Tiểu luận vai trò của lợi nhuận trong kinh tế thị trường

Các ông cho rằng trong giá trị hàng hoá do ngời công nhân sáng tạo ra, anh ta chỉ nhận đợc một phần tiền lơng, phần còn lại là địa tô và lợi nhuận của t bản.. Theo ông, địa tô là khoản k

A-/ Nguồn gốc - bản chất của lợi nhuận :

Hiện nay, trong bối cảnh nền kinh tế nớc ta mở cửa hội nhập với nền kinh tế thể giới, một luồng gió mới đang thổi vào nền kinh tế từ lâu đã bị nguội lạnh, do việc duy trì một nền kinh tế đóng suốt hơn chục năm (kể từ sau ngày giải phóng)

Năm 89 đánh dấu một bớc chuyển biến trong nhận thức của chúng ta

về xây dựng phát triển kinh tế, về công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc Công cuộc cải cách đổi mới của Đảng đã thực sự đem lại sức sống mới cho nền kinh tế, cơ chế thị trờng tung ra, các thành phần kinh tế đợc tự do hoạt

động kinh doanh Nền kinh tế bổng chốc trở nên sôi động bởi những cuộc cạnh tranh khốc liệt trên thơng trờng Những xí nghiệp quốc doanh trớc kia chỉ làm theo chỉ tiêu, lỗ lãi không cần biết thì giờ đây phải tự hạch toán, tự chịu trách nhiệm và đã không ít những nhà máy xí nghiệp đó đã phải phá sản bởi luôn làm ăn thua lỗ Tuy nhiên cũng không ít các doanh nghiệp nhạy bén trớc cơ hội này và đã ăn nên làm ra Cơ chế thị trờng đã đỏi hỏi các doanh nghiệp hoạt động sản xuất phải có lãi và càng nhiều lãi càng tốt Tiêu chuẩn để đánh giá hoạt động sản xuất của một doanh nghiệp chính là lợi nhuận của doanh nghiệp đó Những doanh nghiệp nào làm ăn không có lãi thì một điều chắc chắn là nó đã đứng bên bờ vực của sự phá sản, hiện nay đa số các doanh nghiệp đều hoạt động với phơng châm tối đa hoá lợi nhuận

Nói tới lợi nhuận, có lẽ ai cũng biết Nếu ta có hỏi mọi ngời lợi nhuận là gì thì chắc chắn họ sẽ cho ta là ngời không bình thờng Tuy nhiên việc hiểu bản chất và nguồn gốc của lợi nhuận thì sẽ có không ít những cách hiểu khác nhau về nó Chúng ta hãy quay trở về với lịch sử để xem các nhà kinh tế chính trị học đã quan niệm ra sao về lợi nhuận

I -/ Quan điểm của kinh tế chính trị học t sản:

1-/ Mở đầu là học thuyết kinh tế của phái trọng thơng, một trong

những hệ thống t tởng kinh tế đầu tiên của giai cấp t sản ra đời trong thời kỳ tan rã của phơng thức sản xuất phong kiến, phát sinh phơng thức sản xuất t bản chủ nghĩa, chuyển từ kinh tế hàng hoá giản đơn sang kinh tế thị trờng

Hệ thống kinh tế trọng thơng đáng giá cao vai trò tiền tệ, coi tiền tệ là tiêu chuẩn cơ bản của của cải, nhà nớc càng nhiều tiền thì càng giàu, hàng hoá chỉ là phơng tiện làm tăng khối lợng tiền tệ Họ coi tiền là tiêu chuẩn giàu

có của của cải; là phơng tiện lu thông cất trữ và phơng tiện để thu lợi nhuận

Nh vậy theo họ lợi nhuận chỉ ra đời cùng với sự ra đời của tiền tệ, về điều này họ hoàn toàn đúng Chúng ta có lẽ đã từng nghe đến câu “Phi thơng bất phú” của ngời xa, trờng phái trọng thơng cũng là trờng phái tôn sùng quan niệm trên, sở dĩ nói nh vậy bởi hầu hết các nhà kinh tế học tờng phái trọng thơng đều cho rằng lợi nhuận là do lĩnh vực lu thông, mua bán trao đổi sinh

ra, nó là kết quả của việc mua ít bán nhiều, mua rẻ bán đắt Quan điểm này của tờng phái trọng thơng là hoàn toàn thiếu cơ sở, bởi nó không bao quát hết các hiện tợng kinh tế, nó chỉ phản ánh một vài hiện tợng vậy lẻ mà thôi Chính Mac là ngời đã bác bỏ quan niệm này khi phân tích mâu thuẫn chung của công thức t bản (chúng ta sẽ bàn tới sau) Tóm lại hệ thống quan điểm của Chủ nghĩa trọng thơng còn kém về tính lý luận, cha biết đến quy luật kinh tế, ngời đề xuất của họ còn thiên về tổng kết kinh nghiệm thực tiễn Tuy nhiên họ đã tạo ra ngời tiền đề lý luận kinh tế xã hội cho các lý luận kinh tế thị trờng sau này phát triển Điều này thể hiện ở chỗ họ đa ra quan

điểm giàu có không phải là giá trị sử dụng mà là giá trị, là tiền, mục đích của kinh tế thị trờng là lợi nhuận

2-/ Học thuyết kinh tế cổ điển:

Học thuyết kinh tế cổ điển (ra đời cuối thế kỷ XVIII) với hai đại biến xuất sắc là ADam Smith và DAVid Ricazdo

Các ông cho rằng trong giá trị hàng hoá do ngời công nhân sáng tạo

ra, anh ta chỉ nhận đợc một phần tiền lơng, phần còn lại là địa tô và lợi nhuận của t bản Theo ông, địa tô là khoản khấu trừ đầu tiên và sảm phẩm lao động, về mặt lợng nó là số dôi ra ngoài tiền lơng và lợi nhuận của nhà t bản, về mặt chất nó phản ánh quan hệ bóc lột, lợi nhuận cũng là một khoản khấu trừ vào sản phẩm của ngời lao động lợi nhuận và địa tô đều có chung nguồn gốc là lao động không đợc trả công (hay giá trị thặng d) Lợi tức chỉ

là một bộ phận của lợi nhuận mà nhà t bản hoạt động bằng tiền đi vay phải trả cho chủ nó để đợc sử dụng t bản Nh vậy ADam Smith và David Ricazdo

là những ngời đầu tiên thấy đợc nguồn gốc của lợi nhuận là lao động không

đợc trả công, bản chất của lợi nhuận là quan hệ bóc lột

3-/ Học thuyết kinh tế thời kỳ hậu cổ điển với đại biểu Jcan Baptiste

say: Jcan Baptiste say cho rằng lợi nhuận là hiệu suất đầu t của t bản mang lại Nếu đầu t t bản vào sản xuất sẽ làm tăng thêm sản phẩm, phù hợp với phần tăng thêm về giá trị - từ đó máy móc tham gia vào sản xuất sẽ tham gia vào việc làm tăng thêm giá trị Điều đó có nghĩa cùng đầu t nhiều thì

càng mang lại nhiều lợi nhuận, lợi nhuận chính là do t bản đầu t mang lại Quan điểm này là thiếu cơ sở và hoàn toán chủ quan, nó thể hiện sự xa rời

đối với tờng phái cổ điểm

II-/ Quan điểm của chủ nghĩa Mac về lợi nhuận:

1-/ Giá trị thặng d, nguồn gốc của lợi nhuận.

Kế thừa có phê phán những quan điểm của ADam Smith và David Ricazdo, Kanl Mdix đã xây dựng nên học thuyết giá trị thặng d - học thuyết

đã chỉ rõ nguồn gốc bản chất của lợi nhuận Khi xem sét quá trình lu thông trong chủ nghĩa t bản, Mazx đã thấy rằng tiền với t cách là t bản vận động theo công thức T- H- T ở đây ta thấy rằng nếu số tiền thu về (T’) bằng số tiền ứng ra (T) thì quá trình vận động trên trở nên vô nghĩa, mục đích của lu thông tiền tệ ở đây không phải là giá trị sử dụng mà là giá trị tăng thêm bởi vậy số tiền thu về phải lớn hơn số tiền ứng ra

Vậy nên T’ = T + T

Trong đó T Mazx gọi là giá trị thặng d

Một câu hỏi lập tức đợc đặt ra là T ở đâu ra, phải chăng chính lu thông đã làm cho tiền tăng thêm và hình thành giá trị thặng d ? về điểm này Mazx đã nêu ra 3 trờng hợp:

+ Nếu hàng hoá đợc trao đổi ngang giá thì chỉ có sự thay đổi hình thái giá trị, còn tổng số giá trị cũng nh phần giá trị thuộc về mỗi bên trao

đổi thì trớc sau vẫn không thay đổi và nh vậy không ai có thể thu đợc từ lu thông một lợng giá trị lớn hơn hởng giá trị đã bỏ ra

+ Trong trờng hợp trao đổi không ngang giá thì những ai có hàng hoá bán đều bán đợc với giá cao nhng khi là ngời mua thì lại phải mua với giá cao Xét trong toàn bộ xã hội thì giá trị không tăng lên, do đó trong tr-ờng hợp này cũng không tạo ra giá trị thặng d

+ "Giả sử trong xã hội có một loại ngời “bịp bợm” chuyên mua rẻ

bán đắt thì cái mà họ đợc chẳng qua chỉ là của ngời khác mất đi mà thôi, đó

là những hành động móc túi nhau ngoài xã hội" Theo Mazx việc mua rẻ bán đắt mà giàu lên thì chỉ là một vài trờng hợp cá biệt chứ không thể giải

thích đợc sự làm giàu của toàn bộ giai cấp t bản: “Toàn bộ giai cấp các nhà

t bản của một nớc không thể làm giàu trên lng giai cấp mình”

Nh vậy dù trao đổi ngang giá hay không ngang giá thì lu thông cũng không tạo ra giá trị thặng d Tuy nhiên để thực hiện một giá trị thặng d thì

giá trị thặng d phải ở trong lu thông, có nghĩa là hàng hoá phải bán đợc thì giá trị thặng d mới đợc thực hiện

- Công thức chung của t bản không thể giải thích đầy đủ về sự xuất hiện của giá trị thặng d, bởi vậy Mazx đã đi sâu hơn vào chính trị chung của

t bản

Nhìn vào công thức này bản chất của vấn đề đã đều bộc lộ Đi sâu nghiên cứu quá trình sản xuất t bản chủ nghĩa Mazx đã khám phá ra quy luật kinh tế cơ bản của PT sản xuất t bản chủ nghĩa là sản xuất ra giá trị tín dụng Để tiến hành sản xuất nhà t bản phải bỏ tiền ra mua TLSX và thuê công nhân (mua hàng hoá sức lao động) Nhà t bản đã tìm thấy một loại hàng hoá đặc biệt trên thị trờng đó là sức lao động Đặc điểm của loại hàng hoá này là khi tiêu dùng nó thì nó tạo ra một giá trị lớn hơn Nh vậy giá trị

sử dụng của sức lao động chính là nguồn gốc tạo ra giá trị thặng d Quá trình lao động với t cách là quá trình nhà t bản tiêu dùng sức lao động có hai đặc trng là:

+ Ngời công nhân lao động dới sự kiểm soát của nhà t bản giống nh những yếu tố khác của sản xuất đợc nhà t bản sử dụng sao cho có hiệu quả nhất

+ Sản phẩm làm ra thuộc sở hữu của nhà t bản chứ không phải của công nhân

Chính hai đặc trng trên đã dẫn đến giá trị sức lao động mà nhà t bản phải trả khi mua (giá cả sức lao động) luôn nhỏ hơn giá trị mà sức lao động

đó có thể tạo ra Điều này có thể đợc giải thích nh sau: ngày lao động của công nhân đợc chia thành 2 phần: Phần lao động mà ngời công nhân tạo ra một lợng giá trị ngang bằng với giá trị sức lao động của mình gọi là thời gian lao động cần thiết, phần còn lại của ngày lao động là thời gian lao

động thặng d Nh vậy thời gian lao động thặng d là thời gian lao động mà nhà t bản không phải trả tiền cho ngời lao động Trên thực tế trong quá trình lao động ngời công nhân sáng tạo ra một giá trị mới là v+m trong đó

v là giá trị sức lao động (t bản khả biến)

m là giá trị thặng d

Tuy nhiên họ chỉ nhận đợc tiền công bằng giá trị hay giá cả sức lao

động, còn phần giá trị thặng d là thuộc về nhà t bản Từ những lập luận trên

TLSX

SLĐ

SX

ta thấy giá trị thặng d là giá trị mới dôi ra ngoài giá trị sức lao động do công nhân sáng tạo ra và bị nhà t bản chiếm không Trong quá trình sản xuất ra giá trị thặng d, các bộ phận khác nhau của t bản có tác dụng khác nhau Có

bộ phận t bản đợc sử dụng trong nhiều quá trình sản xuất Có bộ phận đợc

sử dụng vào sản xuất lại tiêu hao toàn bộ và chuyển biến giá trị của nó vào sản phẩm trong một chu kỳ sản xuất Bộ phận t bản biến thành t liệu sản xuất mà giá trị đợc bảo tồn và chuyển vào trong sản phẩm , tức là giá trị không biến đổi về lợng trong quá trình sản xuất đợc K.Mazx gọi là t bản bất biến và ký hiệu là c Bộ phận t bản biến thành sức lao động không tái hiện

ra nhng thông qua lao động trừu tợng của công nhân mà tăng lên, tức là biến đổi về lợng đợc K.Mazx gọi là t bản khả biến và ký hiệu là v Nh vậy t bản bất biến là điều kiện không thể thiếu đợc để sản xuất ra giá trị thặng d còn t bản khả biến có vai trò quyết định trong quá trình đó vì nó chính là bộ phận t bản đã lớn lên Vậy giá trị của hàng hoá đợc sản xuất bao gồm: c + v + m

- Mục đích của các nhà t bản là sản xuất ra nhiều giá trị thặng d vì vậy toàn bộ hoạt động của nhà t bản dẫn hớng đến tăng cờng việc tạo ra giá trị thặng d Những phơng pháp có bản để đạt đợc mục đích đó là tạo ra giá trị thặng d tuyệt đối và tạo ra giá trị thặng d tơng đối:

+ Giá trị thặng d đợc tạo ra bằng cách kéo dài ngày lao động trong

điều kiện thời gian lao động cần thiết không thay đổi gọi là giá trị thặng d tuyệt đối

+ Giá trị thặng d đợc tạo ra bằng cách rút ngắn thời gian lao động cần thiết trong điều kiện đó dài ngày lao động không đối, nhờ đó kéo dài tơng ứng thời gian lao động thặng d, đợc gọi là giá trị thặng d tơng đối Muốn rút ngắn thời gian lao động cần thiết thì phải giảm giá trị sức lao động Muốn hạ thấp giá trị sức lao động thì phải giảm giá trị các t liệu sinh hoạt của công nhân Điều đó chỉ có thể thực hiện bằng cách tăng năng suất lao động trong các ngành sản xuất t liệu sinh hoạt thuộc phạm vi tiêu dùng của công nhân, đồng thời cũng phải tăng năng suất lao động trong các ngành sản xuất

t liệu sản xuất để sản xuất t liệu sinh hoạt đó (vì khi năng suất lao động tăng lên thì giá trị hàng hoá sẽ giảm xuống)

Trong nền kinh tế hàng hoá, sự cạnh tranh giữa các nhà t bản buộc họ phải cố gắng tăng năng suất lao động trong các xí nghiệp của mình để giảm giá trị cá biệt của hàng hoá so với giá trị xã hội của hàng hoá Nhà t bản sẽ

chiếm số chênh lệch giảm giá trị xã hội và giá trị cá biệt chừng nào năng suất lao động xã hội còn cha tăng lên để số chênh lệch đó không còn nữa Phần giá trị thặng d phụ thêm xuất hiện khi giá trị cá biệt của hàng hoá thấp hơn giá trị xã hội đợc K.Mazx gọi là giá trị thặng d siêu nghạch Giá trị thặng d siêu nghạch là mục đích trực tiếp cạnh tranh mà mỗi nhà t bản cố gắng đạt tới trong cuộc cạnh tranh, nó là động lực thúc đẩy các nhà t bản cải tiến kỹ thuật, hoàn thiện tổ chức sản xuất và tổ chức lao động hợp lý để tăng năng sức lao động

2-/ Lợi nhuận - hình thức biểu hiện của giá trị thặng d.

Nh chúng ta đã biết muốn tạo ra giá trị hàng hoá tất yếu phải chi phí một số lao động nhất định: lao động quá khứ và lao động hiện tại

- Lao động quá khứ: là giá trị của t liệu sản xuất (c)

- Lao động hiện tại: là lao động tạo giá trị mới (v + m)

Đứng trên quan điểm xã hội mà xét thì đó là chi phí thực tế để tạo thành giá trị của hàng hoá (c + v + m) Tuy nhiên nhà t bản chỉ ứng t bản để sản xuất hàng hoá tức là họ chỉ ứng ra một số t bản để mua t liệu sản xuất (c) và mua sức lao động (v) Do đó nhà t bản chỉ xem hao phí hết bao nhiêu

t bản K.Mazx gọi đó là chi phí sản xuất t bản chủ nghĩa và ký hiệu là K (k=v + v) Chúng ta có thể thấy ngay một điều là chi phí sản xuất t bản chủ nghĩa luôn nhỏ hơn chi phí thực tế hay giá trị hàng hoá:

(c + v ) < (c + v + m)

Giữa giá trị hàng hoá và chi phí sản xuất t bản chủ nghĩa luôn có một khoản chênh lệch cho nên sau khi bán hàng hoá, nhà t bản không những bù

đắp đủ số t bản đã ứng ra mà còn thu đợc một số tiền lời ngay bằng với m

Số tiền này đợc gọi là lợi nhuận

Giá trị hàng hoá = c + v + m = k + m

Giá trị hàng hoá = k + p

Vậy p và m có gì khác nhau ?

Thế nhng chỉ khi nào hàng hoá bán đúng giá trị thì m = p Sự khác nhau giữa m và p đợc thể hiện ở chỗ nếu hàng hoá bán với giá cả cao hơn giá trị thì p > m, nếu bán với giá cả nhỏ hơn giá trị hàng hoá thì p < m - nhà

t bản có thể bán hàng hoá dới giá trị của nó mà vẫn có lợi nhuận chừng nào giá bán của hàng hoá còn cao hơn chi phí sản xuất t bản của nó

Nếu xét trong toàn bộ xã hội thì giá trị thặng d chính là lợi nhuận còn nếu xét đến với từng nhà t bản thì lợi nhuận lên xuống xung quanh giá trị thặng d, số không thống nhất với giá trị thặng d Song dù nói thế nào thì lợi nhuận vận đợc sinh ra từ giá trị thặng d nó có nguồn gốc là giá trị thặng d

Trên thực tế, các nhà t bản không chỉ quan tâm đến lợi nhuận mà còn quan tâm đến tỷ suất lợi nhuận Tỷ suất lợi nhuận là tỷ số tính theo phần trăm giữa giá trị thặng d và toàn bộ t bản ứng trớc và ký hiệu là p’

p’ nói lên mức lên của việc đầu t t bản, tỷ suất lợi nhuận tăng lên khi

m tăng hoặc t bản cố định giảm xuống (tiết kiệm t bản cố định)

Tỷ suất lợi nhuận chỉ cho nhà t bản biết t bản đầu t vào đâu thì có lợi hơn Do đó việc thu lợi nhuận và theo đuổi tỷ suất lợi nhuận là động lực thúc đẩy các nhà t bản, là mục tiêu cạnh tranh của các nhà t bản

Hiện nay có một định nghĩa về lợi nhuận đợc mọi ngời thừa nhận: Lợi nhuận là lợng dôi ra của doanh thu so với chi phí

P = TR - C

TR: doanh thu của một hãng (số tiền mà nó kiếm đợc qua việc bán hàng hoá hoặc dịch vụ trong một giai đoạn nhất định)

C: Chi phí của hãng (những phí tổn phải chịu khi sản xuất ra hàng hoá hoặc dịch vụ trong thời kỳ đó)

Nhìn vào công thức trên ta dễ dàng thấy lợi nhuận sẽ tăng lên khi chi phí giảm xuống, hoặc doanh thu tăng lên tuy nhiên đã là kinh tế thị trờng, thì mọi vẫn đề của doanh nghiệp đều phải gắn liền với yếu tố thị trờng

Đất nớc ta hiện đang trong công cuộc đổi mới, Đảng ta chủ trơng xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng

có sự quản lý của nhà nớc Vậy cơ chế thị trờng là gì ? Cơ chế thị trờng là một hình thức tổ chức kinh tế trong đó, cá nhân ngời tiêu dùng và các nhà kinh doanh tác động lẫn nhau qua thị trờng để xác định ba vấn đề trung tâm của tổ chức kinh tế là: Cái gì? Nh thế nào ? và cho ai?

Nói đến thị trờng và cơ chế thị trờng là phải nói tới hàng hoá, ngời bán và ngời mua, giá cả hàng hoá Trong cơ chế thị trờng tồn tại 4 quy luật kinh tế cơ bản sau:

(*) Quy luật giá trị: Yêu cầu sản xuất và trao đổi hàng hoá phải dựa trên cơ sở hởng giá trị hàng hoá hay thời gian lao động xã hội cần thiết (tức

là chi phí khác bình quân trong xã hội)

Với cơ chế thị trờng vấn đề quan trọng là hàng hoá sản xuất ra có bán

đợc hay không Để hàng hoá có thể bán đợc thì hao phí lao động cá biệt để sản xuất ra hàng hoá phải phù hợp với hao phí lao động xã hội cần thiết, tức

là phải phù hợp với mức hao phí mà xã hội có thể chấp nhận đợc

(*) Quy luật cung cầu: Nêu lên mối quan hệ giữa nhu cầu và khả năng cung ứng trên thị trờng Quy luật này quy định cung và cầu luôn có xu hớng chuyển động xích lại với nhau để tạo ra sự cân bằng trên thị trờng

(*) Quy luật giá trị thặng d: Yêu cầu hàng hoá bán ra phải bù đắp chi phí sản xuất và lu thông đồng thời phải có một khoản lợi nhuận để tái sản xuất sức lao động và tái sản xuất mở rộng

(*) Quy luật cạnh tranh: Quy định hàng hoá sản xuất ra phải ngày càng có chi phí thấp hơn, chất lợng ngày càng tốt hơn để thu lợi nhuận cao

và có khả năng cạnh tranh với các hàng hoá khác cùng loại

Sự tác động của 4 quy luật trên đòi hỏi các doanh nghiệp phải nhạy bén nhằm thu đợc lợi nhuận cao nhất

B-/ Vai trò của lợi nhuận trong kinh tế thị trờng

Ngày nay trong nền kinh tế thị trờng - những lý luận của Mazx về lợi nhuận vẫn còn nguồn giá trị, nếu gạt bỏ tính chất t bản thì lợi nhuận mang tính chất tích cực Nó chính là thớc đo chính xác nhất đánh giá hiệu quả hoạt động của một doanh nghiệp Lợi nhuận có nguồn gốc từ giá trị thặng

d, từ sức lao động của con ngời bởi vậy con ngời phải đợc đặt vào vị trí trung tâm để phát huy những tiềm năng cha đợc khai thác hết Thực tế đã cho thấy chiến lợc con ngời ngày càng trở nên quan trọng trong mỗi tổ chức kinh tế, nhất là ngày nay khi lao động trí óc đang khẳng định vị trí của nó Nớc Nhật sau đại chiến thế giới II bị kiệt quệ vì bại trận, toàn bộ nền kinh

tế của Nhật trở về con số 0 thế nhng họ đã nhanh chóng vơn lên thành một siêu cờng kinh tế vì vấn đề quan tâm đầu tiên của chính phủ Nhật là nớc Nhật còn bao nhiêu nhà bác học Nói nh vậy để chúng ta thấy đợc tầm quan trọng của chiến lợc con ngời Liên quan đến con ngời thì có rất nhiều vấn

đề nh giáo dục đào tạo, chế độ lơng bổng, đạo đức thế nhng chúng ta chỉ quan tâm đến doanh nghiệp bởi vậy để đặt ra là làm thế nào để doanh

nghiệp có đội ngũ giỏi về quản lý, thành thạo về chuyên môn Điều này liên quan đến cơ chế tuyển dụng và chính sách của doanh nghiệp Nh chúng ta

đã biết mục đích của các nhà t bản là lợi nhuận, là giá trị thặng d bởi vậy họ mong muốn sản xuất ra nhiều giá trị thặng d bằng các phơng pháp: Sản xuất giá trị thặng d tuyệt đối và sản xuất ra giá trị thặng d tơng đối Việc sản xuất ra giá trị thặng d tuyệt đối bằng cách kéo dài thời gian lao động chỉ

đ-ợc áp dụng vào thời kỳ đầu của chủ nghĩa t bản còn hiện nay phơng pháp này đã không tồn tại nữa do sự đấu tranh của công nhân Thế nhng phơng pháp sản xuất ra giá trị thặng d tơng đối lại đợc áp dụng rộng rãi cho đến tận ngày nay bởi những lợi ích to lớn không thể phủ nhận của nó Nh Mazx

đã lý luận, muốn tăng giá trị thặng d bằng phơng pháp này, nhà t bản cần làm giảm giá trị sức lao động của công nhân xuống, điều này chỉ có thể thực hiện khi năng sức lao động của toàn xã hội tăng lên, có nghĩa là áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất

Khi một nhà t bản quyết định cải tiến kỹ thuật, áp dụng khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất tức là làm giảm giá trị cá biệt của hàng hoá mà anh

ta sản xuất trong khi giá trị xã hội của hàng hoá đó trên thị trờng vẫn không thay đổi Số chênh lệch giữa giá trị xã hội và giá trị cá biệt làm nên giá trị thặng d siêu ngạch của nhà t bản Với sự phát triển không ngừng của lực l-ợng sản xuất, những công nghệ mới ra đời lập tức lại đợc áp dụng vào sản xuất công nghệ cũ lãi trở lên lạc hậu Cứ nh vậy mục đích theo đuổi giá trị thặng d siêu ngạch đã làm cho nền sản xuất ngày càng phát triển, đáp ứng

đợc nhu cầu cao của con ngời

Tóm lại lợi nhuận là động lực trực tiếp mạnh nhất thúc đẩy các nhà t bản cải tiến kỹ thuật, hoàn thiện tổ chức sản xuất, dẫn đến sản xuất xã hội ngày càng phát triển

- Nói đến cơ chế thị trờng là phải nói tới cung - cầu hàng hoá, đó là

sự khái quát của hai lực lợng ngời bán và ngời mua trên thị trờng Ngời bán thì muốn tối đa lợi nhuận còn ngời mua thì muốn tối đa độ thoả dụng Muốn tăng lợi nhuận thì phải tăng doanh thu bằng cách nâng giá bán hoặc nâng sản lợng bán ra Do tác động của quy luật cung cầu, việc nâng hay hạ sản lợng hoặc giá cả chỉ đợc giải quyết thông qua thị trờng Nếu một loại hàng hoá nào đó có nhiều ngời mua thì ngời bán sẽ tăng giá lên để phân phối một lợng cung hạn chế đồng thời giá lên cao sẽ thúc đẩy ngời sản xuất làm ra nhiều hàng hoá hơn Khi có nhiều hàng hoá, ngời bán muốn mua nhanh để giải quyết hàng của mình nên hạ giá bán xuống Khi hạ giá, số

ngời mua hàng lại tăng lên do đó ngời bán lại tăng giá lên Nh vậy lợi nhuận tác động một cách gián tiếp (thông qua quy luật cung cầu) đến hành

vi của nhà sản xuất và ngời tiêu dùng, điều tiết một cách hợp lý giá cả, sản lợng hàng hoá trên thị trờng

- Lợi nhuận đòi hỏi các doanh nghiệp cần phải tối thiểu hoá các chi phí đầu vào Điều này chỉ có thể thực hiện khi họ biết kết hợp những yếu tố sản xuất một cách hiệu quả, tránh lãng phí, biết tổ chức sản xuất một cách hợp lý tránh những khâu trung gian không cần thiết

C- Những giải pháp nhằm phát huy vai trò của lợi nhuận trong nền kinh tế thị trờng.

- Bất cứ một nhà kinh doanh nào khi bỏ vốn đề hoạt động sản xuất kinh doanh đều có mục tiêu thu hồi vốn nhanh và có lãi để rồi lại tiếp tục

đầu t mở rộng sản xuất Muốn vậy họ phải đa ra thị trờng những sản phẩm

có chất lợng cao, hợp thị hiếu và giá bán hạ Những sản phẩm nh vậy không thể tạo ra bằng cơ sở kỹ thuật công nghệ lạc hậu Hoạt động trong cơ chế thị trờng có cạnh tranh, sự tồn tại phát triển của doanh nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào tốc độ đổi mới cơ sở kỹ thuật công nghệ Bởi vậy chúng ta cần tiếp cận công nghệ tiên tiến của các nớc khác bằng cách liên doanh hợp tác với nớc ngoài Trong điều kiện thiếu vốn, cần nghiên cứu kết hợp đầu t đổi mới toàn bộ dây chuyền sản xuất với đầu t có trọng điểm vào các khâu quan trọng

- Đầu t theo chiều sâu phải gắn chặt với chiến lợc sản phẩm của doanh nghiệp Đó là điều kiện quan trọng bảo đảm đầu t đúng hớng và phát huy hiệu quả đầu t trong khoảng thời gian dài Trong cơ chế mới, các doanh nghiệp không những chỉ xác định phơng án kinh doanh tối u mà còn phải xác định chiến lợc phát triển tổng thể của mình Chiến lợc sản xuất kinh doanh, chiến lợc huy động và sử dụng các nguồn vốn dề đổi mới kỹ thuật công nghệ, chiến lợc con ngời đó là những bộ phận chủ yếu của chiến lợc phát triển tổng thể của doanh nghiệp Trong chiến lợc sản xuất kinh doanh thì chiến lợc sản phẩm là nội dung cơ bản nhất Trên cơ sở xác định rõ sản xuất sản phẩm gì ? Quy mô sản xuất nh thế nào ? Chất lợng ra sao ? Thị

tr-ờng tiêu thụ ? các doanh nghiệp sẽ xác định cho mình các “chiến lợc sản

phẩm-thị trờng“ và sau đó lựa chọn các chiến lợc tối u Bên cạnh sự đổi mới

của doanh nghiệp thì nhà nớc với vai trò to lớn của mình cần chú ý một số vấn đề sau :