Tại đại hội VIII của Đảng tháng 6-1996 xác định chiếm lợc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc, mục tiêu là xây dung đất nớc ta thành một nớc công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hi
Trang 1A Giới thiệu đề tài
Để đạt đợc những thành tựu to lớn và những bớc tiến vợt bậc những thay đổi đó là bớc ngoặt lịch sử trong cơ chế chuyển đổi nền kinh
tế nớc ta đó chính là công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc
Từ đất nớc có nền kinh tế tiểu nông và nghèo nàn vậy để xoá bỏ
đói nghèo lạc hậu và trở thành một đất nớc có nền kinh tế phát triển thì
sự tất yếu là phải đổi mới phải công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc
Tại đại hội VIII của Đảng ( tháng 6-1996 ) xác định chiếm lợc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc, mục tiêu là xây dung đất nớc ta thành một nớc công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững chắc, dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, văn minh Từ nay
đến 2020, ra sức phấn đấu đa nớc ta trở thành một nớc công nghiệp Mục tiêu đó là sự cụ thẻ hoá về học thuyết Mác – Lênin về hình thái kinh tế – xã hội và hoàn cảnh ở Việt Nam Đó cũng chính là mục tiêu công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở nớc ta
Trang 2B Nội dung
I Nhận định của Mác - Lênin về hình thái kinh tế xã hội
Xã hội loài ngời đã phát triển trải qua nhiều hình thái kinh tế – xã hội tiếp nối nhau Trên cơ sở phát hiện ra nhng quy luật vận động phát triển khách quan của xã hội
Chủ nghĩa Mác đã vận dụng phép biện chứng duy vật để nghiên cứu lịch sử xã hội một cách tổng thể đó là duy vật lịch sử và hình thái kinh tế xã hội Nó là biểu hiện tập chung về duy vật lịch sử, lý luận về hình thái kinh tế xã hội nghiên cứu lịch sử trên cơ sở lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng, tức là tất cả các yếu tố cấu thành: kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội và khoa khọc kỹ thuật Học thuyết của Mác – Lênin đã cho ta nhận biết rõ hơn về quá trình phát triển của lịch sử tự nhiên theo trật tự từ thấp đến cao Xã hội nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ phong kiến, t bản và quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Đó chính là sự phát triển và diệt vong của mỗi giai đoạn, cái cũ lạc hậu sẽ mất đi và xuất hiện một phơng thức sản xuất mới hoàn thiện hơn
để thay thế, còn là sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất và lực lợng sản xuất, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng
1 Quan hệ giữa lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất
Lực lợng sản xuất là năng lực thực tiễn cải biến giới tự nhiên của con ngời nhằm đáp ứng nhu cầu đời sống của mình
Quan hệ sản xuất là mối quan hệ giữa ngời với ngời trong sản xuất thể hiện ở sự sở hữu t liệu sản xuất, tổ chức quản lý, trao đổi và phân phối sản phẩm trong đó sở hữu t liệu sản xuất quyết định các quan hệ khác Quan hệ sản xuất do con ngời tạo ra song nó hình thành một cách khách quan không phụ thuộc yếu tố chủ quan của con ngời
Quan hệ biện chứng giữa quan hệ sản xuất và lực lợng sản xuất biểu hiện:
Trang 3Sản xuất vật chất không ngừng phát triển bao giờ cũng bắt đầu bằng sự phát triển của lực lợng sản xuất trớc hết là công cụ phát triển dẫn
đến mâu thuẫn với quan hệ sản xuất đòi hỏi sự khách quan Xoá bỏ quan
hệ sản xuất cũ thay thế bằng quan hệ sản xuất mới
Quan hệ sản xuất là hình thức phát triển của lực lợng sản xuất (phù hợp) nhng mâu thuẫn giữa lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất (tơng
đối ổn định) thì quan hệ sản xuất lại kìm hãm lực lợng sản xuất (không phù hợp) Phù hợp và không phù hợp đó là khách quan và phổ biến ở mọi phơng thức sản xuất Mác đã dùng mối quan hệ này nh “Quan hệ song trùn” giữa 2 “Sự trao đổi chất” con ngời với tự nhiên, (lực lợng sản xuất )
và con ngời với con ngời là (quan hệ sản xuất ) quan hệ biện chứng này
đợc Mác và Ăngghen
Đây là một quy luật cơ bản chỉ rõ động lực và xu thế phát triển của lịch sử Tính chất của lực lợng sản xuất là tính chất của t liệu lao động khi công cụ đợc sử dụng bởi một cá thể để sản xuất thì đó là sản xuất cá nhân, khi nhiều ngời sử dụng một máy móc thiết bị hiện đại để sản xuất thì sản xuất mang tính xã hội
Trình độ của lực lợng sản xuất thể hiện ở khoa học kỹ thuật, phân công lao động, quản lý và phân phối quyết định sự hình thành và biến
đổi của quan hệ sản xuất Nh Mác nói : “cái cối xay bằng tay cho xã hội
T bản” Để nâng cao hiệu quả sản xuất tiết kiệm sức lao động con ngời thì cần có trình độ khoa học, thiết bị kỹ thuật hiện đại Từ đó đòi hỏi quan hệ sản xuất phải thích ứng với môi trờng nếu không nó sẽ kìm hãm, phá hoại lực lợng sản xuất Biểu hiện này là biểu hiện giai cấp đối kháng
Lịch sử chứng minh sự phát triển của lực lợng sản xuất loại ngời
đã trải qua 4 giai đoạn theo đó là 4 cuộc cách mạng dẫn đến sự ra đời hình thái kinh tế xã hội Để trống lại thiên nhiên con ngời hợp nhau lại theo cộng đồng đó là xã hội nguyên thuỷ Công cụ bằng kim loại thay thế
đồ đá lực lợng sản xuất phát triển sẽ mở sản phẩm thặng d ra đời sản xuất
t hữu chiếm hữu nô lệ Mâu thuẫn gay gắt nô lệ và chủ nô sự ra đời của
Trang 4giai cấp phong kiến Lực lợng sản xuất dần mang nhiều yếu tố xã hội tô tiến thay thế tô hiện vật, tô lao dịch quan hệ sản xuất phong kiến chật hẹp
bị thay thế bằng sản xuất t bản chủ nghĩa Sự tiến bộ về khoa khọc kỹ thuật, ngời dân có trí thức và chuyên môn dẫn đến mâu thuẫn gay gắt chế
độ sở hữu t nhân t bản chủ nghĩa giải quyết vấn đề này đòi hỏi quan hệ sản xuất mới quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa Theo Mác “Do có lực l-ợng sản xuất mới loài ngời phát triển sản xuất cho mình, làm ăn cho mình và quan hệ cho mình”
“Quan hệ sản xuất bị chi phối bởi lực lợng sản xuất nhng cũng có những tác động nhất định với lực lợng sản xuất, khi phù hợp với lực lợng sản xuất nó thúc đẩy lực lợng sản xuất Sự phù hợp thể hiện ở nội dung cả
3 mặt của quan hệ sản xuất thích ứng với tính chất và trình độ của lực l-ợng sản xuất Quan hệ sản xuất phải tạo đợc điều kiện sản xuất và kết hợp t liệu sản xuất và sức lao động đảm bảo trách nhiệm từ sản xuất mở rộng, mở ra sau những điều kiện thích hợp cho việc kích thích vật chất tinh thần
Vậy quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất và lực lợng sản xuất là quy luật chung của sự phát triển xã hội
2 Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng
Cơ sở hạ tâng là toàn bộ những quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh tế của một xã hội nhất định
Kiến trúc thợng tầng là toàn bộ những quan điểm chính trị, pháp quyền, triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật …cùng với những thiết chế xã hội tơng ứng nh nhà nớc, đảng phái, giáo hôị, các đoàn thể xã hội
… đợc hình thành trên cơ sở hạ tầng nhất định
ở xã hội bao giờ cũng có đối kháng giai cấp nảy sinh từ cơ sở hạ tầng Mâu thuẫn kinh tế và xung đột kinh tế nảy sinh từ kiến trúc thợng tầng đó là sự đối kháng giai cấp Giai cấp thống trị kinh tế sẽ thống trị chính trị và thiết lập cả sự thống trị t tởng với xã hội, tất cả đó là quan hệ
Trang 5của cơ sở hạ tầng với kiến trúc thợng tầng
a Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thợng tầng thể hiện ở các mặt:
Cơ sở hạ tầng nào thì kiến trúc thợng tầng đó Mâu thuẫn trong xã hội xuất phát trực tiếp và gián tiếp từ cơ sở hạ tầng từ đó tạo ra kiến trúc thợng tầng tơng ứng
Cơ sở hạ tầng thay đổi dẫn đến sự thay đổi kiến trúc thợng tầng qua đó xã hội chuyển từ hình thái này sang hình thái khác đơng nhiên trong đó còn giữ lại một số kiến trúc thợng tầng gắn liền với cơ sở kinh tế nảy sinh từ nó
b Tính độc lập tơng đối của kiến trúc thợng tầng và tác động trở lại với cơ sở hạ tầng:
Kiến trúc thợng tầng không chỉ phụ thuộc một chiều vào cơ sở hạ tầng mà còn có tác động qua lại giữa chúng và sự ảnh hởng đến cơ sở hạ tầng kiến trúc thợng tầng cũ
Kiến trúc thợng tầng ngày một tăng lên tác động mạnh đến tiến trình lịch sử Trong t bản chủ nghĩa thì kiến trúc thợng tầng áp đảo cơ sở hạ tầng trong xã hội chủ nghĩa kiến trúc thợng tầng bảo vệ cơ sở hạ tầng xây dựng xã hội mới kiến trúc thợng tầng xã hội chủ nghĩa
Tác động qua lại kiến trúc thợng tầng và cơ sở hạ tầng sẽ có 2 mặt
đối lập Nếu nó phù hợp thì sẽ thúc đẩy phát triển của xã hội nếu kiến trúc thợng tầng là cơ sở của nền kinh tế lỗi thời nó sẽ kìm hãm kinh tế xã hội tuy nhiên nó sớm muộn sẽ bị diệt vong thay thế bằng kiến trúc thợng tầng mới phù hợp hơn
II công nghiệp hoá - hiện đại hoá
Hình thái kinh tế xã hội và sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc ở Việt Nam, tình tất yếu và thực trạng của nớc ta trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế xã hội – xã hội chủ nghĩa
Trang 61 Hình thái kinh tế xã hội là tất yếu
Nh đã nêu trrên loài ngời đã trải qua 5 thời kỳ hình thái kinh tế qua mỗi hình thái nh vậy một hình thái mới tiến bộ và văn minh hơn hình thái
cũ
Một hình thái kinh tế xã hội, tồn tại đợc thì chúng cũng phải có mặt tốt của nó mà chúng ta không thể phủ nhận nhng cũng không chấp nhận mặt yếu kém và thô thiển của nó Đâu tiên là hình thái kinh tế tự nhiên xã hội nguyên thuỷ đặt nền mòng cho sự phát triển của lịch sử loài ngời nhng con ngời còn hoang dã chỉ sống phụ thuộc vào tự nhiên cha biết sản xuất và chăn nuôi Xã hội chiếm hữu nô lệ biết tích luỹ của cải cho xã hội nhng mối quan hệ của chế độ này là hoàn toàn bóc lột nô lệ là công cụ của chủ nô Sang chế độ phong kiến thì vẫn còn bóc lột nhng đợc
tự do hơn Sự ra đời của sản phẩm thặng d là sự ra đời của t bản chủ nghĩa nhng bóc lột sự phát triển thựng d là bóc lột một tinh vi nhất mặc
dù vậy t bản chủ nghĩa tạo ra tất nhiều của cải không những vậy nền sản xuất t bản chủ nghĩa không còn là sản xuất Nông nghiệp mà con ngời đã tiếp cận với công nghiệp, những thành tựu khoa học kỹ thuật, sự phát triển mạnh mẽ của lực lợng sản xuất Mặc dù vậy thì sản phẩm phân bổ không công bằng sự đối kháng giữa 2 giai cấp bóc lột và bị bóc lột nảy sinh Từ đó phải có nền văn minh đảm bảo công bằng cho xã hội
Hình thái kinh tế chủ nghĩa xã hội là chế độ xã hội bớc đầu vừa phát huy thành quả của chủ nghĩa t bản đồng thời khắc phục mâu thuẫn của chủ nghĩa t bản Đây là hình thái kinh tế đỉnh cao của văn minh loài ngời, một hình thái, một xã hội mà quyền lực trong tay mọi ngời, tất cả phục vụ lợi ích chung, tất cả đều bình đẳng không còn bóc lột Quan hệ sản xuất đựơc xây dựng trên cơ sở của lực lợng sản xuất và phát triển cao cơ sở hạ tầng phụ hợp kiến trúc thợng tầng
Đi lên chủ nghĩa xã hội nhân loại đã đợc chứng kiến một quốc gia, một dân tộc do điều kiện lịch sử của mình đã bỏ qua 1, 2 giai đoạn nào
Trang 7đó để tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội Một xã hội tuyệt đỉnh đó chính là văn hoá Song văn hoá là một nớc có một nền kinh tế tiểu nông vì vậy muốn thoát khỏi nghèo nàn để trở thành một quốc gia có nền kinh tế phát triển thì nớc ta cần công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc
2 Mục đích của công nghiệp hoá - hiện đại hoá
Đại hội Đảng lần VIII Đảng ta khẳng định xây dựng đất nớc ta thành một
nớc công nghiệp có cơ sở kỹ thuật hiện đại Cơ cấu kinh tế lập hiến quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực l-ợng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao quốc phòng an ninh vững chắc, dân giầu nớc mạnh xã hội công bằng văn minh
N-ớc ta chuyển sang thời kỳ mới thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc Công nghiệp hoá - hiện đại hoá hiện đang là mục tiêu của toàn thế giới
Đối với nớc ta theo t tởng cơ bản của học thuyết Mác – Lênin về hình thái kinh tế nhận thức một cách khoa học và sâu sắc về cơ sở lý luận của công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở nớc ta là tạo ra lực lợng sản xuất hiện đại thay thế cho nền kinh tế Nông nghiệp lạc hậu, quá trình dịch chuyển kinh tế gắn với đổi mới, về công nghiệp tạo nền tàng cho sự tăng trởng nhanh, hiệu quả và lâu bền cho nền kinh tế quốc doanh
Vận dụng đúng đắn quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất bên cạnh đó xây dựng cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng Đặc biệt là xây dựng Nhà nớc chủ nghĩa xã hội do dân và vì dân
3 Kinh tế Việt Nam những khó khăn của công nghiệp hoá - hiện đại
hoá
Những nhận thức sai lầm về công nghiệp hoá của quá độ lên chủ nghĩa xã hội Cuối những năm 70 khủng hoảng kinh tế xã hội với khó
Trang 8khăn lạm phát phi mã Khi đó là do t duy lý luận lạc hậu, lý luận giữa thực tiễn và t duy cũ cách quá xa Công nghiệp hoá - hiện đại hoá theo mô hình tập trung quan liêu bao cấp dẫn đến sự trí tuệ, ỷ lại, lời nhác phụ thuộc vào Nhà nớc, lợi dụng sơ hở mu lợi cá nhân, đục nớc béo cò Dẫn
đến không có sự cạnh tranh, không công phát minh sáng kiến chậm học hỏi
Sản phẩm không đủ chất và lợng càng dẫn đến lạm phát kìm hãm
sự phát triển đất nớc Dựa trên cơ sở lý luận khoa khọc là sự vợt trợt kiến trúc thợng tầng với cơ sở hạ tầng
Điều mà chúng ta đã mắc sai lầm là vì chúng ta rút ngắn thời kỳ quá độ, tuyệt đối hoá nhân tố chủ quan cha thật sự thấu đáo về công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa và công nghiệp hoá - hiện đại hoá dẫn đến kìm hoãm nền kinh tế, vay nợ, lạm phát trầm trọng Đó là do t tởng chủ quan duy ý chí nông nổi đi lên chủ nghĩa xã hội
Cụ thể: Về Nông nghiệp lạc hậu làm lãng phí đất đai, sức lao
động, thiếu thốn lơng thực do nông dân không biêt cách khai hoang, công cụ lạc hậu thô sơ từ đó ảnh hởng đến nền công nghiệp nớc nhà chậm phát triển
4 Những giải pháp
Để thực hiện tốt mục tiêu mà Đảng đã đề ra là công nghiệp hoá - hiện đại hoá làm cho xã hội công bằng văn minh, chuyển mình lên chủ nghĩa xã hội thì đi đôi với củng cố hoàn thiện quan hệ sản xuất thì nhất thiết phải phát triển lực lợng sản xuất Không chỉ dựa vào năng suất của Nông nghiệp mà còn phải phát triển mạnh cả công nghiệp với công nghệ hiện đại, kỹ thuật cao quan trọng nữa là học thức của nhân dân những
ng-ời lao động có nh vậy thì mới có thể hiện đại hoá nền kinh tế
Rút kinh nghiệm từ những năm đầu đổi mới Đảng ta đã nhận thức một cách đúng đắn hơn “không thể nhảy vọt khi cha đựơc chuẩn bị đầy
Trang 9đủ Phải luôn hớng về học thuyết kinh tế xã hội của Mác đợc đây mới là giai đoạn đầu của thời kỳ quá độu lên chủ nghĩa xã hội và để thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá phải có những phù hợp hơn đúng đắn hơn Tất cả xuất phát từ thực trạng những điều kiện và thuận lợi trớc mắt
5 Những thuận lợi
Nhờ chuyển giao công nghệ nên ta chỉ việc ứng dụng những thành tựu khoa học công nghệ có thể chọn công nghệ mới phù hợp để phát triển
Ta có những bài học từ các nớc đi trớc để tránh sai lầm
Để hợp tác để tiến hành công nghiệp hoá chúng ta có một lực lợng lao động dồi dào con ngời chúng ta có một chí thông minh sáng tạo tuyệt vời cộng với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Nhà nớc
Trang 106 Đờng lối cụ thể của Nhà nớc về công nghiệp hoá - hiện đại hoá
Quán triệt quan điểm thực tiễn cơ bản và hàng đầu của triết học Mác xít
thống nhất giữa lý luận và thực tiễn của Mác – Lênin Mục tiêu
mà Đảng VIII đề ra là sự hoà hợp cụ thể thống nhất về hình thức kinh tế xã hội Luôn đúng đắn sáng tạo mối quan hệ cơ bản, bản chất giữa quan hệ sản xuất và lực lợng sản xuất, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng Sự đổi mới phức tạp phải có khoa khọc soi sáng Thực tiễn là cơ sở nhận thức của lý luận Qua thực tiễn rồi mới có cơ sở để khẳng định thành lý luận Trong thời hiện đại mọi
sự phát triển đều chịu sự tác động mạnh mẽ của khoa khọc xã hội vì vậy con đờng ngắn nhất để đuổi kịp các nớc có nền kinh tế phát triển là phải công nghiệp hoá gắn liền với giao thông công nghệ
Đại hội Đảng khoá VIII Đảng và Nhà nớc ta đã có những nhận định đúng
đắn về vấn đề này nh sau “trong xu hớng quốc tế hoá sản xuất và
đồi sống khoa khọc phải gắn liền với hiện đại hoá, nâng cao trình
độ công nghệ tận dụng thế của nớc đi sau chúng ta tập trung hết cho việc tiếp thu những thành tựu khoa khọc thế giới
Nổ lực thúc đẩy những ngành mũi nhọn những điểm manh, tạo lợi thế
cho việc cạnh tranh cả về kinh tế cũng nh về công nghệ cho sự phát triển nhanh và vững chắc của nền kinh tế Chuyển giao công nghệ, nhập công nghệ hiện đại đi đôi với việc phát triển nội sinh là biện pháp hữu hiệu để cho nền kinh tế nớc nhà hoà nhập với nền kinh tế thế giới
Đảng đa ra một số giải pháp hữu hiệu trong công nghiệp hoá - hiện
đại hoá đất nớc thu hút đầu t trực tiếp từ nớc ngoài vào qua con đờng trao đổi và mua bán thị trờng thế giới Kênh chuyển giao công nghệ còn
đơc thực hiện dới hình thức trao đổi thị trờng, đào tạo huấn luyện các cán
bộ khoa khọc, nhân viên kỹ thuật công nhân lành nghề Song phải có