Do vậy thấy đợc Sự phát triển của nền kinh tế t“ bản nhà nớc trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam’’ và những nhợc điểm cần khắc phục, hạn chế của thành phần kinh tế này
Trang 1Lời mở đầu
Qua 20 năm đổi mới nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đờng đi lênchủ nghĩa xã hội ở nớc ta ngày càng sáng tỏ Cho đến nay Đảng ta đã hìnhthành những nét cơ bản một hệ thống quan điểm lí luận về chủ nghĩa xã hội vàcon đờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam , làm cơ sở khoa học cho đờnglối của Đảng, góp phần bổ sung và góp phần phát triển quan điểm của chủnghĩa Mac-Lênin và t tởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội
Từng bớc một qua thực tiễn đổi mới kinh tế, nhất là những nhận thứcmới về thế giới trong xu thế quốc tế và toàn cầu hóa hiện nay, Đảng ta thấy rõyêu cầu khách quan của việc xây dựng nền kinh tế thị trờng và chủ động hộinhập nền kinh tế quốc tế Từ kinh tế thị trờng tới xây dựng thị chế kinh tế thịtrờng và chủ trơng phát triển mạnh mẽ nền kinh tế thị trờng định hớng xã hộichủ nghĩa là một bớc tiến quan trọng trong nhận thức của Đảng ta về chủnghĩa xã hội
Thành tựu công cuộc xây dựng đất nớc theo đờng lối phát triển nền kinh
tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng có sự quản lý củaNhà nớc, định hớng xã hội chủ nghĩa đã và đang tạo thế lực mới cho đất nớctiến bớc trên con đờng Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu n-
ớc mạnh , xã hội công bằng, văn minh Đại hội X của Đảng đã khẳng định
“phát triển mạnh các thành phần kinh tế , các loại hình tổ chức sản xuất kinhdoanh Các thành phần kinh tế nhà nớc , kinh tế tập thể, kinh tế t nhân (cáthế ,tiểu chủ, t bản t nhân) , kinh tế t bản nhà nớc, kinh tế có vốn đầu t nớcngoài hoạt động theo pháp luật, cùng tồn tại và phát triển lâu dài , hợp tác vàcạnh tranh lành mạnh Kinh tế t bản nhà nớc là một trong những thành phầnkinh tế quan trọng , góp phần phát triển nền kinh tế nớc ta Nghiên cứu về vịtrí ,vai trò của nền kinh tế t bản nhà nớc, cùng những mối quan hệ với cácthành phần kinh tế khác để phát huy , đẩy mạnh, các nguồn lực, đẩy mạnhcông nghiệp hóa-hiện đại hóa theo những mục tiêu đã hoạch định là hết sức
quan trọng Do vậy thấy đợc Sự phát triển của nền kinh tế t“ bản nhà nớc trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam’’ và những nhợc điểm
cần khắc phục, hạn chế của thành phần kinh tế này là một trong những mục
đích em chọn để làm đề tài này
Trang 3Nội dung I.Cơ sở lí luận về thành phần kinh tế t bản nhà nớc
1.Kinh tế t bản nhà nớc và tính tất yếu khách quan tồn tại thành phần kinh tế t bản nhà nớc dới chủ nghĩa xã hội và ở nớc ta.
1.1.Khái niệm thành phần kinh tế t bản nhà nớc.
Kinh tế t bản nhà nớc là thành phần kinh tế bao gồm các hình thức liên
doanh liên kết giữa kinh tế nhà nớc với t bản t nhân trong nớc và ngoài nớc ,mang lại lợi ích thiết thực cho các bên đầu t kinh doanh Đây là một trongnhững khái niệm đơn giản ngắn gọn về thành phần kinh tế t bản nhà nớc Ta
có thể hiểu theo nghĩa rộng hơn , đầy đủ hơn , thành phần kinh tế t bản nhà
ớc là hình thức tổ chức liên kết kinh tế t bản , t nhân ,kinh tế t nhân với nhà
n-ớc xã hội chủ nghĩa Đó là hình thức có sự kết hợp giữa nội lực trong nn-ớc vàtranh thủ những ngoại lực từ bên ngoài Đây là một hình thức kinh tế hiện đại
để phát triển nền kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa
Thành phần kinh tế là tổng hợp sức mạnh có tổ chức của lực lợng kinh tếdựa trên một chế độ sở hữu nhất định Theo đại hội lần thứ X chỉ rõ , thànhphần kinh tế t bản nhà nớc là một thành phần kinh tế đặc biệt , dựa trên sở hữuhỗn hợp giữa nhà nớc xã hội chủ nghĩa và t bản t nhân Tuy nhiên ở đâykhông thể gọi nó là thành phần kinh tế nhà nớc đợc vì nó không hoạt độngtrực tiếp vì lợi ích cho toàn dân Trong khi đó thành phần kinh tế nhà nớc làthành phần dựa trên chế độ sở hữu công cộng về t liệu sản xuất (sở hữu toàndân và sở hữu nhà nớc) Và cũng không thể gọi nó là thành phần kinh tế t bản
t nhân đợc vì thành phần kinh tế t bản nhà nớc chịu sự chi phối vận hànhmang tính xã hội chủ nghĩa Còn thành phần kinh tế t bản t nhân là hình thứckinh tế mà sản xuất , kinh doanh dựa trên cơ sở chiếm hữu t nhân t bản chủnghĩa về t liệu sản xuất và bóc lột sức lao động làm thuê Tuy nhiên kinh tế tbản nhà nớc là một hình thức kết hợp khá phù hợp giữa kinh tế nhà nớc vàkinh tế t bản t nhân , lợi dụng đợc những tính u việt của cả hai hình thức kinh
tế trên
Trang 4Ta có thể hiểu thành phần kinh tế t bản nhà nớc dới nhiều quan điểm ,khía cạnh khác nhau :
Quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ pháttriển của lực lợng sản xuất là quy luật chung cho mọi phơng thức sản xuất.Trong nền kinh tế thực sự cha phát triển cao , lực lợng sản xuất luôn tồn tại ởnhiều trình độ khác nhau , tơng ứng với mỗi trình độ của lực lợng sản xuất sẽ
có một kiểu quan hệ sản xuất phù hợp Theo hai quan điểm về quan hệ sảnxuất và lực lợng sản xuất thì thành phần kinh tế t bản nhà nớc đợc hiểu nhsau :
- Theo quan hệ sản xuất : thành phần kinh tế t bản nhà nớc là một quan hệkinh tế – xã hội “Chủ nghĩa xã hội không phải là tiền mà là quan hệ kinhtế” Nó phụ thuộc vào quá trình phát triển kinh tế xã hội của một đất nớc Những nớc đi theo con đờng t bản chủ nghĩa thì đó là kinh tế t bản nhà nớccủa chủ nghĩa t bản Còn những nớc đi theo con đờng chủ nghĩa xã hội thì đó
là thành phần kinh tế t bản nhà nớc mang định hớng xã hội chủ nghĩa Nớc tatiến lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ chủ nghĩa t bản nền kinh tế t bản nhànớc là một trong những động lực quan trọng để vợt qua những rào cản khókhăn của nền kinh tế thị trờng “Chủ nghĩa t bản nhà nớc là cái gì có tính chấttập trung , đợc tính toán , đợc kiểm soát và đợc xã hội hóa”
- Theo lực lợng sản xuất : đợc đánh giá ở trình độ của lực lợng sản xuất ,kinh tế t bản nhà nớc là một nền sản xuất tiên tiến , hiện đại , nền đại sảnxuất , nền sản xuất cơ khí hóa
Trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta còn tồn tại cơ cấukinh tế nhiều thành phần , đó là một tất yếu khách quan Các thành phần kinh
tế cũ và thành phần kinh tế mới tồn tại khách quan và có quan hệ với nhau tạothành cơ cấu thành phần kinh tế trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở n-
ớc ta Tạo điều kiện thực hiện và mở rộng các hình thức kinh tế quá độ , trong
đó có hình thức kinh tế t bản nhà nớc Thành phần kinh tế t bản nhà nớc nh
“cầu nối’’ , trạm “trung gian’’ cần thiết để đa nớc ta từ sản xuất nhỏ lên chủnghĩa xã hội bỏ qua chế độ t bản chủ nghĩa
Trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta , kinh tế t bản nhà
n-ớc , một thành phần kinh tế , một kiểu tổ chức kinh tế có sự phối kết hợp , gắn
bó chặt chẽ giữa một bên là thành phần kinh tế nhà nớc ( thành phần kinh tếgiữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân) , nhà nớc của dân , do dân ,
Trang 5phục vụ lợi ích của dân , đại biểu cho sở hữu toàn dân , đối với những t liệusản xuất chủ yếu phục vụ lợi ích xã hội , với một bên là nhà t bản Đó là mốiquan hệ hợp tác có lợi , là các hợp đồng kinh tế giữa nhà nớc (đại diện chogiai cấp công nhân) và nhà t bản.
Nếu quan điểm rằng thành phần kinh tế t bản nhà nớc đấu tranh chống lạichủ nghĩa t bản (theo quan điểm của những ngời cộng sản cánh tả) , là một sailầm Không phải thành phần kinh tế t bản nhà nớc đối lập với chủ nghĩa xãhội mà là giai cấp tiểu t sản và chủ nghĩa t bản t nhân cùng đấu tranh chống lạichủ nghĩa xã hội Rõ ràng đây là một quan điểm sai lầm của những ngời theophái cánh tả
Hiểu rõ đúng bản chất của kinh tế t bản nhà nớc mới có thể vận dụng tốtthành phần kinh tế này vào trong quá trình phát triển nền kinh tế nớc nhà ,trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội đang còn gặp phải rất nhiều khókhăn khi bỏ qua chế độ t bản chủ nghĩa , tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội
1.2 Tính tất yếu khách quan tồn tại thành phần kinh tế t bản nhà nớc dới chủ nghĩa xã hội và ở nớc ta.
Kinh tế t bản nhà nớc ở nớc ta hiện nay là một thành phần kinh tế có tính
bớc ngoặt đối với sự phát triển của nền kinh tế nớc ta Quá trình công nghiệphóa – hiện đại hóa là một trong những yêu cầu nhiệm vụ quan trọng của đấtnớc ta Chủ nghĩa xã hội muốn tồn tại và phát triển , cũng phải cần có mộtnền kinh tế tăng trởng và phát triển cao dựa trên lực lợng sản xuất hiện đại vàchế độ công hữu xã hội chủ nghĩa về t liệu sản xuất Đối với những nớc cólực lợng sản xuất phát triển cao thì thời kì qúa độ lên chủ nghĩa xã hội cónhiều thuận lợi , có thể ngắn hơn với những nớc đi lên chủ nghĩa xã hội bỏqua chế độ t bản chủ nghĩa từ nền kinh tế kém phát triển
V.I.Lênin đã khẳng định rằng : “Chủ nghĩa t bản độc quyền nhà nớc là sựchuẩn bị vật chất đầy đủ nhất cho chủ nghĩa xã hội , không có nấc thang nào
là trung gian” Sự phát triển của phân công lao động xã hội đã làm xuất hiệnthêm một số ngành mà các nhà t bản t nhân không thể hoặc không muốn kinhdoanh vì đầu t lớn , thu hồi vốn chậm và ít lợi nhuận , nhất là các ngành thuộckết cấu hạ tầng nh năng lợng , giao thông vận tải , giáo dục , nghiên cứu khoahọc cơ bản …Nhà nNhà nớc trong khi đảm nhận kinh doanh các ngành đó , tạo điềukiện cho các nhà t bản t nhân kinh doanh các loại ngành khác có lợi hơn Sự
Trang 6phát triển của kinh tế t bản nhà nớc không chỉ là hình thức kinh tế trực tiếp ,nhanh chóng nhất để đi lên chủ nghĩa xã hội , nó còn là hình thức tổng hợp đ-
ợc sức mạnh của cả kinh tế nhà nớc và kinh tế t bản t nhân Do đó sự phối kếthợp giữa nhà nớc với t bản t nhân là một tất yếu khách quan Sự kết hợp hữucơ các quan hệ thị trờng với sự tác động tập trung của nhà nớc tạo ra một hệthống thống nhất , đó chính là nền kinh tế t bản nhà nớc Trong quá trình vận
động cơ chế kinh tế , nhà nớc giữ vai trò điều tiết vĩ mô đối với các quá trìnhsản xuất xã hội , định hớng các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội Các t bản
t nhân vẫn chịu sự điều tiết trực tiếp của cạnh tranh thị trờng Các yếu tố nàygắn bó chặt chẽ tác động qua lại và ảnh hởng lẫn nhau , trong đó thị trờng vẫn
là sức mạnh cơ bản của cơ chế điều tiết nền kinh tế t bản chủ nghĩa Tuynhiên , tính tự phát của cơ chế thị trờng bị giới hạn bởi sự đồng thời tác độngcủa t nhân và nhà nớc làm cho các quan hệ thị trờng đợc thể chế hóa và cótính tổ chức hơn Nh vậy cơ chế điều tiết nền kinh tế của chủ nghĩa t bản nhànớc đã tạo ra cách thức phối hợp và phơng tiện điều tiết hợp lí hơn so với cơchế tự do cạnh tranh Chủ nghĩa t bản nhà nớc là sản phẩm của lịch sử , là sựphát triển kinh tế xã hội tất yếu Muốn có chủ nghĩa xã hội tất yếu phải có kĩthuật của t bản , có sự linh hoạt mềm dẻo của một tổ chức nhà nớc vững mạnh
có năng lực quản lí vĩ mô nền kinh tế thị trờng trong thời kì quá độ lên chủnghĩa xã hội của nớc ta Liên kết để tạo ra đợc sức mạnh tổng hợp, tạo khảnăng phát triển Đó là điều kiện tất yếu để có thể đứng vững trong nền kinh tếthị trờng phát triển sôi động
Nớc ta xuất phát điểm đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nớc nông nghiệplạc hậu bỏ qua chế độ t bản thì thời kì quá độ lại càng gặp phải những khókhăn về: vốn , kỹ thuật , công nghệ và quản lí tiên tiến Quá trình quốc tế hóasản xuất và sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng tăng lên , cũng nh sự phát triểncủa cuộc cách mạng khoa học và công nghệ về khách quan đã tạo ra nhữngkhả năng để các nớc kém phát triển đi sau có thể tiếp thu và vận dụng vào nớcmình những lực lợng sản xuất hiện đại của thế giới và những kinh nghiệm củacác nớc đi trớc để thực hiện “ con đờng rút ngắn” Xu thế toàn cầu hóa , sựphụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trên thế giới ngày càng tăng lên tuy cóchứa đựng nguy cơ và thách thức nhng vẫn tạo khả năng khách quan cho khắcphục khó khăn về nguồn vốn và kĩ thuật hiện đại cho những nớc chậm pháttriển Để vơn lên nhằn thoát khỏi tình trạng của một nớc kém phát triển bằng
Trang 7công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nớc và hội nhập kinh tế quốc tế là hớng đi
đúng của đất nớc ta không có con đờng nào khác Cuộc đấu tranh để bảo vệcon đờng lựa chọn của mình trong hội nhập kinh tế quốc tế và thực tiễn nhữngnăm vừa qua đòi hỏi chúng ta phải biết chớp thời cơ , chủ động sáng tạo ,phát huy những thuận lợi để đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa , tọa ra thế
và lực mới để vợt qua những khó khăn , đẩy lùi những nguy cơ , đa nền kinh tếtăng trởng và phát triển bền vững Phải khách quan thừa nhận rằng , chủnghĩa t bản đã góp phần quan trọng thúc đẩy quá trình quốc tế hóa – toàn cầuhóa ,khu vực hóa của nhân loại Phát triển các hình thức kinh tế t bản nhà nớc, không chỉ tạo điều kiện để chúng ta khai thác tiềm năng của đất nớc , pháthuy tối đa lợi thế , mà còn là điều kiện cần thiết để nền kinh tế nớc ta hội nhậpvào nền kinh tế thế giới Kinh tế t bản nhà nớc sẽ trở thành chiếc cầu nối để
đa nớc ta từ nền kinh tế kém phát triển nối liền với nền sản xuất lớn tiên tiếnlớn trên thế giới , tạo cơ hội để xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa
Nh vậy việc mở rộng , phát triển hình thức kinh tế t bản nhà nớc góp phầnnâng cao trình độ khoa học công nghệ , tăng về vốn cũng nh kĩ thuật , quản lí ,trình độ sản xuất , phơng thức tổ chức lao động Nhờ đó mà nâng cao hiệuquả kinh tế , năng suất lao động , thúc đẩy nền kinh tế phát triển , thực hiệnnhững mục tiêu trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội mà nhà nớc ta đã định
ra
1.3.Quan điểm của Đảng ta về phát triển thành phần kinh tế t bản nhà ớc.
Ơ nớc ta thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội bắt đầu từ năm 1954 ở miền
Bắc và từ năm 1975 , sau khi đất nớc đã hoàn toàn độc lập và cả nớc thốngnhất Chủ nghĩa t bản có vai trò lịch sử là phát triển lực lợng sản xuất , xã hôihóa lao động dựa trên nền tảng chế độ t bản chủ nghĩa Thực tiễn đã chứngminh chủ nghĩa t bản là xã hội đã lỗi thời về mặt lịch sử , sớm hay muộn cũngphải thay đổi bằng hình thái kinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa mà giai
đọan đầu là giai đoạn xã hội xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên với con đờng cải tạoxã hội xã hội chủ nghĩa nên các hình thức t bản nhà nớc chỉ tồn tại trong mộtthời gian ngắn Kinh tế t bản nhà nớc đợc Đảng và nhà nớc ta quan tâm đẩymạnh phát triển Đảng và nhà nớc chủ trơng thực hiện một cách rộng rãi vàlâu dài các hình thức kinh tế t bản nhà nớc để phát triển lực lợng sản xuất cho
Trang 8phù hợp với quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nớc Để kinh tế t bảnnhà nớc thực hiện đợc vai trò quan trọng đó , Đảng Cộng Sản Việt Nam chủtrơng áp dụng nhiều phơng thức góp vốn kinh doanh giữa nhà nứớc với cácnhà kinh doanh trong và ngoài nớc nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệpViệt Nam phát triển , tăng sức hợp tác cạnh tranh với bên ngoài , đồng thời cảithiện môi trờng đầu t và nâng cao năng lực quản lí nhà nớc để thu hút có hiệuquả vốn đầu t từ nớc ngoài
Cụ thể hóa đờng lối đó , tại hội nghị lần thứ t ban chấp hành trung ơngkhóa VIII của Đảng (năm 1996) xác định có 5 thành phần kinh tế : Kinh tếnhà nớc ; Kinh tế hợp t ác ; Kinh tế tư bản nh nà n ước ; Kinh tế cá thể tiểu chủ;Kinh tế tư bản tư nhân Cách sắp xếp theo thứ tự trên của các th nh phà n ầnkinh tế đó ngụ ý coi vị trí, vai trò cũng như trình độ phát triển của th nh phà n ầnkinh tế tư bản nh nà n ước cao hơn cá thể, tiểu chủ v kinh tà n ế tư bản tư nhân
Nh vậy kinh tế t bản nhà nớc trong thời kì đổi mới đã đợc đặt lên vị trí thứ batrong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần , đánh dấu bớc phát triển trong t duy líluận của Đảng ta Một lần nữa Đảng Cộng Sản Việt Nam khẳng định , trongnền kinh tế nhiều thành phần , kinh tế t bản nhà nớc là thành phần kinh tế đợc
“khuyến khích phát triển’’ trong những ngành nghề sản xuất mà pháp luậtkhông cấm và đề ra những biện pháp cụ thể để khuyến khích sự phát triển của
nó trong khuôn khổ của luật pháp với sự điều tiết của nhà nớc nhằm tạo ranhững điều kiện thuận lợi để đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nớctheo định hớng xã hội chủ nghĩa Đại hội Đảng XI đã khẳng định rằng: đến năm 2020 bên cạnh kinh tế nhà nớc và kinh tế tập thể giữ vai trò chủ đạotrong nền kinh tế thị trờng thì nền kinh tế t bản nhà nớc với các hình thức kháccũng tồn tại một cách phổ biến
Đảng ta chủ trơng : “Phát triển mạnh các hình thức kinh tế đa sở hữu màchủ yếu là các doanh nghiệp đa cổ phần thông qua đẩy mạnh cổ phần hóadoanh nghiệp nhà nớc và phát triển mạnh các doanh nghiệp cổ phần mới, đểhình thức kinh tế này trở thành phổ biến , chiếm tỉ trọng ngày càng cao trongnền kinh tế nớc ta’’
2.Vai trò và các hình thức phát triển của chủ nghĩa t bản nhà nớc ở nớc ta trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Trang 92.1.Vai trò của thành phần kinh tế t bản nhà nớc trong quá trình công nghiệp hóa –hiện đại hóa ở Việt Nam.
Từ thập niên 60 của thế kỉ XX , Đảng Cộng Sản Việt Nam đề ra đ ờng
lối công nghiệp hóa – hiện đại hóa và coi đó là nhiệm vụ trung tâm xuyênsuốt thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội Thành công của sự nghiệp côngnghiệp hóa , hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân là nhân tố quan trọng quyết
định sự thắng lợi của con đờng xã hội chủ nghĩa mà Đảng và nhân dân ta đãlựa chọn
- Nền kinh tế nớc ta bớc vào thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội cònmang nặng tính tự cung tự cấp Kinh tế hàng hóa tạo ra động lực thúc đẩy lựclợng sản xuất phát triển Với tiềm năng và giới hạn , kinh tế t bản nhà nớcluôn luôn vận dụng một cách khoa học , căn cứ vào thị trờng để có thể thu đợclợi ích kinh tế , hiệu qủa kinh tế , lãi suất kinh tế tối đa cho quốc gia
- Khoa học công nghệ ngày càng phát triển Việc vận dụng và áp dụngcác thành tựu khoa học công nghệ vào sự phát triển kinh tế là một nhiệm vụhết sức cần thiết Việc phát triển thành phần kinh tế t bản nhà nớc để màthông qua nó chuyển giao có chọn lọc các thành tựu khoa học công nghệ nóichung và khoa học quản lí kinh tế nói riêng của các nớc tiến bộ trên thế giới Công nghiệp hóa , hiện đại hóa đòi hỏi nguồn vốn rất to lớn Trong quá trìnhthực hiện công nghiệp hóa , hiện đại hóa , về tình hình kinh tế Việt Nam còngặp phải rất nhiều khó khăn về nguồn vốn , trình độ kĩ thuật cao , lao động tuy
có dôì dào nhng tay nghề còn thủ công , yếu kém , quy mô thị trờng , ngànhnghề lĩnh vực còn nhỏ …Nhà n Kinh tế t bản nhà nớc tạo điều kiện tiếp thu và ápdụng một cách có hiệu quả các thành tựu khoa học công nghệ vào nền kinh tếnớc ta Thông qua kinh tế t bản nhà nớc còn góp phần giải quyết vấn đềcông ăn việc làm cho ngời lao động , nâng cao tay nghề kĩ thuật , cải thiện bộmặt kinh tế đất nớc Công nghiệp hóa , hiện đại hóa là quá trình phát triển cả
về kinh tế lẫn xã hội Kinh tế t bản nhà nớc không chỉ góp phần phát triển chonền kinh tế mà còn là động lực thúc đẩy phát triển xã hội Giải quyết vấn đềviệc làm , tăng năng suất xã hội là cơ sở để ngời lao động gắn bó với quá trìnhsản xuất , phát triển nền kinh tế đất nớc Thông qua đó , giai cấp công nhân cóthể học tập đợc cách quản lí nền sản xuất lớn mà chúng ta đang hớng tới Độingũ lao động đợc nâng cao tay nghề , trình độ chuyên môn , phát triển cả về
Trang 10số lợng và chất lợng , một nhân tố quan trọng cho quá trình công nghiệp hóa ,hiện đại hóa đất nớc
- Cho đến nay có thể nói Việt Nam mới hoàn thành chặng đờng đầu củathời kì quá độ và nhìn chung vẫn còn đang trong tình trạng kém phát triển Mặt khác hậu quả tàn phá của chiến tranh , do thực hiện cơ chế tập trung , baocấp kéo dài , chúng ta cha thể đi vào chủ nghĩa xã hội một cách nhanh chóng
Do đó tất yếu chúng ta phải tự tạo cho mình con đờng để đi lên chủ nghĩa xãhội Thành phần kinh tế t bản nhà nớc tạo điều kiện cho kinh tế t bản t nhân
và tiểu sản xuất hàng hóa nhỏ có môi trờng phát triển thuận lợi và từng bớcchuyển hóa theo con đờng xã hội chủ nghĩa Thành phần kinh tế t bản nhà n-
ớc trở thành “chiếc cầu nối nhỏ’’ , là khâu trung gian , là một bớc tiến thắnglợi trên con đờng tiến lên chủ nghĩa xã hội Phát triển thành phần kinh tế t bảnnhà nớc trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nớc vẫn còn đangtrong tình trạng kém phát triển , kinh tế còn lạc hậu nhiều so với các nớc trongkhu vực và trên thế giới nh Việt Nam hiện nay không chỉ là con đờng , là ph-
ơng tiện để phát triển nhanh lực lợng sản xuất , đẩy mạnh nhanh quá trìnhcông nghiệp hóa hiện đại hóa đất nớc , mà còn nhanh chóng đa việt Nam thoátkhỏi tình trạng kinh tế kém phát triển , tạo nền tảng để đến năm 2020 trởthành một nớc công nghiệp theo hớng hiện đại
- Kinh tế t bản nhà nớc là lực lợng sản xuất hiện đại và cách tổ chức quản
lí tiên tiến , nền kinh tế t bản nhà nớc có trình độ xã hội hóa cao hơn trong nềnkinh tế nhiều thành phần Thành phần kinh tế t bản nhà nớc là một thành phầnkhông thể thiếu đợc của một nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần nhằmkhai thác mọi tiềm năng , mọi nguồn lực kinh tế trong và ngoài nớc trong suốtthời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội
- Kinh tế t bản nhà nớc đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút vốn ,hiện đại hóa công nghệ và nâng cao năng lực quản lí cho các nhà đầu t nhất làcác nhà đầu t t nhân Kinh tế t bản nhà nớc hiện nay có thể coi là yếu tố đónggóp tích cực vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo những đòi hỏi củanền kinh tế thị trờng và yêu cầu của công nghiệp hiện đại hóa đất nớc thôngqua việc tập trung và hợp vốn giữa nhà nớc với các nhà t bản t nhân dới hìnhthức liên doanh đóng góp cổ phần và hợp đồng hợp tác kinh doanh Nhờ đó
mà sẽ giải thoát đợc những trở ngại , phát triển chuyển dịch cơ cấu kinh tếtheo nhịp độ tiên tiến , hội nhập vào nền kinh tế thế giới
Trang 11- Với tình trạng phân tán , chia cắt trong khâu sản xuất và quản lí kinh tế
ở nớc ta , kinh tế t bản nhà nớc đã góp phần khắc phục những khó khăn nàybằng đặc tính tập trung sản xuất và hệ thống quản lí kinh tế mở của nó Cácngành kinh tế mang đặc tính tự phát nh thơng mại , dịch vụ cần đợc điều chỉnh Kinh tế t bản nhà nớc là công cụ hữu ích để giải quyết vấn đề này , đẩy lùinhững tình trạng tiêu cực trong nền kinh tế nh tham nhũng , quan liêu , hối lộ ,lãng phí Kinh tế t bản nhà nớc trở thành bộ phận quản lí , kiểm kê nền kinh
tế nhà nớc , thông qua nó để giải quyết các vấn đề mới nảy sinh
- Kinh tế t bản nhà nớc có nhu cầu liên kết với nền nông nghiệp nhỏ , thúc
đẩy sản xuất hàng hóa Vì vậy kinh tế t bản nhà nớc có vai trò quan trọngtrong nền công nghiệp hóa nông nghiệp , nông thôn Chỉ dừng lại ở kinh tế tnhân , t bản t nhân trong nông nghiệp , không tiến tới t bản nhà nớc thì sẽkhông có đợc vai trò định hớng XHCN Phát triển Kinh tế t bản nhà nớc lànhân tố quan trọng để kết hợp công nghiệp với nông nghiệp trên phạm vi vùng, do đó hình thành vùng kinh tế
- Các hình thức đầu t nớc ngoài vào nớc ta , dù gì thì về thực chất là nềnkinh tế t bản nhà nớc Các tổ chức kinh tế ấy hình thành từ sự kết hợp hai phíanội lực và ngoại lực và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật của nhà nớc ta Kinh tế t bản nhà nớc có vai trò trong định hớng nền kinh tế theo đờng lối của
Đảng bằng nhân tố kinh tế Cùng với thời gian , khu vực có vốn đầu t nớcngoài càng phát triển và càng liên kết sâu vào nền kinh tế nội địa thì vai trò
định hớng ấy càng mạnh hơn
- Trong khu vực đầu t nớc ngoài , kinh tế t bản nhà nớc không chỉ đem lạinguồn vốn , chuyển giao công nghệ , mà thậm trí còn đem vào cách quản líkinh tế thị trờng hiện đại _ điểm yếu nhất của quản lí nhà nớc Kinh tế t bảnnhà nớc sẽ tạo môi trờng thuận lợi cho nhà nớc quản lí có hiệu quả Kinh tế tbản tự nó mang tính tập trung sản xuất và quản lí hiện đại của một hệ thống
nh một cứu cánh của nền kinh tế thời kì quá độ
Trang 122.2.Những hình thức cụ thể của thành phần kinh tế t bản nhà nớc ở Việt Nam
Trong điều kiện hiện nay không chỉ nhiều hình thức của chủ nghĩa t bảnnhà nớc không còn hoàn toàn giống nh các hình thức t bản nhà nớc dời thờiV.I.Lênin đầu những năm 20 của thế kỉ XX , mà còn xuất hiện nhiều hìnhthức mới làm tăng thêm sự đa dạng của hình thức kinh tế này Chủ nghĩa tbản nhà nớc với tính chất là những hình thức kinh tế cụ thể đã đợc V.I.Lênin
đề cập đến trong chính sách kinh tế mới ở Nga Ngày nay những hình thức cụthể ấy vẫn có giá trị cụ thể của nó , có tính hiện thực nhiều hơn , đa dạng vàphong phú hơn Những hình thức t bản nhà nớc ở nớc ta hiện nay có thể kể
đến là :
- Bao gồm các hình thức liên doanh giữa kinh tế nhà nớc với các t bản tnhân trong nớc và hợp tác liên doanh giữa kinh tế nhà nớc với t bản nớcngoài
- Cho các t bản t nhân trong và ngoài nớc , cho nông dân thuê các cơ sởsản xuất kinh doanh Đó là điều kiện tất yếu để có thể đứng vững trong nềnkinh tế thị trờng phát triển sôi động tức là chúng ta hình thành những đặc khukinh tế
- Hình thức kinh doanh đan xen giữa , hỗn hợp nhiều hình thức sở hữu ,giữa sở hữu nhà nớc và sở hữu tập thể và t nhân dới hình thức vốn và đóng góp
cổ phần Theo đó các chủ thể tham gia kinh tế t bản nhà nớc là các doanhnghiệp nhà nớc , doanh nghiệp t nhân trong và ngoài nớc , các doanh nghiệptập thể và ngời lao động
- Thành lập các khu công nghiệp bằng việc cổ phần hóa doanh nghiệp và
cổ phần các công ti Hình thức là kinh tế t bản nhà nớc và cổ phần hóa xínghiệp để trở thành xí nghiệp t bản nhà nớc Các công ti tham gia liên doanh ởlĩnh vực công nghiệp và dịch vụ Thành lập các công ti cổ phần thông qua cổphần hóa nhằm tăng hiệu quả kinh tế cho các doanh nghiệp nhà nớc
- Hình thành các khu chế xuất , các khu công nghiệp chế biến dành chpxuất khẩu đem lại lợi nhuận và lãi xuất cao
Bên cạnh đó thành phần kinh tế t bản nhà nớc còn đang ngày càng đadạng hóa thêm nhiều hình thức mới bằng cách mở rộng thêm các hình thức
Trang 13kinh tế nhà nớc Nó là biểu hiện bằng cách tiếp cận thông qua mối quan hệgiữa kinh tế nhà nớc với các thành phần kinh tế khác của nền kinh tế nhà nớc
II Thực trạng và một số giải pháp cơ bản trong việc sử dụng và tiếp tục phát triển nền kinh tế t bản nhà nớc
1.Thực trạng việc sử dụng thành phần kinh tế t bản nhà nớc
Tình trạng kinh tế nớc ta hiện nay có nhiều chính sách chồng chéo nhau ,
sự lặp lại của những cái cũ dới hình thức cái mới Trong điều kiện hiện nay thìkhông chỉ nhiều hình thức của chủ nghĩa nhà nớc không còn hoàn toàn giống
nh các hình thức t bản nhà nớc thời V.I.Lênin những năm 20 của đầu thế kỉ
XX , mà còn là sự xuất hiện của nhiều hình thức mới làm tăng thêm tính đadạng của hình thức kinh tế này Nhng dù có đa dạng phong phú đến đâu đichăng nữa thì những hình thức của chủ nghĩa t bản đó , trong điều kiện chính
đảng của giai cấp vô sản nắm quyền lãnh đạo và thực hiện công cuộc xâydựng nền kinh tế quốc dân mà ở đó kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo vàcùng kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng, vẫn chỉ là những bớc quá
độ , những nấc thang trung gian để phát triển lực lợng sản xuất , đa nớc ta quá
độ lên chủ nghĩa xã hội
Trong bối cảnh mở cửa , giao lu , hợp tác khu vực và quốc tế ngày càng
mở rộng và có chiều sâu, nhất là khi Việt Nam đã chính thức trở thành thànhviên của tổ chức thơng mại thế giới (WTO) thì sự phát triển mạnh mẽ có hiệuquả của thành phần kinh tế t bản nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng định hớngxã hội chủ nghĩa chẳng những giúp chúng ta đẩy nhanh tốc độ tăng trởng kinh
tế , rút ngắn quá trình khắc phục tình trạng kém phát triển về kinh tế so vớicác nớc phát triển trong khu vực và trên thế giới mà còn tạo thêm việc làm chongời lao động , cải thiện đời sống của họ Trong 10 năm qua cáchình thức kinh tế t bản nhà nớc đã góp phần đáng kể trong quá trình phát triểnkinh tế hàng hóa nhièu thành phần Việc áp dụng rộng rãi các hình thức kinh
tế t bản nhà nớc trong chính sách phát triển kinh tế thị trờng định hớng xã hộichủ nghĩa đã đem lại những thành tựu rực rỡ Chiến lợc phát triển kinh tế thịtrờng định hớng xã hội chủ nghĩa , không thể không phát triển nền kinh tế tbản nhà nớc Về một phơng diện nào đó , có thể nói phát triển kinh tế t bảnnhà nớc là một yếu tố quan trọng trong việc giữ vững nền kinh tế thị trờng