Trung Quốc

3 Một số vấn đề đặt ra cho các tỉnh phía Bắc Việt Nam từ công cuộc cải cách, phát triển của Trung Quốc

B NỘI DUNG

1 Nội dung cơ bản, thành tựu, hạn chế trong cải cách mở cửa xây dựng CNXH của Trung Quốc

1.1 Vì sao Trung Quốc phải cải cách:

Trung Quốc phải cải cách bởi vì trước thời kỳ đổi mới do những tác động của bối cảnh thế giới; Do sai lầm về đường lối "Ba ngọn cờ" nhanh chóng đi lên chủ nghĩa xã hội, đại nhảy vọt, công xã nhân dân; Đại cách mạng văn hóa; Tư tưởng hai phàm Làm cho đất nước Trung Quốc khủng hoảng trầm trọng về kinh tế, chính trị, xã hội Kinh tế phát triển chậm trung bình 3,2%, chính trị không ổn định, bị cô lập trên thế giới, vai trò của Trung Quốc trên trường quốc tế không đáng kể

Nội dung cải cách chủ yếu:

Lấy phát triển kinh tế làm trung tâm

Lấy con người làm gốc

Tiến hành cải cách, mở cửa

Chuyển kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa

Đưa Trung Quốc thành một quốc gia giàu mạnh, dân chủ, văn minh

1.2 Những vấn đề cơ bản trung đường lối cải cách của Trung Quốc Một là, thực hiện bốn nguyên tắc cơ bản của cách mạng xã hội chủ nghĩa

ở Trung Quốc, kiên trì chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông, lý luận Đặng Tiểu Bình (sau này bổ sung "tư tưởng ba đại diện" và "quan điểm phát triển hài hòa"; kiên trì sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Trung Quốc; Kiên trì con đường xã hội chủ nghĩa; kiên trì chuyên chính dân chủ nhân dân

Hai là, tiến hành bốn hiện đại hóa (công nghiêp, nông nghiệp, khoa học

kỹ thuật, quốc phòng)

Ba là, thực hiện nhất quán: Kiên định giải phóng tư tường, kiên định cải

cách mở cửa, kiên định phát triển khoa học và xã hội hài hòa; Kiên định phấn đấu vì mục tiêu xây dựng xã hội thịnh vượng (được khẳng định tại Đại hội XVII-2007)

1.3 Thành tựu nổi bật trong công cuộc cải cách, mở cửa phát triển của Trung Quốc

Thứ nhất, từ một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, mất cân đối phát

triển thành một nền kinh tế lớn thứ hai thế giới (năm 2010) Năm 2014, GDP đạt hơn 17.600 tỷ USD Từ 1979 -2012, tăng trưởng kinh tế bình quân đạt gần 10 % (thế giới đạt dưới 3%)

Thứ hai, sức mạnh tổng hợp quốc gia được tăng cường Trung Quốc từ

một nước yếu trở thành một nước mạnh về kinh tế, thoát khỏi nước có thu nhập thấp, trở thành nước có thu nhập trung bình (năm 2013 đạt khoảng 6000USD/ người)

Thứ ba, dự trữ ngoại tệ tăng nhanh Từ nước thiếu ngoại tệ thành nước

có dự trữ ngoại tệ (năm 1978 chỉ có 167USD đứng thứ 33 thế giới Năm 2013 đạt 3.820, tám năm liên tục đứng đầu thế giới)

Thứ tư, đời sống nhân dân được cải thiện và nâng cao rõ rệt Thời kỳ

đầu cải cách, 1/2 dân số thuộc diện nghèo đói Năm 2007, số người nghèo giảm xuống còn khoảng 2% Đời sống người dân từ "ăn không đủ no, mặc không đủ ấm" đến nay về tổng thể đạt mức khá giả Phương châm "dân sinh

là trọng điểm" đang được Trung Quốc làm khá thành công

Thứ năm, trong cải cách hệ thống chính trị, Trung Quốc đã không

ngừng nâng cao hiệu quả hệ thống công quyền Vai trò điều hành, quản trị của nhà nước được phát huy mạnh mẽ, góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu xây dựng nhà nước pháp trị xã hội chủ nghĩa

Thứ sáu, về đối ngoại, Trung Quốc đưa ra chính sách ngoại giao "hòa

bình, độc lập, tự chủ" đã phần nào giúp Trung Quốc thiết lập, mở rộng, tăng cường quan hệ với nhiều quốc gia trên thế giới Song những gì Trung Quốc thể hiện trong thời gian gần đây đang đặt ra nhiều "quan ngại sâu sắc" đối với cộng đồng quốc tế

1.4 Những bất cập và hạn chế chủ yếu

Một là, Sự phát triển không cân bằng, không hải hòa, không bền vững

(ba không vẫn đang nổi cộm)

Hai là, chênh lệch phát triển giữa các vùng miền, giữa thành thị và nông

thôn, chênh lệch thu nhập giữ các giai tầng trong xã hội vẫn còn lớn

Ba là, vấn đề ô nhiễm môi trường an toàn thực phầm và dược phẩm, trị

an xã hội đang diễn ra rất phức tạp

Bốn là, vấn đề tiêu cực, lãng phí, tệ tham ô tham những đang gây mất

lòng tin của người dân đối với đảng cầm quyền ngày một tăng

Năm là, chính sách ngoại gia "nước lớn" của Trung Quốc đang đặt ra

những mối lao ngại cho khu vực và trên thế giới

2 Quan điểm lý luận về CNXH đặc sắc và xây dựng toàn diện xã hội khá giải Trung Quốc

2.1 Quá trình nhận thức về CNXH, hình thành lý luận về CNXH đặc sắc Trung Quốc

Sau hội nghị Trung ương 3 khóa XI Đảng cộng sản Trung Quốc (10/1978), Trung Quốc bước vào một thời kỳ mới - thực hiện cải cách và mở cửa Một hệ thống lý luận về CNXH đặc sắc Trung Quốc đã được hình thành Điều này được thể hiện rõ nét trong nhận thức của các thế hệ lãnh đạo sau thế

hệ Mao Chủ tịch

2.1.1 Nhận thực của thế hệ lãnh đạo thứ hai do Đặng Tiểu Bình là đại biểu

Tại phiên khai mạc đại hội XII (1982), Đặng Tiểu Bình khẳng định "Kết hợp chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác với thực tế cụ thể của nước ta (tức Trung Quốc), đi theo con đường riêng của mình, xây dựng CNXH có đặc sắc Trung Quốc

Kế thừa, bổ sung tinh thần "thực sự cầu thị "thành" giải phóng tự tưởng, thực sự cầu thị"

Hình thành hệ thống lý luận Đặng Tiểu Bình và đưa ra chủ chương lấy kinh tế làm trung tâm

2.1.2 Nhận thức của thế hệ lãnh đạo thứ ba do Giang Trạch Dân là hạt nhân

Kế thừa tinh thần "giải phóng tư tưởng" "thực sự cầu thị" bổ sung "tiến cùng thời đại"

Tại đại hội XVI, bỏ từ "có" trong cụm từ "CNXH có đặc sắc Trung Quốc" viết thành "CNXH đặc sắc Trung Quốc"

Nêu lên lý thuyết về "ba đại diện" Đảng cộng sản Trung Quốc đại diện cho: Yêu cầu của phát triển lực lượng sản xuất tiên tiến; Phương thức tiến lên của nền văn hóa Trung Quốc Từ đây, lý luận CNXH ở TQ hoàn toàn mang tính đặc thù TQ

2.1.3 Nhận thức của thế hệ lãnh đạo thứ tư Đảng cộng sản Trung Quốc

do Hồ Cẩm Đào làm tổng Bí thư

Đưa ra quan điểm “lấy con người làm gốc” thay cho “lấy dân làm gốc”;

“phát triển khoa học” thay cho “phát triển là đạo lý cứng”

Đưa ra lý luận về “xã hội hài hòa xã hội chủ nghĩa”

Tại ĐH XVII (2007), Tổng Bí thư Hồ Cẩm Đào nhấn mạnh: “mở ra con đường XHCN đặc sắc TQ, hình thành nên hệ thống lý luận XHCN đặc sắc TQ”

Con đường xây dựng CNXH đặc sắc Trung Quốc là: Dưới sự lãnh đạo của ĐCS TQ; Nắm vững tinh thần cơ bản của đất nước; Lấy xây dựng kinh tế làm trung tâm; Kiên trì cải cách mở cửa; Giải phóng và phát triển sức sản xuất; Củng cố và hoàn thiện chế độ XHCN; Xây dựng kinh tế thị trường XHCN; XD chính trị dân chủ XHCN; XD văn hóa tiên tiến XHCN; XD xã hội hài hòa XHCN; Xây dựng quốc gia hiện đại hóa XHCN giàu mạnh, dân chủ, văn minh, hài hòa

Hệ thống lý luận xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc gồm: Tư tưởng ba đại diện; Quan điểm phát triển khoa học; Lý luận Đặng Tiểu Bình; Kiên trì và phát triển CN Mác – Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông Hệ thống lý luận này

là thành quả mới nhất của việc “Trung Quốc hóa” chủ nghĩa Mác, là hệ thống

lý luận mở không ngừng phát triển

Như vậy, đến Đại hội XVII, CNXH đặc sắc Trung Quốc đã định hình với “một ngọn cờ” (CNXH đặc sắc Trung Quốc là ngọn cờ phấn đấu đoàn kết nhân dân các dân tộc trong cả nước) “một lý luận” (tức hệ thống lý luận CNXH đặc sắc Trung Quốc) và “một con đường” (tức con đường CNXH đặc sắc Trung Quốc)

2.1.4 Nhận thức của thế hệ lãnh đạo thứ năm Đảng cộng sản Trung Quốc do Tập Cận Bình làm tổng bí thư

Tại Đại hội XVIII (2012) khẳng định: Trung Quốc nhất định phải kiên trì, không dao động, làm và tiến cùng thời đại phát triển CNXH đặc sắc Trung Quốc, không ngừng làm phong phú đặc sắc thực tiễn, đặc sắc lý luận, đặc sắc dân tộc và đặc sắc thời đại của CNXH đặc sắc Trung Quốc

CNXH đặc sắc Trung Quốc bao gồm “5 trụ cột”: Kinh tế thị trường; Nhà nước pháp quyền; Xã hội hài hòa; Văn hóa tiên tiến; Văn minh sinh thái XHCN

Để kiên trì và phát triển chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc, theo tổng

bí thư Tập Cận Bình: Cần phải đi con đường của mình; Cần phải thuận theo

xu thế hòa bình của thế giới; Cần phải đại biểu cho lợi ích căn bản của quảng đại nhân dân nhất; Cần phải tăng cường xây dựng bản thân đảng; Cần phải tự tin kiên định CNXH đặc sắc Trung Quốc

Tập Cận Bình: Chúng ta nói tự tin con đường, tự tin lý luận, tự tin chế độ

là bắt nguồn từ thực tiễn, bắt nguồn từ nhân dân, bắt nguồn từ chân lý

2.2 Quan điểm của Đảng cộng sản Trung Quốc về xây dựng toàn diện

xã hội khá giả

2.2.1 Về tiêu chí xây dựng xã hội khá giả

Theo Đặng Tiểu Bình, Trung Quốc tiến hành phát triển hiện đại hóa theo“kiểu Trung Quốc” với mục tiêu “Nhà nước khá giả”

Tiêu chí xã hội khá giả đó là: Trình độ xã hội khá giả có nghĩa là trên cơ

sở đảm bảo ấm no, sẽ nâng chất lượng cuộc sống nhân dân lên mức ăn ngon mặc đẹp Tiêu chuẩn đó phải đáp ứng yêu cầu cải thiện cả về vật chất lẫn tinh

thần; vừa nâng cao mức tiêu dùng của nhân dân, vừa cải thiện phúc lợi xã hội

và điều kiện việc làm Quan trọng nhất là nâng cao đời sống nhân dân

Đại hội XIII (1987), Đảng cộng sản Trung Quốc đưa ra chiến lược

"ba bước đi":

Bước 1: Đến năm 1990 giải quyết căn bản vấn đề no ấm cho nhân dân; tổng sản phẩm quốc dân (GDP) tăng gấp đôi so với năm 1980

Bước 2: Từ năm 1991 đến năm 2000, tổng giá trị sản phẩm quốc dân tăng gấp đôi đưa đời sống nhân dân lên mức khá giả, biến TQ nghèo nàn thành TQ khá giả

Bước 3: Từ năm 2001 đến năm 2050 đưa tổng giá trị sản phẩm quốc dân bình quân đầu người lên mức các nước phát triển trung bình, đời sống nhân dân tương đối giàu có, cơ bản hoàn thành hiện đại hóa

2.2.2 Quan điểm toàn diện trong xây dựng xã hội khá giả

* Tại Đại hội XVI (2002), ĐCS TQ khẳng định: Đời sống nhân dân về tổng thể đã đạt mức khá giả Tuy nhiên mức sống khá giả đạt được còn thấp, thiếu toàn diện, phát triển rất không cân đối

Đại hội XVI đưa ra các tiêu chí:

+ Tổng sản phẩm quốc dân 10 năm đầu thế kỷ XXI (đến năm 2010) tăng gấp đôi so với năm 2000 ( khoảng1,1 nghìn tỷ USD) và tiếp tục tăng gấp 2 lần vào năm 2020;

+ Thể chế KTTT XHCN tương đối hoàn thiện;

+ Hệ thống an sinh xã hội tương đối toàn diện;

+ Nền dân chủ và pháp chế XHCN hoàn bị hơn;

+ Tố chất văn hóa khoa học và sức khỏe toàn dân tộc được nâng cao;

+ Năng lực phát triển bền vững không ngừng được tăng cường, đưa toàn

xã hội bước lên con đường văn minh; sản xuất phát triển, đời sống giàu có, môi trường trong lành

Xây dựng “xã hội khá giả có bước phát triển toàn diện hơn

* Đại hội Đảng cộng sản Trung Quốc lần thứ XVII (2007) nêu lên 5 tiêu chí nhằm "đảm bảo chắc chắn việc thực hiện mục tiêu xây dựng toàn diện xã hội khá giả năm 2020" đó là:

Nỗ lực thực hiện kinh tế phát triển vừa tốt vừa nhanh

Mở rộng dân chủ XHCN, đảm bảo tốt hơn quyền và lợi ích của nhân dân

Tăng cường xây dựng văn hoá, nâng cao rõ rệt tố chất văn minh toàn dân tộc

Thúc đẩy nhanh sự nghiệp phát triển xã hội, cải thiện toàn diện đời sống nhân dân

Xây dựng văn minh sinh thái, tăng trưởng tiêu dùng theo hướng tiết kiệm năng lượng, tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường sinh thái

* Đại hội XVIII Đảng cộng sản Trung Quốc (2012)

Đặt vấn đề “văn minh sinh thái” lên tầm chiến lược cao hơn, trở thành một nội dung trọng tâm trong chiến lược phát triển đất nước đến năm 2020 và những năm tiếp sau

Xây dựng toàn diện xã hội khá giả theo mô hình “ngũ vị nhất thể”, bao gồm: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội vì sinh thái

Như vậy, đến Đại hội XVIII, mục tiêu xây dựng xã hội khá giả được xác định toàn diện hơn, bao trùm toàn bộ các lĩnh vực xây dựng và phát triển của Trung Quốc

Bốn toàn diện của ông Tập Cận Bình: Thứ nhất, xây dựng xã hội khá giả toàn diện; Thứ hai, cải cách sâu sắc toàn diện; Thứ ba, quản lý đất nước bằng pháp luật toàn diện; Thứ tư, quản lý Đảng nghiêm khắc toàn diện

Với công tác Đảng, ông Tập Cận Bình luôn nhấn mạnh yêu cầu “ba nghiêm ,ba thực”

+ Ba nghiêm: Nghiêm túc tự thân; Nghiêm túc sử dụng quyền lực; Nghiêm túc tuân thủ pháp luật

+ Ba thực: Phải thành thực khi theo đuổi sự nghiệp; Phải thành thực khi lập nghiệp; Phải thành thực để làm người

2.2.3 Quan điểm hài hòa trong xây dựng toàn diện xã hội khá giả

Hội nghị TW 6 khóa XVI ĐCS TQ đã phản ánh mục tiêu chuyển đổi mô hìnhh phát triển xã hội của TQ đó là:

+ Xây dựng hài hòa cơ cấu thành thị với nông thôn, thu hẹp tới mức thấp nhất khoảng cách chênh lệch vùng;

+ Xây dựng hài hòa kết cấu giai tầng, tạo lập xã hội cùng giàu có, giảm thiểu mâu thuẫn giữa các tầng lớp cư dân;

+ Xây dựng hài hòa cơ cấu việc làm, giải quyết tình trạng dư thừa lao động ở nông thôn và thất nghiệp ở thành thị;

+ Xây dựng hài hòa kết cấu nhân khẩu, với hệ thống an sinh xã hội đủ mạnh, thu nhập và tích lũy cá nhân cao, nhằm duy trì sức sống bền vững cho cộng đồng;