Vì vậy để tạo ra cơ sở vật chất kinh tế cho nền sản xuất lớn, để phát triển kinh tế, để đa nền kinh tế Việt nam hội nhập với nền kinh tế thế giới thì chúng ta phải phát triển công nghiệp
Trang 1A Lời nói đầu
Ngay từ nghị quyết đảng 3(1960) Đảng ta đã khẳng định nớc ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ một xuất phát điểm thấp, lại không phải qua giai đoạn phát triển T bản chủ nghĩa, cho nên toàn bộ cơ sở ta cha có, nền kinh tế còn kém phát triển cha có điều kiện hội nhập với nền kinh tế thế giới Vì vậy để tạo ra cơ sở vật chất kinh tế cho nền sản xuất lớn, để phát triển kinh tế, để
đa nền kinh tế Việt nam hội nhập với nền kinh tế thế giới thì chúng ta phải phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc
Hiện nay các nớc đang nhanh chóng thực hiện các chính sách kinh tế nhằm đa nền kinh tế phát triển mạnh mẽ trong đó con ngời là vị trí trung tâm Muốn vậy các nớc không còn con đờng nào khác là phải thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa Vì vậy vấn đề công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nớc là vấn đề chung mang tính toàn cầu khiến cho tất cả mọi ngời, tất cả các nớc trên thế giới đều quan tâm nghiên cứu và ra sức thực hiện Phát triển kinh tế là quy luật khách quan của tồn tại xã hội và phát triển xã hội loài ngời và bất cứ ở giai đoạn nào, ở đất nớc nào trên thế giới Vấn đề khác nhau ở các nớc chỉ là mục tiêu, nội dung và cách thức phát triển Đặc trng của cơ sở vật chất kinh tế cảu nền sản xuất lớn, hiện đại chỉ có thể là nền công nghiệp hiện đại cân đối phù hợp dựa trên trình độ khoa học kỹ thuật ngày càng cao Việt nam hiện nay đang từng bớc đa đất nớc đi theo con đ-ờng công nghiệp hóa, hiện đại hóa để từng bớc chuyển từ xã hội truyền thống sang xã hội hiện đại làm biến đổi căn bản bộ mặt của xã hội trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị
Vậy nền công nghiệp hóa là gì, hiện đại hóa là gì? Việt nam thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nh thế nào Chúng ta sẽ đi tìm hiểu sâu hơn ở phần sau
Trang 2Để góp phần nghiên cứu về công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bài viết này em xin đề cập đến vấn đề công nghiệp hóa – hiện đại hóa nền kinh tế Việt nam trong điều kiện hội nhập nền kinh tế quốc tế hiện nay
Do kiến thức và tài liệu tham khảo còn hạn chế nên bài tiểu luận của em không tránh khỏi những sai sót Em rất mong đợc sự chỉ bảo và góp ý của thầy giáo Em xin chân thành cảm ơn
Trang 3B Nội dung
I Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kì quá độ lên Chủ nghĩa xã hội ở Việt nam.
1 Khái niềm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa:
a Công nghiệp hóa:
ở thế kỉ XVII, XVIII khi cách mạng công nghiệp đợc tiến hành ở tây
âu, công nghiệp hóa đợc hiểu là quá trình thay thế lao động thủ công bằng lao động máy móc Còn theo định nghĩa của tổ chức phát triển nông nghiệp của Liên hợp quốc (UNIDO) thì :” công nghiệp hóa là một quá trình phát triển kinh tế Trong các quá trình này một bộ phận ngày càng tăng các nguồn thu của quốc dân đợc đông viên để phát triển cơ cấu kinh tế nhiều ngành ở trong nớc với kĩ thuật hiện đại Đặc điểm trong cơ cấu kinh tế này
là một bộ phận chế biến luôn thay đổi để sản xuất ra những t liệu sản xuất
và ht dùng có khả năng đảm bảo cho nền kinh tế phát triển với nhịp độ cao, bảo đảm sự tiến bộ về kinh tế xã hội
b Hiện đại hóa:
Khoa học và công nghệ là nhân tố, then chốt của hiện đại hóa Hện đại hóa có nội dung lớn và phong phú, bao gồm các mặt kinh tế, chính trị và văn hóa hiện đại hóa là một quá trình nhờ đó mà các nớc đang phát triển tìm cách đạt đợc sự tăng trởng và phát triển kinh tế, tiến hành cải cách cơ cấu chính trị và củng cố cơ cấu xã hội, nhăm tiến tới một xã hội hệ thống kinh tế, xã hội và chính trị giống hệ thống của những nớc phát triển
2 Tính tất yếu khách quan của công nghiệp hóa:
Mỗi phơng thức sản xuất xã hội chỉ có thể đợc xác lập vững chắc trên cơ sở vật chất – kinh tế tơng ứng Nhiệm vụ quan trọng nhất của nớc ta trong thời kì quá độ lên Chủ nghĩa xã hội không qua chế độ T bản chủ nghĩa, là phải xây dựng sở vật chất – kinh tế của Chủ nghĩa xã hội, trong
đó có công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, có văn hóa và xã hội tiên tiến
Trang 4Muốn thực hiện thành công nhiệm vụ đó thì phải tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đợc
Chủ nghĩa xã hội muốn tồn tại và phát triển cũng cần phải có nền kinh
tế tăng trởng và phát triển cao dựa trên lực lợng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về t liệu sản xuất Cơ sở vật chất – kinh tế cần phải xây dựng trên cơ sở những thành tựu mới nhất, tiên tiến nhất của khoa học và công nghệ Công nghiệp hóa chính là quá trình tạo ra nền tảng cơ sở vật chất cho nền kinh tế quốc dân và cho xã hội
Việt nam đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nớc nông nghiệp lạc hậu, cơ
sở vật chất kĩ thuật thấp kém, nền kĩ thuật cha phát triển vì vậy quá trình công nghiệp hóa chính là quá trình xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho nền kinh tế quốc dân
3 Những tác dụng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Từ những thập niên 60 của thế kỉ XX, đảng ta đã đề ra đờng lối công nghiệp hóa và coi công nghiệp hóa là nhiệm vụ trung tâm xuyên suốt thời kì quá độ lên Chủ nghĩa xã hội
Công nghiệp hóa là quá trình tạo ra những điều kiện vật chất, kĩ thuật cần thiết về con ngời và khoa học, thúc đẩy sự chuyển dịch và cơ cấu kinh
tế nhằm huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực để không ngừng tăng năng suất lao động nhằm làm cho nền kinh tế tăng trởng nhanh, nâng cao
đời sống vật chất và văn hóa cho nhân dân thực hiện công bằng và tiến bộ xã hội, bảo vệ và cải thiện môi trờng sinh thái
Quá trình công nghiệp hóa tạo ra cơ sở vật chất để làm biến đổi chất l-ợng sản xuất, nhờ đó nâng cao trình độ của ngời lao động nhân tố trung tâm của nền kinh tế Xã hội chủ nghĩa Tạo điều kiện vật chất cho việc xây dựng
và phất triển nền văn hóa Việt nam đậm đà bản sắc dân tộc
Nền kinh tế tăng trởng và phát triển nhờ thành tựu công nghiệp hóa mang lại, là cơ sở kinh tế để củng cố và phát triển khối liên minh vững chắc giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ tri thức trong sự
Trang 5nghiệp cách mạng Xã hội chủ nghĩa Đặc biệt là góp phần tăng cờng quyền lực, sức mạnh và hiệu quả của bộ máy quản lí nhà nớc
Quá trình công nghiệp hóa tạo điều kiện vật chất để xây dựng nền kinh
tế độc lập, tự chủ, vững mạnh trên cơ sở đó mà thực hiện tốt sự phân công
và hợp tác quốc tế
Sự nghiệp công nghiệp hóa đất nớc thúc đẩy sự phân công lao động xã hội phát triển, thúc đẩy quá trình quy hoạch vùng lãnh thổ hợp lí theo hớng chuyên canh tập trung làm cho quan hệ kinh tế giữa các vùng, các miền trở nên thống nhất hơn
Công nghiệp hóa không những có tác dụng thúc đẩy nền kinh tế tăng trởng phát triển cao mà còn tạo tiền đề vật chất để xây dựng, phát triển và hiện đại hóa nền quốc phòng an ninh
Thành tựu công nghiệp hóa tạo ra tiền đề kinh tế cho sự phát triển
đồng bộ về kinh tế – chính trị, văn hóa – xã hội và quốc phòng – an ninh Thành công của sự nghiệp công nghiệp hóa của nền kinh tế quốc dân
là nhân tố quyết định sự thắng lợi của con đờng xã hội chủ nghĩa và đảng và nhân dân lựa chọn Chính vì những vai trò, tác dụng to lớn đó mà công nghiệp hóa đợc coi là nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kì quá độ lên Chủ nghĩa xã hội
Trên đây đã chỉ ra những tác dụng to lớn của việc tiến hành công nghiệp hóa, tuy nhiên việc tiến hành công nghiệp hóa còn mang tính tất yếu, khách quan bởi lẽ mỗi phơng thức xã hội chỉ có thể đợc xác lập vững chắc trên cơ sở vật chất kĩ thuật tơng ứng, nền kinh tế tăng trởng và phát triển cao dựa trên lực lợng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu Xã hội chủ nghĩa về t liệu sản xuất Cơ sở vật chất kĩ thuật đó phải tạo ra đợc một năng suất lao động cao
Việt nam là một nớc có nền kinh tế nhỏ, lạc hậu về khoa học, kĩ thuật, lực lợng sản xuất còn yếu kém cha phù hợp với quan hệ sản xuất của Xã hội chủ nghĩa Để có cơ sở kĩ thuật của nền sản xuất lớn không còn con đờng nào khác là công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải phát triển tuần tự cùng một
Trang 6lúc thực hiện hai cuộc cách mạng đó là chuyển lao động thô sơ sang lao
động tự động hóa có sự chỉ đạo của nhà nớc theo định hớng Xã hội chủ nghĩa
II. Nội dung của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện hội nhập nền kinh tế ở nhà nớc hiện nay.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình thực hiện gắn liền với những chặng đờng nhất định Trong mỗi chặng đờng đó công nghiệp hóa, hiện đại hóa đợc tiến hành với nội dung khác nhau
1 Những nội dung cơ bản:
Mục tiêu tổng quát của sự nghiệp công nghiệp hóa “xây dựng nớc ta trở thành một nớc công nghiệp có cơ sở vật chất kĩ thuật hiện đại, cơ cấu kinh
tế hợp lí, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với quá trình phát triển của lực lợng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững chắc, dân giàu nớc mạnh, xã hội công bằng văn minh” (Văn kiện đại hội
đảng lần thứ VIII) Trên nội dung ấy chúng ta có những nội dung cơ bản
nh sau:
- Phát triển lực lợng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho Chủ nghĩa xã hội: Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình cải tiến cách mạng để chuyển lao động thủ công lạc hậu thành lao động sử dụng máy móc Đi liền với cơ giới hóa là điện khí hóa và tự động hóa sản xuất Vì vậy quá trình công nghiệp hóa ở nớc ta đòi hòi phải xây dựng và phát triển mạnh mẽ ngành công nghiệp trong đó ngành chế tạo t liệu sản xuất là quan trọng nhất
- Xây dựng một cơ cấu kinh tế hợp lí:
Cơ cấu kinh tế là mối quan hệ hữu cơ giữa các nền kinh tế, giữa các nền kinh tế và các thành phần kinh tế trong đó cơ cấu ngành kinh tế là quan trọng nhất có ý nghĩa quyết định nhất
Trang 7ở nớc ta xây dựng một cơ cấu kinh tế đợc gọi là hợp lí phải bảo đảm
đợc các yếu tố sau:
o Tỷ trọng của ngành nông nghiệp phải giảm xuống còn ngành công nghiệp và xây dựng cơ bản cùng với dịch vụ phải càng tăng lên
o Trình độ kĩ thuật của nền kinh tế phải không ngừng tiến bộ Nó phù hợp với sự phát triển khoa học, công nghiệp hiện nay thế giới
o Cơ sở kĩ thuật phải thực hiện sự phân công hợp tác quốc tế theo
xu hớng hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay
- Thiết lập quan hệ sản xuất phù hợp theo định hớng xã hội chủ nghĩa Theo quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất Bất cứ sự thay đổi nào của quan hệ sản xuát cũng là kết quả tất yếu của sự phát triển lực lợng sản xuất Công nghiệp hóa không chỉ phát triển mạnh lực lợng sản xuất mà quan hệ sản xuất cũng từng bớc
đ-ợc cải biến cho phù hợp
2 Những nội dung cụ thể.
Tất cả những nội dung của công nghiệp hóa nh đã đợc phân tích đã đợc
đại hội đảng lần thứ IX cụ thể hóa thành các nhiệm vụ sau đây
- Tiến hành công nghiệp hóa nông nghiệp nông thôn phát triển toàn diện nông, lâm, ng nghiệp gắn với công nghiệp chế biến nông, lâm, thuỷ sản và liên kết với công nghiệp ở đô thị, thực hiện thủy lợi hóa, điện khí hóa, cơ giới hóa và hóa học hóa, phát triển các ngành nghề, làng nghề truyền thống và các ngành nghề mới bao gồm tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu, công nghiệp chế biến khai thác các nguồn nguyên liệu, hoàn thành việc giao đất, giao rừng cho các hộ nông dân
- Phát triển mạnh ngành công nghiệp
u tiên các ngành chế biến lơng thực, thực phẩm, sản xuất hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu, công nghiệp điện tử, công nghiệp thông tin, phát triển có chọn lọc một số cơ sở công nghiệp nặng nh: Năng lợng, nhiên liệu vật liệu xây dựng, cơ khí chế tạo, đóng tàu và sửa chữa tàu thuỷ, hóa chất
Trang 8- Cải tạo, mở rộng, nâng cấp và xây dựng mới có trọng điểm, kết cấu hạ tầng vật chất của nền kinh tế
- Phát triển nhanh các ngành dịch vụ và du lịch, các ngành dịch vụ hàng không, hàng hải, bu chính viễn thông, thơng mại, vận tải và các dịch
vụ phục vụ cuộc sống nhân dân Từng bớc đa nớc ta trở thành một trung tâm du lịch, thơng mại dịch vụ có tầm cỡ trong khu vực
- Phát triển hợp lí các vùng lãnh thổ chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ trên cơ sở khai thác triệt để các lợi thế, tiềm năng của từng vùng, liên kết hỗ trợ nhau làm cho các vùng đều phát triển Đầu t ở mức độ cần thiết cho các vùng kinh tế trọng điểm để thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế Hình thành mạng lới đô thị hợp lí Tăng cờng công tác quy hoạch và quản lí
đô thị
- Mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại Đẩy mạnh xuất khẩu, coi xuất khẩu là hớng u tiên và là trọng điểm của kinh tế đối ngoại Tạo thêm nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực Giảm tỉ trọng sản phẩm thô và sơ chế Tăng sản lợng tỉ trọng sản phẩm có độ sâu Giảm nhập khẩu, điều chỉnh cơ cấu thị trờng để vừa hội nhập khu vực, vừa hội nhập toàn cầu, xử lí
đúng đắn lợi ích giữa ta và đối tác
3 Phơng hớng nội dung, mục tiêu của công nghiệp hóa.
- Phơng hớng hiện nay là công nghiệp hóa theo hớng hiện đại hóa và công nhiệp hóa phát triển theo mô hình công nghiệp hóa rút ngắn Mô hình này thừa kế tất cả u việt của mô hình công nghiệp hóa của các nớc trên thế giới Cho đến nay Việt nam sau mời năm đổi mới đã đạt đợc nhiều thành tựu to lớn đã có ý nghĩa quan trọng Tại đại hội VIII của đảng ta đã khẳng
định “Nớc ta đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế xã hội, nhng một số mặt còn cha vững chắc Nhiệm vụ đề ra cho chặng đờng đầu của thời kì quá độ là chuẩn bị tiền đề cho công nghiệp hóa đã cơ bản hoàn thành cho phép nớc ta chuyển sang thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nớc”
Trang 9III Việt nam trên con đờng thực hiện công nghiệp hóa, hiện
đại hóa.
Giai đoạn trớc năm 1986 chúng ta thực hiện chiến lợc nhất quán đợc nhận định từ đại hội đảng lần thứ 3 Tại đại hội này đảng ta khẳng định:
“Nhiệm vụ trung tâm của cả thời kì quá độ ở miền bắc nớc ta là công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, mà vấn đề mấu chốt là u tiên phát triển công nghiệp nặng Chủ trơng về công nghiệp hóa là: Xây dựng một nền kinh tế xã hội chủ nghĩa cân đối, hiện đại, kết hợp công nghiệp với nông nghiệp, u tiên phát triển công nghiệp nặng, đồng thời ra sức phát triển công nghiệp nhẹ Chúng ta đã tập trung mọi nguồn lực trong nớc và nớc ngoài, tranh thủ nguồn viện trợ giúp đỡ của các nớc xã hội chủ nghĩa đầu t trang bị lại và xây dựng mới hàng loạt các cơ sở sản xuất và các ngành kinh tế Chỉ trong một thời gian ngắn chúng ta đã hình thành một cơ cấu kinh tế đa ngành trong đó các ngành quan trọng nh cơ khí, luyện kim, khai thác than
- Từ năm 1986 đến nay:
Đây là thời kì đổi mới một cách toàn diện và đồng bộ cả về quan điểm
và nhận thức, cũng nh tổ chức chỉ đạo thực hiện công nghiệp hóa đất nớc
Đại hội VI khẳng định: “Tiếp tục xây dựng tiền đề cần thiết cho việc đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa trong chặng đờng tiếp theo Và
tr-ớc mắt là trong kế hoạch năm năm 1986 – 1990 phải thực sự tập trung sức ngời, sức của vào việc thực hiện cho đợc ba mục tiêu về lơng thực thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu Sự chuyên hớng chiến lợc này cùng với những thay đổi trong cơ chế quản lí kinh tế đã thu đợc những hiệu quả đáng khích lệ Một thành tựu khác về đổi mới kinh tế là chúng ta bớc
đầu hình thành một nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trờng có sự quản lí của nhà nớc
c Kết luận
Trang 10Sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa diễn ra ở nớc ta là một tất yếu của lịch sử Nó hớng tới những mục tiêu cụ thể và mang tính cách mạng Đó là cuộc cải biến cách mạng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội
Nó làm thay đổi mới hàng loạt các vấn để cả về lí luận lẫn thực tiển; cả về kinh tế, chính trị – xã hội Nó bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mac – Lenin và t tởng Hồ Chí Minh trong hoàn cảnh, điều kiện mới
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa diễn ra ở nớc ta đã biến đổi nớc ta từ một nớc nông nghiệp lạc hậu thành một nớc công nghiệp, xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật hiện đại, xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lí, xây dựng mối quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với sự phát triển kinh tế, nguồn lực phát huy, đời sống con ngời đợc nâng cao cả về vật chất lẫn tinh thần, quốc phòng an ninh vững chắc
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là một quá trình lâu dài để tạo ra sự chuyển đổi cơ bản bộ mặt đất nớc về kinh tế, chính trị – xã hội, an ninh quốc phòng
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa diễn ra ở nớc ta hiện nay đã đạt đợc những thành tựu to lớn đa nền kinh tế nớc ta hội nhập với nền kinh tế thế giới và khu vực
Việc đảng và nhà nớc chọn con đờng công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nớc là hết sức đúng đắn đầy sự sáng tạo thông minh đa đất nớc Việt nam sánh vai với các nớc trên con đờng đi lên phát triển./
Mục lục