Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc đợc thực hiện trong điều kiện nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần.. sử dụng có hiệu quả các yếu tố sản xuất, các tiềm năng và nguồn lực của đất nớ
Trang 1Công nghiệp hoá là nội dung vật chất của cuộc cách mạng trong sản xuất nói riêng và trong kinh tế nói chung Đó là quá trình chuyển từ sản xuất nhỏ sang sản xuất lớn Trong mỗi giai đoạn khác nhau, tuỳ thuộc vào hoàn cảnh của mỗi quốc gia
mà có chiến lợc công nghiệp hoá khác nhau
Đại hội VIII Đảng Cộng Sản Việt Nam trên cơ sở phân tích sâu sắc toàn diện thực trạng đất nớc sau 10 năm đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc Đại hội cũng xác định những quan điểm cơ bản làm cơ sở định hớng cho việc xây dựng nội dung, phơng hớng, biện pháp, bớc đi cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nớc ta Những quan điểm cơ bản đó là:
1 Quan điểm mới về công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở Việt Nam:
a Giữ vững độc lập tự chủ đi đôi với mở rộng hợp tác quốc tế, đa phơng hoá, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại:
Dựa vào nguồn lực trong nớc là chính đi đôi với tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài Xây dựng nền kinh tế mở hội nhập với khu vực và thế giới, hớng mạnh về xuất khẩu, đồng thời thay thế nhập khẩu bằng những sản phẩm trong nớc sản xuất có hiệu quả
Trang 2Công nghiệp hoá - hiện đại hoá theo quan điểm trên mới bảo đảm kết hợp tăng trởng kinh tế với bảo vệ vững chắc độc lập tự chủ của đất nớc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại và phù hợp với đặc điểm của thời đại, phù hợp với xu hớng quốc tế hoá, khu vực hoá kinh tế, khai thác những u thế về vốn, công nghệ, thị tr-ờng của thế giới và khu vực để đẩy mạnh sự tăng trởng kinh tế và hiện đại hoá đất nớc
b Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là sự nghiệp của toàn dân, của mọi thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nớc là chủ đạo:
Quan điểm này xuất phát từ nguyên lý: cách mạng là sự nghiệp của quần chúng Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là sự nghiệp cách mạng trọng đại của nhân dân
ta, đất nớc ta, nhằm mục đích “dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, văn minh” Vì vậy, nó không phải là công việc riêng của một bộ phận, một giai cấp mà là sự nghiệp của toàn dân, do dân thực hiện Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi phải huy động cao độ sức mạnh của toàn dân về mọi mặt: sức lao động, tiền vốn, trí tuệ, tài năng, kinh nghiệm, kỹ thuật, Cũng nh các sự nghiệp cách mạng khác, nhân dân là ngời quyết định sự thành công của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc đợc thực hiện trong điều kiện nền kinh
tế hàng hóa nhiều thành phần Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần cho phép khai thác và
Trang 3sử dụng có hiệu quả các yếu tố sản xuất, các tiềm năng và nguồn lực của đất nớc, thúc đẩy tăng trởng kinh tế nhanh, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, mỗi thành phần kinh tế có lợi thế so sánh riêng về kỹ thuật, vốn, lực lợng lao động, kinh nghiệm quản lý, trong đó kinh
tế Nhà nớc giữ vai trò chủ đạo, kinh tế Nhà nớc “làm đòn bẩy đẩy nhanh tăng trởng kinh tế và tạo nền tảng cho chế độ xã hội mới” Kinh tế Nhà nớc nắm giữ các ngành, các lĩnh vực, các khâu quan trọng nhất của nền kinh tế đợc trang bị bằng kỹ thuật và công nghệ hiện đại đủ sức chủ đạo và định hớng phát triển các thành phần kinh tế khác
c Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế lấy việc phát huy nguồn lực con ngời làm yếu tố cơ bản cho sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững.
Động viên toàn dân cần kiệm xây dựng đất nớc, không ngừng tăng tích lũy cho
đầu t phát triển Tăng trởng kinh tế gắn với cải thiện đời sống nhân dân, phát triển văn hóa, giáo dục, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trờng
Con ngời vừa là mục đích vừa là động lực của sự phát triển kinh tế – xã hội nhanh và bền vững Nguồn nhân lực là yếu tố quyết định để tạo ra công nghệ hiện đại
và sử dụng chúng để tạo ra của cải cho xã hội, là yếu tố quyết định để thực hiện chuyển giao công nghệ trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc
Trang 4Nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trớc hết
là đội ngũ cán bộ khoa học – kỹ thuật, chuyên gia kinh tế, những nhà quản lý kinh
tế – xã hội, đội ngũ công nhân lành nghề Có thể coi nguồn lực con ngời trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa là nguồn lực của mọi nguồn lực khác Lấy việc phát huy nguồn lực con ngời làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững
Đòi hỏi phải có những chính sách kinh tế – xã hội phù hợp về văn hóa, giáo dục, y
tế, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trờng, coi đầu t cho giáo dục,
đào tạo là đầu t chiều sâu cho sự phát triển kinh tế – xã hội và giáo dục, đào tạo cùng với khoa học, công nghệ phải thực sự là “quốc sách hàng đầu”
d Khoa học và công nghệ là động lực của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kết hợp công nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại; tranh thủ đi nhanh vào hiện đại ở những khâu quyết định.
Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải coi khoa học và công nghệ là
động lực; coi năng lực nội sinh về khoa học – công nghệ là nền tảng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa Xây dựng năng lực nội sinh về khoa học – công nghệ để
đủ sức lựa chọn, làm chủ, thích nghi với công nghệ nhập; cải tiến, biến công nghệ nhập thành của mình tiến tới tự tạo ra công nghệ Năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ, nâng cao năng lực nội sinh để thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
Trang 5đại hóa, nắm bắt các thành tựu khoa học và công nghệ thế giới, lựa chọn và làm chủ công nghệ chuyển giao vào Việt Nam Quan điểm chỉ đạo về nội dung công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế là cơ khí hóa, hóa học hóa, tự động hóa Bớc đầu phát triển một số lĩnh vực công nghệ cao về điện tử, thông tin, sinh học, vật liệu mới và tự
động hóa
Quan điểm trên đòi hỏi phải xây dựng đội ngũ cán bộ khao học và công nghệ vững mạnh; phải phát hiện, bồi dỡng và trọng dụng nhân tài trong các lĩnh vực khoa học – công nghệ, văn hóa - nghệ thuật, quản lý kinh tế xã hội
Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nớc ta, đòi hỏi phải kết hợp công nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại; phải tranh thủ đi nhanh vào công nghệ hiện đại ở những khâu quyết định Điều đó cho phép kết hợp tuần tự với nhảy vọt, khai thác có hiệu quả các công nghệ cổ truyền vừa nhanh chóng vừa hiện đại hóa
ở các khâu quyết định Sự kết hợp đó là phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nớc và cho phép thực hiện công nghiệp hóa “rút ngắn”, đồng thời chống lại t tởng bảo thủ trì trệ và nóng vội, phiêu lu trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
e Lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm tiêu chuẩn cơ bản để xác định ph– ơng án phát triển, lựa chọn dự án đầu t và công nghệ
Trang 6Đầu t chiều sâu để khai thác tối đa năng lực sản xuất hiện có Trong phát triển mới, u tiên quy mô vừa và nhỏ, công nghệ tiên tiến, tạo nhiều việc làm, thu hồi vốn nhanh; đồng thời xây dựng một số công trình quy mô lớn thật cần thiết và có hiệu quả Tạo ra những mũi nhọn trong từng bớc phát triển Tập trung thích đáng nguồn lực cho các lĩnh vực, các địa bàn trọng điểm Đồng thời quan tâm, đáp ứng nhu cầu cần thiết của mọi vùng trong nớc; có chính sách hỗ trợ những vùng khó khăn, tạo
điều kiện cho các vùng đều phát triển
Quan điểm mới về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi khi xác định các
ph-ơng án phát triển, lựa chọn dự án đầu t và công nghệ, xác định quy mô, bố trí và phân phối các nguồn lực ở các địa bàn, phải lấy hiệu quả kinh tế – xã hội làm tiêu chuẩn cơ bản để xem xét T tởng chỉ đạo là phải đầu t chiều sâu để khai thác tối đa năng lực sản xuất hiện có
f Kết hợp kinh tế với quốc phòng an ninh–
Xây dựng bảo vệ tổ quốc luôn luôn là hai nhiệm vụ chiến lợc có sự tác động lẫn nhau Công nghiệp hóa, hiện đại hóa kinh tế là cơ sở tăng cờng khả năng quốc phòng an ninh, ngợc lại bảo vệ vững chắc Tổ quốc giữ vững an ninh, chính trị, kinh tế, là điều kiện để phát triển kinh tế Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa kinh
tế cũng là quá trình tăng cờng khả năng quốc phòng – an ninh của đất nớc Quan
Trang 7điểm trên đòi hỏi trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải gắn chặt hai nhiệm vụ chiến lợc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong từng bớc phát triển, trong việc lựa chọn các phơng án, xác định các địa bàn, xây dựng các công trình, đều phải xem xét tới cả hai lĩnh vực trên Đồng thời, công nghiệp quốc phòng cần đợc coi trọng và phát triển trong sự phát triển chung của nền kinh tế Phải đẩy mạnh sự liên kết giữa công nghiệp quốc phòng với công nghiệp dân dụng để phục vụ có hiệu quả nhất cho cả nhu cầu quốc phòng và dân dụng
Những quan điểm đó là một thể thống nhất và quan hệ chặt chẽ với nhau biểu hiện rõ trong việc xác định mục tiêu, nhiệm vụ của công nghiệp hóa, hiện đại hóa dất nớc; xác định rõ nguồn lực; động lực của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc; xác định phơng hớng, biện pháp cơ bản của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nớc ta; và biểu hiện ở tiêu chuẩn để xác định các phơng án, đánh giá kết quả khi tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa
2 Mục tiêu:
a Mục tiêu dài hạn: của công nghiệp hóa, hiện đại hóa là xây dựng cơ sở vật chất kỹ
thuật của chủ nghĩa xã hội, dựa trên một nền khoa học và công nghệ tiên tiến, tạo ra lực lợng sản xuất mới với quan hệ sản xuất ngày càng tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân,
Trang 8củng cố quốc phòng an ninh, nâng cao khả năng hợp tác phát triển với bên ngoài, thực hiện dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng văn minh
b Mục tiêu trung hạn: là để từng bớc thực hiện thành công mục tiêu lâu dài trên đây
Căn cứ vào yêu cầu phát triển đất nớc và khả năng thực tế của đất nớc, mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa của nớc ta đến năm 2020 là ra sức phấn đấu đa nớc ta cơ bản trở thành một nớc công nghiệp
Nớc công nghiệp là nớc có nền kinh tế trong đó lao động công nghiệp trở thành phổ biến trong các ngành và lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân Tỷ trọng công nghiệp trong nền kinh tế cả về GDP và cả về lực lợng lao động đều vợt trội hơn so với nông nghiệp
Nói cơ bản trở thành một nớc công nghiệp không đồng nhất với nói trở thành một nớc công nghiệp phát triển, cũng không có nghĩa là đã hoàn thành các nhiệm vụ của thời kỳ quá độ vì công nghiệp hóa, hiện đại hóa chủ yếu xem xét về sự phát triển lực lợng sản xuất chứ cha nói hết các yếu tố khác bảo đảm cho sự kết thúc thời kỳ quá độ Hơn nữa, cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội trong thời đại ngày nay cũng có những tiêu chuẩn cao hơn, không thể xây dựng xong chỉ trong vài ba thập kỷ
Trang 9c Mục tiêu trớc mắt: (đến năm 2000) của công nghiệp hóa, hiện đại hóa là đạt và vợt
mức các mục tiêu đã xác định trong chiến lợc kinh tế xã hội 1991-2000, tạo điều kiện cho đất nớc phát triển nhanh hơn vào đầu thế kỷ XXI Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhằm tạo điều kiện để tăng trởng kinh tế nhanh, hiệu quả cao và bền vững đi đôi với giải quyết những vấn đề bức xúc về xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng, cải thiện
đời sống nhân dân, nâng cao tích lũy từ nội bộ nền kinh tế
3 Điều kiện tiền đề và các giải pháp cơ bản nhằm thực hiện thắng lợi quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc:
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là một công cuộc cải biến cách mạng từ xã hội nông nghiệp trở thành xã hội công nghiệp Đó cũng là cuộc cải biến cách mạng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Vì vậy, để triển khai thuận lợi và thực hiện thành công sự nghiệp sự nghiệp này đòi hỏi phải có những tiền đề cần thiết Để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa thắng lợi phải tiến hành đồng bộ các giải pháp để khai thác có hiệu quả mọi nguồn lực trong và ngoài nớc Trong tổng thể các giải pháp cần thực hiện, thì các giải pháp cơ bản nhất là:
a Tạo vốn và sử dụng vốn hợp lý
Trang 10Vốn cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đợc xem là một trong những điều kiện cơ bản nhất Vì vậy, vấn đề tạo ra nguồn vốn và phân bố, sử dụng vốn hợp lý có hiệu quả là điều kiện hàng đầu để công nghiệp hóa, hiện đại hóa Vốn có thể huy động từ trong nớc và ngoài nớc, với mỗi loại đều cần các giải pháp cụ thể để huy động, sử dụng
Nguồn vốn trong nớc đợc huy động qua các kênh chủ yếu: qua ngân sách nhà nớc, qua kênh tín dụng ngân hàng, huy động vốn trong các xí nghiệp quốc doanh Vốn của Nhà nớc gồm thu thuế và bán tài nguyên (nh dầu khí, các khoáng sản) Vốn ngoài nớc gồm có vốn đầu t nớc ngoài trực tiếp, vốn vay và viện trợ Để thu hút vốn ngoài nớc phải tạo ra đợc môi trờng đầu t thuận lợi
Khi có nguồn vốn rồi thì sử dụng quản lý cho có hiệu quả là cực kỳ quan trọng Tích lũy vốn từ nội bộ nền kinh tế quốc dân đợc thực hiện trên cơ sở hiệu quả sản xuất, nguồn của nó là lao động thặng d của ngời lao động thuộc tất cả các thành phần kinh tế Con đờng cơ bản để giải quyết vấn đề tích lũy vốn trong nớc là răng năng suất lao động xã hội trên cơ sở ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất
Trang 11ở nớc ta hiện nay, để tăng năng suất lao động xã hội, tạo nên nguồn vốn cho tích lũy, trớc hết và chủ yếu là phải khai thác và sử dụng tốt quỹ lao động, tập trung sức phát triển các ngành nghề
Vấn đề đặt ra cho đất nớc ta hiện nay là phải nỗ lực vợt bậc, phấn đấu làm ăn
có hiệu quả, nêu cao tinh thần độc lập, tự chủ, ý chí tự lực, tự cờng, ra sức cần kiệm trong tiêu dùng, khắc phục những yếu kém và tiêu cực gây thất thoát, lãng phí tiền của của nhà nớc và nhân dân, dồn vốn cho đầu t phát triển
b Phát triển khoa học và công nghệ, bảo vệ môi trờng sinh thái
Phát triển khoa học công nghệ, nâng cao năng lực nội sinh, coi đó là nhân tố quan trọng để thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa Khoa học, công nghệ có vai trò quan trọng: xây dựng luận cứ khoa học cho các định hớng, phát triển đất nớc, các chính sách chiến lợc, ; lựa chọn và làm chủ đợc công nghệ chuyển giao vào nớc ta, tiến tới sáng tạo và xuất khẩu công nghệ Khoa học và công nghệ đợc coi là động lực của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nớc ta Những lĩnh vực công nghệ cao bớc đầu
đợc chú ý phát triển là: điện tử, tin học, công nghệ sinh học, vật liệu mới, tự động hóa
Trang 12Xúc tiến xây dựng khu công nghệ cao ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là nơi tụ hội các cơ quan khoa học và các doanh nghiệp trong và ngoài nớc, nhằm tạo ra các công nghệ cao và các ngành công nghiệp dựa trên công nghệ cao
Vấn đề bảo vệ môi trờng sinh thái phải đi liền với quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa Về vấn đề này, chính kinh nghiệm của các nớc công nghiệp trớc ta đã rút ra đợc nhiều bài học bổ ích cho ta Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đợc thực hiện gắn liền với các biện pháp bảo vệ môi trờng nh: áp dụng các kỹ thuật tiên tiến để xử
lý các chất độc hại, chất thải; các dự án đầu t nớc ngoài và xây dựng cơ bản đều phải
đợc xem xét về mặt tác động đến môi trờng và biện pháp xử lý; ngăn chặn tận gốc việc gây ô nhiễm môi trờng, đa diện tích phủ xanh đất nớc lên mức an toàn sinh thái, trồng cây xanh ở các đô thị và khu công nghiệp,
c Phát triển giáo dục và đào tạo:
Tài nguyên con ngời là yếu tố quan trọng nhất của công nghiệp hóa, hiện đại hóa Lấy việc phát huy nguồn lực con ngời làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh
và bên vững Để công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngoài việc tạo ra nguồn vốn, tiếp nhận công nghệ thì cần có con ngời sử dụng công nghệ, làm chủ, cải tiến công nghệ Cần
có đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ vững mạnh, đủ sức giải quyết các vấn đề