ăTÀIăT TăNGHI PăH ăC ăNHỂNăVLVH HƠăN iăậ Tháng 11 n mă2015... ăTÀIăT TăNGHI PăH ăC ăNHỂNăVLVH Ng iăHDKH: Ths.ăNguy năThanhăHoƠi... DANHăM CăCỄCăT ăVI TăT T... Nguyên nhơn v phía thai .
Trang 1B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT O
KHOAăKHOAăH CăS CăKH E
NGUY NăTH ăH NG
Mã sinh viên: B00359
TH CăTR NGăVÀăM TăS ăY UăT ăLIểNăQUANă NăCOăH I
T ăCUNGăC AăCỄCăS NăPH ăSAUăM ă ăCH ă NG T Iă
B NHăVI NăPH ăS NăTRUNG NGăN Mă2015
ăTÀIăT TăNGHI PăH ăC ăNHỂNăVLVH
HƠăN iăậ Tháng 11 n mă2015
Trang 2B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT O
KHOAăKHOAăH CăS CăKH E
Sinh viên th c hi n : NGUY NăTH ăH NG
Mã sinh viên : B00359
TH CăTR NGăVÀăM TăS ăY UăT ăLIểNăQUANă NăCOăH Iă
T ăCUNGăC AăCỄCăS NăPH ăSAUăM ă ăCH ă NG T Iă
B NHăVI NăPH ăS NăTRUNGă NGăN Mă2015
ăTÀIăT TăNGHI PăH ăC ăNHỂNăVLVH
Ng iăHDKH: Ths.ăNguy năThanhăHoƠi
Trang 3L IăC Mă N
hoƠn thƠnh đ c khóa lu n nƠy, em xin bƠy t lòng bi t n chơn thƠnh vƠ sơu s c t i:
Ban giám hi u Tr ng i h c Th ng Long, Phòng Ơo t o i h c, đư t o đi u
ki n cho em trong su t th i gian h c t p vƠ nghiên c u t i tr ng
Em xin bƠy t lòng bi t n t i các th y cô trong Tr ng i h c Th ng Long,
đ c bi t lƠ các th y cô trong B môn i u d ng đư t n tình d y d , giúp đ em trong
3 n m h c t i tr ng c ng nh trong quá trình hoƠn thƠnh khóa lu n này
V i lòng kính tr ng vƠ bi t n sơu s c, em xin chơn thƠnh cám n Ths.ăNguy nă Thanh Hoài - ng i th y h ng d n đư dƠnh nhi u th i gian t n tình ch b o, h ng
d n vƠ giúp đ em trong quá trình nghiên c u vƠ hoƠn thƠnh khóa lu n c a mình
Em xin bƠy t lòng c m n chơn thƠnh t i các cô chú vƠ các anh ch nhơn viên
c a B nh vi n Ph S n Trung ng đư t o nhi u đi u ki n thu n l i trong quá trình
l y s li u ph c v cho khóa lu n này
Tôi luôn cám n s quan tơm, giúp đ vƠ đ ng viên c a b n bè trong quá trình
h c t p c ng nh trong cu c s ng
c bi t, con cám n gia đình đư luôn dƠnh cho con s yêu th ng vƠ nh ng
đi u ki n t t nh t đ con yên tơm h c t p vƠ hoƠn thƠnh khóa lu n t t nghi p đ i h c
Trang 4C ngăhòaăxưăh iăch ăngh aăVi tăNam
căl păậ T ădoăậ H nhăphúcă
Em xin cam đoan khóa lu n nƠy lƠ công trình nghiên c u c a em, toƠn b s
li u đ c thu th p vƠ x lý m t cách khách quan, trung th c vƠ ch a đ c công b trong b t k m t tƠi li u nƠo khác
Trang 5DANHăM CăCỄCăT ăVI TăT T
Trang 6M CăL Că
T V N 1
CH NG 1 : T NG QUAN TÀI LI U 3
1.1 Ch đ nh m l y thai ch đ ng 3
1.1.1 Khung ch u b t th ng 3
1.1.2 ng ra c a thai b c n tr 3
1.1.3 T cung có s o trong nh ng tr ng h p sau 4
1.1.4 Ch đ nh m l y thai vì nguyên nhơn c a ng i m 4
1.1.5 Nguyên nhơn v phía thai 4
1.2 Nh ng thay đ i gi i ph u vƠ sinh lý sau đ 4
1.2.1 i c ng v th i k h u s n 4
1.2.2 Các thay đ i trong th i k h u s n 4
1.3 Nh ng hi n t ng lơm sƠng c a th i k sau đ 7
1.3.1 S co h i t cung 7
1.3.2 S n d ch 8
1.3.3 S xu ng s a 8
1.4 Các y u t nh h ng đ n s co h i t cung sau đ 9
1.4.1 S l n đ 9
1.4.2 Cách đ 9
1.4.3 Tình tr ng nhi m khu n 9
1.4.4 Xoa bóp t cung 9
1.4.5 i ti u đúng lúc 9
1.4.6 Cho con bú 9 1.5 Các nghiên c u t i Vi t Nam vƠ trên th gi i v co h i t cung sau sinh vƠ các
Trang 71.5.1 Trên th gi i 10
1.5.2 T i Vi t Nam 11
CH NG 2 : I T NG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 12
2.1 a đi m vƠ th i gian nghiên c u 12
2.2 Thi t k nghiên c u 12
2.3 i t ng nghiên c u 12
2.3.1 Nhóm nghiên c u 12
2.3.2 Nhóm đ i ch ng 12
2.4 C m u vƠ ch n m u 13
2.5 Bi n s vƠ ch s 13
2.6 K thu t vƠ công c thu th p s li u 14
2.7 Sai s vƠ cách kh ng ch sai s 14
2.8 X lý vƠ phơn tích s li u 15
2.9 o đ c trong nghiên c u 15
CH NG 3 : K T QU NGHIÊN C U 16
3.1 M t s đ c đi m v đ i t ng nghiên c u s co h i t cung 16
3.1.1 Ngh nghi p 16
3.1.2 N i c trú c a s n ph 16
3.1.3 Tu i c a s n ph 17
3.1.4 Th t l n m đ 17
3.1.5 Th t l n sinh 18
3.2 K t qu v co h i t cung 18
3.2.1 Giá tr trung bình CC TC theo th t ngƠy sau đ nhóm s n ph m đ 18
3.2.2 Giá tr TB CC TC theo th t ngƠy sau đ nhóm đ i ch ng 19 3.2.3 Giá tr chi u cao đáy t cung theo th t ngƠy sau đ nhóm m đ vƠ
Trang 8nhóm đ th ng 20
3.3 M t s y u t nh h ng đ n co h i t cung 20
3.3.1 Th t l n m 20
3.3.2 Th t l n sinh 21
3.3.3 nh h ng c a cho con bú t i s co h i t cung 22
3.3.4 Tu i s n ph 25
3.3.5 nh h ng c a nhi m khu n h u s n 26
CH NG 4 : BÀN LU N 28
4.1 c đi m s n ph trong nghiên c u 28
4.1.1 Ngh nghi p 28
4.1.2 N i sinh s ng 28
4.1.3 Tu i c a s n ph 28
4.1.4 Th t l n sinh 29
4.2 Tình tr ng co h i t cung các s n ph sau m đ ch đ ng 29
4.3 M t s y u t nh h ng t i s co h i t cung 30
4.3.1 Th t l n m đ 30
4.3.2 Th t l n sinh 31
4.3.3 nh h ng c a cho con bú 32
4.3.4 Tu i m 34
4.3.5 nh h ng c a nhi m khu n h u s n 34
K T LU N 35
KHUY N NGH 36
DANH M C TÀI LI U THAM KH O 37
PH L C 39
Trang 9DANHăM CăB NG
B ng 1: Ngh nghi p c a s n ph 16
B ng 2: N i c trú c a s n ph 16
B ng 3: c đi m v tu i c a s n ph nghiên c u 17
B ng 4: Phân b s n ph theo th t l n sinh 18
B ng 5: Tình hình cho con bú và không cho con bú c a nhóm s n ph nghiên c u 22 B ng 6: Th i gian cho con bú l n đ u sau sinh 23
B ng 7: S l n cho con bú trong 1 ngày c a s n ph 24
B ng 8: Giá tr trung bình CC TC theo th t ngày các nhóm tu i nghiên c u 25
B ng 9: Giá tr trung bình CC TC theo th t ngày các nhóm tu i c a nhóm đ i ch ng 26
Trang 10DANHăM CăBI Uă
Bi u đ 1: Phân b s n ph theo th t l n m 17
Bi u đ 2: S thoái tri n CC TC nhóm m đ 18
Bi u đ 3: S thoái tri n CC TC nhóm đ th ng 19
Bi u đ 4: So sánh s thoái tri n CC TC nhóm m đ vƠ nhóm đ th ng 20
Bi u đ 5 : S thoái tri n CC TC liên quan đ n th t l n sinh 21
Bi u đ 6: S thoái tri n CC TC ng i cho con bú, ng i không cho con bú 24
Trang 111
TăV Nă
M l y thai lƠ ph u thu t m t cung ra đ l y thai, rau thai vƠ mƠng rau theo
đ ng r ch trên b ng khi cu c đ không th ti n hƠnh theo đ ng ơm đ o [8] M
l y thai có xu h ng t ng lên không ch n c ta mƠ mƠ còn trên c th gi i, đ c
bi t lƠ các n c phát tri n (Notzon 1987) [19] Pháp n m 1972 t l m l y thai
lƠ 6% nh ng đ n n m 1981 t l nƠy đư t ng lên g p đôi lƠ 11% [3], [8] T i th đô London c a n c Anh, t l nƠy t d i 3% n m 1950 đư lên t i 12% n m 1990 vƠ 22,7% n m 2004 [15] Còn Hoa K n m 1970, t l m l y thai lƠ 15% vƠ t ng lên 21% vƠo n m 1984 [17] c bi t, theo Belizan JM vƠ c ng s , t l m l y thai các n c M La-tinh r t cao, Parauqay lƠ 20,7% vƠo n m 1997, Mexico lƠ 31,3% vƠo n m 1996, Brazil lƠ 32% vƠo n m 1996 vƠ Chi lê lên đ n 40% vƠo n m
1997….[13] T i Vi t Nam, các nghiên c u đ c ti n hƠnh Vi n B o v bƠ m tr
s sinh trong nh ng n m đ u th p k 80 c a th k XX cho th y t l nƠy đư t ng lên
t i 23% [4], [8]
NgƠy nay, nh các ti n b trong k thu t m l y thai, gơy mê h i s c, các thu c
m i đ c bi t lƠ thu c kháng sinh c ng nh ch khơu ph u thu t mƠ cu c m tr nên
an toƠn h n so v i tr c, c ng chính vì th mƠ xu h ng m ch đ ng c ng ngày cƠng t ng Tuy nhiên, m l y thai v n có nguy c cho s n ph cao g p 2 l n so v i
đ th ng Nguy c l n nh t đe d a đ n tính m ng s n ph sau đ lƠ ch y máu, nguy
c nƠy có liên quan ch t ch v i s co h i c a t cung sau khi s rau S co h i t cung cùng v i s co bóp ch t c a c t cung gi ng nh g ng kìm k p ch t các m ch máu trong l p c đan lƠm cho máu ng ng ch y S co h i t cung c ng lƠ nhơn t thúc đ y quá trình thoát s n d ch, máu c c, tránh bi n ch ng nhi m khu n h u s n
Có r t nhi u các y u t nh h ng đ n co h i t cung sau đ nh các y u t v
bƠ m (tu i bƠ m , s l n mang thai, s l n đ ), các y u t liên quan đ n cu c đ (th i
gian chuy n d , trong l ng thai) vƠ đ c bi t lƠ các y u t liên quan đ n quá trình
ch m sóc vƠ t v n sau sinh c a H sinh vƠ đi u d ng (ch đ v n đ ng, cho con
bú, xoa t cung, đi ti u, t v n ) [12] N u H sinh ch m sóc vƠ t v n cho s n ph
c n th n vƠ đ y đ , s lƠm gi m các y u t nguy c , giúp t cung co h i tr v bình
th ng nhanh h n vƠ t t h n, gi m các nguy c sau sinh
ánh giá co h i t cung sau m đ ch đ ng có giá tr tiên l ng đ i v i k t qu
Trang 12cu c m đ nh m đ m b o cho c m vƠ con sau sinh Tuy nhiên hi n nay n c ta còn ch a có nhi u nghiên c u v v n đ nƠy Do đó chúng tôi ti n hƠnh nghiên c u
đ tƠi “Th cătr ngăvƠămôtăs ăy uăt ăliênăquanăđ năcoăh iăt ăcungăc aăcácăs năph ă sau m đ ch ăđ ng t iăB nhăvi năPh ăs năTrungă ngăn mă2015” Chính vì v y, chúng tôi ti n hƠnh nghiên c u nƠy nh m m c tiêu:
1 Mô t tình tr ng co h i t cung các s n ph sau m đ ch đ ng t i B nh vi n
Ph s n Trung ng n m 2015
2 Xác đ nh m t s y u t nh h ng đ n s co h i t cung các s n ph sau đ
ch đ ng t i B nh vi n Ph s n Trung ng, n m 2015
Trang 133
Ch đ nh m l y thai lƠ m t v n đ vô cùng khó vƠ ph c t p NgoƠi nh ng ch
đ nh m l y thai có tính ch t tuy t đ i (ngôi vai ng i con so, rau ti n đ o trung tơm…), còn nhi u ch đ nh m l y thai vì m t t p h p các ch đ nh mang tính ch t
t ng đ i, r t khó nh n bi t lý do n i tr i trong t p h p nƠy lƠ gì Xu h ng các th thu t đ ng d i khó kh n, nguy hi m ngƠy cƠng dƠnh ch cho m l y thai vì an toƠn h n, nhanh h n (c t thai, n i xoay….)
M l y thai đ c ch đ nh khi chuy n d không an toƠn cho m vƠ thai, khi bu c
ph i l y thai ra nh ng không gơy đ c chuy n d , khi đ khó c gi i hay vì đ c đi m
c a thai không th đ đ ng d i đ c vƠ trong tình tr ng c p c u bu c ph i l y thai
ra nhanh mƠ đ đ ng d i thì ch a đ đi u ki n Vì tính ch t ph c t p cho nên có
r t nhi u ki u x p lo i các ch đ nh m l y thai M i ki u phơn lo i đ u có u vƠ
nh c đi m
Theo th i đi m xu t hi n ch đ nh m l y thai ng i ta có th chia các ch đ nh
m l y thai thƠnh 2 nhóm l n:
- Ch đ nh m l y thai ch đ ng (còn g i lƠ m l y thai d phòng) khi có ch đ nh
t tr c khi có chuy n d Tr ng h p m l y thai ch đ ng, cu c m đ đ c
ti n hƠnh khi ch a có chuy n d ho c khi b t đ u có chuy n d
- Ch đ nh m l y thai trong quá trình chuy n d
- LƠm nghi m pháp l t ngôi ch m đ th thách cho đ đ ng d i n u khung
ch u gi i h n (thai không to)
1.1.2 ng ra c a thai b c n tr
Kh i u ti n đ o
Rau ti n đ o lo i che kín toƠn b t cung
Trang 141.1.3 T cung có s o trong nh ng tr ng h p sau
Các s o m thơn t cung
S o ph u thu t m ngang đo n d i t cung:
ư có m l y thai ngang đo n d i t 2 l n tr lên
L n m l y thai tr c cách ch a đ c 24 tháng
1.1.4 Ch đ nh m l y thai vì nguyên nhân c a ng i m
Ng i m b các b nh lý toƠn thơn m n tính ho c c p tính ( b nh tim, t ng huy t
áp, ti n s n gi t n ng, s n gi t)
Các b t th ng đ ng sinh d c d i : chít h p ơm đ o, ti n s m rò, m sa sinh d c
Các d d ng c a t cung nh : t cung đôi, t cung hai s ng…
1.1.5 Nguyên nhân v phía thai
Thai b suy dinh d ng n ng ho c b t th ng v nhóm máu n u không l y thai
ra thì có nguy c thai b ch t l u trong t cung [6]
1.2 Nh ngăthayăđ i gi i ph uăvƠăsinhălỦăsauăđ
1.2.1 i c ng v th i k h u s n
Trong th i k ng i ph n có thai, các c quan sinh d c vƠ vú có nh ng thay
đ i đ đáp ng nhu c u mang thai Sau khi đ , ngo i tr vú v n phát tri n đ ti p t c
ti t s a, các c quan sinh d c khác d n d n tr l i bình th ng v gi i ph u vƠ sinh
lý nh tr c khi có thai Th i k đó g i lƠ th i k h u s n Th i k h u s n đ c quy
đ nh khác nhau tùy theo m i n c T i Anh vƠ x Wales quy đ nh pháp lu t lƠ 14 ngƠy, còn Scotland lƠ 21 ngƠy Vi t Nam quy đ nh th i k h u s n lƠ 42 ngƠy [1]
1.2.2 Các thay đ i trong th i k h u s n
1.2.2.1 Thay đ i t cung (TC)
Thay đ i thân t cung
Ngay sau khi s rau, TC co ch t l i thƠnh m t kh i ch c, đáy TC ngay d i
r n Tr ng l ng TC lúc đó n ng kho ng 1.000g, sau 1 tu n TC còn n ng kho ng 500g, cu i tu n th 2 còn kho ng 300g, các ngƠy sau đó TC n ng 100g, đ n cu i th i
k h u s n, TC tr v tr ng l ng bình th ng nh khi ch a có thai (50-60g) [2] Trên lơm sƠng, có 3 hi n t ng:
Trang 155
S co c ng: sau s rau, TC co c ng l i đ th c hi n t c m ch sinh lý Trên
lâm sƠng TC co l i thƠnh m t kh i ch c, g i lƠ kh i an toƠn c a TC, t n t i vƠi gi sau đ
S co bóp: trong nh ng ngƠy đ u sau đ , TC có nh ng c n co bóp đ t ng
s n d ch ra ngoƠi Th nh tho ng s n ph có nh ng c n đau, sau m i c n đau,
s n ph l i th y có ít máu c c vƠ s n d ch ch y ra ngoƠi qua ơm đ o Các c n đau nƠy th ng g p ng i con r nhi u h n so v i ng i đ con so
S co h i t cung: ngay sau khi đ , đáy TC trên kh p v kho ng 13-15 cm,
các ngƠy sau đó, đáy TC th p d n xu ng trung bình m i ngƠy co h i đ c 1cm, riêng ngƠy đ u tiên co nhanh h n, có th co đ c 2-3 cm Sau 2 tu n l , không s th y đáy TC trên kh p v n a TC tr l i tr ng thái bình th ng v kích th c, tr ng l ng vƠ v trí nh khi ch a có thai trong vòng 06 tu n l sau đ [2]
1.2.2.2 Thay đ i đo n d i t cung và c t cung
o n d i TC sau đ co g p l i nh m t đƠn x p, d n d n ng n l i vƠ đ n ngƠy
th 4 sau đ thì đo n d i hình thƠnh tr l i eo TC
Sau khi đ , đo n d i vƠ c TC giưn m ng vƠ x p l i Mép ngoƠi c t cung (CTC) (t ng ng v i l ngoƠi CTC) th ng b rách sang 2 bên CTC c ng co nh
l i vƠ ng n d n L trong CTC đóng vƠo ngƠy th 5 đ n ngƠy th 8 sau đ , ng CTC
đ c tái l p l i nh khi ch a có thai L ngoƠi CTC đóng l i ch m h n vƠo kho ng ngƠy th 12, 13 sau đ Tuy nhiên, ng CTC không còn hình tr n a mƠ th ng lƠ hình nón, đáy d i vì l ngoƠi CTC đư b bi n d ng, t hình tròn tr thành hình d t
vƠ th ng hé m [2]
Trang 16h n so v i khi ch a có thai, đ c bi t nh ng ng i đ nhi u l n, đ thai to, đa i, đa thai [2]
1.2.2.4 Thay đ i niêm m c t cung
Rau bong l p x p, khi s ra ngoƠi rau mang theo l p đ c c a ngo i s n m c
L p mƠng r ng n n v n còn nguyên v n vƠ s phát tri n ph c h i l i niêm m c TC
vùng rau bám: L p c TC ch rau bám m ng h n các n i khác Khi ki m soát t cung th y vùng nƠy lõm vƠo, s n sùi vì sau khi s rau TC co ch t l i thƠnh
kh i an toƠn các h huy t vƠ m ch máu t c l i, các huy t c c ph ng lên nh nh ng
n m nh Ngay sau khi đ , v trí rau bám có kích th c b ng lòng bƠn tay nh ng nó thu nh l i r t nhanh Cu i tu n l th 2 nó ch còn 3 - 4 cm đ ng kính S ph c h i hoƠn toƠn niêm m c TC v trí rau bám có th kéo dƠi t i 6 tu n l vùng mƠng rau bám, không có t c huy t nh vùng rau bám nên s th y nh n
Sau đ , niêm m c t cung s tr i qua hai giai đo n đ tr l i có ch c ph n c a niêm m c t cung bình th ng
Giai đo n thoái tri n: x y ra trong 14 ngƠy đ u sau đ Trong 2 - 3 ngƠy đ u sau
đ , l p mƠng r ng còn l i s bi t hoá thƠnh 2 l p L p b m t (các ng tuy n, s n bƠo ) b ho i t vƠ thoát ra ngoƠi cùng s n d ch L p đáy g m đáy tuy n v n còn nguyên v n vƠ lƠ ngu n g c c a niêm m c t cung m i
Giai đo n phát tri n: các t bƠo tr trong đáy các tuy n phát tri n vƠ phơn bƠo
d i nh h ng c a estrogen vƠ progesteron Sau đ 6 tu n, niêm m c t cung đ c
ph c h i hoƠn toƠn vƠ s th c hi n chu k kinh nguy t đ u tiên sau khi đ n u nh không cho con bú [2]
1.2.2.5 Các thay đ i khác
Thay đ i ph n ph , âm đ o, âm h
Bu ng tr ng, vòi tr ng, dơy ch ng tròn, dơy ch ng r ng d n d n tr l i bình
Trang 177
th ng v chi u dƠi, h ng vƠ v trí
Âm h vƠ ơm đ o b giưn c ng trong khi đ c ng co d n l i vƠ 15 ngƠy sau đ
s tr l i v trí bình th ng
Riêng mƠng trinh, sau khi đ b rách ch còn l i di tích c a rìa mƠng trinh
Thay đ i h ti t ni u
Sau khi đ , không ch thƠnh bƠng quang b phù n vƠ xung huy t mƠ còn c hi n
t ng xung huy t d i niêm m c bƠng quang H n n a, bƠng quang còn có hi n
t ng t ng dung tích vƠ m t nh y c m t ng đ i v i áp l c c a l ng n c ti u trong bàng quang Vì v y, sau đ c n ph i theo dõi hi n t ng bí đái, đái sót Tác
d ng gơy li t c c a thu c mê, đ c bi t lƠ gơy tê tu s ng, r i lo n ch c n ng th n kinh t m th i c a bƠng quang lƠ các y u t góp ph n thêm vƠo n c ti u vƠ vi khu n ni u m t bƠng quang b ch n th ng c ng thêm b th n vƠ ni u qu n b giưn
t o ra nh ng đi u ki n thu n l i cho nhi m trùng đ ng ni u sau đ phát tri n B
th n vƠ ni u qu n b giưn s tr l i tr ng thái bình th ng sau đ t 2-8 tu n l [3]
Thay đ i vú
Vú sau đ phát tri n nhanh, vú c ng lên, to vƠ r n ch c Núm vú to, dƠi ra, các
t nh m ch d i da vú n i lên rõ r t Các tuy n s a phát tri n to lên, n n th y rõ rƠng,
có khi lan t i t n nách Sau đ kho ng 2-3 ngƠy vú ti t ra s a g i lƠ hi n t ng xu ng
s a C ch c a hi n t ng xu ng s a lƠ: sau đ n ng đ estrogen t t xu ng đ t ng t, Prolactin đ c gi i phóng vƠ tác đ ng lên tuy n s a gơy ra s ti t s a
S ti t s a đ c duy trì b i đ ng tác mút đ u vú, nó kích thích thu tr c tuy n yên do đó Prolactin đ c ti t ra liên t c M t khác, do tác d ng c a đ ng tác mút vú, thu sau tuy n yên ti t ra oxytocin làm c n s a tuy n bƠi ti t s a [3]
1.3 Nh ng hi năt ng lâm sàng c a th i k sauăđ
1.3.1 S co h i t cung
Có th theo dõi s co h i TC hƠng ngƠy b ng cách đo chi u cao TC, tính t kh p
mu t i đáy TC Sau khi đ TC cao kho ng 13-15 cm, d i r n 2 khoát ngón tay
M i ngƠy chi u cao TC thu l i 1 cm vƠ đ n ngƠy th 12-13 thì không n n th y TC trên kh p mu n a Vì trong TC có nhi u máu c c vƠ s n d ch nên th nh tho ng TC
có c n co bóp m nh đ t ng máu c c vƠ s n d ch ra ngoƠi, nh ng c n co bóp m nh nƠy lƠm thai ph th y đau, nên g i lƠ c n đau TC, th ng x y ra trong nh ng ngƠy
Trang 18đ u sau đ , m c đ đau ít nhi u tùy theo c m giác c a t ng ng i, nh ng th ng đ cƠng nhi u l n cƠng đau, vì TC cƠng c n ph i co bóp m nh h n nh ng l n đ tr c
mô c t cung vƠ ơm đ o b thoái hoá vƠ bong ra
Tính ch t: trong 3 ngƠy đ u, s n d ch g m toƠn máu loưng vƠ máu c c nh nên
có mƠu đ s m T ngƠy th 4 đ n ngƠy th 8, s n d ch loưng h n, ch còn lƠ m t
ch t nh y l n ít máu nên có mƠu l l máu cá T ngƠy th 9 tr đi, s n d ch không
có máu , ch lƠ m t d ch trong Bình th ng, trong s n d ch không bao gi có m
Nh ng sau khi ch y qua ơm đ o, ơm h , s n d ch m t tính ch t vô khu n vƠ có th b nhi m các vi khu n gơy b nh nh t c u, liên c u, tr c khu n
Mùi: s n d ch có mùi tanh n ng, đ pH ki m N u b nhi m khu n, s n d ch s
có mùi hôi
Kh i l ng: kh i l ng s n d ch thay đ i tu ng i Trong 10 ngƠy đ u, trung bình s n d ch có th ra t i 1500g, đ c bi t vƠo ngƠy th nh t vƠ ngƠy th hai ra nhi u,
có th lên đ n 1000g Các ngƠy sau s n d ch ít d n, sau 2 tu n s n d ch s h t h n
ng i con so, ng i cho con bú, s n d ch h t nhanh vì t cung co h i nhanh
h n ng i m đ , s n d ch th ng ít h n so v i ng i đ th ng N u s n d ch ra nhi u, kéo dƠi ho c đư h t huy t đ s m, l i ra máu tái l i c n ph i theo dõi sót rau sau đ
Trên lơm sƠng, 3 tu n sau đ m t s s n ph có th ra m t ít máu qua đ ng
ơm đ o, đó lƠ hi n t ng th y kinh non do niêm m c t cung ph c h i s m [3]
1.3.3 S xu ng s a
NgƠy đ u s n ph có s a non, mƠu vàng nh t, có nhi u men tiêu hóa Sau đ
2-3 ngày có s a th ng, đ c h n vƠ ng t h n ng i con r , s a xu ng s m h n vƠo ngƠy th 2- 3 sau đ , ng i con so s a xu ng ch m h n vƠo ngƠy th 3- 4 sau đ Khi xu ng s a, vú c ng t c vƠ nóng, các tuy n s a phát tri n nhi u, ph ng to, các
Trang 19Ng i con so t cung co h i nhanh h n ng i con r Nguyên nhơn có th do
ng i con so ch t l ng c t cung còn t t h n so v i ng i đư đ nhi u l n do v y
S n ph nên đi ti u ngay khi có th (th ng lƠ b n gi sau sinh) Quá trình sinh
n lƠm t ng áp l c cho bƠng quang, gơy niêm m c xung huy t, gi m s c c ng c , lƠm đau c a ơm đ o Vi c không quen đi ti u trên gi ng s lƠm s n ph bí ti u, s ng bƠng quang, ng n ch n quá trình t cung co l i, d n đ n xu t huy t sau sinh ho c viêm bàng quang
Trang 20sau đó n m ngh t i gi ng, nh ng có th co du i chơn tay, tr mình Sau 24 gi cho
s n ph ng i d y, đi l i quanh gi ng Nên t p th d c nh nhƠng đ tránh táo bón, giúp n ngon vƠ lƠm cho các c thƠnh b ng chóng h i ph c tr l i bình th ng M t
tu n l sau đ có th lƠm nh ng vi c nh nhƠng C n tránh lao đ ng n ng, đ c bi t lƠ gánh g ng, mang xách n ng trong th i k h u s n đ kh i gơy ra sa sinh d c
1.5 Các nghiên c u t i Vi t Nam và trên th gi i v co h i t cung sau sinh và các y u t liên quan
c a vi c cho bú đ i v i c th bƠ m cho th y: cho bú có tác d ng t t v i bƠ m c trong th i k h u s n vƠ giai đo n sau Cho bú trong th i k h u s n thúc đ y s tr
l i bình th ng nhanh chóng c a t cung liên quan đ n tác d ng c a Oxytocin Cho
bú còn d n đ n s tr l i nhanh h n c a tr ng l ng c th sau khi mang thai Tuy nhiên, không có b ng ch ng cho th y có m i liên quan gi a cho bú vƠ gi m béo phì Cho bú c ng nh h ng đ n chuy n hóa glucid và lipid M c dù hi u qu lơu dƠi ch a
đ c bi t đ n, nh ng cho bú có th ng n ng a s phát tri n ti p theo c a b nh ti u
đ ng vƠ b nh tim Cho bú trì hoưn s tr l i c a hi n t ng r ng tr ng vƠ giúp bƠ
m tránh thai n u cho bú vô kinh [14]
Sokol ER, Casele H, Haney EI nghiên c u n m 2004 v siêu ơm đánh giá tình
tr ng t cung sau đ c a nh ng s n ph sau đ đ ng ơm đ o 48 gi t i Chicago, Illinois, USA cho th y: chi u dƠi t cung trung bình lƠ 16.1 +/- 1.7 cm chi u r ng t cung trung bình là 8.7 +/- 1.0 cm [20]
Kramer MS, Dahhou M, Vallerand D, Liston R, Joseph KS (2011) nghiên c u
Trang 2111
v các y u t nguy c gơy ch y máu sau đ b ng cách lƠm m t nghiên c u d a trên
h s b nh án c a 103726 tr ng h p đ t i b nh vi n cho th y các y u t chính liên quan đ n gia t ng ch y máu sau đ lƠ: ti n s m c , rau ti n đ o, ngôi ngang, ch n
th ng t cung vƠ c t cung, tu i thai d i 32 tu n vƠ cơn n ng c a tr >= 4500 gram v i OR trung bình là 1,029; 95% CI 1,024- 1,034 [16]
1.5.2 T i Vi t Nam
T i Vi t Nam t tr c đ n nay ch a có nghiên c u nƠo công b v chi u cao t cung sau đ m ch đ ng c ng nh các y u t liên quan đ n s co h i t cung sau
m ch đ ng
Trang 22CH NGă2ă: IăT NGăVÀăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 2.1 aăđi m và th i gian nghiên c u
LƠ các s n ph đang đ c ch m sóc vƠ đi u tr t i B nh vi n Ph s n Trung
ng vƠ đ c chia lƠm 2 nhóm:
Nhóm nghiên c u g m 158 ng i m đ Nhóm đ i ch ng g m 27 ng i đ th ng
2.3.1 Nhóm nghiên c u
2.3.1.1 Tiêu chu n l a ch n
Nh ng s n ph có ch đ nh m đ ch đ ng t i B nh vi n Ph s n Trung ng
có th i gian n m vi n t 5 ngƠy tr lên
Không m c các b nh n i khoa ho c các b nh nhi m khu n c p tính tr c, trong
Trang 2313
2.4 C m u và ch n m u
Áp d ng công th c tính c m u:
Trong đó:
SD: l ch chu n đ c tính t m t nghiên c u th nghi m tr c đó c a tác
gi V i gi s đ l ch chu n lƠ 2 nhóm nh nhau v chi u cao đáy t cung
Ấ : sai s c l ng chi u cao đáy t cung
: m c ý ngh a đ c xác đ nh lƠ 0,05 t ng ng v i đ tin c y lƠ 95%
: l c c a m u Ch n = 80%
Thay vƠo công th c trên: n = 7,92 (2.0,622/0,22) = 152 ( Ch n Ấ = 0,2)
Trên th c t chúng tôi đư ch n đ c 158 s n ph m đ vƠ nhóm đ i ch ng lƠ
27 s n ph đ th ng Do đó, c m u c a chúng tôi đáp ng đ y đ yêu c u c a đ tƠi nghiên c u
2.5 Bi n s và ch s
Thôngătinăchungăv ăđ iăt ngănghiênăc u
Môăt ăs ăcoăh iăt ăcung
7 Kích th c chi u cao đáy t cung o 1 l n /ngƠy b ng th c dơy
Môăt ăm tăs ăy uăt ă nhăh ngăt iăs ăcoăh iăt ăcung
Trang 242.6 K thu t và công c thu th p s li u
S li u s đ c thu th p b ng ph ng pháp ph ng v n d a vƠo b cơu h i đư
đ c thi t k s n vƠ qua th m khám lơm sƠng
Cáchăđoăchi uăcaoăđáyăt ăcungăsauăđ
M căđích: ánh giá t cung co h i t t hay x u, m c đ m m hay ch c, n đau
hay không đau
Yêuăc u tr căkhiăđánhăgiá:
Nh c s n ph đi ti u tr c khi ti n hƠnh đo đ bƠng quang r ng, nh m tránh sai
s khi đo chi u cao t cung
Ti n hƠnh đo 1 l n /ngƠy vƠo bu i sáng v i cùng m t ng i đo, cùng m t th c
đo vƠ cùng m t gi nh t đ nh trong ngƠy
ánh giá đ c d a trên phép đo chi u cao đáy t cung
Ti năhƠnhăđoăchi uăcaoăt ăcung:
Chu n b
Th c dơy v i có đ chia thƠnh t ng mm
Gi i thích, th m h i s n ph tr c khi ti n hƠnh đo
T th s n ph đ khám: s n ph n m ng a trên gi ng, hai chơn du i th ng vƠ
đ c b l vùng b ng
Cách đo
M c đo: đi m chính gi a b trên kh p v vƠ đáy t cung
Cách tìm m c đáy t cung: áy t cung lƠ đ nh c a vòng t cung mƠ qua th m
khám b ng ta có th nh n bi t đ c C n l u ý các s n ph có thƠnh b ng dƠy vƠ t
th t cung đ ra tr c nhi u thì ph i th m khám k m i xác đ nh đ c đáy t cung
Cách tìm m c b trên kh p v : M c b trên kh p v lƠ n i đ ng gi a hay
đ ng nơu b ng g p kh p v ng nƠy đi t m i c qua r n đ n kh p v
ng đo: o chính gi a b trên kh p v đ n đi m cao nh t c a đáy t cung
Khi t cung l ch trái ho c l ch ph i thì đo theo tr c c a t cung, có ngh a lƠ do theo chi u l ch c a t cung
2.7 Sai s và cách kh ng ch sai s
Sai s
Bí ti u: bƠng quang c ng to chèn ép lên t cung lƠm đ i t cung lên trên
Trang 2515
T cung b dính vƠo thƠnh b ng lƠm t cung co h i ch m
o sai: K t qu đo có th sai s do sai s c a d ng c đo ( v ch chia mm c a
th c đo không đ u, ch a chu n), xác đ nh m c đáy t cung vƠ b trên kh p v không đúng, sai s có th do ch quan c a ng i đo, ho c t th t cung l ch ph i
ho c trái
Sai s trong quá trình nh p s li u
Kh c ph c
Chu n b m u b nh án thu th p rõ rƠng
Trong quá trình đo c n tuơn th theo đúng các b c h ng d n: d n b nh nhơn đi
ti u tr c khi đo, đo theo ngƠy vƠo cùng m t th i đi m, xác đ nh c n th n các m c
Các s li u đ c x lý vƠ phơn tích b ng ph n m m STATA 12
Trong quá trình x lý, các s li u b thi u, vô lý, ngo i lai đ c ki m tra vƠ
kh c ph c
Các th ng kê mô t vƠ th ng kê suy lu n th c hi n thông qua vi c tính toán giá tr trung bình, trung v , đ l ch chu n cho các bi n đinh l ng vƠ t s , t l cho các bi n đ nh tính
Phơn tích đ c th c hi n thông qua các test th ng kê thích h p: Các s li u trung bình thu đ c c a hai nhóm đ c so sánh b ng ki m đ nh t dƠnh cho 2 m u đ c
l p, hai t l ph n tr m đ c so sánh b ng ki m đ nh 2
M c ý ngh a th ng kê = 0,05 đ c áp d ng
2.9 oăđ c trong nghiên c u
i t ng nghiên c u đ c gi i thích v m c đích vƠ n i dung c a nghiên c u
tr c khi ti n hƠnh ph ng v n vƠ th m khám lơm sƠng
M i thông tin cá nhơn v đ i t ng nghiên c u đ c gi kín Các s li u, thông tin thu th p đ c ch ph c v cho m c đích nghiên c u