Tiểu luận kinh tế nhà nước và giải pháp phát triển kinh tế nhà nước ở nước ta

Thiết nghĩ, dới góc nhìn lợi ích của chủ nghĩa xã hội, trong tiến trình xây dựng và phát triển không ngừng nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa, "phát kiến" nói trên đã trở t

Kinh tế Nhà nớc và giải pháp phát triển kinh tế Nhà nớc ở nớc ta

Mục lục

Mục lục 1

Lời nói đầu 2

I/ Lí luận chung về thành phần kinh tế Nhà nớc 3

I.1/ Khái niệm kinh tế Nhà nớc 3

I.2/ Các bộ phận cấu thành kinh tế Nhà nớc 3

I.2.1/ Các doanh nghiệp Nhà nớc 3

I.2.2/ Những bộ phận kinh tế của Nhà nớc nằm ngoài doanh nghiệp Nhà nớc 4

I.3/ Vai trò, vị trí của kinh tế Nhà nớc đối với nền kinh tế quóc dân và xã hội 5

II/ Thực trạng và giải pháp của kinh tế Nhà nớc 9

II.1/ Thực trạng thành phần kinh tế Nhà nớc 9

II.1.1/ Thành tựu chuyển đổi doanh nghiệp Nhà nớc và những bộ phận kinh tế của nhà nớc nằm ngoài doanh nghiệp Nhà nớc 9

II.1.2/ Hạn chế của thành phần kinh tế Nhà nớc 12

II.2/ Giải pháp phát triển khu vực kinh tế Nhà nớc ở Việt Nam 14

III/ Bài học kinh nghiệm 17

Kết bài 19

Tài liệu tham khảo 20

Lời nói đầu.

Một số ngời cho rằng: Trong nền kinh tế nhiều thành phần, ai mạnh thì ngời

đó giữ vai trò chủ đạo Cần gì phải khẳng định cái vai trò đó thuộc về kinh tế nhà nớc (!) Thiết nghĩ, dới góc nhìn lợi ích của chủ nghĩa xã hội, trong tiến trình xây dựng và phát triển không ngừng nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa,

"phát kiến" nói trên đã trở thành vô bổ, nếu hiểu rõ sự khẳng định của Đảng Cộng sản Việt Nam: Kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nớc cùng với kinh

tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân

Nhìn một cách rộng rãi và sâu sắc hơn, nếu kinh tế nhà nớc không giữ vai trò chủ đạo thì nền kinh tế - xã hội đất nớc không thể phát triển đúng hớng và với tốc

độ cao, nh bất cứ ai đều thấy đó là u thế tuyệt đối không phải nghi ngờ, thành tựu

to lớn và quyết định không thể phủ nhận Trên lộ trình phát triển kinh tế thị trờng

định hớng xã hội chủ nghĩa, chúng ta luôn luôn khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất trong phạm vi cho phép và khả năng có thể để các thành phần kinh tế cùng phát triển, chủ động cạnh tranh bình đẳng, nhng thử hỏi đã có doanh nghiệp t nhân nào, trong nớc (hay nớc ngoài đầu t) bắt tay vào phát triển các ngành kinh tế thuộc kết cấu hạ tầng quan trọng nh: xây mới đờng giao thông, các nhà máy điện, nhất là ở vùng núi, vùng sâu, vùng xa? Và, thử hỏi, trong hàng chục năm qua, khi hàng loạt "cơn sốt ác tính" của thị trờng bất động sản, thị trờng xi-măng, sắt thép đồng loạt bùng phát, tởng không thể vợt qua, có nguy cơ tàn phá kinh tế đất nớc, thì có t nhân nào đã cứu trợ đợc, nếu không phải là kinh tế nhà

n-ớc gánh vác thành công trọng trách mệnh hệ đó? Tơng tự, trong việc giải quyết những vấn đề xã hội trên tầm vĩ mô, có t nhân nào đã vào cuộc và làm những việc cứu nạn, cứu trợ, khắc phục sự tàn phá khốc liệt của thiên tai? Không thể làm tốt hơn, khi kinh tế nhà nớc chủ động giải quyết Vậy, xin ai đó đừng ảo tởng về cái gọi là "vị trí chủ đạo không thể là sự độc quyền của kinh tế nhà nớc"

Đối với chúng ta, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, cuộc đấu tranh để bảo vệ độc lập tự chủ về kinh tế, nhìn rộng hơn là bảo vệ sự lựa chọn con

đờng phát triển của mình, nhất thiết Việt Nam không thể coi nhẹ, càng không thể thiếu vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc đó là vấn đề sinh tử, mang tính quy luật của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Thực tế cho thấy, nếu Việt Nam không

có khu vực kinh tế nhà nớc đủ mạnh, sẽ không có những thành tựu về hội nhập kinh tế quốc tế khả quan nh đã thấy; đồng thời, vẫn giữ vững sự ổn định và phát triển về kinh tế, chính trị, xã hội qua mỗi chặng đờng phức tạp và đầy cam go của công cuộc đổi mới hơn 20 năm vừa qua Kinh tế nhà nớc xứng đáng là chỗ dựa

cho Nhà nớc của dân, do dân, vì dân trong việc điều tiết, phát triển nền kinh tế quốc dân, ngày càng chủ động trong lộ trình hội nhập kinh tế quốc tế, vì lợi ích của toàn dân, nỗ lực bảo đảm sự hài hòa, thống nhất giữa phát triển kinh tế với thực hiện công bằng xã hội - một tiêu chí then chốt của nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đã, đang và sẽ tiếp tục hoàn thiện không ngừng Và, trên thực tế, từ những thành công rất quan trọng, không ai có thể chối

bỏ, phủ nhận điều chúng ta khẳng định: Kinh tế nhà nớc có vai trò quyết định trong việc giữ vững định hớng xã hội chủ nghĩa, ổn định và phát triển kinh tế, chính trị, xã hội của đất nớc

Vì thế, tại sao lại đòi loại bỏ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc, nh ai đó hằng mong, nếu không phải là sự thiếu thiện chí, thậm chí là sự thù địch đối với chúng ta?

I/ Lí luận chung về thành phần kinh tế Nhà nớc

I.1/ Khái niệm kinh tế Nhà nớc

Kinh tế nhà nớc là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sở hữu công cộng (công hữu) về t liệu sản xuất (sở hữu toàn dân và sở hữu nhà nớc) Kinh tế Nhà nớc bao gồm các doanh nghiệp Nhà nớc, các quỹ dự trữ quốc gia, các quỹ bảo hiểm Nhà nớc và các tài sản thuộc sở hữu nhà nớc có thể đa vào vòng chu chuyển kinh tế

I.2/ Các bộ phận cấu thành kinh tế Nhà nớc

Kinh tế Nhà nớc cơ bản gồm 2 bộ phận: doanh nghiệp Nhà nớc và bộ phận kinh tế của Nà nớc nằm ngoài doanh nghiệp Nhà nớc Khi bàn về vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nớc, chúng ta phải nói đến cả 2 bộ phận của thành phần kinh tế này Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng tiếp tục khẳng định: “kinh tế Nhà nớc giữ vai trò chủ đạo, là lực lợng vật chất quan trọng để Nhà nớc định hớng

và điều tiết nền kinh tế, tạo môi trờng và điều kiện thúc đẩy các thành phần kinh

tế khác cùng phát triển”

I.2.1/ Các doanh nghiệp Nhà nớc

DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nớc đầu t vốn, thành lập và tổ chức quản lý hoạt động nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội do Nhà nớc giao

Văn kiện Đại hội X của Đảng nhấn mạnh: “đẩy mạnh và mở rộng diện cổ phần hóa doanh nghiệp, kể cả các tổng công ty, nhằm tạo động lực mạnh mẽ và cơ chế quản lí năng động, để vốn Nhà nớc đợc sử dụng có hiệu quả và ngày càng tăng

lên, đồng thời thu hút mạnh các nguồn lực trong ngoài nớc cho phát triển Thực hiện nguyên tắc thị trờngtrong việc cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nớc Vấn đề

đặt ra là, doanh nghiệp Nhà nớc nên có mặt ở khu vực nào và quy mô nào để vừa

có hiệu quả kinh tế, vừa làm tốt vai trò là bộ phận quan trọng của kinh tế Nhà nớc

nh Đảng ta đã xác định Trên phơng diện đó, có mấy điều cần ly ý khi bàn về vấn

đề doanh nghiệp Nhà nớc:

-Sự phức tạp trong việc minh bạch hóa hoạt động của doanh nghiệp Nhà

n-ớc là những loại hình doanh nghiệp hoạt động dựa trên sở hữu Nhà nn-ớc nên doanh nghiệp Nhà nớc cùng một lúc phải giải quyết nhiều mối quan hệ phức tạp: quan

hệ giữa chủ thể sở hữu ( ở đây là Nhà nớc) với chủ thể sử dụng ( ở đây là lãnh đạo doanh nghiệp) và ngời lao độngtrên các mặt trách nhiệm cũng nh lợi ích kinh tế, nhất là lợi ích kinh tế Thực tiễn chỉ ra rằng, xử lí mối quan hệ này rất khó khăn, phức tạp và đây là vấn đề vẫn làm đau đầu các nhà hoạch định chiến lợc

Hệ thống doanh nghiệp Nhà nớc ở nớc ta đợc ra đời chủ yểu trong thời kì duy trì cơ chế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp, là một hệ thống rộng khắp từ trung ơng xuống địa phơng, quản lí một lợng lao động rất lớn, một nguồn vốn lớn và đợc h-ởng những điều kiện thuận lợi Đến nay đã trải qua nhiều đợt cải cách, sắp xếp lại nhng hiệu quả đạt đợc còn thấp, thậm chí nhiều doanh nghiệp còn bị lỗ

I.2.2/ Những bộ phận kinh tế của Nhà nớc nằm ngoài doanh nghiệp Nhà nớc

Khi nói doanh nghiệp Nhà nớc giữ vai trò chủ đạo mà bỏ quên, coi nhẹ bộ phận kinh tế của Nhà nớc nằm ngoài doanh nghiệp Nhà nớc là thiếu sót lớn Cần khẳng định một điều: huy động đợc tối đa và sử dụng hợp lí, có hiệu quả nguồn lực từ bộ phận này sẽ góp phần rất quan trọng để kinh tế Nhà nớc nắm đợc vai trò chủ đạo Bởi vì, xử lí việc thu và chi từ nguồn lực này đúng hớng sẽ có tác động mạnh mẽ vào thị trờng, vào định hớng sản xuất – kinh doanh theo yêu cầu mà chúng ta mong muốn

Trong tài chính Nhà nớc, ngân sách Nhà nớc là bộ phận quan trọng nhất, là khâu chủ đạo để thực hiện các nhiệm vụ của nhà nớc do Hiến pháp quy định và luật ngân sách Nhà nớc điều tiết Ngân sách Nhà nớc còn là công cụ quan trọng của Nhà nớc để điều tiết vĩ mô nền kinh tế và bảo đảm an ninh quốc gia Do đó, nâng cao hiệu lực quản lí ngân sách Nhà nớc thể hiện ở việc mở rộng, tăng cờng nguồn thu vào ngân sách và thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã hội của đất nớc

Trong rất nhiều nguồn thu vào ngân sách Nhà nớc, thu từ thuế và phí có vị trí

quan trọng nhất Những năm qua chỉ riêng giá trị thu đợc từ thuế và phí chiếm khoảng 20% GDP

I.3/ Vai trò, vị trí của kinh tế Nhà nớc đối với nền kinh tế quóc dân và xã hội

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã khẳng định: kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo và cùng với kinh tế tập thể ngày cảng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân của nớc ta Để có đợc quan điểm sâu sắc nh trên,

Đảng ta đã trải qua một quá trình hoàn thiện nhận thức về vai trò của kinh tế nhà nớc Tuy nhiên để có đợc sự nhận thức rõ ràng về kinh tế nhà nớc nh hiện nay là cả một quá trình hoàn thiện nhận thức của Đảng ta, bắt đầu từ ý tởng về xây dựng nền kinh tế XHCN dựa trên chế độ công hữu thuần khiết đợc xác định trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản Đông Dơng, đến t tởng xây dựng kinh tế XHCN dựa trên sở hữu toàn dân và tập thể của Đại hội Đảng lần thứ III Và, mặc dù đến

Đại hội Đảng lần thứ VI, khi đa ra chính sách kinh tế nhiều thành phần vẫn cha có khái niệm "kinh tế nhà nớc", song chủ trơng của Đảng vẫn là "đi đôi với phát triển kinh tế quốc doanh, kinh tế tập thể, tăng cờng nguồn tích luỹ tập trung của Nhà

n-ớc và tranh thủ vốn ngoài nn-ớc, cần có chính sách sử dụng và cải tạo đúng đắn các thành phần kinh tế khác"(1)

Cùng với quá trình đổi mới, phát triển kinh tế của đất nớc, sự nhận thức về tổ chức kinh tế nhà nớc của Đảng ngày càng hoàn thiện, thể hiện rất rõ nét tại Đại hội Đảng lần thứ X dới ba khía cạnh:

Thứ nhất, Đại hội X của Đảng đã phân biệt rõ chế độ sở hữu, thành phần kinh

tế và hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh Khi nói chế độ sở hữu là nói về quyền của các chủ thể đối với tài sản nằm trong cơ cấu của cải xã hội Chế độ sở hữu của nớc ta gồm ba loại: toàn dân, tập thể, t nhân Nh vậy, lần đầu tiên Đảng ta thừa nhận nền kinh tế quá độ của nớc ta là nền kinh tế hỗn hợp, gồm nhiều loại hình sở hữu, mỗi chế độ sở hữu đều là yếu tố hợp thành chế độ kinh tế chung Thành phần kinh tế là tổng hợp sức mạnh có tổ chức của lực lợng kinh tế dựa trên một chế độ sở hữu nhất định Thành phần kinh tế nhà nớc dựa trên sở hữu toàn dân do Nhà nớc đại diện, xuất hiện dới hình thức sở hữu nhà nớc Thành phần kinh tế tập thể dựa trên sở hữu chung của một nhóm, một tập đoàn ngời, một cộng

đồng dân c nhất định Thành phần kinh tế t nhân dựa trên sở hữu của t nhân Đại hội lần thứ X chỉ rõ hai thành phần kinh tế đặc biệt, đó là thành phần kinh tế t bản nhà nớc dựa trên sở hữu hỗn hợp giữa Nhà nớc XHCN và t bản t nhân Tuy nhiên,

ở đây không thể gọi nó là thành phần kinh tế nhà nớc vì nó không hoạt động trực

tiếp vì lợi ích toàn dân, cũng không thể gọi nó là thành phần kinh tế t bản t nhân vì nó chịu sự chi phối mang tính XHCN của Nhà nớc Ngoài ra, cần thiết phải tách thành phần kinh tế có vốn đầu t nớc ngoài ra khỏi thành phần kinh tế t nhân, nhấn mạnh tính đặc thù của thành phần kinh tế này ở chỗ nó chịu sự chi phối của nớc chủ đầu t Nh vậy, thành phần kinh tế không chỉ bao hàm giác độ sở hữu, mà còn bao hàm sức mạnh tổ chức, sức mạnh hợp tác của các tổ chức kinh tế hoạt động dựa trên một chế độ sở hữu nhất định Thành phần kinh tế nhà nớc không chỉ bao gồm doanh nghiệp nhà nớc, mà còn bao hàm sức mạnh kinh tế đứng đằng sau các chính sách và hoạt động quản lý kinh tế của Nhà nớc, bao hàm khả năng tổ chức

và hoạch định chính sách đúng đắn của Nhà nớc, sự gắn kết hợp lý của hệ thống doanh nghiệp nhà nớc, tài chính nhà nớc, luật pháp và hiệu lực quản lý của Nhà

n-ớc Nh vậy, thành phần kinh tế nhà nớc đã đợc hiểu tổng hợp hơn so với các kỳ

Đại hội Đảng trớc đây

Hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh là sự tập hợp t liệu sản xuất dới một hình thức nào đó đợc pháp luật thừa nhận để trực tiếp tiến hành sản xuất, kinh doanh Nói cách khác, đó là các loại hình doanh nghiệp khác nhau Một doanh nghiệp có thể dựa trên một hoặc nhiều hình thức sở hữu, là công cụ trong tay thành phần kinh tế đầu t vốn vào doanh nghiệp để phục vụ cho mục tiêu của chủ

đầu t Đặc biệt, Đại hội Đảng lần thứ X nhấn mạnh tầm quan trọng của loại hình doanh nghiệp cổ phần, coi chúng là hình thức doanh nghiệp phổ biến Thông qua các doanh nghiệp, thông qua các tổ chức đại diện cho chế độ sở hữu, các thành phần kinh tế phát huy vai trò của mình trong nền kinh tế Đại hội nhấn mạnh tầm quan trọng của doanh nghiệp, doanh nhân trong phát triển kinh tế và tôn vinh những doanh nhân có tài, có đức, thành đạt, làm giàu cho mình và cho Tổ quốc Cùng với chính sách cho phép đảng viên đợc làm kinh tế t nhân và quyết định của Nhà nớc coi ngày 13 - 10 hàng năm là ngày doanh nhân, Đảng, Nhà nớc ta đã chính thức thừa nhận vai trò to lớn của doanh nghiệp, doanh nhân nói chung, doanh nghiệp, doanh nhân t nhân nói riêng

Thứ hai, Đại hội Đảng lần thứ X khẳng định lại vai trò chủ đạo, nền tảng trong

chế độ kinh tế XHCN của kinh tế nhà nớc: “Kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo,

là lực lợng vật chất quan trọng để Nhà nớc định hớng và điều tiết nền kinh tế, tạo môi trờng và thúc đẩy các thành phần kinh tế khác cùng phát triển Kinh tế nhà

n-ớc cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh

tế quốc dân"(5) Mặc dù khẳng định lại quan điểm của các kỳ Đại hội trớc, nhng

Đại hội Đảng lần thứ X cũng làm rõ nội hàm của khái niệm chủ đạo của kinh tế

nhà nớc: Một là, kinh tế nhà nớc là lực lợng vật chất giúp Nhà nớc định hớng XHCN nền kinh tế quốc dân; hai là, kinh tế nhà nớc là sức mạnh đằng sau các chính sách điều tiết của Nhà nớc; ba là, hoạt động của kinh tế nhà nớc nhằm để tạo môi trờng chung cho mọi thành phần kinh tế, chứ không phải chỉ cho doanh nghiệp nhà nớc; bốn là, khẳng định lại một lần nữa kinh tế nhà nớc có nội hàm rộng hơn doanh nghiệp nhà nớc, hay nói cách khác, doanh nghiệp nhà nớc chỉ là một bộ phận quan trọng của kinh tế nhà nớc

Cùng với việc khẳng định vai trò to lớn của kinh tế nhà nớc, Đại hội cũng tuyên bố rõ ràng rằng: “Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thành quan trọng của nền KTTT định hớng XHCN, bình đẳng trớc pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh”(6) Đảng lãnh đạo Nhà nớc thi hành các chính sách kinh tế không phân biệt đối xử với các hình thức

sở hữu Đây là một bớc tiến mới về quan điểm kinh tế nhiều thành phần của Đại hội Đảng X so với các Đại hội trớc đây Hơn nữa, Đại hội chủ trơng đa hệ thống doanh nghiệp nhà nớc ra hoạt động trong môi trờng công khai, minh bạch, cạnh tranh thực sự, xoá bỏ độc quyền, đặc quyền sản xuất, kinh doanh và buộc các doanh nghiệp nhà nớc phải hoạt động hiệu quả mới đợc tồn tại Nói cách khác,

Đảng quán triệt quan điểm doanh nghiệp nhà nớc chỉ nên tồn tại ở những nơi nó

có hiệu quả cá biệt hoặc hiệu quả kinh tế quốc dân, nghĩa là tính u việt của quan

hệ sản xuất XHCN phải đợc chứng minh trong môi trờng bình đẳng với các quan

hệ sản xuất khác Đại hội cũng nêu rõ các điều kiện để doanh nghiệp nhà nớc có thể phát huy u thế của mình, đó là doanh nghiệp nhà nớc đợc giao quyền tài sản,

đợc thực sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo nguyên tắc thị trờng và pháp luật, tạo cơ chế gắn trách nhiệm và lợi ích của cán bộ quản lý doanh nghiệp nhà nớc với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, tổ chức lại hệ thống doanh nghiệp nhà nớc hiện có Nh… vậy, mặc dù vẫn nói là kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo, nhng cách thức chủ đạo của kinh tế nhà nớc thể hiện ở Đại hội Đảng lần thứ X có nhiều

điểm mới so với trớc

Thứ ba, Đại hội Đảng lần thứ X đặt kinh tế nhà nớc nói chung, doanh nghiệp

nhà nớc nói riêng trong môi trờng thị trờng đồng bộ, cạnh tranh và hội nhập Có nghĩa là, kinh tế nhà nớc nói chung, doanh nghiệp nhà nớc nói riêng phải thích nghi và buộc phải hoạt động trong môi trờng KTTT, chấp nhận luật chơi của các

tổ chức kinh tế quốc tế, chấp nhận cạnh tranh trong điều kiện bảo hộ của Nhà nớc giảm đến mức tối thiểu Cụ thể, " Phát triển đồng bộ và quản lý có hiệu quả sự vận hành của các loại thị trờng cơ bản theo cơ chế cạnh tranh lành mạnh Phát triển thị

trờng hàng hoá và dịch vụ Thu hẹp lĩnh vực nhà nớc độc quyền kinh doanh, xoá

bỏ độc quyền doanh nghiệp, Phát triển vững chắc thị tr… ờng tài chính bao gồm thị trờng vốn và thị trờng tiền tệ theo hớng đồng bộ, có cơ cấu hoàn chỉnh Phát… triển thị trờng bất động sản, bao gồm thị trờng quyền sử dụng đất và bất động sản gắn liền với đất Phát triển thị tr… ờng lao động trong mọi khu vực kinh tế Phát… triển thị trờng khoa học công nghệ trên cơ sở đổi mới cơ chế, chính sách để phần lớn sản phẩm khoa học, công nghệ trở thành hàng hoá"(7) và “ Đẩy mạnh hoạt

động kinh tế đối ngoại, hội nhập sâu hơn và đầy đủ hơn với các thể chế kinh tế toàn cầu, khu vực và song phơng, lấy phục vụ đất nớc làm mục tiêu cao nhất”(8) Quan điểm chỉ đạo kiên quyết này đặt ra cho quản lý của Nhà nớc và doanh nghiệp những yêu cầu mới: một là, Nhà nớc phải chủ động thay đổi những phơng thức hành động không phù hợp với KTTT và các cam kết quốc tế bằng các phơng thức phù hợp và có hiệu quả hơn Để làm đợc nh vậy, Nhà nớc phải có tiềm lực tài chính lớn, có nghĩa là vai trò của kinh tế nhà nớc không giảm đi, ngợc lại có thể tăng lên; hai là, doanh nghiệp nhà nớc phải đợc cải tổ nhanh và chuyển sang các hình thức hoạt động có hiệu quả để tồn tại và đem lại cho Nhà nớc một công cụ

định hớng, điều tiết tốt Để làm đợc nh vậy, Đại hội chỉ rõ, “Đẩy mạnh việc sắp xếp, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nớc, trọng tâm là cổ phần hoá Cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nớc, tập trung vào một số lĩnh vực kết cấu hạ tầng, sản xuất t liệu sản xuất và dịch vụ quan trọng của nền kinh tế, vào một số lĩnh vực công ích Thúc đẩy hình thành một số tập đoàn kinh tế mạnh, tầm cỡ… khu vực ”(9); ba là, bộ máy nhà nớc phải thích ứng với vai trò mới theo hớng:

- Nhà nớc tập trung làm tốt các chức năng vĩ mô nh định hớng bằng các chiến lợc, kế hoạch, quy hoạch, cơ chế, chính sách có chất lợng trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc của thị trờng; tạo môi trờng cho các chủ thể phát huy tối đa các nguồn lực; hỗ trợ phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; bảo đảm tính bền vững và tích cực của các cân đối vĩ mô ;…

- Nhà nớc tác động đến thị trờng chủ yếu thông qua cơ chế, chính sách và các công cụ kinh tế;

- Thực hiện quản lý nhà nớc bằng hệ thống pháp luật, giảm tối đa sự can thiệp hành chính vào hoạt động của thị trờng và doanh nghiệp;

- Tách chức năng quản lý hành chính của Nhà nớc ra khỏi chức năng quản lý kinh doanh của doanh nghiệp, xoá bỏ “chế độ chủ quản”;

- Tách hệ thống hành chính ra khỏi hệ thống các cơ quan đơn vị hoạt động sự

nghiệp;

Bốn là, đội ngũ cán bộ công chức nhà nớc phải có trình độ chuyên môn giỏi

hơn, chuyên nghiệp hơn và nhất là phải thành thạo ngoại ngữ và sử dụng các

ph-ơng tiện làm việc hiện đại nh công nghệ thông tin, luật pháp quốc tế

Tóm lại, quan điểm của Đại hội Đảng lần thứ X về kinh tế nhà nớc vừa là sự kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê-nin, quan điểm của các kỳ Đại hội trớc, vừa phát triển lên một mức cao hơn và giải thích rõ hơn các nội dung liên quan

đến kinh tế nhà nớc nh mối quan hệ của nó với thành phần kinh tế khác, cấu thành của kinh tế nhà nớc, vai trò và nội dung chủ đạo của kinh tế nhà nớc, phơng thức hoạt động của kinh tế nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng, hội nhập và quan hệ giữa nhà nớc kinh tế và nhà nớc chính trị Những điểm phát triển này tạo cơ sở…

lý luận và nhận thức đúng đắn cho các đảng viên, nhất là các đảng viên giữ vai trò lãnh đạo, quản lý Song, có thể nhận thấy, thực tiễn vận hành kinh tế nhà nớc sẽ còn đặt ra nhiều yêu cầu mới phải tiếp tục nghiên cứu và hoàn chỉnh về lý luận

II/ Thực trạng và giải pháp của kinh tế Nhà n ớc

II.1/ Thực trạng thành phần kinh tế Nhà nớc

ở nớc ta, DNNN có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Điều này đã đợc khẳng định tại Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX Hiện nay, cả nớc

có 5.500 DNNN với khoảng hơn 120.000 tỷ đồng vốn Nhà nớc và 1,7 triệu ngời làm việc Hằng năm, DNNN đóng góp 40% GDP, trên 50% kim ngạch xuất khẩu

và gần 40% ngân sách Nhà nớc Tuy nhiên, DNNN còn nhiều yếu kém, hiệu quả sản xuất kinh doanh và sức cạnh tranh còn thấp, cha tơng xứng với điều kiện và lợi thế có đợc

II.1.1/ Thành tựu chuyển đổi doanh nghiệp Nhà nớc và những bộ phận kinh tế của nhà nớc nằm ngoài doanh nghiệp Nhà nớc

Cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nớc là một hình thức cụ thể của tiến trình xã hội hoá sản xuất Nhờ sự xuất hiện công ty cổ phần mà vốn đợc tập trung nhanh chóng Thực hiện tốt cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nớc sẽ làm tăng sức mạnh của kinh tế nhà nớc, làm chỗ dựa cho nhà nớc điều tiết nền kinh tế vĩ mô Mặt khác,

nó cũng là một giải pháp để tăng tính năng động trong kinh doanh và phát huy tính tích cực, tự chủ của doanh nghiệp

ở nớc ta, phần lớn các doanh nghiệp nhà nớc đợc hình thành do ý chí chủ quan của các cơ quan nhà nớc chứ không phải do yêu cầu khách quan của trình độ phát

triển của lực lợng sản xuất Đây là nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự hoạt động kém hiệu quả của hầu hết các doanh nghiệp ấy Do vậy, việc sắp xếp lại các doanh nghiệp nhà nớc là vấn đề lớn mà Đảng và Nhà nớc ta đặc biệt quan tâm, trong đó

có việc cổ phần hoá một số lớn doanh nghiệp nhà nớc Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nớc ở nớc ta là quá trình chuyển sang một hình thức quản lý hiện đại hơn, bên cạnh vai trò chi phối của nhà nớc, có sự tham gia của các thành phần khác Đảng

và Nhà nớc ta khẳng định cổ phần hoá không phải là t nhân hóa vì cổ phần hoá h-ớng tới tháo gỡ khó khăn về vốn, về cơ chế cho doanh nghiệp nhà nớc hiện có, không nhằm thu hẹp sở hữu nhà nớc trong nền kinh tế quốc dân Từ năm 1992 đến nay, quan điểm của Đảng ta về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nớc ngày càng sáng

tỏ, ngày càng phù hợp hơn với sự phát triển kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa

Những quan điểm, chủ trơng của Đảng Cộng sản Việt Nam về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nớc đợc thể chế hoá thành các qui phạm pháp luật và đợc thực thi từng bớc Đảng và Nhà nớc coi cổ phần hoá là một giải pháp căn bản không những giúp doanh nghiệp nhà nớc thu hút vốn mà còn tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhà nớc làm ăn hiệu quả

Trên mời năm qua, những đổi mới về cơ chế, chính sách cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nớc đã và đang đợc triển khai và phát huy tác dụng, tiến độ cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nớc từng bớc đợc đẩy mạnh Tinh từ 6/1992 đến 30/06/

2006, cả nớc đã cổ phần hoá đợc 3.365 doanh nghiệp nhà nớc Trong đó, doanh nghiệp thuộc các ngành công nghiệp, giao thông, xây dựng chiếm 66,0%; ngành thơng mại, dịch vụ chiếm 27,6%; ngành nông, lâm, ng nghiệp chiếm 6,4% Phân theo chủ sở hữu, doanh nghiệp thuộc các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ơng chiếm 61,7%; thuộc các bộ, ngành chiếm 29%; thuộc các tổng công ty 91 chiếm 9,3% Phân theo quy mô vốn, doanh nghiệp có vốn nhà nớc dới 5 tỷ đồng chiếm 54,0%; từ 5 – 10 tỷ đồng chiếm 23,0%; trên 10 tỷ đồng chiếm 23,0%

Đã huy dộng đợc 20704 tỷ đồng để đầu t đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh Ngân sách Nhà nớc thu về đợc 14971 tỷ đồng

Qua số liệu khảo sát 559 doanh nghiệp cổ phần hoá của Viện Nghiên cứu quản

lý kinh tế Trung ơng cho thấy 87,53% số doanh nghiệp có kết quả hoạt động tài chính tốt hơn hoặc tốt hơn rất nhiều so với trớc cổ phần hoá So sánh năm đầu cổ phần hoá với năm cuối của mô hình doanh nghiệp nhà nớc cho thấy lợi nhuận sau thuế tăng tới 48,8% ngay sau khi cổ phần hoá Ngay trong năm sau cổ phần hoá, năng suất lao động của các doanh nghiệp đã tăng trên 26%, tiền lơng bình quân