Tiểu luận CNH hđh và vai trò của nó đối với sự nghiệp xây dựng CNXH ở nước ta hiện nay

Tấtcả các nước công nghiệp phát triển đều phải trải qua quá trình công nghiệphoá ở các thời điểm khác nhau, với những quy mô tốc độ khác nhau và trongnhững điều kiện lịch sử kinh tế xã h

A.ĐẶT VẤN ĐỀ

Đất nước chúng ta đang trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội vớinhững thách thức và khó khăn Thế giới tư bản chủ nghĩa dựa vào lợi thếkinh tế của mình đang tìm trăm phương ngàn kế để phá hoại và hạn chế sựphát triển của các nước hội chủ nghĩa,t rong đó có Việt Nam Hơn thế nữa,hiện nay trên thế giới đang diễn ra cuộc chạy đua phát triển kinh tế rất sôiđộng, các nước nhanh chóng thực hiện các chính sách kinh tế nhằm đưa kinhtế nước mình phát triển trong đó con người là vị trí trung tâm Muốn vậychúng ta phải thực hiện công nghiệp hoá – hiện đại hoá

Đối với những nước có nền kinh tế chưa phát triển như nước ta, nền sảnxuất nhỏ, sản xuất thủ công là chủ yếu…Như Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đãcăn dặn chúng ta rằng:”Việt Nam ta là một nước nông nghiệp lạc hậu, côngcuộc đổi mới xã hội cũ thành xã hội mới gian nan, phức tạp hơn việc đánhgiặc” (1) Công nghiệp hoá là quá trình mang tính quy luật để tạo ra cơ sở vậtchất kĩ thuật cho nền sản xuất lớn hiện đại

Công nghiệp hoá – hiện đại hoá đang thực sự trở thành vấn đề thu hútsự quan tâm của các nhà lãnh đạo, các nhà nghiên cứu, của mọi doanhnghiệp và của toàn xã hội.Vấn đề công nghiệp hoá trở thành vấn đề chungmang tính toàn cầu

Công nghiệp hoá giữ vai trò quyết định trong việc xây dựng cơ sở tiềnđề vật chất cho chủ nghĩa xã hội.Từ thập niên 60 của thế kỷ XX,Đảng cộngsản Việt Nam đã đề ra đường lối công nghiệp hoá và coi công nghiệp hoá lànhiệm vụ trung tâm xuyên suốt thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội,Tại Đạihội VIII Đảng ta khẳng định: tiếp tục sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh côngnghiệp hoá – hiện đại hoá vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằngvăn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội là nhiệm vụ của dân tộc ta

Vì vậy cần làm rõ tính quan trọng và vai trò của quá trình công nghiệphoá – hiện đại hoá trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta (1) Hồ Chí Minh toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia,Hà nội,tập 9, trang 176

B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 SỰ CẦN THIẾT PHẢI TIẾN HÀNH CÔNG NGHIỆP HOÁ – HIỆN ĐẠI HOÁ.

1.1 Khái niệm công nghiệp hoá – hiện đại hoá.

Công nghiệp hoá - hiện đại hoá là một quá trình có tính chất lịch sử Tấtcả các nước công nghiệp phát triển đều phải trải qua quá trình công nghiệphoá ở các thời điểm khác nhau, với những quy mô tốc độ khác nhau và trongnhững điều kiện lịch sử kinh tế xã hội khác nhau.Do đó việc nhận thức đúngđắn khái niệm này trong từng giai đoạn phát triển của nền sản xuất xã hội có

ý nghĩa to lớn cả về lý luận và thực tiễn

Ở thế kỷ XVII, XVIII khi cách mạng công nghiệp được tiến hành ở TâyÂu công nghiệp hoá được hiểu là quá trình thay thế lao động thủ công bằnglao động sử dụng máy móc.Kế thừa có chọn lọc những tri thức văn minh củanhân loại, những kinh nghiệm trong lịch sử tiến hành công nghiệp hoá trênthế giới và ở nước ta trong thời kì trước đồng thời vận dụng vào điều kiện cụthể của Việt Nam trong thời kì đổi mới,hội nghị ban chấp hành TW lần thứbẩy khoá VI và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII Đảng cộng sản ViệtNam đã đưa ra quan điểm mới về công nghiệp hoá – hiện đại hoá.Theo tưtưởng này,công nghiệp hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện cáchoạt động sản xuất kinh doanh,dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ sử dụnglao động là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng vớicông nghệ,phương tiện và các phương pháp tiên tiến hiện đại cùng với kĩthuật và công nghệ cao; tạo năng suất lao động xã hội cao.Như vậy côngnghiệp theo tư tưởng mới là không bó hẹp trong phạm vi trình độ các lựclượng sản xuất đơn thuần,kỹ thuật đơn thuần để chuyển lao động thủ côngthành lao động cơ khí như trước đây

1.1.2.Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn

 Cơ sở lí luận:

Chúng ta đang bước vào ngưỡng cửa của thế kỉ 21,thế kỉ mà người ta dựđoán là thế kỉ của công nghệ sinh học, kĩ thuật vi tính và công nghệ thôngtin.Để có được tiền đề cho thế kỉ 21 tiên tiến, hiện đại lịch sử nhân loại đãtrải qua những bước thăng trầm khác nhau song phải nói rằng công nghiệphoá – hiện đại hoá là những nấc thang quyết định mà tất cả các khu vực cácquốc gia trên thế giới đều phải trải qua để phát triển kinh tế - xã hội.ViệtNam đang trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội,trong xã hội xã hội chủnghĩa năng suất lao động của người dân tăng cao, đời sống nhân dân pháttriển đầy đủ.Bên cạnh đó xã hội xã hội chủ nghĩa có điều kiện đưa tiến bộkhoa học vào sản xuất,góp phần nâng cao năng suất lao động tạo ra của cảiphục vụ quần chúng nhân dân.Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độcông hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu của toàn xã hội đáp ứng được sự pháttriển ngày càng cao của lực lượng sản xuất.Do đó để xây dựng được xã hộixã hội chủ nghĩa phát triển ,chúng ta phải xây dựng được sản xuất phát triểnphù hợp với quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa.Bởi vì theo học thuyết hìnhthái kinh tế xã hội của Mac–Anghen lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuấtcó mối quan hệ biện chứng.Khi lực lượng sản xuất không phù hợp với sự pháttriển của quan hệ sản xuất nó sẽ kìm hãm sự phát triển của xã hội và ngượclại khi quan hệ sản xuất không phù hợp với lực lượng sản xuất, nền sản xuấtxã hội sẽ không phát triển.Khuynh hướng chung của sản xuất vật chất làkhông ngừng phát triển,sự phát triển đó xét đến cùng là bắt nguồn từ sự biếnđổi của lực lượng sản xuất,trước hết là công cụ lao động.Sự phát triển củalực lượng sản xuất được đánh dấu bằng trình độ của lực lượng sản xuất Dođó quá trình công nghiệp hoá–hiện đại hoá là tất yếu khách quan.Côngnghiệp hoá–hiện đại hoá sẽ làm thay đổi công cụ lao động,nâng cao trìnhđộ,kinh nghiệm lao động của con người,trình độ tổ chức phân công lao độngxã hội, trình độ ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất làm cho sản xuấtđạt tới trình độ cơ khí,hiện đại,phân công lao động xã hội phát triển phù hợpvới quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa

Muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ngoài việc xây dựng quanhệ sản xuất và lực lượng sản xuất của chủ nghĩa xã hội chúng ta cần phải xâydựng được cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng của chủ nghĩa xã hội.Quátrình công nghiệp hoá – hiện đại hoá diễn ra làm cho lực lượng sản xuất pháttriển thúc đẩy sự phát triển của quan hệ sản xuất ,xây dựng được cơ sở hạtầng vững chắc.Bên cạnh đó công nghiệp hoá – hiện đại hoá diễn ra sẽ tạonên được một nền kinh tế phát triển làm cơ sở để ổn định và phát triển cácquan hệ xã hội,các nền văn hoá,thiết chế xã hội… hay tạo ra được cơ sở hạtầng của xã hội xã hội chủ nghĩa.

Chủ nghĩa xã hội là tiền đề để tiến đến một hình thái xã hội cao nhất :xã hội chủ nghĩa cộng sản Mac–Anghen khi viết về giai cấp và đấu tranhgiai cấp không chỉ khẳng định con đường tất yếu của nhân loại là tiến lênchủ nghĩa cộng sản mà còn chỉ ra rằng giai cấp vô sản là con đẻ của nền sảnxuất ấy,là giai cấp đại diện cho phương thức sản xuất mới, tiên tiến nhấttrong lịch sử phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa.Như vậy, một cáchgián tiếp Mac–Anghen đã thừa nhận vị trí của công nghiệp hoá – hiện đạihoá đất nước.Tại đại hội đại biều toàn quốc lần thứ VII vừa qua, Đảng ta mộtlần nữa nhấn mạnh vai trò của công nghiệp hoá – hiện đại hoá đối với nướcta

 Cơ sở thực tiễn :

Các quốc gia trên thế giới, dù là nước tư bản hay chủ nghĩa, dù các nướcphát triển hay đang phát triển đều không thể phủ nhận hoặc bỏ qua vai tròcủa công nghiệp hoá – hiện đại hoá đối với quốc gia mình Các nước đã tiếnhành thành công công nghiệp hoá đã khẳng định vai trò của công nghiệp hoábằng hệ thống cơ sở hạ tầng, khoa học công nghệ hiện đại, bằng nền kinh tếphát triển và xã hội ổn định.Đối với những nước đang phát triển trong đó cóViệt Nam thì công nghiệp hoá- hiện đại hoá là phương hướng chủ đạo đẩymạnh tốc độ phát triển kinh tế, hoà mình với xu hướng phát triển chung củakhu vực và thế giới Việt Nam ngày càng có điều kiện đánh giá, nhìn nhậnvà rút kinh nghiệm về quá trình công nghiệp hoá – hiện đại hoá của các nướckhác, từ đó tìm cho mình một con đường công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất

nước thích hợp Thực tiễn lịch sử thế giới chính là tiền đề cần thiết, tất yếuđòi hỏi phải tiến hành công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước để có một cơsở vật chất kĩ thuật vững mạnh Quan trọng hơn, sự nghiệp xây dựng chủnghĩa xã hội ở nước ta chỉ thực sự thành công chừng nào chúng ta tiến hànhthành công sự nghiệp công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước.

1.2.Hoàn cảnh đất nước ta và tính tất yếu của quá trình công nghiệp hóa hiện đại hoá.

1.2.1.Hoàn cảnh đất nước ta.

Từ năm 1986 cho tới nay sau khi chuyển đổi cơ chế tập trung quan liêubao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lícủa nhà nước đồng thời đẩy mạnh quá trình công nghiệp hoá chúng ta đã đạtđược nhiều thành công về nhiều mặt song vẫn còn nhiều những hạn chế cầnphải khắc phục Biểu hiện ở các vấn đề cụ thế sau:

Thứ nhất về vấn đề con người trong quá trình công nghiệp hoá - hiệnđại hoá Ngay từ những ngày đầu của tiến trình công nghiệp hoá và hiện đạihoá đất nước Đảng và nhà nước ta đã coi sự nghiệp phát triển con người làvấn đề cấp bách hàng đầu Trải qua gần 20 năm đổi mới từ chỗ có 5,1% sốdân không biết chữ vào năm 1997 cho đến nay về cơ bản chúng ta đã phổcập được tiểu học trong toàn quốc và đang từng bước tiến tới phổ cập trunghọc cơ sở trong những năm sắp tới.Bên cạnh đó theo thống kê vào ngày1/7/2004 trong cả nước tỉ lệ lao động đã qua đào tạo đạt mức 22,5% tăng1,5% so với cùng kì năm trước và trong tổng số công nhân kĩ thuật đã có 11,7nghìn có trình độ tiến sĩ và 25,9 nghìn thạc sĩ như vậy trung bình cứ 1000 laođộng thì có 1,2 tiến sĩ, 2,5 thạc sĩ và 89,5 cử nhân Tuy nhiên những số liệuthống kê nói trên chỉ là bề nổi của bức tranh lao động Việt Nam bởi so vớinhững con số về tỉ lệ lao động đã qua đào tạo mà chúng ta đã dự kiến như30% vào năm 2005 và 40% vào năm 2010 thì tỉ lệ 22,5% là còn quá nhỏ vàviệc đạt được mục tiêu là gần như không thể thực hiện được.Ngoài ra nếu coitốt nghiệp cao đẳng trở lên là một tỉ số thì tỷ số các cấp trình độ tốt nghiệpcao đẳng,đại học/trung học chuyên nghiệp/đào tạo nghề như sau:1/0,98/3,02-một con số bất hợp lí so với tỷ số của các nước là:1/4/10, trong khi đó thì tình

trạng “thừa thầy thiếu thợ” vẫn đang có xu hướng phát triển.Theo đánh giácủa Tổ chức Quốc tế về chất lượng nguồn nhân lực thì Việt Nam đạt 3,79/10thua kém xa so với các nước trong khu vực như: Thái Lan: 4,04.,Philippin:4,53.,Malaisya:5,59và Trung Quốc là 5,93.Những con số đáng longại nói trên cho chúng ta thấy rằng cần phải đẩy mạnh quá trình côngnghiệp hoá hiện đại hoá hơn nữa để đầu tư nhiều hơn cho giáo dục nước nhàvà sự nghiệp xây dựng con người Việt Nam.

Thứ hai về vấn đề khoa học công nghệ Việc áp dụng khoa học côngnghệ vào sản xuất và tự động hoá dây chuyền sản xuất giữ một yếu tố quyếtđịnh đối với việc thực hiện công nghiệp hoá hiện đại hoá.Tuy nhiên hiện nayvấn đề nay ở nước ta vẫn còn rất nhiều hạn chế đặc biệt là trong việc vậnhành và sử dụng công nghệ sao cho có hiệu quả.Đi lên từ một nền sản xuấtnhỏ việc tiếp cận với các tiến bộ của khoa học kĩ thuật đối với công nhânnước ta cũng là một vấn đề khá khó khăn.Bên cạnh đó ở nước ta việc nhậpkhẩu các dây chuyền công nghệ thường theo kiểu đồng bộ nhưng lại khôngcó sự chọn lựa và tìm hiểu kĩ càng vì thế nhiều dây chuyền có trị giá hàngtriệu USD nhưng chưa qua sử dụng đã mất hết giá trị gây lãng phí hàng chụctỷ đồng của nhà nước.Ngoài ra về số lượng phát minh sáng chế tính trên đầungười ở nước ta vẫn còn nhiều hạn chế chỉ bằng 1/11 của Trung Quốc vàbằng 1/88 của Singapore Khoa học công nghệ đang trong giai đoạn pháttriển với tốc độ vũ bão vì thế vấn đề trước mắt đặt ra với chung ta là làm saocó thể tận dụng tối đa các công nghệ của nước ngoài và làm sao phát huy tối

đa sự sáng tạo của con người Việt Nam để tích phục vụ tích cực hơn nữa choquá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá

Thứ ba vấn đề nguồn vốn Vốn đầu tư của nước ta có 3 nguồn chính làvốn khu vực Nhà nước,vốn khu vực ngoài quốc doanh và vốn khu vực có vốnđầu tư nước ngoài trong đó ngoài nguồn vốn huy động từ trong nước thì vốnhoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài(FDI) và nguồn vốn hỗ trợ phát triểnchính thức(ODA) là rất quan trọng.Bên cạnh nguồn vốn FDI đang có dấuhiệu tăng tích cực trong những năm vừa qua :riêng trong 2 tháng đầu nămnay cả nước đã cấp phép cho 60 dự án FDI,với tổng vốn đầu tư đăng kíkhoảng 1,3 tỷ USD tăng hơn 70% so với cùng kì năm ngoái thì với nguồn vốn

ODA thì trong số 20 tỷ USD đã được hợp thức hoá thì chỉ có khoảng 14 tỷUSD mới được giải ngân còn tới gần 6 tỷ USD còn tồn đọng.Điều nay đãmang lại những thách thức đối với chúng ta trong giai đoạn tiếp theo là làmthế nào để có thể tiếp tục nhận được sự hỗ trợ của các nước khác đồng thờisử dụng có hiệu quả nguồn vốn huy động được để tiếp tục phục vụ tốt choquá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá của nước nhà

Với các khó khăn thách thức đặt ra với đất nước ta trong thời đại ngàynay nói trên chúng ta càng thấy rõ vai trò của việc đẩy mạnh công nghiệphoá và hiện đại hoá ở nước ta là vô cùng quan trọng và hết sức cần thiết đốivới tình hình nước ta hiện nay

1.2.2.Tính tất yếu khách quan của quá trình công nghiệp hoá hiện đại

hoá

Đất nước ta đang trong thời kì quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội vì thếviệc xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trungtâm của thời kì này trong đó phải làm sao cho công nghiệp và nông nghiệphiện đại,có văn hoá và có khoa học tiên tiến.Muốn thực hiện nhiệm vụ quantrọng nói trên nhất thiết phải tiến hành công nghiệp hoá,tức là chuyển nềnkinh tế lạc hậu thành nền kinh tế công nghiệp

Chúng ta biết rằng chủ nghĩa xã hội là hình thái xã hội tiến bộ nhất mà

ở đó quan hệ sản xuất chủ yếu dựa trên chế độ công hữu về các tư liệu sảnxuất chính Quan hệ sản xuất ấy đòi hỏi phải có một lực lượng sản xuất phùhợp với nó làm cho xã hội ngày càng phát triển.Đối với nước ta đi lên từ mộtnền sản xuất nhỏ trình độ khoa học công nghệ còn vô cùng thấp kém thêmvào đó là lối sốâng và làm việc theo nền sản xuất nhỏ còn im đậm trong lốilàm lối nghĩ của người lao động.Vì thế để lực lượng sản xuất có thể phù hợpvới quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang hướng tới đòi hỏicần có một quá trình phát triển và tích luỹ lâu dài Và công nghiệp hoá chínhlà con đường ngắn nhất và tất yếu phải qua đối với chúng ta để có được tiềmlực kinh tế vững mạnh và ổn định

Và tính tất yếu khách quan của quá trình công nghiệp hoá hiện đạihoá đối với nước còn được thể hiện ở chỗ trong xu thế khu vực hoá và toàn

cầu hoá về kinh tế đang phát triển mạnh mẽ , trong điều kiện cách mạngkhoa học kỹ thuật và công nghệ hiện đại phát triển rất nhanh chóng vớinhững thuận lợi và khó khăn về khách quan và chủ quan., có nhiều thời cơ vàcung nhiều nguy cơ.,vừa tạo vận hội mới vừa cản trở thách thức nền kinh tếcủa chúng ta đan xen với nhau, tác động lẫn nhau.Vì thế chủ động sáng tạoxây dựng và đẩy nhanh công nghiệp hoá la việc làm cần thiết đối với nước tatrong tình hình hiện nay

1.3 Vai trò và những tác dụng to lớn của quá trình công nghiệp hoá

– hiện đại hóa ở nước ta.

Quá trình tiến hành công nghiệp hoá nhằm mục tiêu xây dựng nền kinhtế xã hội chủ nghĩa công nghiệp hoá – hiện đại hoá là quá trình cải biến xãhội nông nghiệp thành xã hội công nghiệp gắn với việc hình thành quan hệsản xuất mới : quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa

Công nghiệp hoá – hiện đại hoá là một quá trình tạo ra những điềukiện vật chất cần thiết về con người và về khoa học công nghệ để chuyểndịch cơ cấu kinh tế nhằm huy động, sử dụng nguồn nhân lực có hiệuquả;không ngừng tăng năng suất lao động,nâng cao đời sống vật chất, vănhoá,xã hội của nhân dân; thực hiện công bằng xã hội, bảo vệ và cải thiệnmôi trường sinh thái

Công nghiệp hoá – hiện đại hoá sẽ tạo ra cơ sở vật chất – kĩ thuật củachủ nghĩa xã hội, từ đó từng bước củng cố và hoàn thiện quan hệ sản xuất xãhội chủ nghĩa, làm cho nền sản xuất xã hội không ngừng phát triển, thúc đẩytăng trưởng và phát triển kinh tế, khắc phục nguy cơ tụt hậu ngày càng xahơn về mặt kinh tế giữa nước ta với các nước trong khu vực và trên thế giới.Công nghiệp hoá tạo ra cơ sở vật chất kĩ thuật để biến đổi về chất của lựclượng sản xuất, nhờ đó nâng cao vai trò của con người và con người là nhântố trung tâm của thời đại ngày nay Mặt khác nó tạo ra điều kiện để xâydựng, phát triển nền văn hoá đậm bản sắc dân tộc

Nền kinh tế tăng trưởng và phát triển nhờ thành tựu công nghiệp hóamang lại, là cơ sở kinh tế để củng cố và phát triển khối liên minh vững chắcgiữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ tri thức trong sự

nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Đặc biệt là tăng cường quyền lực và sứcmạnh, tăng cường hiệu quả của bộ máy quản lý Nhà nước; nâng cao năng lựctích lũy, tạo công ăn việc làm,khuyến khích sự phát triển tự do và toàn diệncủa mỗi cá nhân.

Công nghiệp hoá còn tạo tiền đề vật chất vật chất để xây dựng, pháttriển và tăng cường củng cố nền quốc phòng an ninh Sự nghiệp quốc phòngvà an ninh gắn liền với sự nghiệp phát triển văn hoá – kinh tế – xã hội

Công nghiệp hoá – hiện đại hóa tạo điều kiện vật chất để xây dựngnền kinh tế độc lập, tự chủ vững mạnh trên cơ sở đó thực hiện tốt sự phâncông lao động và hợp tác quốc tế Công nghiệp hoá – hiện đại hoá thúc đẩysự phân công lao động xã hội, thúc đẩy quá trình quy hoạch vùng lãnh thổhợp lí theo phương châm chuyên canh tập trung, làm quan hệ kinh tế giữa cácvùng các miền trở nên thống nhất cao

Do vị trí và tầm quan trọng của các vai trò và tác dụng nói trên củacông nghiệp hoá – hiện đại hoá nền kinh tế quốc dân, nên qua tất cả các kìđại hội Đảng ta luôn xác định công nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm trong suốtthời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

2 THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ – HIỆN ĐẠI HOÁ

Ở NƯỚC TA HIỆN NAY.

2.1 Mục tiêu và quan điểm của Đảng ta về công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước.

2.1.1 Mục tiêu của công nghiêp hóa – hiện đại hóa.

Mục tiêu tổng quát của sự nghiệp công nghiệp hoá – hiện đại hoá củanước ta được Đảng Cộng sản Việt Nam xác định tại Đại hội lần thứ VIII vàtiếp tục được khẳng định tại Đại hội lần thứ IX là: “Đưa nước ta ra khỏi tìnhtrạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sống vật chất và tinh thần của nhândân, tạo nền tảng để tiến đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nướccông nghiệp theo hướng hiện đại” 1

Theo tinh thần của Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Đảngcộng sản Việt Nam, chúng ta phải ra sức phấn đấu để đến năm 2020, về cơbản, nước ta trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại Ở đây,

nước công nghiệp cần được hiểu là một nước có nền kinh tế mà trong đó laođộng công nghiệp trở thành phổ biến nhất trong các nghành và các lĩnh vựccủa nền kinh tế Tỷ trọng công nghiệp trong nền kinh tế cả về GDP cả về lựclượng lao động đều vượt trội hơn so với nông nghiệp

Mục tiêu của công nghiệp hoá – hiện đại hóa có ý nghĩa lớn lao, nhưvậy nó phải được thực hiện triệt để, sâu rộng trong toàn nhân dân Có nghĩalà phải tập trung mọi lực lượng trong nhân dân, khuyến khích phát triểnnhiều thành phần kinh

tế, tạo điều kiện thuận lợi khuyến khích mọi doanh nghiệp, các cá nhân trongvà ngoài nước cùng tham gia vào sự nghiệp chung góp phần tăng trưởng kinhtế xã hội của đất nước như lời tổng bí thư Lê Khả Phiêu phát biểu tại Hộinghị lần thứ VI ban chấp hành TW Đảng VIII: “ Tiếp tục sự nghiệp đổi mới,đẩy mạnh công nghiệp

phát huy hoá – hiện đại hóa đất nước, nắm vững lợi thế kinh tế, dựa vào sứcmạnh nội lực, cao độ nỗ lực của mọi người, mọi cấp, mọi ngành, mọi thànhphần kinh tế; nắm thời cơ, tranh thủ nguồn lực bên ngoài vựot qua khó khănthách thức, giữ vững ổn định và phát triển kinh tế xã hội, từng bước tạo điềukiện cần thiết cho sự phát triển nhanh và bền vững khi có điều kiện”

Điều kiện quan trọng ở đây là: “ phát huy mọi nguồn lực trong nhândân, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần nhưng trong đó kinh tế Nhànước giữ vai trò chủ đạo vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí củaNhà nước” Đây chính là một bài học quan trọng mà Đảng ta rút ra sau mườinăm đổi mới, Sở dĩ chúng ta giành được những thắng lợi khả quan sau mườinăm đổi mới, ngoài những bài học khác thì một phần nhờ vào việc Đảng taxác định chính sách kinh tế đúng đắn Xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiềuthành phần, vận hành theo cơ chế thị trường đi đôi với tăng cường quản lýcủa Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Kinh tế thị trường tuy cónhiều ưu thế, tác động tích cực tới sự phát triển kinh tế – xã hội nhưng đồngthời nó cũng cõ những mặt tiêu cực, khuyết tật ảnh hưởng tới sự phát triểnkinh tế – xã hội như hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh, chèn ép lẫnnhau, phân hoá giàu nghèo dẫn đến khủng hoảng hoặc gây rối loạn xã hội,làm cho nền kinh tế phát triển không ổn định, gắn liền với hiện tượng tiêu

cực và tệ nạn xã hội…Vì thế nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta là nềnkinh tế phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Do đó Nhà nước phảinâng cao năng lực quản lý vĩ mô nhằm phát huy tính tích cực đi đôi với ngănngừa và hạn chế, khắc phục những mặt tiêu cực của kinh tế thị trường tạo ramột môi trường cạnh tranh lành mạnh, hợp pháp văn minh Cạnh tranh vì lợiích phát triển đất nước, chứ không phải làm phá sản hàng loạt, lãng phí cácnguồn lực, thôn tính lẫn nhau làm chệch hướng đi lên chủ nghĩa xã hội.

2.1.2 Quan điểm của Đảng ta về công nghiệp hoá – hiện đại hóa.

Từ thực tiễn tiến hành công nghiệp hoá trước đây, căn cứ vào tình hìnhhiện nay cũng như những yêu cầu của công nghiệp hoá – hiện đại hoá trongthời kì đổi mới Quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hoá phải được tiếnhành theo những quan điểm của Đảng sau:

 Giữ vững độc lập dân tộc đi đôi với mở rộng hợp tác quốc tế, đa dạnghoá, đa phương hoá quan hệ kinh tế đối ngoại Dựa vào nguồn lực trong nướclà chính, kết hợp với nguồn lực bên ngoài trên cơ sở xây dựng nền kinh tếmở, hội nhập khu vực, thế giới, hướng mạnh về xuất khẩu, đồng thời thay thếnhập khẩu bằng những sản phẩm trong nước sản xuất có hiệu quả

 Công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước là sự nghiệp của toàn dân,của các thành phần kinh tế trong đó thành phần kinh tế Nhà nước giữ vai tròchủ đạo

 Phát huy nguồn lực con người là yếu tố cơ bản cho sự phát triểnnhanh và bền vững Động viên toàn dân cần kiệm xây dựng đất nước, khôngngừng tích luỹ cho đầu tư phát triển Tăng cường kinh tế gắn liền với cảithiện đời sống nhân dân, phát triển văn hóa giáo dục, thực hiện tiến bộ vàcông bằng xã hội, bảo vệ môi trường

 Khoa học công nghệ là động lực của công nghiệp hoá – hiện đạihoá, kết hợp công nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại, tranh thủ đinhanh vào hiện đại ở khâu quyết định

 Lấy lựa hiệu quả kinh tế – xã hội làm tiêu chuẩn cơ bản để xác địnhphương án phát triển chọn dự án đầu tư và công nghệ

 Đầu tư chiều sâu để khai thác tối đa năng lực sản xuất hiện có, dựatrên quy mô vừa và nhỏ, công nghiệp tiên tiến, tạo nhiều việc làm, thu hồi

vốn nhanh trong quá trình đầu tư, đồng thời xây dựng một số công trình quymô lớn thật cần thiết và có hiệu quả trong việc bố trí nguồn nhân lực cho cáclĩnh vực, địa bàn trọng điểm đồâng thời quan tâm đáp ứng nhu cầu cần thiếtcho mọi vùng.

 Kết hợp kinh tế với quốc phòng – an ninh Quan điểm này đòi hỏitrong quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa phải gắn hai nhiệm vụ chiếnlược xây dựng và bảo vệ tổ quốc trong từng bước phát triển

2.2 Đặc điểm công nghiệp hoá – hiện đại hoá ở nước ta hiện nay.

Công nghiệp hoá ở nước ta trước hết là quá trình thực hiện mục tiêuxây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa Đó là quá trình thực hiện chiến lượcphát triển kinh tế – xã hội nhằm cải tiến xã hội nông nghiệp thành xã hộicông nghiệp, gắn với việc hình thành từng bước quan hệ sản xuất tiến bộ,ngày càng thể hiện đầy đủ hơn bản chất ưu việt của chế độ xã hội mới xã hộixã hội chủ nghĩa

 Công nghiệp hoá phải gắn liền với hiện đại hoá Vì trên thế giớihiện nay đang diễn ra cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại Mộtsố nước phát triển đang chuyển từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tếtri thức: Mỹ, Anh, Nhật…Vì vậy nước ta phải tiến hành công nghiệp hoá gắnliền với hiện đại hoá, phải biết tranh thủ những thành tựu của cuộc cáchmạng khoa học, tiếp cận với kinh tế tri thức để thực hiện hiện đại hoá nhiềunghành, nhiều khâu, nhiều lĩnh vực có điều kiện phát triển nhảy vọt vì nếukhông làm như vậy thì chúng ta sẽ tụt hậu xa hơn so với các nước khác

 Công nghiệp hóa nhằm mục tiêu bảo vệ độc lập, chủ quyền đấtnước, giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ chế độ chủnghĩa xã hội Công nghiệp hoá là tất yếu đối với tất cả các nước chậm pháttriển nhưng với mỗi nước mục tiêu và tính chất của công nghiệp hoá có thểkhác nhau Ở nước ta, công nghiệp hóa nhằm xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuậtcho chủ nghĩa xã hội, tăng cường sức mạnh để bảo vệ nền độc lập dân tộc

 Nền kinh tế nước ta hiện nay là nền kinh tế nhiều thành phần vậnđộng theo định hướng xã hội chủ nghĩa với hai công cụ quan trọng: kinh tếnhà nước với vai trò chủ đạo của nó trong nền kinh tế và chức năng điều tiết

vĩ mô của Nhà nước nên quá trình công nghiệp hoá diễn ra trong điều kiện cơchế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước Do đó quá trình công nghiệp hóatrong giai đoạn hiện nay khác với quá trình công nghiệp hóa trong thời kìtrước đổi mới Thời kì trước đổi mới nền kinh tế nước ta là nền kinh tế kếhoạch hoá tập trung hành chính, bao cấp Công nghiệp hóa được thực hiệntheo phương hướng của Nhà nước nên vẫn còn nhiều hạn chế, không huyđộng được hết nguồn lực của Nhà nước và của nhân dân Trong cơ chế kinhtế hiện nay, Nhà nước vẫn giữ vai trò hết sức quan trọng trong quá trình côngnghiệp hoá Nhưng công nghiệp hoá không xuất phát từ chủ quan của Nhànước mà đòi hỏi phải vận dụng các quy luật khách quan mà trước hết là cácquy luật thị trường.

 Công nghiệp hóa – hiện đại hoá trong bối cảnh toàn cầu hoá nềnkinh tế và dưới sự tác động của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, nềnkinh tế nước ta không thể là một nền kinh tế khép kín mà phải mở cửa nềnkinh tế, phát triển các quan hệ kinh tế quốc tế Nếu chúng ta biết vận dụngnhững thành tựu của thế giới, tranh thủ sự giúp đỡ của quốc tế, quá trìnhcông nghiệp hoá trong điều kiện “ chiến lược kinh tế mở”có thể hoàn thànhnhanh Bên cạnh đó, công nghiệp hoá trong điều kiện “chiến lược kinh tếmở” cũng gặp không ít trở ngại do những tác động tiêu cực của nền kinh tếthế giới Hiện nay chủ nghĩa tư bản tuy có thay đổi hình thức áp bức, bóc lộtnhưng vẫn không hề thay đổi bản chất, vẫn là nguyên nhân gây ra sự đóinghèo cho các nước chậm phát triển và là nguồn gốc gây ra nhiều cuộc chiếntranh trên thế giới Sự đói nghèo làm cho các nước chậm phát triển không thểcó độc lập thực sự Vì thế công nghiệp hóa – hiện đại hoá phải bảo đảm xâydựng nền kinh tế nước ta là một nền kinh tế độc lập tự chủ tự cường

2.3 Thực trạng công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở nước ta trong

những năm vừa qua.

2.3.1 Những thành tựu đã đạt được.

Đại hội toàn quốc lần thứ VI của Đảng (1986) là một điểm mốc quantrọng đánh dấu sự trưởng thay đổi toàn diện trong cách nghĩ cách thực hiệncủa chúng ta với sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá Sau cơn suy thoái

(1980-1990) từ năm 1991 đến nay nền kinh tế nước ta đang đi vào trạng tháiphát triển với tốc độ tương đối cao Cơ cấu GDP đang chuyển dịch theohướng có lợi :nếu như năm 1991 nông nghiệp và thuỷ sản đóng góp 40,49%trong tổng số GDP và của công nghiệp- xây dựng và dịch vụ lần lượt là23,79%và 35,72% thì đến năm 2003 đã có sự biến động lớn đó là nôngnghiệp thuỷ sản chỉ còn chiếm 22,54% trong khi công nghiệp –xây dựng vàdịch vụ lần lượt chiếm 39,46% và 38% và cho tới năm 2004 vừa qua các consố này ước đạt lần lượt như sau 21,76%.,40,09%và 38,15% Điều này chothấy sự chuyển dịch tiến bộ trong cơ cấu nghành thể hiện sự tác động mạnhmẽ của quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá với nền kinh tế của nướcnhà Riêng đối với nghành công nghiệp giá trị sản xuất công nghiệp đã có sựtăng trưởng mạnh mẽ trong năm 2003 giá trị sản xuất công nghiệp trong toànnghành tăng 16% trong đó khu vực doanh nghiệp nhà nước ở trung ương tăng13% ,ở địa phương tăng 12%, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tăng 18,1%.Việc thu hút vốn đầu tư cũng thu được nhiều kết quả khả quan: từ năm 1988cho tới năm 2003 ước tính ta đã thu hút được khoảng 47845,5 triệu USD trongđó riêng công nghiệp và xây dựng đã đạt 25503,9 triệu USD vốn đầu tư trựctiếp từ nước ngoài Những con số nói trên cùng rất nhiều các con số khả quankhác đã cho thấy chúng ta đang đi đúng hướng trên con đường công nghiệphoá - hiện đại hoá, đã và đang gặt hái được nhiều thành công trong tiến trìnhxây dựng đất nước

2.3.2 Những hạn chế còn tồn tại.

Bên cạnh những thành tựu nổi bật đã nêu ở trên thì quá trình công

nghiệp hoá - hiên đại hoá ở nước ta cũng còn tồn tại nhiều hạnh chế cần sớmđược giải quyết và khắc phục nhanh chóng Trước hết đó là hiệu quả trongviệc sử dụng nguồn vốn còn nhiều bất cập nhiều dự án đầu tư chỉ tồn tại trêngiấy hoặc thực hiện dang dở kém chất lượng gây lãng phí hàng nghìn tỉ đồng.Thủ tục hành chính rườm rà là rào cản không nhỏ đối với các nhà đầu tưnước ngoài Bên cạnh đó là việc nguồn vốn đầu tư hầu hết chỉ tập trung vàomột số khu vực nhất tạo ra sự mất cân đối trong phát triển nền kinh tế kể từnăm 1988 cho tới năm 2003 chỉ riêng Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đãlà19794,7triệu USD trong tổng số vốn nước ngoài đầu tư trực tiếp vào Việt

Nam chiếm tới hơn 40% của cả nước Tiếp đó là những hạn chế trong lĩnhvực khoa học công nghệ: trong những năm gần đây sản lượng dầu chúng takhai thác được là không nhỏ nhưng lại không hề có khả năng sử lí và chếbiến, nhà máy lọc dầu Dung Quất xây xong nhưng lại không thể đi vào hoạtđộng điều này đã làm cho nước ta phải nhập khẩu rất nhiều dầu đã qua chếbiến từ nước ngoài chụi nhiều ảnh hưởng do biến động bất thường của thịtrường dầu mỏ thế giới, lãng phí rất nhiều ngoại tệ Một số các hạn chế cơbản trên cho chúng ta thấy rằng chúng ta còn rất nhiều việc phải làm trêncon đường công nghiệp hoá - hiện đại hoá nói riêng và trong sự nghiệp xâydựng chủ nghĩa xã hội nói chung

2.4 Nội dung cơ bản của công nghiệp hóa – hiện đại hoá trong thời kì

quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Dựa trên những mục tiêu, quan điểm của Đảng ta về quá trình công

nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước, những thành tựu mà chúng ta đã đạtđược cùng với những hạn chế còn tồn tại trong quá trình tiến hành côngnghiệp hoá – hiện đại hoá ở nước ta hiện nay, Đảng ta đã đề ra nội dung cơbản của công nghiệp hoá – hiện đại hoá trong thời kì quá độ lên chủ nghĩaxã hội ở Việt Nam bao gồm ba nội dung chủ yếu sau

2.4.1 Phát triển lực lượng sản xuất – cơ sở vật chất kĩ thuật của chủ

nghĩa xã hội trên cơ sở thực hiện cơ khí hoá nền sản xuất xã hội và áp dụng nhiều thành tựu khoa học công nghệ hiện đại.

 Quá trình công nghiệp hoá – hiện đại hoá là một quá trình cải biếnlao động thủ công thành lao động sử dụng máy móc, cơ khí hoá nền kinh tếquốc dân Quá trình công nghiệp hoá – hiện đại hoá đi liền với cơ khí hoáđồng thời điện khí hoá và tự động hoá, vì vậy đòi hỏi chúng ta phải phát triểnnhanh các ngành công nghiệp mà trong đó then chốt là chế tạo tư liệu sảnxuất Sự phát triển của các nghành chế tạo tư liệu sản xuất là cơ sở để cải tạovà phát triển nền kinh tế quốc dân, phát triển khu vực nông – lâm – ngưnghiệp Sự phân tích trên cho ta thấy đối tượng công nghiệp hoá – hiện đạihoá là tất cả các ngành kinh tế quốc dân nhưng trước hết và quan trọng nhấtlà ngành công nghiệp sản xuất tư liệu sản xuất

 Công nghiệp hoá – hiện đại hoá đặc biệt quan tâm phát triển khoahọc công nghệ vì khoa học công nghệ rộng lớn và khi nói tới điều kiện nguồnlực cho sự phát triển thì phải nói tới yếu tố quyết định là khoa học công nghệ.Trong lịch sử thế giới đã diễn ra hai cuộc cách mạng khoa học:

- Cách mạng lần thứ nhất Cách mạng kĩ thuật cuối thế kỉ XVIII và được

tiến hành đầu tiên ở Anh: thay thế lao động thủ công bằng lao động cơ khíhoá

- Cách mạng lần thứ hai: Cách mạng khoa học hiện đại bắt đầu diễn ra

từ thế kỉ XX mà nội dung của nó không chỉ là hiện đại hoá tư liệu sản xuấtmà còn ở kĩ thuật công nghệ sản xuất hiện đại, phương pháp sản xuất tiêntiến Chính vì vậy nó có nội dung rất phong phú do đó mà chúng ta có thể chỉ

ra các nội dung nổi bật sau:

+ Cách mạng về phương thức sản xuất: tự động hoá, sử dụng robot thay

thế người vận hành sản xuất

+ Cách mạng về năng lượng: bên cạnh những năng lượng truyền thống

thì cách mạng năng lượng lần này tìm ra nhiều ngành năng lượng mới đượcsử dụng rộng rãi trong sản xuất như năng lượng hạt nhân nguyên tử, nănglượng mặt trời

+ Cách mạng về vật liệu mới

+ Cách mạng về công nghệ sinh học

+ Cách mạng về điện tử sinh học

 Phát triển khoa học công nghệ có ý nghĩa đặc biệt trong sự nghiệpcông nghiệp hoá – hiện đại hoá Phát triển khoa học công nghệ trong điềukiện Việt Nam hiện nay cần phải chú ý tới những vấn đề sau đây

- Xác định phương hướng đúng đắn cho sự phát triển khoa học công

nghệ bởi vì khoa học công nghệ là lĩnh vực hết sức rộng lớn; trong khi độingũ cán bộ khoa học công nghệ của nước ta còn nhỏ bé, chất lượng thấp; khảnăng của đất nước ta về vốn liếng, phương tiện nghiên cứu…còn rất hạn chế

Do đó chúng ta không thể cùng một lúc đầu tư để phát triển tất cả các lĩnhvực khoa học công nghệ, mà phải lựa chọn những lĩnh vực nhất định để đầu

tư Nếu việc lựa chọn đúng sẽ tạo điều kiện cho khoa học công nghệ phát