Khảo sát thực trạng hiểu biết của bệnh nhân đái tháo đường tại khoa Nội II bệnh viện Xanh Pôn

Nhóm kích thích sinh insulin... o Không dùng cho ph n có thai và cho con bú...  Không tiêm insulin nhanh tr c khi đi ng.

và h tr tôi trong vi c th c hi n đ tài nghiên c u

Tôi xin trân tr ng bàyăt lòng bi t n sâu s c t i Th c s Ngô Th Thanh H i,

ng i th yăđư t n tình h ng d n, ch b o, cung c p nh ng ki n th c quý báu, giúp tôi th c hi n và hoàn thành đ tài này

Tôi xin chân thành c m n Ban lãnh đ o Khoa N i 2 - B nh vi n Xanh Pôn, các anh ch , các b n đ ng nghi păluôn giúp đ , c v tôi… trong su t quá trình h c

t p c ng nh luôn t o đi u ki n thu năl i đ tôi hoàn thành khóa h c m t cách t t

M C LUC

T V N .1

Ch ng 1:ăT NG QUAN 3

1.1 i c ng v đái tháo đ ng 3

1.1.1 ái tháo đ ng là gì ? 3

1.1.2 C ch b nh sinh 3

1.1.3 Nguyên nhân 3

1.1.4 Phân lo i đái tháo đ ng 3

1.1.5 Tiêu chu n ch n đoán 4

1.2 Tri u ch ng lâm sàng 5

1.2.1 ái tháo đ ng typ 1 5

1.2.2 ái tháo đ ng typ 2 5

1.3 Nh ng xét nghi m c n th m dò trong ch n đoán và theo dõi đái tháo đ ng 5

1.4 Bi n ch ng 6

1.4.1 ái tháo đ ng n u không đi u tr ăs d d n đ n các bi n ch ng 6

1.4.2 C p tính 6

1.4.3 Mãn tính 6

1.5 i u tr .7

1.5.1 Nguyên t c đi u tr .7

1.5.2 Các lo i thu c viên đi u tr đái tháo đ ng 7

1.6 Ch đ n b nh nhân đái tháo đ ng 10

1.6.1 B a n 10

1.6.2 Cách ch n 1 s th c ph m 11

1.6.3 M t s ví d th c đ n/ngày 11

1.7 Ch đ luy n t p c a b nh nhân đái tháo đ ng 12

1.7.1 L i ích c a vi c luy n t p 12

1.7.2 Cách luy n t p có hi u qu 13

1.7.3 M t s nguy c có th x y ra trong và sau luy n t p: 13

1.8 Giáo d c s c kh e cho b nh nhân đái tháo đ ng .14

1.9 M c tiêu ki m soát đ ng huy t 14

1.10 M t s nguyên nhân nh h ng đ n k t qu đi u tr đái tháo đ ng .15

Ch ng 2:ă I T NG VẨ PH NG P H́P NGHIÊN C U 16

2.1 i t ng 16

2.1.1 Tiêu chu n l a ch n nghiên c u 16

2.1.2 Tiêu chu n lo i tr 16

2.2 Ph ng pháp nghiên c u 16

2.2.1 Thi t k nghiên c u 16

2.2.2 Ti n hành nghiên c u 16

2.3 X lý s ăli u 17

2.4 V n đ ăđ o đ c 17

Ch ng 3:ăK T QU NGHIÊN C U 18

3.1 c đi m chung c a nhóm nghiên c u .18

3.2 Hi u bi t c a b nh nhân v b nh đái tháo đ ng .22

Ch ng 4:ăBẨN LUÂN 26

4.1 c đi m c a nhóm nghiên c u .26

4.2 Hi u bi t c a BN v b nh đái tháo đ ng .26

4.3 Hi u bi t và s tuân th đi u tr c a b nh nhân .27

4.3.1 Ch đ n .27

4.3.2 Ch đ luy n t p .28

4.3.3 i u tr thu c .28

K T LU N 29

KI N NGH .31

PH LUC

DANH M C B NG

B ng 1.1 Các lo i insulin 8

B ng 3.1: Hoàn c nh phát hi n đái tháo đ ng 19

B ng 3.2: Ch n đoán đái tháo đ ng .22

B ng 3.3: Bi n ch ng đái tháo đ ng 23

B ng 3.4 : i u tr ăkhông dùng thu c 23

B ng 3.5: Hi u bi t v ăđi u tr đái tháo đ ng b ng thu c 24

B ng 3.6: Hi u bi t v ăđi u tr b ng thu c tiêm 24

DANH M C BI U

Bi u đ 3.1: Nhóm tu i 18

Bi u đ 3.2: Gi i tính 19

Bi u đ 3.3: Trình đ h c v n 20

Bi u đ 3.4: Thu c đang s d ng .20

Bi u đ 3.5: Ngu n cung c p thông tin v ăb nh th ng xuyên 21

Bi u đ 3.6: Ch s HbA1C khi vào vi n 21

Bi u đ 3.7: S v trí tiêm b nh nhân bi t .25

DANH M C HÌNH Hình 1.1 V trí tiêm 9

Hình 1.2 Tháp dinh d ng 10

T V N

đ ng máu là m t trong nh ng m c tiêu chính v đi u tr đ i v i b nh nhân đái

B nh nhân m c b nh đái tháo đ ng ch vào n măvi n trong giai đo năc p

đ nmgf máu ăm c kém [5]

M c dù đã có nhi u nghiên c u v ăđái tháo đ ng nh ng nh ng kh o sát

c th v s hi u bi t c a b nh nhân đái tháo đ ng b nh vi n Xanh Pôn

C h ng 1

T NG QUAN

1.1 i c ng v ăđái tháo đ ng

Theo t ch c y t th gi i (WHO), đái tháo đ ng “là m t h i ch ng có đ c

tính bi u hi n b ng t ng glucose máu do h u qu c a vi c thi u ho c m t hoàn

toàn insulin ho c do có liên quan đ n s suy y u trong bài ti t và ho t đ ng c a

insulin”

Theo hi p h i đái tháo đ ng Hoa K đư đ a ra đ nh ngh a v đái tháo đ ng:

“ là m t r i lo n mãn tính, có nh ng thu c tính sau: (1) t ng glucose máu; (2) k t

h p v i nh ng b t th ng v chuy n hóa carbohydrat, lipid và protein; (3) b nh luôn

g n li n v i xu h ng phát tri n các b nh lý v th n, đáy m t, th n kinh và các b nh

tim m ch khác

Tháng 1/2003 các chuyên gia thu c “ y ban ch n đoán và phân lo i b nh đáiătháo đ ng Hoa K ă l i đ a ra m t đ nh ngh a m i v b nh đái tháo đ ng : là m t nhóm các b nh chuy n hóa có đ c đi m là t ng glucose máu, h u qu c a s thi u h t

bài ti t insulin; khi m khuy t trong ho t đ ng c a insulin; ho c c hai T ng glucose

máu mãn tính th ng k t h p v i s h y ho i, s r i lo n ch c n ng và s suy y u ch c

 90% không tìm đ c nguyên nhân

 Nguyên nhân ngoài t y: C ng thùy tr c tuy n yên, c ng v th ng th n

 Do t y: S i t y, ung th t y, viêm t y, di truy n

 Nguyên nhân khác: T ng cân, béo phì, huy t áp cao, ch ăđ n không h p lý,

ph n sinh con > 4 kg ho c có ti n s ti u đ ng lúc có thai

Ng i ta chia đái tháo đ ng làm các lo i sau:

 ái tháo đ ng typ 1

 ái tháo đ ng typ 2

4

 ái tháo đ ng th phát sau

 B nhăn i ti t: u tuy n yên t ng ti t GH (b nh to đ u chi), c ng giáp, h iă

ch ng cushing

 S i t y, sau c t t y

 B nh gan: x gan

 DECH: b nh hemochromatose, b nh Wilson

 ái tháo đ ng thai nghén

- Theo hi p h i đái tháo đ ngăM 2015 đ ngăni u ít liên quan đ n đ ngămáu

và không có giá tr trong ch n đoán đái tháoăđ ng áiătháoăđ ng đ c ch năđoán khi:

 ng máu lúc đói > 7,0 mmol/l, k t qu c a 2 l n liên ti p

 ng máu b t k > 11,1 mmol/l, k t h p v i các tri u ch ng lâm sàng

nh khát, ti u nhi u, sút cân

 Glucose máu sau làm nghi m pháp t ng đ ng huy t > 11,2 mmol/l

 HbA1C > 6,5

- Ti n đái tháo đ ng

 Suy gi m đ ng huy t đói: ng huy t đói 5,6 – 6,9 mmol/l

 R i lo n dung n p glucose: ng huy t 2 gi sau nghi m pháp dung

 Có ti n c n gia đình thu c th h th nh t b ăđái tháo đ ng

 Ch ngă t c,ă dân t c nguy c ă cao (African - American, American Indian…)

 Ph n sinh con có cân n ng > 4,1 kg , ho c t ng b ch n đoán đái tháo

đ ng thai k

 HDL cholesterol ≤ 0,9 mmol/l và/ ho c triglyceride > 2,8 mmol/lđ ng

1.2 Tri uăch ng lâm sàng:

 n nhi u, c m giác nhanh đói

 M t m i nhi u, hay m c các b nh nhi m trùng nh viêm da, c , viêm ph i

 Th ng các b nh nhân l n tu i

 B nh nhân béo phì, th ng di n bi n trong th i gian dài và có y u t gia đình

 Bi n ch ng hay g p: t ng áp l c th m th u

1.3 N h ng xét nghi m c n th m dò trong ch n đoán và theo dõi đái tháo đ ng

 Xét nghi m máu: ure máu t ng, glucose máu t ng

 Nghi m pháp dung n p glucose > 11,2 mmol/l

 N c ti u: c n ph i làm xét nghi m đ ng ni u, protein ni u, ceton ni u

 Soi đáy m t, đi n tâm đ , đo đi n c

 Xquang ng c

o M t s b nh th ngăg p nh : nh i máu não, nh i máu c tim, suy vành, viêm t c đ ng m ch ch

- Bi n ch ng th n: ái tháo đ ng là nguyên nhân hàng đ u gây suy th n Theo CDC (National Diabetes fact Sheet), m t nghiên c u t i Hoa K và Puerto Rico n m 2008 cú 48.374 b nh nhân đái tháo đ ng b t đ u đi u tr ă

b nh th n m n giai đo n cu i B nh nhân đái tháo đ ngăth ngăm c cácăb nh

nh đ n n ng Bi n ch ng th n kinh là nguyên nhân th ngăg p nh t gây c t

đo n chi d i không do ch n th ng,ălà nguyên nhân làm t ng nguy c c tă

đo n c ng chân t ng h n 15 – 40 l n b nh nhân đái tháo đ ng

- Nhi m khu n: nhi m khu n da, r ng, hô h p, nhi m khu n ti tăni u

- c bi t b nh lý bàn chân do đái tháo đ ng th ng đ l i h u qu và di

1.5.2.1 Nhóm kích thích sinh insulin

o i u tr đái tháo đ ng typ 2

o Ph i u ng tr c b a nă10 – 20 phút đ kích thích c th sinh insulin

o Các thu c hay dùng: Diamicron MR, amaryl có tác d ng kéo dài 24 gi nên

ch c n u ng 1 l n/ ngày

o Tác d ng ph : có th gây h đ ng huy t quá m c, viêm gan do thu c

o Dùng cho b nh nhân đái tháo đ ngătyp 1 (ph i h p v i insulin) và đái tháo

đ ng typ 2

o U ng trong ho c ngay sau khi n

o Các thu c:ă Biguanid: hi nă nay ch ă dùng metformin, có bi tă d că là glucophage, mediator th ngău ng 2 đ n 3 l n/ngày, riêng avandia có th ău ng

1 l n/ngày

o Tác d ng ph : bu n nôn, a ch y, đau b ng, có th x y ra trong nh ng ngày

đ u, viêm gan nhi m đ c

o Không dùng thu c này v i ng i b nh suy gan, suy th n, suy tim, suy hô h p

vì có th gây nhi m toan lactic, ph n có thai

8

o Benfluorex: còn có tác d ng làm gi m triglycerid, bi t d c là mediaor 150

mg, có th u ng 1-3 l n/ngày, u ng trong ho c sau b a n

1.5.2.3 Nhóm c ch men alpha glucosidase

o Bi t d c đ c ph bi n là glucobay 50 mg, 100 mg, cóăth dùng 3 ngày/l n,ă

u ng thu c trong b a n

o Tác d ng ph hay g p: đ y b ng, sôi b ng, aăch y

o Không dùng cho ph n có thai và cho con bú

1.5.3.1 Ch đ nh:

 ái tháo đ ng typ 1

 ái tháo đ ng typ 2 ch đ nh đi u tr insulin khi

 Insulin nhanh: Tiêm tr c n 30 phút

 Insulin tác d ng trung bình: Tiêm tr c n sáng, chi u, tr c khi đi ng

 Insulin tácăd ng kéo dài: Tiêm 1 l n tr c khi n đi m tâm

 Không tiêm insulin nhanh tr c khi đi ng

10

1.6 C h ăđ n b nh nhân đái tháo đ ng

 m b o ch t đ m, béo, đ ng, vitamin, mu i khoáng, n c v i kh i l ng

h p lý Th c năph i phù h p v i t ng l a tu i vàăb nh lý kèm theo nh t nhă

HA, abces ph i

 Xây d ng ch đ n d a trên công th c cân n ng lý t ng (nên có v i BMI = 22)

 Calo/ngày: - N : 30calo/kg cân n ng c th /ngày

- Nam: 35 calo/kg cân n ng c th / ngày

 Cách ch bi n b o đ m giá tr dinh d ng và phòng b nh t t

1.6.2 Cách ch n 1 s ăth c ph m

 Ch t b t đ ng:

 G o: 200g/ngày, t ng ng v i 4 bát c m

 Khoai: khoai lang, khoai s , s n… kho ng 200 – 400g/ ngày

 H n ch ă n khoai tây, mi n dong, bánh m vì các lo i này d làm t ng nhanh

đ ng huy t (m i lo i ch nên n t i đa 1 l n/ ngày)

 Bánh ng t: không nên quá 30 gr/ngày, không n đ ng,ăk o, m tăongătr khi

 Không nên n qu s y khô, n lo i qu ít ng t (cam, d a, b i)

 Lo i qu nhi u ng t nh mít, xoài, chu i, na, n không quá 200g/ngày

 Chú ý n nên chia nhi u l n/ngày, không nên quá 400g các lo i qu / ngày

Khi th c hi n ch đ n c n chú ý th c n có nhi uăch t x , tránh th c n có nhi u tinh b t, h n ch món xào, rán n ng,ăquay, nên n món tr n salat, lu c Nên

gi l ch các b a năđúng gi

N ng l ng 1500calo, Protid: 84g, glucid: 214g, lipid:35g, chia b a n nh sau:

o Tr a: c m 1 bát đ y (70g g o), tr ng v t lu c: 1 qu , b p c i cu n th t n c

(b p c i 300g, th t n c 50g)

12

o Chi u: s a đ u nành không đ ng 200ml, d a 100g

o Chi u t i: c m 1 bát đ y (70g g o), đ u ph nh i th t rán(đ u ph ă1 bìa, th tă

n c 50gr, d u n 50g), canh rau 200g, đu đ 50g

c i thi n hay duy trì tình tr ng s c kh e

T p th thao: kh n ng thích ng v tim m ch, hô h p c và đ d o dai giúp c ă

th ho t đ ng hi u qu

Luy n t p th ng xuyên và đúng cách, phù h p v i s c kho là ph ngăpháp

đi u tr quan tr ng cho t t c b nh nhân đái tháo đ ngăvì nó có nhi u l i ích nh ămang l i nhi u n ng l ng h n, làm gi m c n, gi m tr m c m, lo âu, stress Vì v y

b nh nhân c n t v n đ b nh nhân hi u đ c t p luy nălà m t ph n c a quá trình

đi u tr b nh đái tháo đ ng b t k b nh nhân có yêu c u gi m cân hay không

C th :

 Làm gi m n ng đ đ ng máu c trong và sau khi luy n t p.ăKhông ch giúp

ki m soát đ ng máu hàng ngày ,mà n u luy n t p đ u đ n có th giúp c iă

th n vi c ki m soát đu ng máu t t h n trong th i gian dài

 Giúp c th làm t ng đ nh y c măv i insulin máu , do đó nhu c u insulin s ă

 T ng c ng th l c, c i thi n ch t l ng cu c s ng và tình tr ng kh e m nh nói chung

o Nên l a ch n n i t p luy n b ng ph ng, không g gh

o N i t p luy n có nhi u ng iăcùng t p nh : sân v n đ ng, nhà thi đ u, công viên

1.7.2.3 L a ch n th i đi m và th i gian luy n t p:

o Có nhi u lo iăhình luy n t p Tuy nhiên lên ch n lo iăhình luy n t p phù h pă

v i s c kho và tu i tác

o Bài t p phù h p nh t cho ng i đái tháo đ ng là đi b i b hàng ngày, t t nh t

đi bu i sáng và chi u mát, m i l n luy n t p t 30 – 40 phút

o H đ ng huy t: có th x y ra trong lúc t p luy n ho c sau khi k t thúc t păluy n

o M t s tr ng h p b nh nhân l i có t ng đ ng huy t do t p luy n quá n ng

o Có th xu t hi n c n đau th t ng c, lo n nh p tim , th m trí là nh i máu c tim

o Làm tr m tr ng thêm các bi n ch ng mãn tính do b nh đái tháo đ ng gây ra

m t, th n

14

1.8 Giáo d c s căkh e cho b nhănhân đái tháo đ ng

ái tháo đ ngăđ c coi là c n b nh l i s ng, nên giáo d c s c kh e là m tă

v n đ quan tr ng

Nhân viên y t c n gi i thích cho ng iăb nh hi u đ c t m quan tr ng c aă

ch đ dinh d ng và cách ch n th c ph m nh măc i thi n và ki m soát t t nh t

đ ng huy t

Theo dõi đ ng huy t r t quan tr ng: Th i gian th đ ngăhuy t th ng tr c

b a n, 2 gi sau khi n và tr c khi đi ng đang đ c khuy n cáo B nh nhân

ph i th đ ng máu b t c ălúc nào khi trong ng i có d u hi u đ ng máu lên cao

ho c xu ng th p

1.9 M cătiêu ki măsoátăđ ng huy t

ADA n m 2015 đưăđ a ra khuy n cáo ki m soát đ ng huy t

Theo ADA h th p HbA1C d i ho c quanh 7% đư đ c ch ng minh làm

gi m bi n ch ng m ch máu nh c a đái tháo đ ng và n u đ c th c hi n s m ngay sau khi ch n đoán đái tháoăđ ng thì liên qua đ năgi m b nh lý m ch máu l n

v lâu dài Do đó m c tiêu HbA1C h p lý cho nhi u b nh nhân ng i l n không mang thai là <7%

Tuy nhiên v i các b nh nhân có th i gian m c b nh ng n, th i gian s ng còn dài và không có b nh lý tim m ch đáng k thì ADA đư khuy n cáo có th đ a HbA1C

ki m soát ch t ch h n (<6,5%) n u b nh nhân không có h đ ng huy tăđáng k

ho c không có hi u qu b t l i khác c a li u pháp đi u tr

M c tiêu HbA1C <8% có th phù h p cho nh ng b nh nhân có ti n s h ăđ ngăhuy t tr m tr ng, kh n ng s ng còn h n ch , bi n ch ng m ch máu nh và m ch máu l n tr m tr ng, tình tr ng b nh lý đi kèm nhi u, và nh ngăb nh nhân đáiătháo

đ ng nhi u n m mà nh ng ng i này m c tiêu chung khó đ t đ c m c dùăđư

đ c giáo d c đái tháo đ ng, ki m soát đ ng huy t phù h p

M c tiêu ki m soát đ ng máu theo ADA

 HbA1C < 6,5%

 ng huy t lúc đói 5 – 7,2 mmol/l

 ng huy t sau 2 gi làm nghi m pháp dung n p glucose <9 mmol/l

 Huy t áp < 140/90

1.10 M t s nguyên nhân nh h ng đ n k t qu đi u tr đái tháo đ ng

Hi p h i đái tháo đ ng Hoa K n m 2014 đó đ a ra m t s rào c n nhă

h ng đ n k t qu ki m soát đ ng máu c a b nh nhân đái tháo đ ng nh :

- Thu nh p hàng tháng c a b nh nhân và gia đình b nh nhân

- S thi u hi u bi t hay hi u bi t không đ y đ v b nh đái tháo đ ng

- M t s b nh nhân lo l ng quá v b nh c ng là nguyên nhân nh h ng đ nă

k t qu đi u tr

- K t qu ki m soát đái tháo đ ng c ng h n ch m t s b nh nhân m că

ch ng tr m c m

- Trách nhi m vàăs quan tâm c a gia đình v i b nh nhân đái tháo đ ng c ngă

là y u t tác đ ng đ n quá trình ki m soát đ ng máu c a b nh nhân

16

C h ng 2

2.1 i t ng

89 b nh nhân đư đ c xác đ nh ch n đoán đái tháo đ ng ≥ 3 tháng vào n m

đi u tr n i trú t i khoa n i II b nh vi n Xanh Pôn t tháng 7/2013 đ n tháng 10/2013

 B nh nhân đi u tr n i trú t i khoa N i II b nh vi n Xanh Pôn t T7/2013

 B nh nhân đ c ch n đoán và đi u tr đái tháo đ ng < 3 tháng

 B nh nhân hôn mê ho c có r i lo n ý th c

 B nh nhân không đ ng ý tham gia ph ng v n

 B nh nhân đã đ c ph ng v n m t l n trong th i gian ti n hành nghiên c u

2.2 P h ng pháp nghiên c u

Nghiên c u mô t c t ngang

 M iăb nh nhân đ tiêu chu n đ c ch n vào nghiên c uăs đ c phát b câu

h i t đi n đ thu th p các y u t , thông tin v s hi u bi t đ i v i b nh đáiătháo đ ng, đánh giá tuân th đi u tr c a b nh nhân đái tháo đ ng

 B câu h i này đ c xây d ng trên c s câu h i ng , ng n, có nhi u l a

 Ph n C: Thu th p thông tin v tuân th đi u tr

 Ph n D: M t s lý do c b n làm cho b nh nhân không áp d ng đ c nh ng

18

C h ng 3

K TăQU NGHIÊN C U

3.1 c đi m chung c aănhóm nghiên c u

D a vào th i gian t khi phát hi n đái tháo đ ng đ n th i đi m nghiên c u chúng tôi chia b nh nhân làm 2 nhóm:

Nhóm 1: Th i gian phát hi n đái tháo đ ng ≤ 1 n m

Nhóm 2: Th i gian phát hi n đái tháo đ ng > 1 n m

Nam N

<40 40-<50 50-<60 >60 Nhóm tu i

Bi u đ 3.1: Nhóm tu i

Nh n xét:

Trong nghiên c u c a chúng tôi s b nh nhân > 50 tu i là ch y u, trong đó

b nh nhân n nhi u h n nam