Tiểu luận sự hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

Lời nói đầuTrải qua một thời gian dài sau khi dành độc lập, xây dựng đất nớc, Nhànớc ta đã rút ra đợc, định hớng ra đợc một hớng đi, một “con đờng” đúng đắncho mình, đó là quá trình phát

Lời nói đầu

Trải qua một thời gian dài sau khi dành độc lập, xây dựng đất nớc, Nhànớc ta đã rút ra đợc, định hớng ra đợc một hớng đi, một “con đờng” đúng đắncho mình, đó là quá trình phát triển kinh tế đất nớc theo cơ chế thị trờng với

sự quản lý của Nhà nớc, định hớng xã hội chủ nghĩa Đó là một bớc ngoặtsáng suốt của Đảng, của Nhà nớc ta

Kinh tế thị trờng với sự phát triển của nó đã đa đến thành công bớc đầucho công cuộc xây dựng đất nớc đi theo con đờng xã hội chủ nghĩa

Vậy kinh tế thị trờng đó là cái gì? hoàn cảnh ra đời, cái gì dẫn tới phảiphát triển kinh tế thị trờng - đặc điểm của nền kinh tế thị trờng là nh thế nào -các giải pháp để phát triển nền kinh tế thị trờng ra sao?

Đó là hàng loạt các câu hỏi đặt ra cần đợc giải quyết, tìm hiểu rõ về

nó, ta có thể nắm bắt đợc kiên thức cơ bản nhất về nền kinh tế thị trờng ở nớc

Em xin chân thành cám ơn

sự d thừa đó chỉ là ngẫu nhiên nhng cùng với chế độ t hữu đợc xác lập, ngời lao động đã có thể làm chủ những sản phẩm d thừa đó, mang trao đổi với nhau

Nh vậy kinh tế thị trờng phát triển từ sơ khai đến hiện đại là một côngtrình sáng tạo của loài ngời trong quá trình sản xuất và trao đổi đó là trình độvăn minh mà nhân loại đạt đợc Do đó mọi quan điểm cho rằng kinh tế thị tr-ờng là phát minh riêng của chủ nghĩa t bản là không có căn cứ Việc đồngnhất kinh tế thị trờng với chủ nghĩa t bản rồi nó tránh, hoặc sử dụng nó nh mộtcông cụ tạm thời, hoặc coi việc áp dụng kinh tế thị trờng là mặc nhiên chấpnhận con đờng TBCN Đều có thể dẫn đến sai lầm đáng tiếc Ngay trong vănkiện đại hội VIII Đảng ta đã khẳng định “sản xuất hàng hoá là thành tựu vănminh chung của nhân loại”, chúng ta không chỉ kiên định “không bỏ qua kinh

tế hàng hoá ” mà còn khẳng định kinh tế hàng hoá còn tồn tại khách quan cho

đến khi chủ nghĩa xã hội đợc xây dựng lần này trong dự thảo văn kiện đại hội

IX tiếp tục khẳng định “Đảng và Nhà nớc ta chủ trơng thực hiện nhất quán vàlâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận độngtheo cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc theo định hớng xã hội chủnghĩa, nói gọn là nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa

2 Kinh tế thị tr ờng có những u và nh ợc điểm gì ?

Bất cứ một nề kinh tế nào cũng có những u điểm và nhợc điểm NềnKTTT cũng vậy nó bao gồm những u và nhợc điểm sau

Những mặt tích cực của nền KTTT thể hiện bằng sự phát triển kinh tếvợt bậc Từ sự phát triển vợt bậc đó khoa học công nghệ cũng có những bớcphát triển lớn, khoa học công nghệ phát triển từ đó các công cụ sản xuất ngàymột phát triển hơn ,con ngời đợc sản xuất trong những điều kiện tốt hơn

Năng xuất lao đông đợc nâng cao hơn rất nhiều so với trớc Một nền kinh tếphát triển đã làm cho mức sống chung của các nớc trên toàn thế giới đợcnâng cao hơn trớc Trên đây là một số mặt tích cực của nền KTTT màchúng ta cần phải phát huy để nền kinh tế ngày càng phát triển hơn

Những mặt tiêu cực của nền KTTT là : Do quá trình hoạt động sảnxuất cần phải khai thác tài nguyên thiên nhiên , nhng do năng xuất lao độngcao cộng với việc nhu cầu của ngời dân ngày càng lớn đã dẫn đến khai tháctài nguyên thiên nhiên quá mức cho phép từ đó tài nguyên thiên nhiên đã dần

bị cạn kiệt

Các hoạt động sản xuất chỉ chú ý tới vấn đề sản xuất mà không chú ýtới vấn đề môi trờng các hoạt động sản xuất đã gây ra hiện tợng ô nhiễm môitrờng trầm trọng

Một mặt tiêu cực nữa đó là vấn đề đạo đức ,lối sống trong dân Ngàynay do mức sống của con ngời đợc nâng cao , con ngời dễ tiếp xúc đối vớinhững loại văn hoá độc hại làm ảnh hởng tới tình trạng đạo đức trong dân

Từ những mặt tích cực và tiêu cực trên ta phải tìm ra những phơngpháp để phát huy những mặt tích cực và hạn chế những mặt tiêu cực để nềnkinh tế đợc phát triển toàn diện hơn , từ đó cuộc sống của ngời dân đợc nângcao hơn mà không bị ảnh hởng của những mặt tiêu cực

3 có thể thực hiện đ ợc kinh tế thị tr ờng ở n ớc ta không ?

Một điều cần khẳng định rằng, kinh tế thị trờng là hoàn toàn có thểthực hiện đợc trong Chủ nghĩa xã hội, câu hỏi đợc trả lời bổi các lý do sau :

a)Kinh tế thị trờng không phải là sản phẩm riêng của chủ nghĩa t bản.

Kinh tế thị trờng là hình thức phát triển cao của kinh tế hàng hoá, màkinh tế hàng hoá đã từng tồn tại trớc chủ nghĩa t bản Những điều kiện ra đời

và tồn tại của kinh tế hàng hoá, và các trình độ phát triển của kinh tế hànghoá : kinh tế hàng hoá giản đơn (kinh tế thị trờng sơ khai), kinh tế thị trờng tự

do, kinh tế thị trờng hiện đại do sự phát triển của lực lợng sản xuất tạo ra.Còn bản chất cố hữu của chủ nghĩa t bản là bóc lột lao động làm thuê và bầncùng hoá họ Kinh tế hàng hoá không phải là cái do chủ nghĩa t bản tạo ra,

mà là thành tựu văn minh do con ngời đã đạt đợc trong quá trình phát triểnsản xuất của mình Theo C Mác, sản xuất và trao đổi hàng hoá là “một nétchung cho những hình thái kinh tế – xã hội hết sức khác nhau” tức là kinh tếhàng hoá tồn tại trong nhiều hình thái kinh tế xã hội chứ không phải là đặc tr-

ng riêng của chủ nghĩa t bản Vì vậy, không thể cho rằng xây dựng kinh tế thịtrờng là đồng nghĩa với phát triển chủ nghĩa t bản

b) Kinh tế thị trờng là thể chế kinh tế vận hành, nó không phải là cơ

sở kinh tế của một chế độ xã hội

Nếu quan niệm kinh tế thị trờng nh là cơ sở kinh tế thì tất nhiên sẽ đi

đến kết luận: đã xây dựng kinh tế thị trờng, thì chế độ tơng ứng với nó phải làchế độ t bản Dĩ nhiên kinh tế thị trờng và chế độ xã hội có mối quan hệ chặtchẽ với nhau Nhng đó không phải là mối quan hệ giữa cơ sở kinh tế với kiếntrúc thợng tầng Cơ sở kinh tế cua một chế độ xã hội là hệ thống quan hệ sảnxuất thống trị, trớc hết là chế độ sở hữu quyết định Cơ sở kinh tế của chủnghĩa xã hội là hệ thống quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độcông hữu xã hội chủ nghĩa về t liệu sản xuất

Cần hiểu rằng thể chế kinh tế là hình thức cụ thể của phơng thức,

ph-ơng pháp, qui tắc cụ thể của việc tổ chức vận hành kinh tế trong một chế độkinh tế - xã hội nhất định Thể chế kinh tế là một khái niệm thấp hơn một cấp

so với chế độ kinh tế Mọi chế độ kinh tế có thể có những thể chế kinh tếkhác nhau Do đó, dới chủ nghĩa xã hội không phải chỉ có thể áp dụng duynhất thể chế kinh tế kế hoạch, mà cũng có thể áp dụng thể chế kinh tế thị tr -ờng

c) Kinh tế thị trờng và chủ nghĩa xã hội có thể dung hoà

Kinh tế thị trờng là một thể chế kinh tế vận hành mà theo một số nhànghiên cứu Trung Quốc, chế dộ sở hữu không quyết định trực tiếp thể chếkinh tế, mà thông qua cơ cấu quyền sở hữu tài sản đợc hình thành bởi mộtchế độ sở hữu nào đó, tác động giản tiếp đến thể chế kinh tế Vấn đề căn bản

để hình thành kinh tế thị trờng là sự tồn tại những chủ thể kinh tế độc lập, tựchủ trong sản xuất kinh doanh có lợi ích riêng để họ có quyền ra quyết địnhphi tập trung hoá Vì vậy, trong điều kiện chế độ công hữu xã hội chủ nghĩacũng có thể thực hiện thể chế kinh tế thị trờng Nếu sở hữu nhà nớc (sở hữutoàn dân) đợc phân giải thành các quyền chiếm hữu, quyền sử dụng kinhdoanh trao cho doanh nghiệp, thì khi đó sẽ tạo nên những chủ thể kinh tế độclập có lợi ích riêng, do đó sẽ hình thành đợc kinh tế thị trờng Sự phân giảicác quyền sở hữu toàn dân đợc thực hiện thông qua việc phát huy tiềmnăngcủa các thành phần trong đó kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo

4.Vai trò của Nhà n ớc trong nền kinh tế thị tr ờng ở n ớc ta.

Với vai trò tích cực của nhà nớc vào điều tiết nền kinh tế nền kinh tế

n-ớc ta đã có bn-ớc phát triển cao và ổn định Từ đó ta có thể thấy vai trò của nhànớc trong việc điều tiết nền kinh tế là rất quan trọng

Nh ta đã biết vai trò quản lí của nhà nớc là rất quan trọng Vai trò đóthể hiện rất rõ qua các chức năng sau :

Thứ nhất, đảm bảo sự ổn định chính trị, xã hội và thiết lập khuôn khổ

pháp luật để tạo ra những điều kiện cần thiết cho hoạt động kinh tế Thực tếchức năng này đã vợt ra ngoài chức năng kinh tế đơn thuần Nhà nớc đã tạo

ra hành lang pháp lý, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, các thành phầnkinh tế phát triển trong cơ chế hoạt động của thị trờng.Đồng thời với hànhlang pháp lý nh vậy thì các doanh nghiệp, các thành phần kinh tế sẽ hoạt

động trong sự quản lý, bảo trợ của nhà nớc

Hai là, Điều tiết nền kinh tế để đảm bảo cho nền KTTT phát triển ổn

định Trong quá trình vận động của nền kinh tế thị trờng thì nền KTTT khôngtránh khỏi những khủng hoảng, thất bại Mỗi nền kinh tế đều có chu kỳ hoạt

động, phát triển tức là có sự tăng, giảm GDP.Với vai trò ổn định kinh tế củamình nhà nớc làm dịu đi những giao động nên xuống của các chu kỳ kinhdoanh Việc điều tiết này thông qua các chính sách tài khoá, chính sách tiền

tệ Do đó với vai trò quản lý của mình nhà nớc đã làm giảm đi tình trạng thấtnghiệp và lạm phát Tuy nhiên nhà nớc cũng không thể điều tiết một cáchhoàn hảo cho nên trong nền kinh tế vẫn có những thất bại của thị trờng nhng

nó đã ở mức độ thấp hơn

Ba là , Đảm bảo cho nền kinh tế hoạt động có hiệu quả Trong quá

trình vận động của KTTT thì nền kinh tế phải chịu những tác động mà cácnhà kinh tế gọi là các tác động bên ngoài Các doanh nghiệp vì lợi nhuận củamình nên đã khai thác quá mức các nguồn tài nguyên thiên nhiên gây ônhiễm môi trờng sống của con ngời và xã hội Dựa trên sự quản lý của chínhphủ buộc những doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trờng phải trả tiền cho nhữngthiệt hại đó Chính sự can thiệp của chính phủ đã ngăn chặn những tác độngbên ngoài nhằm nâng cao hiệu quả quản lý Một nguyên nhân khác cũng làmgiảm hiệu quả trong hoạt động của thị trờng Đó là việc xuất hiện các công ty

độc quyền Do xuất hiện các công ty độc quyền trên thị trờng, các công ty

độc quyền họ ép giá trên thị trờng gây ra tình trạng các công ty khác khôngcạnh tranh đợc Do đó làm hạn chế khả năng cạnh tranh của các doanhnghiệp trên thị trờng do đó dẫn tới tình trạnh kinh tế không phát triển đợc

Bốn là, nhà nớc phải can thiệp vào phân phối nhằm phân phối công

bằng trong xã hội, bảo vệ những thành phần kinh tế trong quá trình hoạt độngkinh tế Việc phân phối công bằng sẽ làm cho cuộc sống của ngời nghèotrong xã hội đợc nâng cao

Một vai trò khác của nhà nớc thể hiện ở chức năng quản lý vĩ mô nềnkinh tế Với sự quản lý của nhà nớc thì các nớc có một nền kinh tế tăng trởng

ổn định nhờ các chính sách của nhà nớc Nhà nớc đã định hớng cho nền kinh

tế, các thành phần kinh tế hớng đi Nhà nớc trực tiếp đầu t vào một số lĩnhvực kinh tế nhằm dẫn dắt nền kinh tế của cả nớc phát triển theo Với một môitrờng vĩ mô ổn định, các thành phần kinh tế phát triển thì tình trạng thấtnghiệp và lạm phát cũng giảm

Nhà nớc ta phải xây dựng đợc một hệ thống cơ sở hạ tầng tốt để đảmbảo cho yêu cầu phát triển kinh tế Nhà nớc phải có sự quản lý chặt chẽ đốivới các thành phần kinh tế nhng không đợc can thiệp quá sâu vào đó

Với các chức năng nh vậy, nớc ta đã có một nền kinh tế phát triểnmạnh mẽ từ sau đại hội Đảng 6 Từ nớc có một nền kinh tế lạc hậu, ngày naynớc ta đã có môt nền kinh tế tơng đối phát triển và là một nớc có môi trờng

tế tự nhiên, tự cung tự cấp; và thời đại kinh tế hàng hoá mà giai đoạn cao của

nó đợc gọi là kinh tế thị trờng

Kinh tế tự nhiên là kiểu tổ chức kinh tế-xã hội đầu tiên của nhân loại

Đó là phơng thức sinh hoạt kinh tế ở trình độ thấp ban đầu là sử dụng nhữngtăng vật của tự nhiên và sau đó đợc thực hiện thông qua những tác động trựctiếp vào tự nhiên để tạo ra những giá trị sử dụng trong việc duy trì sự sinh tồncủa con ngời Nó đợc bó hẹp trong mối quan hệ tuần hoàn khép kín giữa conngời và tự nhiên kinh tế tự nhiên lấy quan hệ trực tiếp giữa con ngời và tựnhiên, mà tiêu biểu là giữa ngời lao động và đất đai làm nền tảng Hoạt độngkinh tế đó gắn liền với xã hội sinh tồn, với kinh tế nông nghiệp, tự cung tựcấp Nó đã tồn tại và thống trị trong các xã hội cộng sản nguyên thủy, chiếmhữu nô lệ, phong kiến và tuy không còn giữ địa vị thống trị nhng vẫn còn tồntại trong xã hội t bản cho đến ngày nay Kinh tế tự nhiên, hiên vật, sinh tồn,

tự cung, tự cấp gắn liền với kém phát triển và lạc hậu

Kinh tế hàng hoá, bắt nguồn từ kinh tế hàng hoá đơn giản, ra dời từ khichế độ cộng sản nguyên thuỷ tan giã, dựa trên hai tiền đè cơ bản là có sựphân công lao động xã hội và có sự tách biệt về kinh tế do chế độ sở hữu

khác nhau về t liệu sản xuất Chuyển từ kinh tế tự nhiên, tự cung, tự cấp sangkinh tế hàng hóa là đánh dấu bớc chuyển sang thời đại kinh tế của sự pháttriển, thời đại văn minh của nhân loại Trong lịch sử phát triển của mình, vịthế của kinh tế hàng hoá cũng dần đợc đổi thay: Từ chỗ nh là kiểu tổ chứckinh tế-xã hội không phổ biến, không hợp thời trong xã hội chiếm hữu nô lệcủa những ngời thợ thủ công và nông dân tự do, đến chỗ đợc thừa nhận trọngxã hội phong kiến, và đến chủ nghĩa t bản thì kinh tế hàng hoá giản đơnkhông những đợc thừa nhận mà còn phát triển lên giai đoạn cao hơn đó lànền kinh tế thị trờng.

Kinh tế thị trờng là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hoá, cũng

đã trải qua ba giai đoạn phát triển

Giai đoạn thứ nhất là giai đoạn chuyển từ kinh tế hàng hoá giản đơnsang kinh tế thị trờng (còn gọi là giai đoạn kinh tế thị trờng sơ khai giã man)

Giai đoạn thứ hai, là giai đoạn phát triển kinh tế thi trờng tự do Đặc

tr-ng quan trọtr-ng của giai đoạn này là sự phá triển kinh tế diễn ra theo tinh thần

tự do, nhà nớc không can thiệp vào hoạt động kinh tế

Giai đoạn thứ ba,là giai đoạn kinh tế thị trờng hiện đại Đặc của giai

đoạn này là nhà nớc can thiệp vào kinh tế thị trờng và mở rộng kinh tế với

n-ớc ngoài Sự can thiệp của nhà nn-ớc vào kinh tế thị trờng thông qua việc xâydựng các hình thức sở hữu nhà nớc, các chơng trình khuyến khích đầu t vàtiêu dùng, cùng với việc sử dụng các công cụ kinh tế nh tài chính, tín dụng,tiền tệ để điều tiết nền kinh tế ở tầm vĩ mô Sự phối hợp giữa chính phủ vàthị trờng trong một nền hinh tế hỗn hợp nhằm đảm bảo sự phát triển có hiệuquả của những nớc có mức tăng trởng kinh tế nhanh

Mặc dù sự hình thành và phát triển của kinh tế hàng hoá (sản xuấthàng hoá nhỏ) tự phát sẽ “hàng ngày hàng giờ đẻ ra chủ nghĩa t bản” (nóitheo cách nói của V.I.Lê-Nin) và sự phát triển của KTTT trong lịch sử diễn ra

đồng thời với sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa t bản, nhng tuyệtnhiên, KTTT không phải là một chế độ kinh tế-xã hội KTTT là một hìnhthức và phơng pháp vận hành kinh tế các qui luật của thị trờng chi phối việcphân bổ các tài nguyên, qui định sản xuất cái gì, sản xuất nh thế nào (baonhiêu) và sản xuất cho ai Đây là một kiểu tổ chức kinh tế hình thành và pháttriển do những đòi hỏi khách quan của sự phát triển lực lợng sản xuất Nó làphơng thức sinh hoạt kinh tế của sự phát triển Sự cạnh tranh trong cơ chế thịtrờng theo qui luật giá trị đòi hỏi các chủ thể sản xuất-kinh doanh khôngngừng đổi mới, ứng dụng tiến bộ khoa học-kỹ thuật, nâng cao năng xuất lao

động, tiết kiệm chi phí, mở rộng qui mô của sản xuất-kinh donh Quá trìnhhình thành và phát triển kinh tế thị trờng là quá trình mở rộng phân công lao

động xã hội, phát triển khoa học-công nghệ mới và ứng dụng chúng vào thựctiễn sản xuất-kinh doanh Sự phát triển của KTTT gắn liền với quá trình pháttriển của văn minh nhân loại, của khoa học-kỹ thuật, của lực lợng sản xuất.Nhiều học giả đã khái quát rằng: Giai đoạn kinh tế hàng hoá giản đơn gắnliền với nền văn minh nông nghiệp và kỹ thuật thủ công; Giai đoạn kinh tế thịtrờng hiện đại gắn liền với nền văn minh trí tuệ, kỹ thuật vi điện tử-tin học

Cho đến cuối những năm 80, về cơ bản, trong nền kinh tế nớc ta, sảnxuất nhỏ vẫn còn là phổ biến, trạng thái kinh tế tự nhiên, hiện vật, tự cung, tựcấp còn chiếm u thế Xã hội Việt Nam, về cơ bản vẫn dựa trên nền tảng củavăn minh nông nghiệp lúa nớc, nông dân chiếm đại đa số.Việt Nam vẫn làmột nớc nghèo nàn, lạc hậu và kém phát triển Đến đại hội VII đảng ta đãxác định việc đổi mới cơ chế kinh tế nớc ta là một tất yếu khách quan và trênthực trạng diễn ra việc đó tức là chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tậpchung sang nền kinh tế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớngXHCN Đây là một sự thay đổi về nhận thức có ý nghĩa rất quan trọng trong

lý luận cũng nh trong thực tế lãnh đạo của đảng trên mặt trận làm kinh tế.Việc chuyển đổi trên hoàn toàn đúng đắn Nó phù hợp với thực tế của nớc taphù hợp với các qui luật kinh tế và xu thế của thời đại

Nếu không thay đổi cơ chế vẫn giữ cơ chế kinh tế cũ thì không thể nào

có đủ sản phẩm để tiêu dùng chứ cha nói đến tích luỹ vốn để mở rộng sảnxuất Thực tế những năm cuối của thập kỷ 80 đã chỉ rõ thực hiện cơ chế kinh

tế cho dù chúng ta đã liên tục đổi mới hoàn thiện cơ chế quản lý kinh tế,

nh-ng hiệu quả của nền sản xuất xã hội đạt mức rất thấp Sản xuất khônh-ng đápứng nổi tiêu dùng ,tích luỹ hầu nh không có đôi khi còn ăn lạm cả vào vốnvay của nớc ngoài

Do đặc trng của nền kinh tế tập trung là rất cứng nhắc cái đó chỉ có tácdụng thúc đẩy tăng trởng kinh tế Và chỉ có tác dụng phát triển nền kinh tếtheo chiều rộng Nền kinh tế chỉ huy ở nớc ta tồn tại quá dài do đó nó khôngnhững còn tác dụng đáng kể trong việc thúc đẩy sản xuất mà nó còn sinh ranhiều hiện tợng tiêu cực làm giảm năng xuất, chất lợng và hiệu quả sản xuất

Xét về tồn tại thực tế ở nớc ta những nhân tố của nền kinh tế thị trờng

Về vấn đề này có nhiều ý kiến đánh giá khác nhau Nhiều nớc cho rằng thị ờng ở nớc ta là thị trờng sơ khai Thực tế kinh tế thị đã hình thành và pháttriển đạt những mức phát triển khác nhau, ở hầu hết các đô thị và vùng hẻolánh đang đợc mở rộng với thị trờng quốc tế.Nhng thị trờng ở nớc ta pháttriển cha đồng bộ còn thiếu hẳn thị trờng các yếu tố sản xuất nh thị trờnglao động ,thị trờng vốn và thị trờng đất đai về cơ bản vẫn là thị trờng tự do,mức độ can thiệp của nhà nớc còn rất thấp

tr-Xét về mối quan hệ kinh tế đối ngoại ta thấy nền kinh tế nớc ta đanghoà nhập với nền kinh tế thị trờng thế giới ,sự giao lu về hàng hoá dịch vụ và

đầu t trực tiếp của nớc ngoài làm cho sự vận động của nền kinh tế nớc ta gầngũi hơn với thị trờng thế giới.Tơng quan giá cả các loại hàng hoá trong và giácả hàng hoá quốc tế

Xu hớng chung phát triển kinh tế thế giới là sự phát triển kinh tế củamột nớc không tách rời sự phát triển và hoà nhập quốc tế Sự cạnh tranh giữicác quốc gia đã thay đổi hẳn về chất không còn là dân số đông ,vũ khínhiều ,quân đội mạnh mà là tiềm lực kinh tế Mục đích của các chính sáchcủa các quốc gia tạo đợc nhiều của cải vật chất trong quốc gia của mình làtốc độ phát triển kinh tế cao, đời sống nhân dân đợc cải thiện, thất nghiệpthấp , tiềm lực kinh tế đã trở thành thớc đo chủ yếu , vai trò và sức mạnh củamỗi dân tộc, là công cụ chủ yếu để bảo vệ uy tín duy trì sức mạnh của các

Sự phát triển kinh tế –xã hội nào rút cuộc cũng nhằm mục tiêu xãhội ,nhân văn nhất định Phát triển theo nghĩa đầy đủ là bên cạnh sự gia tăng về l-ợng (tăng trởng kinh tế) còn bao hàm những thay đổi về chất(những biến đổi

về mặt xã hội) “Phát triển là nâng cao phúc lợi của nhân dân Nâng cao tiêuchuẩn sống và cải tiến giáo dục, sức khoẻ và bình đẳng về cơ hội là tất cảnhững yếu tố cơ bản của phát triển kinh tế Bảo đảm các quyền chính trị vàcông dân là một mục tiêu phát triển rộng hơn ” Học thuyết về hình thái kinh

tế xã hội của C.Mác là một thành tựu khoa học của loài ngời Nó phác hoạquy luật vận động tổng quát của lịch sử nhân loại, và sự phát triển của xã hộiloài ngời sẽ tiến tới chủ nghĩa cộng sản, mà giai đoạn thấp của nó là chủnghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội không đói lập với phát triển, với kinh tế thị tr-ờng, mà là một nấc thang phát triển của loài ngời đợc đánh dấu bằng tiến bộ-xã hội của sự phát triển Nó là cach thức giải quyết các quan hệ xã hội vìcuộc sống tốt đẹp của đại đa số nhân dân lao động, của toàn tể xã hội ,là sựthiết lập một trật tự xã hôi với mục tiêu công bằng văn minh Sự phát triểnchỉ đem lại sự giàu có và sự thống trị của t bản, của một số ít ngời trong xãhội, thì sự phát triển đó mang tính chất t bản chủ nghĩa là sự phát triển cổ

điển.Sự phát triển đem lại sự giàu có, phồn vinh , hạnh phúc cho đại đa số

nhân dân lao động cho toàn thể xã hội, thì sự phát triển đó mang tính chất xãhội chủ nghĩa, là sự phát triển hiện đại Cuộc đấu tranh cách mạng trờng kỳgian khổ và quyết liệt của nhân dân ta dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sảnViệt Nam đứng đầu là chủ tịch HCM nhằm giải phóng nhân dân lao động,

đem lại hạnh phúc và giàu sang cho nhân dân lao động Vì vậy, sự phát triểncủa Việt Nam trong hiện tại và tơng lai phải là sự phát triển vì sự giàu có,phồn vinh và hạnh phúc của nhân dân lao động, vì sự hùng mạnh và giàu cócủa cả xã hội, của toàn xã hội ,của toàn dân tộc,là sự phát triển mang tínhchất xã hội chủ nghĩa, sự phát triển hiện đại Nghiã là, chúng ta phải pháttriển nền KTTT định hớng XHCN Điều đó không chỉ đơn thuần là sự pháttriển kinh tế nhằm đạt đợc mục tiêu dân giàu nớc mạnh,mà còn bao hàm vấn

đề quan trọng mang tính hiện đại, là thiết lập một kiểu tổ chức xã hội, mộttrật tự xã hội với nộng dung công bằng và văn minh Nhà nớc XHCN, “củadân, do dân và vì dân” dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam là điềukiện quan trọng đảm bảo thực hiện sự định hớng đó

2-Những đặc điểm kinh tế thị tr ờng n ớc ta

Thứ nhất, nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa mà nớc ta

sẽ xây dựng là nền kinh tế thị trờng hiện đại với tính chất xã hội hiện đại (xãhội –xã hội chủ nghĩa ) Mặc dù nền kinh tế nớc ta đang nằm trong tìnhtrạng lạc hạu và kém phất tiển nhng khi nớc ta chuyển sang kinh tế hàng hoá,kinh tế thị trờng, thì thế giới đã chuyển sang giai đoạn kinh tế thị trờng hiện

đại (do những khiếm khuyết của kinh tế thị trờng tự do) Bởi vậy, chúng takhông thể và không nhất thiết phải trải qua giai đoạn kinh tế hàng hóa giản

đơn và giai đoạn kinh tế thị trờng tự do, mà đi thẳng vào phát triển kinh tế thịtrờng hiện đại Đây là nội dung và là yêu cầu của sự phát triển rút ngắn Mặtkhác, thế giới vẫn đang nằm trong thời đại quá độ từ chủ nghĩa t bản lên chủnghĩa xã hội, cho nên, sự phát triển kinh tế –xã hội nớc ta phải theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa là cần thiết, khách quan và cùng là nội dung, yêu cầucủa sự phát triển rút ngắn Sự nghiệp “dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng

và văn minh” vừa là mục tiêu, vừa là nội dung, nhiệm vụ của việc phát triểnkinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta Đảng và nhà nớckhuyến khích mọi ngời dân trong xã hội làm giàu một cách hợp pháp Nhân

có giàu thì nớc mới mạnh, bảo đmr độc lập, tự chủ và toàn vện lãnh thổ củaquốc gia

Thứ hai, nền kinh tế của chúng ta là nền kinh tế hỗn hợp nhiều thành

phần với vai trò chủ đạo của nền kinh tế nhà nớc trong một số lĩnh vực, một

số khâu quan trọng có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển của kinh tế – xãhội của đất nớc Nền kinh tế hàng hóa, nền kinh tế thị trờng phải là một nền

kinh tế đa thành phần, đa hình thức sở hữu Thế nhng, nền kinh tế thị trờng

mà chúng ta sẽ xây dựng là nền kinh tế thị trờng hiện đại, cho nên cần cóthamgia bởi bàn tay “hữu hình” của nhà nớc trong việc điều tiết, quản lý nềnkinh tế đó Đồng thời, chính nó sẽ bảo đảm sự định hớng phát triển của nềnkinh tế thị trờng Sự quản lý, điều tiết, định hớng phát triển nền kinh tế thị tr-ờng của nhà nớc là thông qua các công cụ chính sách kinh tế vĩ mô và vai tròchủ đạo của khu vực kinh tế nhà nớc Kinh tế nhà nớc phải nắm giữ vai trò ởmột số lĩnh vực then chốt, có ý nghĩa là “đài chỉ huy”, là “mạch máu” củanền kinh tế Cùng với việc nhấn mạnh vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc,cần coi trọng vai trò của khu vực kinh tế t nhân và kinh tế hỗn hợp, đặt chúngtrong mối quan hệ gắn bó, hữu cơ, thống nhất,không tách rời, biệt lập

Thứ ba, nhà nớc quản lý nền kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội

chủ nghĩa ở nớc ta là nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là nhà nớc củadân, do dân và vì dân.Thành tố quan trọng mang tính quyết định trong nềnkinh tế thị trờng hiện đại là nhà nớc tham gia vào các quá trình kinh tế Nhngkhác với nhà nớc của nhiều nền kinh tế thị trờng trên thế giới.Nhà nớc ta lànhà nớc “của dân,do dân và vì dân”,nhà nớc công nông, nhà nớc của đại đa

số nhân dân lao động, đặt dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam Nó

có đủ bản lĩnh, khả năng và đang tự đổi mới để bảo đảm giữ vững định hớngxã hội chủ nghĩa trong việc phát triển nền kinh tế thị trờng hiện đại ở nớc ta

Sự khác biệt về bản chất nhà nớc là môt nội dung và là một điều kiện, mộttiền đề cho sự khác biệt về bản chất của mô hình kinh tế thị trờng ở nớc ta sovới nhiều mô hình kinh tế thị trờng hiện có trên thế giới

Thứ t , cơ chế vận hành của nền kinh tế đợc thực hiền thông qua cơ chế

thị trờng với sự tham gia, quản lý của nhà nớc Mọi hoạt động sản xuất –kinh doanh trong nền kinh tế đợc thực hiện thông qua thị trờng Các qui luậtkinh tế hàng hoá, kinh tế thị trờng (qui luật giá trị, qui luật cung cầu, qui luậtcạnh tranh – hợp tác )sẽ chi phối các hoạt động kinh tế Qui luật giá trị qui

định mục đích trong hoạt động kinh tế và lợi nhuận (là giá trị không ngừngtăng lên), qui định sự phân bổ các nguồn lực vào các lĩnh vực sản xuất –kinh doanh khác nhau, đồng thời đặt các chủ thể kinh tế trong cuộc cạnhtranh quyết liệt Thông qua các công cụ, chính sách kinh tế vĩ mô, cùng vớiviệc sử dụng các lực lợg kinh tế của mình (kinh tế nhà nớc), nhà nớc tác độnglên mối quan hệ tổng cung – tổng cầu thực hiện sự điều tiết nền kinh tế thịtrờng Nh vậy, cơ chế hoạt động của nền kinh tế là: thị trờng điều tiết nềnkinh tế, nhà nớc điều tiết thị trờng và mối quan hệ nhà nớc – thị trờng –các chủ thể kinh tế là mối quan hệ hữu cơ, thống nhất