Đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con ở phụ nữ nhiễm HIV tỏng độ tuổi sinh đẻ tại khoa Truyền nhiễm, bệnh viện Bạch Mai

Nhóm c ch men sao chép ng c nucleoside và nucleotide NRTI: Zidovudine AZT, Tenofovir TDF, Lamivudine 3TC Nhóm c ch men sao chéo ng c không ph i là nucleoside NNRTI: Efavirenz EFV, nevira

b n quan tr ng nh “Lu t Phòng, ch ng nhi m virus gây ra h i ch ng suy gi m

mi n d ch m c ph i ng i (HIV/AIDS)”, “Chi n l c qu c gia phòng, ch ng

HIV/AIDS Vi t Nam đ n n m 2010 và t m nhìn 2020”, “Ch ng trình hành đ ng

qu c gia v d phòng lây truy n HIV t m sang con” Nh đó, công tác PLTMC

đã đ t đ c nh ng k t qu đáng khích l , b c đ u làm gi m t l lây truy n HIV

t m sang con n c ta [6,7,8]

Theo báo cáo c a C c phòng ch ng HIV (VAAC): trong quý I/2015, s ph

n mang thai đ c xét nghi m sàng l c là 214.000 ng i và phát hi n nhi m HIV là

404 ng i (chi m 0,19%) trong đó có 232 bà m nhi m HIV đ c đi u tr d phòng

lây truy n HIV t m sang con T ng s tr đ ra t m nhi m HIV là 274 tr và

đ c d phòng 256 tr (chi m 96,7%) T l lây truy n HIV t m sang con đã

gi m 10,8% n m 2010 còn 3,2% n m 2014[5]

Tuy nhiên, công tác PLTMC v n còn g p nhi u khó kh n, thách th c, nh tình

hình lây nhi m c a virus HIV có nhi u di n bi n ph c t p, nguy c lan ra c ng

đ ng, đ c bi t là nhóm nguy c cao (ng i tiêm chích ma túy, ph n bán dâm, nam

quan h đ ng gi i) T l ng i nhi m HIV đ c phát hi n lây nhi m HIV qua

đ ng tình d c là 52%, t p trung ch y u nam gi i 66%, n gi i 34% trong đó

90% n gi i l a tu i 20-49 tu i T l ng i nhi m HIV đ c phát hi n ti p

t c có xu h ng gia t ng trong n gi i [3]

Theo báo cáo c a t ch c th gi i (WHO) n m 2014: n c có thu nh p

trung bình và th p: n m 2013 có 1.450.000 ph n nhi m HIV mang thai, có

966.000 ph n nhi m HIV mang thai đ c đi u tr ARV chi m 67%, có

240.000 tr nhi m m i HIV gi m 40% so v i n m 2009 có 400.000 tr nhi m

m i HIV [22, 23]

Hi n nay, ng i nhi m HIV đ c ti p c n các d ch v ch m sóc và đi u tr

b ng thu c ARV t r t s m và ph n nhi m HIV mang thai c ng có đ c tr thu c

ARV ngay khi mang thai theo Q s 3047/Q -BYT ngày 22 tháng 7 n m 2015 c a

B tr ng B Y t K t qu lâm sàng c a vi c s d ng ARV cho th y kh n ng kéo

dài tu i th và ch t l ng cu c s ng c a b nh nhân HIV/AIDS đã đ c c i thi n rõ

r t [12, 19, 20] T nh ng hi u qu , l i ích c a vi c ch m sóc và đi u tr

HIV/AIDS, ng i ph n nhi m HIV s c kh e ngày m t c i thi n, nhi u ph n

nhi m HIV đã sinh con và nhi u ph n nhi m HIV c ng có nguy n v ng sinh con trong t ng lai ây c ng chính là nguy n v ng chính đáng c a ng i nhi m HIV

Vì v y chúng tôi ti n hành làm nghiên c u đ tài “ ánh giá ki n th c, thái đ ,

th c hành d phòng lây truy n HIV t m sang con ph n nhi m HIV trong đ

tu i sinh đ t i Khoa Truy n nhi m, B nh vi n B ch Mai” tìm hi u v ki n

th c, thái đ , th c hành d phòng lây truy n HIV t m sang con v i các m c tiêu:

1 Mô t “ki n th c d phòng lây truy n HIV t m sang con ph n nhi m

HIV trong đ tu i sinh đ t i Khoa Truy n nhi m, B nh vi n B ch Mai”

2 Mô t “thái đ và th c hành d phòng lây truy n HIV t m sang con

nhóm đ i t ng trên”

3

T NG QUAN TÀI LI U

1.1 iăc ngăv HIV/AIDS

HIV đ c vi t t t c a c m t : “Human Immunodeficiency Virus” có ngh a là

virus gây ra h i ch ng suy gi m mi n d ch ng i [1]

AIDS đ c vi t t t c a c m t “Accquired ImmunoDeficiency Syndrome” có ngh a là “H i ch ng Suy gi m Mi n d ch M c ph i” c đi m sinh h c c a HIV

là sau khi xâm nh p c th ng i nhi m s phát tri n nhân lên trong h mi n d ch

ch y u là t bào lympho TCD4 và phá h y các t bào mi n d ch Khi các t bào

mi n d ch suy gi m, s t o thu n l i cho s xu t hi n c a các b nh nhi m trùng c

h i, và gây ra các tri u ch ng liên quan và các b nh lý kh i u Nguyên nhân chính gây t vong ng i nhi m HIV là do các b nh nhi m trùng c h i Tuy nhiên, do

ch a có vaccin phòng b nh và do nh ng hành vi nguy c d n đ n tình tr ng lây lan

b nh trong c ng đ ng, nh h ng đ n kinh t , xã h i c a m i qu c gia, vì v y HIV/AIDS đang là m i quan tâm c a n n y t toàn c u [1]

1.2 D ch t h c c a nhi m HIV

1.2.1 Tác nhân gây b nh

G m HIV1 (Do L.Montagnier và c ng s tìm ra n m 1983 và đ c Robert

Gallot kh ng đ nh n m 1984) và HIV2 (do Bacrrin và c ng s tìm ra t i Trung Phi vào n m 1986) ây là các Retrovirus thu c h Lentivirus[11]

1.2.1.1 Hình th và c u trúc

Hình 1.1: Hình nh c u trúc c a virus HIV [16]

HIV có hình c u, đ ng kính 110 nanomet, g m 3 l p, l p ngoài cùng là l p

v có nhi u ch i nhú, ti p theo là l p bao trong và trong cùng là b gen c a virus Gen virus g m có 2 s i ARN và m t s men quan tr ng, nh men sao chép ng c

Reverse transcriptase (RT) B gen g m 3 gen chính là envelop (env) mã hóa vùng

v , gen polymerase (pol) mã hóa các enzym, và gag mã hóa các gen c u trúc Riêng

gen env có tính đ t bi n r t cao t 2 HIV ban đ u, HIV đ t bi n thành 3 nhóm l n

M, N và O Trong nhóm M l i có s đ t bi n nhi u, t o ra các d i nhóm khác nhau

nh CRF 01-AE, CRF 01 B…[15]

1.2.1.2 HIV gây nhi m và nhân lên

HIV gây nhi m t bào v t ch qua các b c: G n lên b m t c a t bào c m

th , sau đó là quá trình c m neo và hòa màng, ti p theo ARN c a virus s xâm nh p

vào t bào v t ch r i đ c hình thành s tích h p vào b gen c a t bào v t ch t o

thành d ng ti n virus

S nhân lên c a virus: sau khi tích h p vào b gen c a t bào v t ch , HIV có

th d ng ti m tàng ho c phát tri n, d ng ti m tàng, HIV ch t n t i d i d ng

ti n virus mà không nhân lên

Khi g p thu n l i (các y u t đ ng lây nhi m), HIV s nhân lên qua 4 b c:

sao mã t ti n virus thành ARN c a HIV và ARN thông tin

D ch mã: nh ARN thông tin, t bào v t ch s t ng h p các protein c n cho virus

L p ráp các s n ph m sau khi d ch mã

N y ch i qua màng t bào

M c sinh s n c a virus ph thu c vào ch ng lo i virus và t bào b nhi m Quá trình nhân lên c a HIV s gây đ c t bào và h y ho i t bào v t ch qua h p

bào ho c qua thoái hóa Ng i ta th y t l c 5 virus đ c nhân lên s phá h y m t

t bào TCD4 Do v y nhi m HIV có th i k b nh kéo dài t nhi u tháng đ n

nhi u n m Cho đ n nay, chúng ta v n ch a tìm ra đ c thu c đ di t ph n gen

này Hi n có 2 nhóm thu c chính đ c đ a vào đi u tr nhi m HIV/AIDS là nhóm

thu c c ch men sao mã ng c và thu c c ch s nhân lên c a HIV Nh ng

thu c này đ c cho gan, th n và h th ng t o máu nên c n cân nh c đ ph i h p các

thu c[13]

5

1.2.1.3 S c đ kháng

HIV r t d b tiêu di t b i các tác nhân lý hóa thông th ng d ng l ng v i

nhi t đ 560 ch t trong 20 phút d ng đông khô, nhi t đ 680 HIV b di t trong 2

gi Các hóa ch t nh n c Javel b t ho t HIV trong 20 phút C n 700 di t HIV trong 3-5 phút Các hóa ch t có clo b t ho t HIV trong vòng 15-20 phút, pH ki m

ho c toan đ u di t HIV nhanh[15]

1.2.2 Cácăđ ng lây truy n c a HIV

ng lây truy n HIV vào c th : virus HIV xâm nh p vào c th qua đ ng máu, đ ng sinh d c và m b nhi m HIV truy n sang cho con trong th i k chu

sinh Virus HIV có nhi u trong máu, tinh d ch, d ch ti t âm đ o c a ng i nhi m

HIV/AIDS Trong s a m c ng ch a virus HIV v i s l ng th p h n Ngoài ra

c ng tìm th y HIV trong các d ch khác c a c th : n c b t, đ m, n c

m t…nh ng v i s l ng r t ít không đ đ lây b nh Vì v y HIV có th lây qua 3

đ ng[11]:

1 Qua quan h tình d c v i m t ng i b nhi m HIV n u không dùng bao cao

su (quan h tình d c qua đ ng âm đ o, qua mi ng, qua h u môn)

2 Qua đ ng máu nh n máu c a ng i nhi m HIV do truy n máu, dùng chung b m kim tiêm, các v t s c nh n đâm qua da mà không đ c ti t trùng đúng

cách, b dính máu và d ch c a ng i nhi m HIV qua các v t th ng h

3 M b nhi m HIV có kh n ng truy n cho con qua quá trình mang thai,

trong lúc chuy n d và cho con bú s a m

Hình 1.2 Hình nh đ ng lây truy n c a virus HIV

ng lây truy n HIV t m sang con: lây truy n t m sang con hay còn g i

là lây nhi m d c ho c lây nhi m b m sinh Virus HIV có th t máu m , nhau thai,

n c i, d ch ti t c t cung, âm đ o ho c t s a m thông qua tu n hoàn nhau thai,

qua da niêm m c đ ng tiêu hóa truy n sang bào thai ho c tr s sinh HIV đ c

truy n t m sang con khi thai còn n m trong t cung, khi chuy n d và trong th i

k cho bú T t c nh ng tr c a bà m có HIV d ng tính đ u có kh n ng lây

nhi m HIV nh ng th c t ch có kho ng 30-35% con c a các bà m này b nhi m

HIV và t l lây nhi m HIV ngày càng gi m n u bà m đ c ch m sóc và đi u tr

HIV/AIDS đ y đ [10]

HIV truy n t m sang con khi thai còn n m trong t cung: HIV t máu c a

m qua màng nhau thai vào bào thai Màng nhau thai tr nên m ng h n trong nh ng

tháng c a th i k thai nghén S lây tuy n này có th x y ra su t t nh ng tháng

đ u cho đ n khi đ tháng c a thai nhi do HIV đ c truy n tr c ti p t m sang thai

nhi qua nhau thai Ng i ta c ng th y HIV trong t ch c não, th n, gan c a bào

thai Tuy nhiên, c ch virus HIV truy n qua nhau thai r t ph c t p và tùy thu c

vào t ng cá nhân thai ph Bánh nhau thai có m t màng ng n cách v i t cung c a

ng i m đ b o v thai nhi Thông th ng m m b nh r t khó đi qua màng ng n

cách này, s ng n cách này đã b o v cho kho ng 60-70% con c a các bà m nhi m

HIV không b lây nhi m HIV Tuy nhiên khi b nhi m HIV, có th có m t s tác

đ ng làm gi m kh n ng ch ng đ nên đã cho phép HIV trong máu m tr c ti p qua màng ng n cách này sang thai nhi ho c nh ng tháng cu i, màng ng n cách này

m ng đi càng làm thu n l i cho virus tr c ti p t máu m sang thai nhi Virus c ng

có th t các t bào b ch c u có ch a HIV, l t qua màng ng n cách này mà sang

thai nhi Trong nh ng tr ng h p viêm nhi m ba tháng đ u hay ba tháng gi a,

màng nhau b thay đ i c u trúc làm cho virus d dàng sang thai nhi Trong ba tháng

cu i b dày c a các h i bào các gai rau m ng, virus d xâm nh p vào thai nhi[6] HIV lây truy n trong chuy n d : T cung co bóp và ch y máu, các v t rách âm

đ o và c t cung gây ch y máu Trong chuy n d , các c n co t cung làm c t

cung xóa và m , làm t n th ng các m ch máu nh gây ch y máu vào đ ng sinh

d c thai ph Khi ch y máu vào âm đ o làm t ng nguy c nhi m HIV khi thai đi qua âm đ o c a ng i m Khi th m khám làm xây x c thành âm đ o, c t cung

7

gây ch y máu t ng i m vào đ ng sinh d c N u cu c đ có can thi p nh c t

t ng sinh môn, forcep…thì các m ch máu l n b t n th ng, máu ch y nhi u làm

t ng kh n ng nhi m HIV cho thai nhi Khi thai nhi qua đ ng âm đ o đ ra ngoài

có th tr nu t dch âm đ o có ch a virus HIV vào đ ng tiêu hóa Nh ng ch xây

x c da và niêm m c c a tr s sinh do th m khám hay th thu t virus HIV qua

nh ng ch xây x c đó mà xâm nh p vào thai nhi[6]

HIV lây truy n qua s a m : S a m có ch a HIV, núm vú b ch n th ng và

có th b ch y máu s làm t ng nguy c lây truy n HIV n u tr bú m Trong th i

k sau đ , HIV t nh ng b ch c u trong máu m qua các m ch máu th m th u vào

các nang s a r i qua s a m mà sang con Vì v y ng i ta khuyên nh ng ph n

nhi m HIV, khi có đi u ki n và có nh ng th c n thay th không nên cho con bú

mà nên nuôi con b ng th c n thay th đ c t ngu n lây HIV qua s a m S lây

truy n HIV t m sang con có th x y ra ba giai đo n c a thai k v i t l lây

truy n khác nhau, lây truy n cao nh t là trong lúc chuy n d , trong th i k mang thai, trong th i k cho con bú[6]

1.2.3 Ch năđoán

Các ph ng pháp xét nghi m HIV ng i l n m u huy t thanh c a m t

ng i đ c coi là d ng tính v i HIV khi m u đó d ng tính c ba l n xét nghi m

b ng ba lo i sinh ph m v i các nguyên lý và kháng th khác nhau[2]

Ch n đoán nhi m HIV tr sinh ra t nh ng ng i m nhi m HIV:

Tr <18 tháng tu i, xét nghi m virus h c (kháng nguyên p24, PCR-ADN ho c PCR-ARN) d ng tính

Tr ≥ 18 tháng tu i, xét nghi m tìm kháng th HIV d ng tính b ng ba

ph ng pháp nh đ i v i ng i l n

i v i tr có bú m , c n xét nghi m sau khi tr ng ng bú m hoàn toàn 6

tu n Ch n đoán s m nhi m HIV cho tr sinh ra t bà m có nhi m HIV giúp bác

s đi u tr có quy t đ nh đi u tr s m nh t cho tr Theo khuy n cáo c a t ch c

y t th gi i, t t c tr em sinh ra t m có nhi m HIV c n đ c ch n đoán s m

nhi m HIV t tu n 4-6 đ đ c đi u tr s m, không c n ch có d u hi u lâm

sàng ho c mi n d ch[4]

1.2.4 Phơnăgiaiăđo n nhi m HIV ng i l n

Phơnăgiaiăđo n lâm sàng

Nhi m HIV ng i l n đ c phân thành 4 giai đo n lâm sàng, tùy thu c vào

tri u ch ng b nh liên quan đ n HIV ng i nhi m (B ng 1.1)

B ng 1 1:ăPhơnăgiaiăđo n lâm sàng HIV ng i l n[14]

Giaiăđo n lâm sàng 1: Không tri u ch ng

_ Không có tri u ch ng _ H ch to toàn thân dai d ng

Giaiăđo n lâm sàng 2: Tri u ch ng nh

_ Sút cân m c đ v a không rõ nguyên nhân (<10% tr ng l ng c th ) _ Nhi m trùng hô h p tái di n (viêm xoang, viêm amidan, viêm tai gi a,

viêm h u h ng)

_ Zona (Herpes zoster) _ Viêm khóe mi ng _ Loét mi ng tái di n _ Phát ban dát s n, ng a

_ Viêm da bã nh n

_ Nhi m n m móng

Giaiăđo n lâm sàng 3: Tri u ch ng ti n tri n

_ Sút cân n ng không rõ nguyên nhân (>10% tr ng l ng c th ) _ Tiêu ch y không rõ nguyên nhân t ng đ t ho c liên t c kéo dài h n 1 tháng _ Nhi m n m Candida mi ng tái di n B ch s n d ng lông mi ng

_ Lao ph i _ Nhi m trùng n ng do vi khu n (viêm ph i, viêm m màng ph i, viêm đa

c m , nhi m trùng x ng kh p, viêm màng não, nhi m trùng huy t) _ Viêm loét mi ng ho i t c p, viêm l i ho c viêm quanh r ng

_ Thi u máu (Hb<80g/L), gi m b ch c u trung tính (<0.5x109/L), và ho c

gi m ti u m n tính (<50x109/L) không rõ nguyên nhân

9

Giaiăđo n lâm sàng 4: Tri u ch ng n ng

_ H i ch ng suy mòn do HIV (sút cân>10% tr ng l ng c th , kèm theo

s t kéo dài trên 1 tháng ho c tiêu ch y kéo dài trên 1 tháng không rõ nguyên nhân)

_ Viêm ph i do Pneumocystis jiroveci (PCP)

_ Nhi m Herpes simplex m n tính ( môi mi ng, c quan sinh d c, quanh

h u môn kéo dài h n 1 tháng, ho c b t c đâu trong n i t ng)

_ Nhi m Candida th c qu n (ho c nhi m candida khí qu n, ph qu n ho c ph i) _ Lao ngoài ph i

_ Sarcoma Kaposi

_ B nh do cytomegalovirus (CMV) võng m c ho c các c quan khác _ B nh do Toxoplasma h th n kinh trung ng

_ B nh lý não do HIV

_ B nh do Cryptoccocus ngoài ph i bao g m viêm màng não

_ B nh do Mycobacteria avium complex (MAC) lan t a

_ B nh lý não ch t tr ng đa ti n tri n

_ Tiêu ch y m n tính do Isospora

_ B nh do n m lan t a (b nh n m Pencillium, b nh n m Histoplasma ngoài ph i) _ Nhi m trùng huy t tái di n

_ U lympho não ho c u lympho non-Hodgkin t bào B

_ Ung th c t cung xâm nh p (ung th bi u mô)

_ B nh do Leishmania lan t a không đi n hình

_ B nh lý th n do HIV

_ Viêm c tim do HIV

Phơnăgiaiăđo n mi n d ch

Phân giai đo n mi m d ch: tình tr ng mi n d ch c a ng i l n nhi m HIV

đ c đánh giá thông qua ch s t bào CD4

B ng 1.2 Phơnăgiaiăđo n mi n d ch nhi m HIV/AIDS ng i l n[12]

1.2.5 Tiêu chu n ch năđoánănhi m HIV ti n tri n (bao g m AIDS)

Có b nh lý thu c giai đo n lâm sàng 3 ho c 4 (ch n đoán lâm sàng ho c xác

đ nh) và/ho c s l ng CD4 < 350 TB/mm3[2]

AIDS đ c xác đ nh khi ng i nhi m HIV b t k b nh lý nào thu c giai

đo n 4 (ch n đoán lâm sàng ho c xác đ nh) ho c s l ng CD4 < 200 TB/mm3[2]

1.3 i u tr thu căkhángăHIVă(đi u tr ARV)

1.3.1 M căđíchăc aăđi u tr ARV

c ch s nhân lên c a virus và kìm hãm l ng virus trong máu m c th p nh t

Ph c h i ch c n ng mi n d ch, gi m nguy c m c các b nh nhi m trùng c h i

C i thi n ch t l ng cu c s ng và t ng kh n ng s ng sót cho ng i b nh

Gi m lây truy n HIV sang b n tình, gi m lây truy n HIV t m sang con [3]

1.3.2 Các nhóm thu căARVăđ c s d ng Vi t Nam

Nhóm c ch men sao chép ng c nucleoside và nucleotide (NRTI):

Zidovudine (AZT), Tenofovir (TDF), Lamivudine (3TC)

Nhóm c ch men sao chéo ng c không ph i là nucleoside (NNRTI):

Efavirenz (EFV), nevirapine (NVP)

Nhóm c ch men protease(PI): Lopinavir/Ritonavir LPV/r [2]

11

1.3.3 Tiêu chu n b tăđ uăđi u tr ARV

B ng 1.3: Tiêu chu n b tăđ uăđi u tr ARVă(đ iăt ngăng i l n) [3] iăt ng Ch đ nhăđi u tr ARV

1.4 Phòng ng a lây truy n HIV t m sang con

i u tr phòng lây truy n m con: gi m n ng đ HIV trong máu, các ch t

dch c th và các mô c a m b ng cách s d ng thu c thu c ARV theo h ng d n

c a B Y t

Qu n lý thai nghén trong su t th i k mang thai: có th áp d ng ph ng

pháp l y m đ tránh chuy n d , v i, tránh th thu t c t t ng sinh môn, forcep đ

gi m nguy c ti p xúc

Qu n lý th i k bú m : không bú m s lo i tr đ c nguy c ti p xúc sau

sinh, cai s a s m làm gi m th i gian ti p xúc và cho tr dùng s a công th c hoàn toàn có th làm gi m lây truy n HIV t m sang con

Qu n lý ch măsócătheoădõiătr đ c sinh ra t bà m nhi m HIV: t v n

đ y đ cho các bà m đ bà m cho tr u ng thu c đi u tr ph i nhi m cho tr

ngay sau sinh và theo dõi tình tr ng ph i nhi m c a tr cho đ n khi tr đ c 18

tháng tu i

T ăv nătr c khi có mong mu n sinh con, khi mang thai, sau khi sinh con cho các ph n nhi m HIV phòng lây truy n HIV t m sang con: đóng vai trò

quan tr ng, c n ph i t v n cho t t c ph n nhi m HIV bi t nguy c và c ch lây

truy n c a HIV t m sang con, giúp cho các ph n nhi m HIV bi t cách phòng

ch ng trên c s đó góp ph n h n ch và ng n c n s lây nhi m t m sang con Công tác t v n, giáo d c s c kh e v d phòng lây truy n HIV t m sang con

giúp các ph n nhi m HIV bi t tình tr ng s c kh e hi n t i c a b n thân, nguy c

truy n HIV sang cho con và th o lu n đ tìm cách gi i quy t h p lý nh t nh m c t

đ ng lây truy n t m sang con ho c gi m thi u t i đa nh ng tác đ ng x u c a

HIV cho m và con c ng nh lây nhi m cho c ng đ ng Phòng lây truy n HIV t

m sang con là m t ki n th c m i, n u không đ c t v n cung c p thông tin thì

các ph n nhi m HIV đang mang thai hay ph n nhi m HIV có k ho ch sinh con

không bi t đ th c hi n d phòng lây truy n HIV t m sang con [9]

1.5 Gi i thi u v PKNT HIV-Khoa Truy n nhi m-B nh vi n B ch Mai

Khaiătr ng: ngày 20 tháng 11 n m 2009

Tài tr b i: qu PEPFAR (qu h tr kh n c p phòng ch ng AIDS c a t ng

th ng Hoa K ), d án h tr phòng, ch ng HIV/AIDS t i Vi t Nam US.CDC)

(VAAC-Ch căn ngănhi m v :

Là phòng khám tuy n cu i cùng ch m sóc và đi u tr toàn di n cho ng i l n

nhi m HIV, n i cung c p đi u tr thu c ARV b c 1 và b c 2, k t h p đi u tr và d

phòng các b nh nhi m trùng c h i cho ng i b nh, ch n đoán th t b i đi u tr ARV cho ng i nhi m HIV, h tr chuy n tuy n đi u tr , cung c p các d ch v ch m sóc

gi m nh , h tr tâm lý-xã h i, t v n và đi u tr d phòng lây nhi m HIV

Tình hình b nh nhân tính đ n 30/6/2015: s b nh nhân đang qu n lý: 1233

b nh nhân, nam gi i: 772 b nh nhân (chi m 63.2%), n gi i: 451 b nh nhân (chi m 36.8%)

13

1.6 T ng quan các công trình nghiên c u v ki n th c,ăătháiăăđ , th c hành v d phòng lây truy n HIV t m sang con

1.6.1 Trên th gi i

Nghiên c u c a Stanton C K, Holtz S A (2006) Togo, k t qu có 93.8%

ph n cho r ng HIV lây qua đ ng quan h tình d c; 80.5% lây truy n do

ti p xúc tr c ti p v i máu và 27.1% thai ph bi t HIV lây truy n t m sang con Các k t qu c a nghiên c u này cho th y ph n mang thai Togo có

ki n th c khá t t v HIV/AIDS Thái đ đ i v i d phòng lây truy n HIV t

m sang con khá tích c c nh ng m t s hành vi nh s d ng bao cao su v n c n

đ c c i thi n [21]

1.6.2 T i Vi t Nam

Nghiên c u c a Nguy n Vi t Ti n, D ng Lan Dung, Quan Hà và c ng

s (2010), nghiên c u t i 7 c s s n khoa l n phía B c, k t qu cho th y t l

ph n mang thai nhi m HIV là 0.34% Dch đang t n công vào ph n đ tu i

sinh s n, đa s đ tu i t 20-34 tu i (90%), và ph n l n mang thai l n đ u

(66.3%) Ph n l n phát hi n nhi m HIV khi chuy n d đ chi m 57.9%, phát hi n trong giai đo n mang thai là 42.1% Lây truy n t m sang con trong giai đo n

mang thai là 77.8 % và trong khi sinh là 22.2% Có 18.7% thai ph ch a đ c ti p

c n v i đi u tr do phát hi n nhi m HIV vào quá mu n khi chuy n d [18]

Nghiên c u c a Tr n Tôn, V Xuân Th nh, L ng Qu Anh và c ng

s (2010), k t qu cho th y t l tr nhi m HIV sinh ra t m nhi m HIV có tham gia phòng lây truy n m con đ y đ là 5.5% và t m đ c d phòng không đ y

đ là 23.8%, n u m bi t nhi m HIV tr c ho c trong khi mang thai và có u ng

thu c ARV d phòng thì t l tr có HIV d ng tính là 3.4% và 4% N u m ch

đ c xét nghi m HIV d ng tính lúc đ n sinh và ch u ng d phòng 1 li u duy

nh t thì t l nhi m HIV cao h n là 17.7% Qua đó ta th y n u ph n nhi m HIV

đ c ch m sóc ti n s n t t và s m tham gia vào ch ng trình phòng lây

truy n HIV t m sang con thì s làm gi m đáng k kh n ng lây truy n HIV

sang cho con [10]

Nghiên c u c a Nguy n Th Liên Ph ng, Lê Th Thanh Vân (2010),

k t qu cho th y, t l nhi m HIV/AIDS s n ph là 0.55%, ghi nh n b nh

đang t n công vào ph n tr , đa s l a tu i t 20-34 tu i chi m 93.3%, ph n l n

s n ph có trình đ trung h c ph thông (77.1%), t l lây ph n nhi m HIV lây

t ch ng là 98.1% T l phát hi n nhi m HIV trong khi chuy n d khá cao (39%), 100% tr s sinh đ c ch m sóc đ c bi t và đi u tr ARV, 100% s n ph

đ c t v n không cho con bú và đ c c p s a [17]

15

2.1.ă aăđi m, th iăgianăvƠăđ iăt ng nghiên c u

Là ph n nhi m HIV trong đ tu i t 18 đ n 45 đang theo dõi, đi u tr ngo i

trú t i Khoa Truy n nhi m, B nh vi n B ch Mai

2.1.3.1 Tiêu chu n ch n m u

Ph n nhi m HIV trong đ tu i t 18 đ n 45

Ph n nhi m HIV đang theo dõi, đi u tr ngo i trú t i Khoa Truy n nhi m,

Ph n nhi m HIV không có đ s c kh e đ tr l i b câu h i nghiên c u

Ph n nhi m HIV t ch i tham gia nghiên c u

2.2 Ph ngăphápănghiênăc u nghiên c u

2.2.1 C m u và ch n m u nghiên c u

C m u: 97 b nh nhân đ t tiêu chu n l a ch n đ n tái khám t tháng 5 n m

2015 đ n tháng 7 n m 2015 t i Khoa Truy n nhi m, B nh vi n B ch Mai

Ch n m u nghiên c u: T danh sách t ng b nh nhân nhi m HIV đang theo

dõi ngo i trú t i Khoa Truy n nhi m l c l y danh sách b nh nhân là n và có đ

tu i t 18 đ n 45 tu i, sau đó s p x p danh sách này theo tên b nh nhân v n t A-Z,

l c ng u nhiên 30% s b nh nhân trong sách sách trên đ c 100 b nh nhân, t danh

sách 100 b nh nhân này ti n hành ti p c n b nh nhân khi b nh nhân đ n tái khám

t i Khoa Truy n nhi m, l a ch n b nh nhân vào nghiên c u theo tiêu chu n l a

ch n b nh nhân, n u s b nh nhân ph ng v n không đ s b nh nhân c n ph ng

v n thì ti p t c l c ng u nhiên t danh sách sau khi l c ng u nhiên t 100 b nh

nhân đ n khi đ s l ng b nh nhân c n tuy n vào nghiên c u T 30% s l ng

b nh nhân là n gi i, trong đ tu i sinh đ tham gia vào nghiên c u chúng tôi có th

có nh ng k t qu , k t lu n chung v ki n th c, thái đ , th c hành v d phòng lây

truy n HIV ph n nhi m HIV trong đ tu i sinh đ t i Khoa Truy n nhi m,

B nh vi n B ch Mai

2.2.2 Thi t k nghiên c u

Chúng tôi áp d ng ph ng pháp mô t c t ngang, kh o sát trên b nh nhân

nhi m HIV là n gi i trong đ tu i t 18 đ n 45 tu i, đang theo dõi, đi u tr ngo i

trú và đ n tái khám t tháng 5 n m 2015 đ n tháng 7 n m 2015 t i Khoa Truy n

nhi m, B nh vi n B ch Mai

2.2.3 N i dung nghiên c u và các bi n s nghiên c u

Thông tin chung: tu i, đ a ch , ngh nghi p, trình đ h c v n, tình tr ng hôn

nhân, đ ng lây nhi m HIV, th i gian nhi m HIV, s con hi n t i, s con nhi m

HIV, tình tr ng nhi m HIV c a ch ng, b n tình hi n t i… (theo ph l c 1)

Ki n th c c a ng i b nh v đ ng lây truy n HIV, ki n th c v phòng lây truy n HIV t m sang con: đ ng lây truy n HIV, các th i k lây truy n

HIV t m sang con, các y u t làm t ng nguy c lây truy n HIV sang cho tr ,

ngu n th c n t t nh t tránh lây truy n HIV sang cho tr … (theo ph l c 1)

Th c hành c a ng i b nh: th c hành tuân th đi u tr , t tìm hi u thông tin

v d phòng lây truy n HIV t m sang con, đi khám phát hi n các b nh lây nhi m qua đ ng tình d c khi có k ho ch sinh con, th c hành tình d c an toàn, s d ng

các bi n pháp tránh thai khi ch a có k ho ch sinh con, thông báo v i nhân viên y

t khi có thai…(theo ph l c 1)

Tháiăđ c a ng i b nh: quan đi m v vi c sinh con c a ng i nhi m HIV,

quan đi m v ph n nhi m HIV ch nên có k ho ch sinh con khi tình tr ng s c

kh e c a b n thân t t (đi u tr ARV, CD4 cao), ph n nhi m HIV nên ti t l tình

tr ng HIV c a b n thân khi đ n khám hay đ a con mình đi khám t i các c s y t ,

ph n nhi m HIV nên có k ho ch cho d đ nh sinh con c a b n thân, ph n

nhi m HIV nên tuân th đi u tr theo ch đ nh c a nhân viên y t …(theo ph l c 1)

17

Thông tin l y t b nh án: th i gian nhi m HIV (tính t lúc đ i t ng có k t

qu kh ng đ nh nhi m HIV đ n lúc tham gia nghiên c u), đ ng lây nhi m HIV c

th trên t ng ng i b nh tham gia nghiên c u…

B câu h i ph ng v n b nh nhân trong nghiên c u đ c xây d ng trên đ c

đi m c a b nh nhân đang theo dõi Khoa Truy n nhi m, B nh vi n B ch Mai, do

th y giáo h ng d n cùng em xây d ng, ch a t ng đ c ki m đ nh tr c khi ti n

B nh nhân đ tiêu chu n s đ c nghiên c u viên gi i thích rõ v nghiên c u

và s đ c ph ng v n b i nghiên c u viên theo phi u ph ng v n (ph l c 1)

2.2.4.2 Thu th p s li u t b nh án ngo i trú

S li u d a phi u ph ng v n trong b nh án đi u tr ngo i trú t i Khoa Truy n

nhi m c a t ng đ i t ng nghiên c u: bao g m các thông tin c n thi t trong phi u

ph ng v n

Công c thu th p s li u: là b phi u câu h i nghiên c u đ c thi t k d a

trên m c tiêu nghiêu c u đ tài B câu h i đã đ c dùng đ ph ng v n th nghi m

và thu th p s li u t h s b nh án ngo i trú c a 10 b nh nhân là n gi i, theo tiêu

chu n l a ch n c a nghiên c u đang theo dõi t i Khoa Truy n nhi m, B nh vi n

B ch Mai đ n tái khám trong tháng 4 n m 2015 Sau đó đã đ c ch nh s a so v i

b phi u ban đ u đ phù h p và thu n ti n trong vi c ph ng v n và thu th p s li u

v i th c t c a đ i t ng nghiên c u và m c tiêu c a đ tài

Ng i thu th p s li u: Nguy n Th Y n cùng v i s h tr c a các nhân

viên y t t i Khoa Truy n nhi m, B nh vi n B ch Mai

2.3 Ph ngăphápăth ng kê và x lý s li u

Thông qua ph n m m SPSS 15.0 đ qu n lý và phân tích s li u, các k thu t

s đ c s d ng: tính t n s , tính t l ph n tr m v thông tin chung, s hi u bi t

c a ng i b nh v phòng lây truy n HIV t m sang con, quan đi m cho ph n thái

đ -th c hành d phòng lây truy n HIV t m sang con

2.4 ă oăđ c trong nghiên c u

Nghiên c u đ c th c hi n v i s ng h và đ ng ý c a Ban lãnh đ o Khoa

Truy n nhi m, B nh vi n B ch Mai

Các đ i t ng tham gia nghiên c u đ u đ c gi i thích rõ ràng m c đích và

n i dung nghiên c u, đ u t nguy n tham gia nghiên c u

B t k b nh nhân nào t ch i tham gia nghiên c u đ u đ c tôn tr ng quy t

đ nh và b nh nhân v n ti p t c theo dõi, đi u tr t i Khoa Truy n nhi m không có

b t k s phân bi t đ i x nào

S li u nghiên c u mang tính đánh giá chung ch không nh m c th vào b t k

ai Thông tin cá nhân c a đ i t ng tham gia nghiên c u đ c gi bí m t hoàn toàn

T t c các đ i t ng tham gia nghiên c u đ c mã hóa d i d ng mã s riêng

c a nghiên c u không l y tên cá nhân c th

19

K T QU NGHIÊN C U

T ng s có 97 b nh nhân tham gia vào nghiên c u Chúng tôi đã thu th p th ng

kê và phân tích đ đ a ra m t s k t qu nh sau:

3.1 Thông tin chung c aăđ iăt ng nghiên c u

Nh n xét: Ng i b nh có trình đ trung h c ph thông: 33%, trình đ trung c p:

7.2%, cao đ ng, đ i h c: 20.6%, trung h c c s : 28.9%, không bi t ch : 2.1%

3.1.4 Tình tr ng hôn nhân

Bi u đ 3.2: Tình tr ng hôn nhân

Nh n xét: Ng i b nh đã k t hôn và đang s ng chung v i ch ng: 46.4%, đã ly

thân/ly hôn: 20.6%, góa: 25.8 %, đ c thân: 3.1%, s ng chung nh v ch ng: 4.1%

S ng chung nh v ch ng

Nh n xét: Ng i b nh ch a có con: 25.8%, có 1 con: 57.7%, có 2 con: 13.4%

3.1.6 ng lây truy n HIV

B ng 3.4: ng lây truy n HIV

Nh n xét: Ng i b nh b lây nhi m HIV do đ ng tình d c (do ch ng hay b n

tình): 97.9%, lây do tiêm chích ma túy: 2.1%

3.1.7 Mong mu năsinhăconătrongăt ngălai

Bi u đ 3.3: Mong mu n sinh con trong t ng lai

Nh n xét: Có 39.2% ng i b nh mong mu n sinh con t ng lai, không mong

mu n sinh con t ng lai: 60.8%

39.2%

60.8%

CóKhông

3.1.8 Lý do mong mu n sinh con

B ng 3.5: Lý do mong mu n sinh con

Lý do b n thân BN mong mu n có con S BN (n) T l %

c bi t nhi u ph n nhi m HIV sinh con và con

sinh ra c ng không b nhi m HIV 13 34.2

Ch a có đ s con nh mong mu n 6 15.9 Mong mu n c a ch ng và ng i thân khác trong gia đình 5 13.1

Nh n xét: Nh ng lý do mà 38 ng i b nh mong mu n sinh con: có 36.8%

c m th y s c kh e t t h n, có 34.2% th y nhi u ph n nhi m HIV sinh con và con sinh ra c ng không b nhi m HIV, có 15.9% ch a có đ s con nh mong

mu n, có 13.1% theo ý mu n c a ch ng và ng i khác trong gia đình

3.1.9 Lý do không mu năsinhăconătrongăt ngălai

B ng 3.6: Lý do không mu năsinhăconătrongăt ngălai

Lý do không mu năsinhăconătrongăt ngălai S BN (n) T l %

S không đ s c kh e đ ch m sóc con 28 47.5

S tr không phát tri n bình th ng v th ch t và tinh th n 11 18.6

S không có đ đi u ki n kinh t đ ch m sóc con 5 8.5

Nh n xét: Nh ng lý do c a 59 ng i b nh không mu n sinh con: 47.5% lo

l ng v không đ s c kh e đ ch m sóc con, 16.9% lo l ng tr s lây nhi m HIV t

b n thân mình, 18.6% lo l ng tr sinh ra không phát tri n bình th ng v th ch t và

tinh th n, 8.5 % lo l ng v tr sinh ra b k th vì sinh ra t bà m nhi m HIV và 8.5 % lo l ng v không có đ đi u ki n kinh t đ ch m sóc con

23

3.1.10 Mong mu n v đi u tr HIVătrongăt ngălai

B ng 3.7: Mong mu n v đi u tr HIVătrongăt ngălai Mong mu n v đi u tr HIVătrongăt ngălaiă S BN (n) T l %

Nh n xét: 95.8% ng i b nh cho r ng đ ng lây truy n c a HIV qua quan h

tình d c không an toàn, 89.4% ng i b nh cho r ng HIV lây truy n t m sang con,

có 83.4% ng i b nh cho r ng HIV lây truy n qua đ ng máu

3.2.2 Ki n các th i k lây truy n HIV t m sang con

B ng 3.9: Ki n các th i k lây truy n HIV t m sang con