Tiểu luận tăng cường vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế

Tăng cờng vai trò của các thành phần kinh tế là một tất yếu khách quan để đạt đợc mục tiêu do Đảng ta đã đề ra, đó là: các nguồn vật chất - tài chính của xã hội đựoc huy động tốt hơn nhằ

Đề cơng

Đề tài: Tăng cờng vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nớc trong nền kinh tế.

Phần 1: Phần mở đâu

Phần 2: Nội dung

I.Sự cần thiết khách quan của vai trò kinh tế Nhà nớc

1.1 Vai trò của kinh tế Nhà nớc

1.2 Tính tất yếu khách quan của việc hình thành vai trò kinh tế Nhà nớc

II Thực trạng kinh tế Nhà nớc và giải pháp tăng cờng vai trò chủ

đạo của kinh tế Nhà nớc trong nền kinh tế quốc dân định hớng XHCN

2.1 Kinh tế thị trờng là gì?

2.2 Sự hình thành cơ chế quản lý kinh tế cũ của Nhà nớc

2.3 Quan điểm và một số biện pháp tăng cờng vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc trong nền kinh tế quốc dân định hớng XHCN

a Quan điểm của Đảng và Nhà nớc về thành phần kinh tế nhà nớc

b Một số giải pháp tăng cờng vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nớc

Phần 3: Kết luận

Phần 1 : Lời mở đầu

Cùng với sự phát triển và hội nhập kinh tế của đất nớc đối với khu vực và thế giới, Việt Nam cũng đang trên con đờng xây dựng một nền kinh tế thị tr-ờng định hớng XHCN theo chủ nghĩa Mác-Lênin và t tởng Hồ Chí Minh Muốn đạt đợc những mục tiêu trên thì phát triển kinh tế là yếu tố quan trọng nhất và đóng vai trò quyết định Trong đó vai trò của thành phần kinh tế nhà nớc cần đợc tăng cờng và đổi mới sao cho phù hợp với cơ chế kinh tế mới Tăng cờng vai trò của các thành phần kinh tế là một tất yếu khách quan để đạt

đợc mục tiêu do Đảng ta đã đề ra, đó là: các nguồn vật chất - tài chính của xã hội

đựoc huy động tốt hơn nhằm nâng cao đời sống tinh thần và vật chất cho nhân dân đồng thời phát huy nền dân chủ XHCN, thực hiện công bằng xã hội, tạo

điều kiện và môi trờng thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh, kiểm soát chặt chẽ và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật, đảm bảo "Cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng XHCN trở thành cơ chế vận hành nền kinh tế nhà nớc"

Nền kinh tế nớc ta tồn tại nhiều hình thức sở hữu, đó là: sở hữu toàn dân,

sở hữu tập thể, sở hữu t nhân, sở hữu hỗn hợp Từ các hình thức sở hữu đó hình thành nhiều thành phần kinh tế khác nhau, đó là: kinh tế Nhà nớc, kinh tế cá thể tiểu chủ, kinh tế t bản t nhân, kinh tế t bản Nhà nớc, kinh tế có vốn đầu

t nớc ngoài Trong đó kinh tế Nhà nớc giữ vai trò chủ đạo trong 20 năm đổi mới nền kinh tế đất nớc, vai trò chủ đạo, dẫn đầu, điều tiết nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần của kinh tế Nhà nớc luôn đợc Đảng quan tâm, coi trọng

và đã đạt đợc những thành tựu bớc đầu rất khả quan cả trong lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội của đất nớc Chính vì vậy tại nghị quyết Đại hội Đảng IX chủ trơng đờng lối nhất quán của Đảng ta một là nắm vững định hớng xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trờng ở nớc ta; hai là nâng cao vai trò và hiệu lực quản lý của Nhà nớc; ba là phát triển đồng bộ và quản lý có hiệu quả sự vận hành các thị trờng cơ bản, theo cơ chế cạnh tranh lành mạnh; bốn là phát triển mạnh các thành phần kinh tế, các loại hình tổ chức sản xuất, kinh doanh Nhấn mạnh nhiệm vụ tiếp tục đổi mới và phát triển kinh tế Nhà nớc để thực hiện tôt vai trò chủ đạo của nền kinh tế

Chính vì việc nghiên cứu vai trò và các biện pháp tăng cờng kinh tế Nhà nớc là hết sức quan trọng trong điều kiện hiện nay nên em đã chọn đề tài

"Tăng cờng vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nớc trong nền kinh tế"

2

Phần 2: Nội dung

I Sự cần thiết khách quan của vai trò kinh tế nhà n ớc

1.1 Vai trò của kinh tế Nhà nớc

Hiện nay chúng ta thừa nhận nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN ở Việt Nam dựa trên nhiều loại hình sở hữu, nhiều thành phàn kinh tế với những hình thức kinh doanh đa dạng, đan xen, hỗn hợp Trong nền kinh tế nớc ta tồn tại 3 loại hình sở hữu cơ bản là sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu t nhân

Từ 3 loại hình sở hữu cơ bản đó hình thành nhiều thành phần kinh tế, nhiều tổ chức sản xuất kinh doanh Các thành phần kinh tế đó là kinh tế nhà nớc, kinh

tế tập thể, kinh tế t nhân, kinh tế t bản nhà nớc, kinh tế có vốn đầu t nớc ngoài, trong đó kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo Các thành phần kinh tế nói trên tồn tại một cach khách quan và là những bộ phận cần thiết của nền kinh tế trong thời kì quá độ lên XHCN Vì vậy phát triển nền kinh tế thị trờng nhiều thành phần là một tấy yếu đối với chúng ta Chỉ có nh vậy chúng ta mới khai thác đợc mọi nguồn lực kinh tế, nâng cao đợc hiệu quả kinh tế Vai trò của kinh tế nhà nớc đợc thể hiện qua các nội dung sau:

 Nhà nớc giữ vững ổn định môi trờng kinh tế để ổn định về chính trị, tránh những biến động lớn trong kinh tế sẽ tác động xấu đến vai trò, địa

vị thống trị của giai cấp đó hoặc tác động đến lợi ích kinh tế của giai cấp thống trị

 Mỗi một nhà nớc đều ban hành riêng cho mình hệ thống luật pháp và các chính sách phục vụ cho việc phát triển kinh tế, tất cả hệ thống đó cơ bản dựa trên nền tảng là ý thức, ý chí của giai cấp thống trị và lợi ích của giai cấp thống trị đó

 Nhà nớc xác định các loại thuế, xây dựng ngân sách quốc gia để nuôi sống bộ máy quyền lực do nhà nớc lập ra

 Nhà nớc quản lý và khai thác tài nguyên và môi trờng của quốc gia mình

 Nhà nớc xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ cho phát triển khinh tế nh cầu

đờng, kênh

Từ việc thấy rõ vai trò kinh tế của nhà nớc thì ta càng hiểu rõ thêm vai trò kinh tế nhà nớc trong thời kì hiện nay

1.2 Tính tất yếu khách quan của việc hình thành và phát triển vai trò kinh tế Nhà nớc

Trong hình thái kinh tế - xã hội chiếm hữu nô lệ thì vai trò của nhà nớc chủ nô cũng bớc đầu hình thành tuy còn sơ khai nhng nó cũng tác động lớn

4

quá trình phát triển khinh tế trong thời kì đó nh: Xây dựng đồn điền, ban hành chính sách bảo vệ quyền lợi của giai cấp chủ nô, xây dựng một số công trình

có ý nghĩa to lớn về mặt tinh thần nh thần, tợng thánh vật

Ơ nhà nớc phong kiến, vai trò kinh tế của nhà nớc đợc thể hiện rõ rệt hơn Tuy nhiên, cũng có sự khác biệt giữa nhà nớc phơng Đông và nhà nớc phơng Tây Các nhà nớc phong kiến phơng Tây thì đẩy mạnh buôn bán, tìm lục địa mới, lập trang trại, tìm vàng bạc ở các trang trại khác Trong khi đó, Nhà nớc phong kiến phơng Đông chú trọng vào nông nghiệp, lập ra các làng nghề truyền thống, quan tâm tới việc phát triển kinh tế của đất nớc mình Còn trong hình thái kinh tế t bản chủ nghĩa thì vai trò kinh tế của Nhà

n-ớc t sản có sự khác biệt giữa hai thời kì: Thời kỳ CNTB cạnh tranh và CNTB

độc quyền Trong thời kỳ tự do cạnh tranh với lí thuyết “ Bàn tay vô hình”các Nhà nớc t bản hạn chế sự can thiệp của chính phủ vào kinh tế còn trong thời kì CNTB độc quyền, do nhiều nguyên nhân khác nhau (khủng hoảng kinh tế, tiến

bộ khoa học – công nghệ, sự ra đời của hệ thống chủ nghĩa xã hội ) đã khiến Nhà nuớc t bản ngày càng can thiệp sâu hơn đến vấn đề kinh tế Từ đầu những năm 90, các Nhà nớc t bản bắt đầu thực hiện chủ trơng chính trị can thiệp vào kinh tế, thị trờng Nhà nớc t bản rất chú ý dến sử dụng vai trò cơ chế thị truờng và phát triển t hữu hoá, đồng thời phát triển các công ty siêu quốc gia với các công cụ tài chính, chi phối của Nhà nớc: thuế, tín dụng tỷ giá, lãi suất mà đằng sau là sự hỗ trợ đắc lực của chính phủ t sản để điều tiết kinh tế

và điều tiết thị truờng Chính phủ vận dụng chính sách tài chính nhiều hơn để tác động đến kinh tế

Cuối cùng cho đến nay Nhà nớc XHCN với vai trò quản lý kinh tế đã

đạt đuợc những thành tựu kinh tế đáng kính nể Liên Xô ở thập kỉ 50 có tốc độ tăng trởng lên tới 14% năm Nhà nớc XHCN phát triển thành phần kinh tế quốc doanh và tập thể Tuy trải qua nhiều giai đoạn thử thách quyết liệt nhng một số Nhà nớc CNXH còn tồn tại đến nay đã đạt đợc nhiều thành tựu lớn về kinh tế nh Trung Quốc, Việt Nam trong đó có sự đóng góp rất lớn bởi vai trò của thành phần kinh tế Nhà nớc trong các giai đoạn vừa qua

Sự khác biệt kinh tế thị trờng định hớng XHCN với kinh tế thị trờng TBCN là ở chỗ xác lập chế độ công hữu và thực hiện phân phối theo lao động Phân phối theo lao động là đặc trng bản chất của kinh tế thị trờng định hớng XHCN, nó là hình thức thực hiện về mặt kinh tế của chế độ công hữu Vì thế phân phối theo lao động đợc xác định là hình thức phân phối chủ yếu trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Nớc ta xây dựng và phát triển kinh tế thị trờng định hớng XHCN chứ không phải là kinh tế thị trờng TBCN Chúng ta lấy phát triển kinh tế thị trờng

là phơng tiện để đạt đợc mục đích cơ bản để xây dựng XHCN, thực hiện dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; con ngời đợc giải phóng khỏi áp bức bóc lột, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diệ Vì vậy, mỗi bớc tăng trởng kinh tế ở nớc ta phải gắn liền với cải thiện đời sống nhân dân, với tiến bộ và công bằng xã hội Việc phân phối thông qua các quỹ phúc lợi xã hội và tập thể có ý nghĩa quan trọng để thực hiện mục tiêu đó

Tóm lại, tăng cờng vai trò kinh tế Nhà nớc nói chung là một sự cần thiết khách quan và cần phải tăng cờng cho phù hợp các điều kiện kinh tế

mới nh hiện nay Đối với nớc ta, một nớc theo định hớng xã hội thì vai trò kinh tế Nhà nớc càng phải đuợc coi trọng để đảm bảo vừa phát triển kinh tế bền vững vừa đảm bảo sự công bằng, dân chủ XHCN, vợt qua khó khăn thử thách, tin định chính trị, mở cửa hội nhập để tranh thủ đợc vốn kỹ thuật, công nghệ và quản lí theo đúng nguyên tắc đối ngoại của nớc ta: Hợp tác, mở cửa, hiệu quả cao và giữ vững tự chủ độc lập quốc gia

II Thực trạng kinh tế nhà n ớc và giải pháp tăng c ờng vai trò chủ đạo của kinh tế nhvàà n ớc trong nền kinh tế thị tr ờng định h ớng XHCN

2.1 Kinh tế thị trờng là gì?

Kinh tế thị trờng là nền kinh tế lấy khu vực kinh tế t nhân làm chủ đạo Những quyết định kinh tế đợc thực hiện một cách phi tập trung bởi các cá nhân ngời tiêu dùng và công ty.Việc định giá hàng hoá và việc phân bổ các nguồn lực kinh tế đợc cơ bản tiến hành theo quy luật cung - cầu Trái với kinh

tế thị trờng là kinh tế kế hoạch hoá tập trung

Ưu điểm của kinh tế thị trờng là bốn vấn đề sản xuất cái gì, ai sản xuất, sản xuất nh thế nào và sản xuất cho ai rất hiệu quả Trong nền kinh tế thị tr-ờng, nếu lợng cầu hàng hoá cao hơm lợng cung, thì giá cả hàng hoá sẽ tăng lên, mức lợi nhuận cũng tăng khuyến khích ngời sản xuất tăng lợng cung

Ng-ời sản xuất nào có cơ chế sản xuất hiệu quả hơn, thì cũng có tỷ suất lợi nhận cao hơn cho phép tăng quy mô sản xuất, và do đó các nguồn lực sản xuất sẽ chảy về phía ngời sản xuất hiệu quả Những ngời sản xuất có cơ chế sản xuất kém hiệu quả hơn sẽ có tỷ suất lợi nhuận thấp, khả năng

mua nguồi lực sản xuất thấp, sự cạnh tranh kém sẽ bị đào thải

Nhợc điểm của kinh tế thị trờng thể hiện ở những thất bại thị trờng Cơ chế phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế thị trờng có thể dẫn đến bất bình

6

đẳng Đấy là cha kể vấn đề thông tin không hoàn toàn có thể dẫn tới việc phân

bố nguồn lực không hoàn toàn hiệu quả Do một số nguyên nhân, giá cả có thể không linh hoạt trong một khoảng thời gian ngắn hạn khiến cho việc điều chỉnh cung cầu không suôn sẻ, dẫn đến khoảng chênh lệch giữa tổng cung và tổng cầu Đây là nguyên nhân của các vấn đề thất nghiệp, lạm phát

2.2 Sự hình thành cơ chế quản lý kinh tế cũ của Nhà nớc

Trớc năm 1986, với cơ chế kế hoạch hóa tập trung (cơ chế quan liêu bao cấp) để quản lí và điều hành nền kinh tế đã khiến nền kinh tế nớc ta đi vào con đòng thu hẹp từng buớc kinh tế hàng hoá- tiền tệ để xây dựng một xã hội tơng lai không có lu thông hàng hoá Đó là một cơ chế dựa trên thế của Nhà

n-ớc, với hệ thống tổ chức chính trị- xã hội rất mạnh, có uy quyền lớn Cơ chế quản lí đó có xu hóng hành chính đơn thuần, không tính đến đầy đủ các quá trình kinh tế khách quan, đã vi phạm quy luật khách quan trên 2 mặt:

+Một là: không tính đến mối quan hệ về sự phù hợp cơ cấu kinh tế và cơ chế kinh tế, do đó mất khả năng thực sự sử dụng các quy luật kinh tế

+Hai là ngập ngừng trong việc chấp nhận quan hệ hàng hoá tiền tệ, thị tr-ờng và các quy luật kinh tế, tiền tệ Chúng ta đã có thành kiến không đúng, trên thực tế cha thừa nhận thực sự những quy luật kinh tế khách quan

2.3 Quan điểm và một số giải pháp nhằm tăng cờng vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN.

a.Quan điểm của Đảng và nhà nớc về thành phần kinh tế Nhà nớc

Đại hội Đảng toàn quốc lần X Đảng đã khẳng định: kinh tế nhf nớc giữ vai trò chủ đạo và cùng vói kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân của nớc ta Để có đợc quan điểm sau sắc nh trên, Đảng ta đã trải qua một qua trình hoàn thiện nhận thức về vai trò của kinh tế nhà nớc

Tới Đại hội Đảng lần thứ VIII, ngoài sự khẳng định rõ ràng mục tiêu vận hành nền kinh tế theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc, theo định h-ớng XHCN do Đại hội II nêu ra, lần đầu tiên Đảng đa ra khái niệm kinh tế nhà nớc và vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc: "Kinh tế Nhà nớc thực hiện tốt vai trò chủ đạo của và cùng với kinh tế hợp tác xã trở thành nền tảng trong nền kinh tế Kinh tế cá thể, tiểu chủ, kinh tế t bản t nhân chiếm tỷ trọng đáng kể Kinh tế nhà nớc dới các hình thức khác nhau tồn tại phổ biến" Đại hội VIII

đồng thời cũng có một số thay đổi các thành phần kinh tế khác, các thành phần kinh tế đều là bộ phận cấu thành tồn tại lâu dài, t tởng kinh tế Nhà nớc giữ vai trò chủ đạo, cùng kinh tế hợp tác dần trở thành nền tảng đã cơ bản đợc hình thành ở Đại hội Đảng lần thứ VIII

Tới Đại hội Đảng lần IX khẳng định mô hình kinh tế thị trờng định hớng XHCN là mục tiêu của đất nớc: khẳng định tính nối tiếp của quá trình đổi mới của nớc ta trong Đai hội IX có ý nghĩa sâu sắc, khẳng định tính nối tiếp của quá trình đổi mới của nớc ta từ Đại hội VI, xác định rõ tính chất thị trờng, tính chất nhiêu thành phần, trong đó Nhà nớc không những thực thi vai trò chính trị mang bản chất XHCN, mà còn là thành phần kinh tế cùng với thành phần kinh tế tập thể tạo nền tảng cho chế đội kinh tế mới

Tóm lại, quan điểm của Đản lần thứ X về kinh tế Nhà nớc vừa là sự kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, quan điểm của các kì Đại hội trớc vừa phát triển lên một mức cao hơn và giai thích rõ hơn về kinh tế nhà n ớc nh mối quan hệ của nó với thành phần kinh tế khác, cấu thành của kinh tế nhà

n-ớc, phơng thức hoạ động của kinh tế Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng, hội nhập và quan hệ giữa nhà nớc kinh tế và nhà nớc chíng trị

b Một số giải pháp tăng cờng vai trò chủ đạo kinh tế Nhà nớc

Với thực tế hiện nay, kinh tế Nhà nớc cha thực sự đáp ứng đợc vai trò này trên các mặt hiệu quả sản xuất kinh doanh, trình độ quản lý tổ chức cũng nh phơng thức phân phối Đồng thời, việc đổi mới, phát triển kinh tế Nhà nớc cha thực

sự có những chuyển biến đáng kể Hiện nay kinh tế Nhà nớc đang đứng trớc thách thức gay gắt của yêu cầu đổi mới, phát triển và chủ động hội nhập kinh

tế quốc tế Quán triệt tinh thần nghị quyết của đại hội Đảng IX đề ra là cần

đẩy mạnh hơn nữa công tác đổi mới, phát triển kinh tế Nhà nớc, phân loại, sắp xếp lại hệ thống DNNN, tìm ra giải pháp, phơng hớng đổi mới kinh tế Nhà

n-ớc nhằm tăng cờng vai trò chủ đạo kinh tế Nhà nn-ớc đang là vấn đề cần đợc quan tâm nghiên cứu và giải quyết

Sau đây là một số định hớng và giải pháp nhằm tăng cờng vai trò chủ đạo nền kinh tế Nhà nớc:

 Tập trung làm tốt công tác vĩ mô nh định hớng bằng các chiến lợc,

 kế hoạch, quy hoạch, chính sách có chất lợng trên cơ sở nguyên tắc thị trờng

 Nhà nớc chủ yếu tác động đến thị trờng thông qua cơ chế, chính sách, các công cụ kinh tế

 Thực hiện quản lý nhà nớc bằng hệ thống pháp luật, giảm tối đa sự can thiệp hành chính vào hoạt động của thị trờng và doanh nghiệp

 Tăng cờng vai trò lãnh đạo của Đảng và Nhà nớc

 Đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của các Tổng công ty Nhà nớc, hình thành một số tập đoàn kinh tế mạnh

8

 Định hớng phát triển và chấn chỉnh lại việc phân loại doanh nghiệp Nhà nớc hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh

 Đẩy mạnh cổ phần hoá DNNN thực hiện giao, bán, khoán, kinh doanh, cho thuê, sáp nhập, giải thể, phá sản DNNN

 Đổi mới nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nứoc và sửa đổi

bổ sung về cơ chế chính sách

Phần 3 : Kết Luận

Nâng cao vai trò kinh tế Nhà Nớc ở Việt Nam là một vấn đề quan trọng và cũng là một tất yếu khách quan Đối với Việt Nam - một nớc đi theo con đờng CNXH thì vai trò đó của kinh tế Nhà nớc càng đặc biệt quan trọng để xây dựng nên một lực lợng sản xuất hiện đại, từ đó hình thành nên một quan hệ sản xuất mới - quan hệ sản xuất XHCN Trong thời kì quá độ lên CNXH, vai trò kinh tế Nhà nớc Việt Nam cần đợc tăng cờng để giải quyết những nhiệm

vụ trớc mắt nh phát triển kinh tế, đa đất nớc ta trở thành nớc công nghiệp hiện

đại, giữ vững định hớng XHCN mà Đảng đã đề ra; cải thiện đời sống nhân dân, giảm bớt sự chênh lệch giàu nghèo, giảm bớt tỉ lệ thất nghiệp, ổn định giá cả thị trờng, phát triển kinh tế đối ngoại Những nhiệm vụ trên là những nhiệm vụ hết sức khó khăn, do vậy chúng ta phải nâng cao trình độ lãnh đạo, quản lí của các thành viên kinh tế Chúng ta phải cố gắng khắc phục những mặt yếu kém còn tồn tại trong các thành phần kinh tế Nhà nớc trong điều kiện cơ chế thị trờng đang ở giai đoạn sơ khai, mang tính chất tự phát

Qua hơn 10 năm đổi mới với những đóng góp đáng kể vào sự phát triển chung của nền kinh tế quốc dân, kinh tế Nhà nớc đã, đang và sẽ là thành phần kinh tế đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN ở Việt Nam Khẳng định phát triển kinh tế, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất

n-ớc là nhiệm vụ trọng tâm trong thời kì quá độ lên CNXH ở Việt Nam hiện nay

Nền kinh tế nhiều thành phần đang trong quá trình chuyển đổi Các thành phần kinh tế này tồn tại đan xen nhau, vừa hợp tác vừa cạnh tranh với nhau, luôn vận động và có sự chuyển hoá trong quá trình phát triển Thành phần kinh tế Nhà nớc có vai trò mở đờng dẫn dắt cho nền kinh tế Việt Nam phát triển theo định hớng XHCN Để giữ vững định hớng này thành phần kinh tế Nhà nớc cần nắm vai trò chủ đạo hoàn toàn trong nền kinh tế quốc dân Đây

sẽ là nhân tố chính thúc đẩy sự tăng trởng kinh tế nhanh, bền vững và ổn định

10