Tiểu luận tăng cường vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta hiện nay (2)

A.GI Ớ I THI Ệ U ĐỀ TÀINớc ta đang trong thời kỳ quá độ lên CNXH.Để phát triển nền kinh tế theo định hớng XHCN trong Nghị quyết Đại hội Đảng IX đã khẳng định chủ trơng phát triển nền kin

A.GI Ớ I THI Ệ U ĐỀ TÀI

Nớc ta đang trong thời kỳ quá độ lên CNXH.Để phát triển nền kinh tế theo định hớng XHCN trong Nghị quyết Đại hội Đảng IX đã khẳng định chủ trơng phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, các thành phần kinh tế kinh doanh theo pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác, cạnh tranh lành mạnh trong đó kinh tế Nhà nớc giữ vai trò chủ đạo và quuyết định, và nhấn mạnh nhiệm vụ “Tiếp tục đổi mới và phát triển kinh tế Nhà nớc để thực hiện tốt vai trò chủ đạo nền kinh tế” Có nh thế mới phát huy đợc đặc diểm của kinh tế XHCN

Nền kinh tế Việt Nam l kinh tà kinh t ế nhiều th nh phà kinh t ần trong đú kinh tế nhà nước giữ vai trũ chủ đạo Nhằm thể hiện rõ vai trò của thành phần kinh tế Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi kinh tế Nhà nớc phải đổi mới để giữ vững vai trò chủ đạo, thúc đẩy các thành phần kinh tế khác cùng phát triển Vì vậy việc nghiên cứu những giải pháp để tăng cường vai trũ chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta hiờn nay là hết sức quan trọng

Đề tài:’’tăng cường vai trũ chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta hiện nay” là một

nội dung phức tạp và rộng lớn cộng với trỡnh độ cú hạn nờn em khụng thể trỏnh khỏi những sơ suất.Rất mong nhận được sự đúng gúp ý kiến của thầy và cỏc bạn để đề tài này được hoàn thiện hơn

B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Quan niệm về kinh tế nh n à n ước:

1.Sự hỡnh thành và phỏt triển kinh tế nhà nước:

Kinh tế Nhà nớc là những đơn vị, tổ chức trực tiếp sản xuất kinh doanh hoặc phục vụ sản xuất, kinh doanh mà toàn bộ nguồn lực thuộc sở hữu Nhà

n-ớc hoặc một phần phụ thuộc sở hữu Nhà nn-ớc chiếm tỷ lệ khống chế Nh vậy, kinh tế Nhà nớc đợc hình thành thông qua việc Nhà nớc đầu t vốn xây dựng mới từ vốn ngân sách nhà nớc hoặc thông qua quốc hữu hoá các xí nghiệp t nhân

Kinh tế Nhà nớc bao gồm các doanh nghiệp Nhà nớc, các tổ chức kinh

tế, tài chính thuộc sở hữu Nhà nớc nh hệ thống ngân hàng, kho bạc dựtrữ quốc gia, và toàn bộ tài sản thuộc sở hữu Nhà nớc.Về lĩnh vực hoạt động kinh tế nhà nước gồm cỏc hoạt động của nhà nước trong việc:

-Quản lý khai thỏc nguồn tài nguyờn thiờn nhiờn

-Đầu tư quản lý khai thỏc những cụng trỡnh hạ tầng kỹ thuật như đường,bến cảng,khu cụng nghiệp

-Tổ chức cỏc hoạt động trong lĩnh vực cụng nghiệp,nụng nghiệp,thương mại,dịch vụ trong tài chớnh,tớn dụng ngõn hàng

2.Kinh tế nh n à n ước ở Việt Nam:

Kinh tế nh nà kinh t ước là thành phần kinh tế dựa trờn sở hữu nhà nước

về tư liệu sản xuất và phõn phối theo lao động.Kinh tế nhà nước bao gồm:-cỏc doanh nghiệp nhà nước

-Quỹ gửi trữ quốc gia,hệ thống ngõn hàng,bảo hiểm thuộc sở hữu nhà nước,kho bạc nhà nước

-cỏc tài sản thuộc sở hữu quốc gia cú thể phục vụ và tham gia

cho sản xuất kinh doanh thành phần kinh tế nhà nước thuộc kinh

tế nhà nước

Mụ hỡnh kinh tế chỉ huy:kinh tế nhà nước bao trựm lờn mọi lĩnh vực kinh tế

II/Vai trũ chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế nhiều thành phần ở Việt Nam

1.Vai trũ chủ đạo của kinh tế nhà nước:

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội nền kinh tế nớc ta là nền kinh

tế nhiều thành phần đang trong quá trình chuyển đổi Các thành phần kinh tế tồn tại, hoạt động đan xen lẫn nhau, vừa hợp tác, vừa cạnh tranh với nhau, luôn vận động và có sự chuyển hoá trong quá trình phát triển Thành phần kinh tế Nhà nớc có vai trò mở đờng dẫn dắt cho nền kinh tế Việt Nam phát triển theo định hớng xã hội chủ nghĩa Nhà nớc nắm vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân, là nhân tố chính thúc đẩy tăng trởng kinh tế nhanh và lâu bền Phát huy lợi thế nguồn vốn lớn từ ngân sách; lực lợng đào tạo chuyên sâu

về trình độ quản lý, trình độ kỹ thuật; trình độ kỹ thuật, công nghệ hiện đại; quan hệ kinh tế rộng lớn trong và ngoài nớc, kinh tế Nhà nớc có chức năng tạo lập cơ sở vật chất hạ tầng, sản xuất các hàng hoá dịch vụ công cộng, hỗ trợ, chi phối các thành phần kinh tế khác Th nhphần kinh tế Nhà nà kinh t ớc phải nắm

đ-ợc những ngành then chốt, những lĩnh vực quan trọng trong nền kinh tế quốc dân nh công nghiệp nặng, giao thông vận tải, cơ sở hạ tầng

Năm 2002 ta đã thu dợc những kết quả nh :tăng trởng GDP 7,04%, tổng kim ngạch xuất khẩu tăng 16%, giá trị sản xuất các ngành công nghiệp tăng 14%, lạm phát giảm xuống mức không quá 5% Trong đó, riêng khu vực kinh tế Nhà nớc chiếm 39,7% GDP, đóng góp gần 40% tổng nộp Ngân sách nhà nớc và 50% kim ngạch xuất khẩu của cả nớc Thành phần kinh tế Nhà nớc

đã thực sự chứng tỏ vai trò chủ đạo, chi phối và thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế quốc dân phát triển theo đúng quỹ đạo theo định hớng xã hội chủ nghĩa

2/ Doanh nghiệp nh n à n ước là bộ phận quan trọng nhất của kinh tế nhà nước;

Theo đờng lối chủ trơng chỉ đạo qua các Đại hội Đảng VI ,VII, VIII và gần đây nhất là Đại hội Đảng XI, kinh tế Nhà nớc nói chung, DNNN nói riêng

đã đợc sắp xếp lại một bớc khá căn bản, đã giảm quá nửa số doanh nghiệp (những doanh nghiệp nhỏ và yếu kém), những doanh nghiệp còn lại đợc củng

cố một bớc Cơ chế quản lý đợc hình thành ngày càng hoàn thiện giúp các doanh nghiệp chuyển đổi và thích nghi dần với các quy luật của kinh tế thị tr-ờng trong bối cảnh nền kinh tế mở và hội nhập quốc tế

Hiện nay doanh nghiệp Nhà nớc ở nớc ta đợc tổ chức lại theo hình thức

và cơ cấu: 17 tổng công ty 91, 76 tổng công ty 90 và trên 4.000 doanh nghiệp Nhà nớc độc lập Đến năm 2002 cả nớc đã sát nhập hơn 3.500 doanh nghiệp, giải thể khoảng 4.500 doanh nghiệp Nhà nớc (DNNN), cổ phần hoá gần 500 doanh nghiệp Nhà nớc Nhờ vậy trình độ tích tụ và tập trung vốn trong DNNN

đợc nâng lên Số DNNN có vốn dới 1 tỷ đồng đã giảm đáng kể và số DNNN

có vốn trên 10 tỷ đồng tăng từ 10% lên 35% từ năm 1994- 2002, sản xuất kinh doanh phát triển và hiệu quả đợc nâng lên rõ rệt

Đóng góp của khu vực kinh tế Nhà nớc trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP) qua các năm (tính theo đơn vị %) :

Các khu vực kinh tếNăm

1991Năm 1992Năm 1993Năm 1994Năm 1995Năm 1996Năm 1997Năm 1998Năm 1999Năm 2000Năm 2001Năm 2002GDP100100100100100100100100100100100100KTNN29,330,639,240,140,239,940,

540,038,739,039,239,7

0,012,213,313,714,3(Nguồn: Thời báo Kinh tế).

KTNN : Kinh tế nhà nớc

KTNQD : Kinh tế ngoài quốc doanh

ĐTNN : Đầu t nớc ngoài

Từ những số liệu cụ thể trên chứng tỏ thành phần kinh tế Nhà nớc thực sự có vai trò chi phối, thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế quốc dân phát triển đúng quỹ

đạo, góp phần vào việc tăng cờng vai trò chủ đạo của nền kinh tế nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt nam

III/Phương hướng và biện phỏp tăng cường vai trũ chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế nhiều thành phần

ở nước ta hiện nay:

1.Nõng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước:

-Định hướng sự phỏt triển bằng cỏc chiến lược,quy hoạch,kế hoạch và cơ chế,chớnh sỏch dựa trờn cơ sở tụn trọng những nguyờn tắc của thị trường

-Tạo mụi trường phỏp lý và cơ chế ,chớnh sỏch thuận lợi để phỏt huy cỏc nguồn lực cho phỏt triển,hỗ trợ phỏt triển ,chăm lo xõy dựng

hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế-xó hội

-Bảo đảm tớnh bền vững tớch cực của cỏc kinh tế vĩ mụ,hạn chế cỏc rủi ro và tỏc động của cơ chế thị trường

Tăng cường vai trũ chủ đạo của nhà nước về kinh tế trờn cơ sở đổi mới phương thức quản lý từ chỗ can thiệp trực tiếp vào thị trường sang quản lý vĩ mụ.Việt Nam ra nhập WTO ngày 7 thỏng 11 năm 2007,là thành viờn thứ 150 của WTO Nh nà kinh t ước cần dự bỏo những gỡ

xảy ra sau khi vào WTO,thông tin kịp thời cho các doanh nghiệp và có giải pháp vĩ mô để nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp,của các sản phẩm và của cả nền kinh tế

2.Những vấn đề cần tập trung giải quyết để tiếp tục nâng cao vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước:

-Phát triển mạnh mẽ nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần , để giữ vững định hướng XHCN thì kinh tế nhà nước và không ngừng được củng cố và phát truển để trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Một trong những đặc điểm nổi bật của nền kinh tế trong giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi từ mô hình kế hoạch hoá tập trung sang kinh tế thị trường là còn tồn tại tình trạng độc quyền và phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế, giữa các doanh nghiệp hầu hết đều do nhà nước quyết định theo phương thức hành chính như cấm hoặc hạn chế các doanh nghiệp khác không được kinh doanh chứ không phải được hình thành nhờ hiệu quả kinh doanh thông qua con đường tập trung, tích tụ vốn Trong bối cảnh đó, tự do hoá thương mại và tự do gia nhập ngành, bãi bỏ các hàng rào bảo hộ

là những biện pháp hữu hiệu để hạn chế sự bất công và phi hiệu quả gắn liền với độc quyền

- Cần sử dụng hiệu quả các phương pháp hành chính,kinh tế

và giáo dục trong quản lý, kiên quyết thực hiện việc nhà nước quản lý kinh tế bằng pháp luật , điều tiết các lĩnh vực kinh tế - xã hội bằng kế hoạch hóa,xây dựng các chiến lược kế hoạch phát triển kinh tế xã hội xây dựng các chính sách để điều tiết nền kinh tế như chính sách tài khoá,tiền tệ , tỉ giá hối đoái, thu nhập thương mại quốc tế ,khoa học công nghệ,… không can thiệp trực tiếp vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

- Thường xuyờn cải tổ bộ mỏy nhà nước theo hướng tinh giản , gọn nhẹ , tạo mụi trường phỏp lý và cơ chế, chớnh sỏch thuận lợi để phỏt huy cỏc nguồn lực xó hội cho phỏt triển, cỏc chủ thể hoạt động kinh doanh bỡnh đẳng ,cạnh tranh lành mạnh, cụng khai hoạt động cú trật tự kỉ cương

3.Quan điểm ,chỉ đạo của Đảng về việc tăng cường vai trũ chủ đạo của kinh tế nhà nước:

Tại Hội nghị lần 3 Ban chấp hành Trung ơng Đảng khoá IX, Đảng ta đã khẳng định phải tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt

động của thành phần kinh tế Nhà nớc mà đặc biệt là hoạt động của các DNNN Phân tích sâu sắc những mặt tích cực và những hạn chế, yếu kém, nguyên nhân của tình hình qua thực tiễn sắp xếp và đổi mới doanh nghiệp Nhà nớc ta cần phải hiểu và nắm rõ :

- Kinh tế Nhà nớc có vai trò quyết định trong việc giữ vững định hớng XHCN, ổn định và phát triển kinh tế, chính trị, xã hội của đất nớc Trong đó DNNN ( gồm DNNN giữ 100% vốn và DNNN giữ cổ phần chi phối) phải không ngừng đợc đổi mơí, phát triển và nâng cao hiệu quả, giữ vị trí then chốt trong nền kinh tế

- Kiên quyết điều chỉnh cơ cấu để DNNN có cơ cấu hợp lý, tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt và địa bàn quan trọng, chiếm thị phần đủ lớn đối với các sản phẩm và dịch vụ chủ yếu nhng không nhất thiết là phải giữ

tỷ trọng lớn trong tất cả các ngành, lĩnh vực, sản phẩm của nền kinh tế

- Tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý để DNNN kinh doanh tự chủ, tự chịu trách nhiệm, hợp tác và cạnh tranh bình đẳng với các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác theo pháp luật

- Việc tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh doanh của DNNN là nhiệm vụ cấp bách và cũng là nhiệm vụ chiến lợc lâu dài với nhiều khó khăn, phức tạp

- Nhiệm vụ chủ yếu trong giai đoạn trớc mắt là hoàn thành cơ bản việc sắp xếp, điều chỉnh cơ cấu lại và đổi mới hoạt động DNNN hiện có, phân định

rõ các loại doanh nghiệp để có chính sách giải pháp phù hợp; thực hiện sáp nhập, khoán kinh doanh, cho thuê hoặc giao, bán, giải thể, phá sản các doanh nghiệp Nhà nớc quy mô nhỏ thua lỗ kéo dài không cổ phần hoá đợc và Nhà

n-ớc không cần nắm giữ để sử dụng có hiệu quả tài sản của Nhà nn-ớc, bảo đảm việc làm, thu nhập, quyền lợi hợp pháp của ngời lao động

- Đổi mới kinh tế Nhà nớc theo phơng hớng trên một mặt phải đảm bảo khắc phục sự trì trệ, kém hiệu quả của nền kinh tế, mặt khác tránh tình trạng t nhân hoá tràn lan nền kinh tế, không kiểm soát

Sau đây là một số định hớng và giải pháp nhằm tăng cờng vai trò chủ

đạo Kinh tế Nhà nớc nh sau:

a.Định hớng phát triển và chấn chỉnh lại một bớc việc phân loại DNNN hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh

- Xác định lại các doanh nghiệp công ích cần thiết hoạt động không vì mục đích lợi nhuận là chính, dù thua lỗ vẫn cần duy trì tồn tại để có chính sách cơ chế phù hợp bù lỗ, tăng cờng quản lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực đợc đầu t, đảm bảo mục tiêu chính trị – xã hội, định hớng xã hội chủ nghĩa Trong từng thời kỳ Nhà nớc xem xét, điều chỉnh định hớng phân loại cho phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội

- Đối với các doanh nghiệp hoạt động vì lợi nhuận cần tập trung đầu t, nâng cao hiệu quả hoạt động, hình thành những doanh nghiệp mạnh toàn diện, làm nòng cốt cạnh tranh trên thị trờng quốc tế và trong nớc nh dầu khí, điện, than, hàng không, ngân hàng

b Đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của các Tổng công ty Nhà nớc, hình thành một số tập đoàn kinh tế mạnh

Thực hiện giải pháp này nhằm mục đích tập trung nguồn lực để chi phối những ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế nh: bu điện, điện lực, ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, các trung tâm thơng mại, du lịch, dịch vụ lớn làm lực lợng chủ đạo để đảm bảo các cân đối lớn và ổn định kinh tế vĩ mô; cung ứng những sản phẩm trọng yếu cho nền kinh tế và xuất khẩu, đóng góp lớn cho ngân sách Nhà nớc; làm nòng cốt thúc đẩy tăng trởng kinh tế và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế có hiệu quả

Hình thành một số tập đoàn kinh tế mạnh trên cơ sở các tổng công ty nhà nớc, có sự than gia cảu các thành phần kinh tế, kinh doanh đa ngành trong

đó có ngành kinh doanh chính, chuyên môn hoá cao và giữ vai trò chi phối lớn trong nền kinh tế quốc dân, có quy mô lớn về vốn, hoạt động cả trong và ngoài nớc, có trình độ công nghệ cao và quản lý hiện đại

c Đẩy mạnh cổ phần hoá DNNN, thực hiện giao, bán, khoán kinh doanh, cho thuê, sát nhập, giải thể, phá sản DNNN.

- Đẩy mạnh hơn nữa công tác cổ phần hoá DNNN theo nhiều mức độ, thực hiện đa dạng hoá sở hữu tạo động lực cho các chủ thể kinh tế, tăng vốn

mở rộng sản xuất kinh doanh Song cổ phần hoá DNNN không đợc biến thành

t nhân hoá DNNN

- Đối với các DNNN nhỏ, những DNNN không có vai trò quan trọng, làm ăn thua lỗ, cần dứt điểm xử lý nh chuyển hình thức sở hữu, bán, giao, khoán kinh doanh, cho thuê, sát nhập, giải thể hoặc phá sản theo luật phá sản công ty

C.KẾT LUẬN

Thực tế ở nước ta đã chứng minh thành phần kinh tế nhà nước

đã, đang và sẽ là thành phần kinh tế giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh

tế nhiều thành phần định hướng XHCN ở Việt Nam.Vì vậy việc “ tăng cường vai trò chủ đạo của nền kinh tế nhà nước trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta hiện nay ” là hết sức quan trọng.Thành phần kinh tế nhà nước có vai trò mở đường dẫn dắt cho nền kinh tế Việt Nam phát triển theo đinh hướng XHCN

Hi vọng rằng với việc làm rõ đề tài trên đã phần nào giúp chúng

ta hiểu rõ hơn về vai trò quan trọng của thành phần kinh tế nhà nước đối với các thành phần kinh tế khác ở Việt Nam.Do đó đầu tư phát triển kinh tế nhà nước là tạo nền tảng kinh tế cho XHCN, tạo ra sức mạnh vật chất để nhà nước điều tiết, quản lý và phát triển kinh tế

D./DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Giáo trình Kinh tế chính trị trường Đại học Kinh tế Quốc dân 2.Tạp chí cộng sản

3.Tạp chí quản lý nhà nước số 139 (8-2007)

4.Tạp chí quản lý nhà nước số 146 (3-2008)

5.Thời báo kinh tế Việt Nam

6.Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần IX