MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ĐỔI MỚI QUẢN LÍ DỊCH VỤ CÔNG Ở VIỆT NAM

M T S V N V I M I QU N LÝ

D CH V CÔNG VI T NAM

Phó tr ng Ban nghiên c u c a Th t ng Chính ph

I D CH V CÔNG - M T KHÁI NI M M I I V I VI T NAM VÀ CÒN

V lý thuy t, d ch v công là nh ng d ch v có đ c tính không lo i tr

(non-excludable) và không c nh tranh (non-rival) trong tiêu dùng Không lo i tr có ngh a là

t t c m i ng i đ u có quy n s d ng, tiêu dùng d ch v này, không lo i tr b t c ai,

b t k h có tr ti n cho d ch v đó hay không Không c nh tranh có ngh a là vi c s

d ng, tiêu dùng c a ng i này không làm gi m đi ho c nh h ng đ n vi c s d ng, tiêu dùng c a nh ng ng i khác; hay nói cách khác là d ch v đó khi đ c m t ng i s

d ng hay nhi u ng i s d ng c ng th thôi Trong tr ng h p này, chi phí c n biên cho thêm m t ng i s d ng là b ng không; do đó không vi c gì ph i ng n c n b t c ai tiêu dùng, s d ng nó, và c ng ch ng ph i phân chia, phân ph i đ làm gì

Theo cách quan ni m này, nh ng d ch v có c hai đ c tính trên là d ch v công

thu n khi t (pure public services), hay có th g i t t là d ch v thu n công Qu c phòng,

đèn bi n ho c phòng ch ng d ch b nh là nh ng ví d đi n hình cho lo i d ch v thu n công này i v i d ch v thu n công, t t c m i ng i đ u đ c h ng l i, đ u đ c tiêu dùng, s d ng, b t k h có tr ti n hay không; và c ng ch ng có nh h ng gì n u

có thêm m t ho c nhi u ng i cùng s d ng Rõ ràng xã h i c n đ n nh ng d ch v thu n công nh v y Nh ng ch có nhà n c m i cung ng đ c lo i d ch v này; vì đ i

v i khu v c t nhân thì vi c cung ng các d ch v đó v a không th c thi v a không kinh

t

Bên c nh các d ch v thu n công còn có nh ng d ch v công không thu n khi t

(impure or quasi-public services), hay g i t t là d ch v á công ho c bán công y là các d ch v không ph i ai c ng t nhiên đ c s d ng, tiêu dùng, và vi c s d ng, tiêu dùng c a ng i này c ng có th làm nh h ng m c đ nh t đ nh đ n vi c s d ng, tiêu dùng c a ng i khác i v i nh ng d ch v á công, khu v c t nhân c ng không

mu n làm, ph n vì không hi u qu , ph n vì b t ti n; ch ng h n nh s ph i t n r t nhi u công s c đ t ch c thu phí ho c l phí t ng i s d ng, tiêu dùng i u đó gi i thích vì sao th ng thì nhà n c ch không ph i t nhân đ ng ra đ m nhi m vi c cung ng các

d ch v công nh đ ng xá, c u c ng, công viên, thoát n c, an d ng, d ch v b o v ,

b o hi m

Ngoài hai nhóm d ch v thu n công và á công nêu trên đây còn có m t nhóm th

ba c ng r t đáng chú ý, đó là các s n ph m, d ch v khuy n d ng (merit goods and

Xét v b n ch t, m c tiêu c a Nhà n c là ph i t ch c các ch ng trình phúc l i cho dân Ch ng trình đó đ c bao quát trên nhi u l nh v c c th , nh y t , giáo d c, xoá đói gi m nghèo, b o v môi tr ng, đ ng xá, c u c ng, thoát n c, b o hi m th t nghi p, nhà tr , m u giáo, v sinh đô th , thu gom và x lý ch t th i v.v c g i là

d ch v công vì Nhà n c là b máy công quy n do dân l p ra; ngân sách nhà n c do dân đóng thu , m t ph n ngân sách dùng đ nuôi b máy công quy n, m t ph n dùng đ

th c hi n các phúc l i xã h i, toàn th dân chúng đ u đ c h ng

Trong th c t Vi t Nam, khái ni m d ch v công đ c hi u theo ngh a h p h n

so v i qu c t ; t c là không bao g m các ch c n ng công quy n, nh l p pháp, hành pháp, t pháp, an ninh, qu c phòng, ngo i giao Xét v ph m vi thì khái ni m d ch v công theo ngh a r ng mà qu c t th ng dùng bao g m h u nh toàn b khu v c hành chính - s nghi p (theo cách g i thông d ng V êt Nam) Còn khái ni m d ch v công theo ngh a h p mà Vi t Nam đang dùng thì có ph m vi g n trùng v i khu v c s nghi p

c ng v i nh ng d ch v hành chính công

N i hàm khái ni m d ch v công

Khu v c

Hành chính công quy n

Public Services -

D ch v công

D ch v hành chính

công

ngh a r ng

(thông d ng

qu c t )

Khu v c

D ch v công c ng

ngh a h p

(thông d ng

t i Vi t Nam)

S nghi p

D ch v công ích

Trong n i hàm khái ni m d ch v công theo ngh a h p mà Vi t Nam đang s

d ng, có th phân bi t ba nhóm d ch v ch y u M t là nhóm d ch v hành chính công;

các d ch v thu c nhóm này h u h t là d ch v thu n công ho c d ch v khuy n d ng tho mãn m c đ nh t đ nh c hai tiêu chí c a d ch v công là không c nh tranh và không lo i tr trong tiêu dùng (ví d : c p phép, đ ng ký, đ ng ki m, công ch ng ) Hai

là, nhóm d ch v công c ng bao g m nh ng d ch v công không thu n tuý, ph n l n ch

tho mãn tiêu chí không c nh tranh trong tiêu dùng (ví d : giáo d c, đào t o, y t , v n

hoá ) Ba là, nhóm d ch v công ích bao g m nh ng d ch v công không thu n tuý, ph n

l n ch tho mãn tiêu chí không lo i tr trong tiêu dùng (ví d : v sinh môi tr ng, c p thoát n c, giao thông công c ng )

Xem xét t giác đ đ i t ng ph c v c a d ch v công, s phân bi t c a ba nhóm

này còn th hi n ch : Thu c nhóm d ch v hành chính công ph n l n là d ch v hành

chính; thu c nhóm d ch v công c ng ph n l n là d ch v xã h i; còn thu c nhóm d ch

v công ích thì ph n l n là d ch v dân sinh, d ch v kinh t

Xét theo giác đ vai trò nhà n c và vai trò th tr ng, có th th y nhóm d ch v công c ng phân bi t v i các nhóm d ch v công khác tính th tr ng, theo hàm ý ít th

tr ng h n so v i nhóm d ch v hành chính công, nh ng l i nhi u th tr ng h n so v i

nhóm d ch v công ích

CÔNG

1 Khu v c d ch v công r t r ng l n và đa d ng B ng sau đây giúp ta hình dung

s b v quy mô và ph m vi c a khu v c s nghi p hi n nay đang đ c đ t chung v i

khu v c hành chính:

Biên ch hành chính-s nghi p n m 2003

T ng biên ch hành chính-s nghi p: 1.541.931 ng i

Trong đó:

- Hành chính: 286.636 ng i

- S nghi p: 1.255.295 ng i

Trong đó:

Giáo d c-đào t o: 988.926 ng i

Y-t : 173.326 ng i Nghiên c u khoa h c-công ngh : 16.460 ng i V n hoá, Th d c-th thao: 32.099 ng i S nghi p kinh t : 44.484 ng i

(Trong t ng s biên ch c a khu v c hành chính 286.636 ng i trên đây ch a

bao g m s cán b , công ch c c p xã có kho ng 27 v n ng i.)

(S li u c a B Tài chính)

2 Vi t Nam hi n nay, nh ng t ch c cung ng d ch v công ch y u (nh trong giáo d c và đào t o, y t ) đang đ c qu n lý gi ng nh c quan hành chính công quy n i u đó làm phát sinh nhi u mâu thu n và b t c p:

- Ngân sách nhà n c có h n, m c dù đã dành kinh phí ngày càng nhi u h n cho các d ch v xã h i c b n, nh ng không th đáp ng đ c nhu c u t ng lên nhanh chóng

c v s l ng và ch t l ng (Ví d : n m 2004, Nhà n c đ u t cho giáo d c và đào

t o 34.400 t đ ng, chi m h n 17% t ng chi NSNN; nh ng v i s l ng h c sinh, sinh viên là 22,7 tri u ng i, kinh phí Nhà n c đ u t cho m t h c sinh, sinh viên n m 2004

ch là h n 1,5 tri u đ ng/ng i, t ng đ ng 100 USD/n m)

- Phí d ch v kh ng ch m c th p (ch thu m t ph n phí d ch v ), cho nên trong th c t v n còn bao c p (theo giá th p) cho c nh ng ng i khá gi có kh n ng thanh toán; trong khi phân hoá giàu - nghèo ngày càng rõ, s ng i khá gi có kh n ng thanh toán ngày càng đông

- Các t ch c cung ng d ch v công không đ c giao quy n t ch v các m t tài chính, nhân s ; nên không phát huy đ c tính ch đ ng, không đ cao đ c trách nhi m c a các t ch c đó

- Nhân viên ho t đ ng trong các t ch c cung ng d ch v công làm vi c theo

ch đ biên ch su t đ i, h ng cùng m t h th ng ti n l ng nh công ch c c quan nhà n c; nên không phát huy đ c tính tích c c, sáng t o c a h

3 Có th nói, trên các l nh v c d ch v công hi n nay, Vi t Nam đang th c hi n nhi u cu c th nghi m Qua ti n hành th nghi m và đánh giá k t qu th nghi m, chúng ta phát hi n đ c nh ng v n đ m i c n ti p t c gi i quy t và hi u thêm đ c cách th c gi i quy t v n đ cho có hi u qu h n

M t s gi i pháp trong giáo d c và đào t o đã đ c áp d ng:

- Huy đ ng v n c a xã h i đ phát tri n và nâng cao ch t l ng d ch v công

c ng: Phát tri n khu v c ngoài công l p, nh tr ng dân l p, tr ng t th c (T l h c

sinh ngoài công l p n m h c 2003-04 ti u h c là 0,4%, THCS 2,1%, THPT 31,8% và

HC 12,1%)

V n đ n y sinh: Ch t l ng gi ng d y các tr ng ngoài công l p đang là m t

v n đ (do h n ch v giáo viên, v c s v t ch t – k thu t ) Xu h ng ch y theo l i nhu n đ n thu n c a các tr ng ngoài công l p (đ c Nhà n c u đãi v đ t đai, v thu ; nh ng l i nhu n thu đ c l i chia cho các thành viên góp v n)

- B o đ m công b ng xã h i trong ti p c n d ch v công c ng: Thu h c phí cao h n c a ng i giàu đ mi n gi m h c phí c ng nh c p h c b ng cho ng i nghèo

(H c phí hi n nay bù đ p kho ng 25% chi phí giáo d c - đào t o nói chung, trong đó đ i

h c là h n 40%)

V n đ n y sinh: S gia đình giàu Vi t Nam còn r t ít; ngoài s gia đình nghèo

chi m kho ng 22% dân s , ph n đông gia đình Vi t Nam m c c n nghèo, t c là ch a

đ n m c khá gi đ có th t trang tr i đ c m c h c phí cao đ bù đ p chi phí

- Xác l p c ch t ch , t ch u trách nhi m c a các t ch c cung ng d ch

v công: Tính đ chi phí d y h c vào giá h c phí; các tr ng ti n hành h ch toàn thu-chi;

ti n t i áp d ng c ch c nh tranh gi a các tr ng h c

V n đ n y sinh: Quy n t ch c a các tr ng h c đ c xác đ nh nh th nào đ

v a phát huy tính tích c c, ch đ ng, sáng t o c a tr ng, v a h n ch đ c khuynh

h ng ch y theo l i nhu n đ n thu n, thu phí m t cách tu ti n ? M t s n i dung c n

đ c xác đ nh rõ, ví d quy ch ho t đ ng c a các t ch c phi l i nhu n (non-profit)

ho c công ty không vì l i nhu n (not-for-profit); ch đ h ch toán c a các tr ng h c

- Chính sách đ i v i giáo viên: Chuy n giáo viên t ch đ biên ch hi n nay sang ch đ h p đ ng có th i h n ho c không th i h n; ti n l ng c a giáo viên đ c xác đ nh ph thu c vào s l ng và ch t l ng d y h c

V n đ n y sinh: Ti n l ng giáo viên quá th p; nhi u giáo viên ph i d y thêm đ

ki m s ng

- Vai trò và chính sách c a Nhà n c: Ngân sách nhà n c t ng c ng đ u

t cho các l nh v c d ch v công c ng; Nhà n c t ng c ng qu n lý v mô và nâng cao

ch t l ng, hi u l c thi hành th ché, chính sách (giám sát, thanh tra, qu n lý ch t l ng,

ch đ h c phí, h c b ng ); đ ng th i gi m b t can thi p vào công vi c qu n lý c a nhà

tr ng (thi c , c p b ng, ch ng trình, giáo trình, sách giáo khoa )

V n đ n y sinh: S tu ti n c a các tr ng có th nh h ng x u đ n ch t l ng

giáo d c và đào t o

6

4 Ch tr ng đ i m i qu n lý d ch v c ng bao g m m t s n i dung ch y u

g n v i nhau là: (1) i m i qu n lý nhà n c đ i v i d ch v công theo h ng tách

b ch s nghi p v i hành chính; (2) i m i c n b n ch đ tài chính đ i v i d ch v công: (3) Xây d ng c ch tr giúp đ i t ng chính sách và ng i nghèo th h ng d ch

v công; và (4) Thi t l p ch đ t ch , t ch u trách nhi m c a t ch c công l p cung

ng d ch v công

Yêu c u tách s nghi p ra kh i hành chính c n đ c nhìn nh n t ng t nh vi c tách s n xu t kinh doanh ra kh i hành chính - s nghi p t nh ng n m b t đ u đ i m i1

T kinh t k ho ch hoá t p trung, chuy n sang kinh t th tr ng n c ta, yêu c u r t

c b n là tách b ch ch c n ng qu n lý hành chính kinh t (v mô) và ch c n ng qu n lý

s n xu t-kinh doanh (vi mô), tách b ch ch c n ng kinh doanh và qu n lý kinh doanh không ph i c a Nhà n c ra kh i h th ng hành chính i v i khu v c s n xu t kinh doanh, ch tr ng tách b ch qu n lý hành chính và qu n lý kinh doanh c a các DNNN

và HTX đã đ c b t đ u t đ u nh ng n m 80 th k tr c (b ng "k ho ch 3 ph n" trong công nghi p và "khoán s n ph m" trong nông nghi p), đ n nay v c b n đã đ c

th c hi n và đang ti p t c hoàn thi n i v i khu v c s nghi p thì vi c tách b ch này bây gi m i b t đ u; ch t ng đã đ c kh ng đ nh rõ trong các v n ki n c a ng;

nh ng vi c th ch hoá các ch tr ng đó, và nh t là vi c đ a các ch tr ng đó vào

th c t thì còn h n ch và làm ch a đ c bao nhiêu

III I M I CH TÀI CHÍNH I V I D CH V CÔNG

1 C c u l i chi tiêu ngân sách nhà n c cho các l nh v c d ch v công theo h ng:

- T p trung đ u t cho tuy n c s và nh ng vùng khó kh n, vùng núi, vùng sâu, vùng xa, vùng dân t c thi u s ;

- Dành l ng kinh phí thích đáng tr giúp ng i thu c di n chính sách và ng i nghèo th h ng d ch v công;

- Chuy n c ch c p kinh phí cho đ n v cung ng sang c p kinh phí tr c ti p cho

ng i th h ng d ch v ;

- Chuy n c ch c p kinh phí theo đ u vào sang c p kinh phí theo đ u ra tu thu c

s l ng và ch t l ng d ch v cung ng

2 V ch đ tài chính cho giáo d c và đào t o:

Nhà n c đ u t nhi u h n cho s nghi p giáo d c và đào t o; đ ng th i đ i m i

ph ng th c đ u t kinh phí t NSNN V kinh phí XDCB, c n dành v n nhi u h n đ u

1

B n yêu c u tách b ch Trung qu c là:

- Tách b ch gi a qu n lý hành chính và qu n lý doanh nghi p (chính-xí phân khai),

- Tách b ch gi a hành chính và s nghi p (chính-s phân khai),

- Tách b ch gi a qu n lý hành chính và qu n lý v n (chính-t phân khai), và

- Tách b ch gi a qu n lý hành chính và qu n lý xã h i (chính-xã phân khai)

t cho c s v t ch t – k thu t ph c v ph c p giáo d c (ti u h c và trung h c c s )

V kinh phí th ng xuyên, Nhà n c dành m t l ng thích đáng kinh phí NSNN đ tr giúp h c sinh, sinh viên thu c di n chính sách và h c sinh, sinh viên nghèo, c n nghèo

L p các qu tr giúp ng i nghèo đi h c các đ a ph ng, nh Qu Tr giúp h c phí, Qu Tín d ng đào t o… b ng v n NSNN và huy đ ng thêm t các ngu n khác Nhà

n c v n đ ng thêm và u tiên dành v n ODA cho Qu Tín d ng đào t o Qu Tr giúp

h c phí c p h c b ng toàn ph n ho c bán ph n (có th d i hình th c ngân phi u giáo

d c ch có giá tr tr h c phí) cho h c sinh, sinh viên thu c di n chính sách và h c sinh, sinh viên nghèo, c n nghèo trong đ a ph ng, đ h c sinh, sinh viên s d ng n p h c phí cho nhà tr ng mà h theo h c

Nhà n c c p kinh phí và không thu h c phí đ i v i các tr ng vùng đ ng bào dân

t c, các tr ng ph c p giáo d c Các tr ng công l p khác bù đ p chi phí t ba ngu n chính là: kinh phí ngân sách nhà n c c p, h c phí do ng i h c tr và các ngu n kinh phí khác do tr ng t t o ra theo quy đ nh c a pháp lu t

Nhà n c có ch đ h c b ng cho h c sinh, sinh viên thu c gia đình đ c h ng chính sách, dành m t ph n thích đáng kinh phí ngân sách và huy đ ng thêm t các ngu n khác đ l p các qu c s (xã, ph ng) tr giúp h c sinh, sinh viên nghèo, cùng v i nhà

tr ng có ch đ tr giúp sinh viên, h c sinh gi i

S a đ i ch đ h c phí c a các tr ng công l p, tr c h t là ngoài di n ph c p giáo

d c, đ huy đ ng s đóng góp công khai, minh b ch t các gia đình có kh n ng chi tr và

t ng ngu n thu cho nhà tr ng có thêm đi u ki n nâng cao ch t l ng gi ng d y và h c t p,

b o đ m thu nh p tho đáng cho giáo viên, đ ng th i xoá b m i kho n đóng góp thêm ngoài h c phí, ch m d t vi c d y thêm, h c thêm trái nguyên t c s ph m

3 V ch đ tài chính cho y t :

Nhà n c đ u t nhi u h n cho y t ; đ ng th i đ i m i ph ng th c đ u t kinh phí t NSNN V kinh phí XDCB, c n t p trung đ u t cho xây d ng c s v t ch t – k thu t c a y t các tuy n c s (tuy n huy n và tuy n xã), t o đi u ki n nâng cao rõ r t

ch t l ng khám ch a b nh theo BHYT cho m i ng i tuy n c b n ban đ u V kinh phí th ng xuyên, c n dành m t l ng kinh phí đáng k đ mua BHYT cho ng i nghèo

và tr giúp ng i c n nghèo mua BHYT

ng th i v i vi c c ng c và nâng cao ch t l ng BHYT, m r ng và phát tri n các lo i hình BHYT (b t bu c, t nguy n, c ng đ ng…), c n tri n khai m nh vi c tr giúp ng i nghèo và c n nghèo tham gia BHYT thông qua các Qu tr giúp ng i nghèo khám ch a b nh đ c t ch c t ng đ a ph ng (c p xã) b ng ngu n kinh phí c a Nhà

n c và huy đ ng thêm t các ngu n khác

Theo s li u c a B Y t , s ng i có BHYT và th khám ch a b nh Vi t Nam

hi n nay chi m kho ng 60% dân s Tri n khai r ng rãi các Qu tr giúp ng i nghèo

khám ch a b nh là gi i pháp tích c c đ m r ng di n tham gia BHYT và đ t m c tiêu BHYT toàn dân vào sau n m 2010

Cùng v i vi c tr giúp ng i nghèo và c n nghèo tham gia b o hi m y t , s s a

đ i ch đ vi n phí khám, ch a b nh b nh vi n công l p, tr c h t là các b nh vi n tuy n trên (tuy n t nh và trung ng), xác đ nh đ y đ chi phí d ch v khám, ch a b nh,

t o đi u ki n cho các b nh vi n ti n hành h ch toán và th c hi n c ch t ch , t ch u trách nhi m, t trang tr i chi phí, tr c h t là chi phí th ng xuyên, trong đó có b ph n

l n là ti n l ng, ti n công c a thày thu c, nhân viên (t ng t nh đ i v i các tr ng công l p ngoài di n ph c p giáo d c)

4 i m i c n b n ch đ h c phí, vi n phí:

Có th nh n đ nh:

- Không th đi u ch nh h c phí, vi n phí theo các đ án đã trình Chính ph ; nh ng

c ng không th đ kéo dài tình tr ng ch đ h c phí, vi n phí l c h u và b t h p lý hi n

hành

- Không th đ i m i ch đ h c phí, vi n phí, n u không đ ng th i có c ch h u

hi u tr giúp ng i nghèo và c n nghèo h c t p và khám, ch a b nh

- Không th đ i m i ch đ h c phí, vi n phí m t cách đ n đ c, tách r i đ i m i

ch đ tài chính và c ch qu n lý nói chung đ i v i d ch v giáo d c-đào t o và khám,

ch a b nh

a) M c tiêu ch y u đ i m i ch đ h c phí, vi n phí: T ng thêm ngu n thu cho

tr ng h c, b nh vi n không ph i là m c tiêu ch y u, càng không ph i là m c tiêu duy

nh t c a đ i m i (ho c đi u ch nh) ch đ h c phí, vi n phí T ng thu đây là t ng thu

t nh ng ng i có kh n ng thanh toán, ch không ph i đ i v i m i ng i h c, ng i

b nh

M c tiêu ch y u đ i m i ch đ h c phí, vi n phí là:

- Nâng cao ch t l ng d ch v giáo d c- đào t o và y t , đáp ng t t h n nhu c u

h c t p và khám, ch a bênh c a nhân dân;

- H ch toán đ y đ giá thành d ch v giáo d c - đào t o và khám, ch a b nh; xây

d ng ch đ h c phí, vi n phí phù h p v i yêu c u tách s nghi p kh i hành chính và chuy n ho t đ ng s nghi p sang c ch cung ng d ch v không vì l i nhu n;

- Huy đ ng s đóng góp nhi u h n t nh ng ng i có kh n ng thanh toán đ ng

th i có c ch thi t th c mi n, gi m h c phí, vi n phí cho ng i thu c di n chính sách,

ng i nghèo và c n nghèo; ti p t c xoá bao c p trong các ho t đ ng s nghi p, th c hi n

t t h n công b ng xã h i;

- C c u l i chi tiêu ngân sách nhà n c cho các l nh v c giáo d c - đào t o và y

t theo h ng: T p trung đ u t cho tuy n c s và nh ng vùng khó kh n, vùng núi, vùng sâu, vùng xa, vùng dân t c thi u s ; dành l ng kinh phí thích đáng tr giúp ng i thu c di n chính sách và ng i nghèo th h ng d ch v s nghi p công; chuy n c ch

c p kinh phí cho đ n v cung ng sang c p kinh phí tr c ti p cho ng i th h ng d ch

v ; chuy n c ch c p kinh phí theo đ u vào sang c p kinh phí theo đ u ra tu thu c s

l ng và ch t l ng d ch v cung ng;

- Nâng cao vai trò và trách nhi m c a các c p chính quy n trong vi c b o đ m công b ng xã h i, nh t là th c hi n các gi i pháp tr giúp thi t th c giúp cho nh ng

ng i thu c di n chính sách và ng i nghèo ti p c n đ c các d ch v giáo d c - đào t o

và y t

- T o đi u ki n th c hi n ch đ t ch , t ch u trách nhi m c a tr ng h c và

b nh vi n

b) Yêu c u đ t ra đ i v i h c phí, vi n phí:

- H c phí, vi n phí trong giai đo n t 2006 đ n 2010 c n ph i đ c xác đ nh trên

c s quán tri t ch tr ng đ y m nh xã h i hoá các ho t đ ng giáo d c, y t ; b o đ m

v a t ng kinh phí t ngân sách nhà n c, v a t ng c ng huy đ ng ngu n l c ngoài ngân sách nhà n c cho phát tri n y t , giáo d c, đ ng th i đ i m i c ch tài chính c a các c s giáo d c, y t , giao quy n t ch và th c hi n h ch toán bù đ p chi phí c a các

c s này

- H c phí, vi n phí c n ph i đ c xác đ nh trên c s h ch toán đ y đ toàn b chi phí; b c đ u, c n th c hi n h ch toán đ y đ chi phí th ng xuyên Trên c s h ch toán đ y đ nh v y, s làm rõ ph n ng i h c, ng i b nh ph i tr và ph n Nhà n c dùng ti n thu đ tr giúp cho vi c h c hành và ch a b nh c a ng i dân Ph i g n k t 2

ph n: ph n ng i h c, ng i b nh tr và ph n ngân sách nhà n c chi trong m t t ng th chi phí N u m t n i nào đó, h c phí vi n phí đ c qui đ nh m c th p thì c ng có ngh a là ngân sách nhà n c ph i c p nhi u h n, và ng c l i Có nh th m i b o đ m

ch t l ng d y h c và khám, ch a b nh không chênh l ch l n gi a n i khó kh n v i n i

có đi u ki n thu n l i h n, b o đ m đ c công b ng xã h i

- H c phí, vi n phí c n ph i đ c xác đ nh trên c s ngân sách nhà n c s t ng chi cho y t , giáo d c đ n m c nào, và s b trí l i kho n chi này ra sao theo các yêu c u

m i; không bao c p tràn lan nh hi n nay Trong t ng s chi th ng xuyên mà ngân sách nhà n c dành cho giáo d c, y t , c n b trí ph n tr c tiên là chi cho m t s m c tiêu

u tiên, ch y u là chi cho vùng đ c bi t khó kh n, vùng đ ng bào dân t c…; m t ph n

n a là đ th c hi n chính sách cho các đ i t ng thu c di n u đãi; và ph n còn l i là đ nhà n c bao c p cho các đ i t ng thu c di n ph i n p h c phí, vi n phí

- V mi n, gi m h c phí, vi n phí, ngân sách nhà n c c n ph i b o đ m ngu n tài chính đ th c hi n, và t t nh t là ti n hành tr giúp tr c ti p cho ng i s d ng d ch

v

c) Xác đ nh m c h c phí, vi n phí ( mà ng i h c, ng i b nh ph i tr )

Có ba ph ng án xác đ nh m c h c phí, vi n phí có th cân nh c l a ch n:

(1) H c phí, vi n phí đ c xác đ nh b ng v i c n d i, t c là m c mà t t c

nh ng ng i không thu c di n h nghèo (theo chu n nghèo m i do Nhà n c công b )

đ u có kh n ng chi tr : M c này s không khác gì m y so v i m c h c phí, vi n phí

hi n hành (có th cao h n chút ít, vì chu n nghèo m i đ c xác đ nh cao h n tr c), không giúp gi i quy t nh ng v n đ b t h p lý đ t ra, không đáp ng đ c yêu đ u đ i

m i c b n ch đ h c phí, vi n phí theo h ng b o đ m công b ng xã h i

(2) H c phí, vi n phí đ c xác đ nh m c đ bù đ p chi phí th ng xuyên (b ng

v i c n trên): ây là ph ng án t t nh t xét v hi u qu công b ng xã h i; tuy nhiên m c này khá cao, có th v t quá kh n ng thanh toán c a đa s dân chúng; n u áp d ng m c này, Nhà n c s ph i tr giúp đ i v i s đông dân chúng Ph ng án này ch kh thi khi thi t l p đ c m t h th ng tr giúp ng i nghèo h u hi u và có đ bao ph r ng kh p

(3) H c phí, vi n phí đ c xác đ nh m c mà đa s dân chúng có kh n ng chi

tr (n m gi a c n d i và c n trên) và càng g n v i chi phí th ng xuyên càng t t: Trong

đi u ki n Vi t Nam hi n nay, đây có th là ph ng án kh thi nh t, m c dù nó khá ph c

t p v m t k thu t nghi p v (ví d , xác đ nh m c h c phí, vi n phí nào là m c đa s dân chúng Vi t Nam có kh n ng chi tr ) ng th i, Nhà n c ph i có c ch tr giúp

đ i v i c b phân dân c c n nghèo, không có kh n ng thanh toán theo m c h c phí,

vi n phí quy đ nh, nh ng c ng không thu c di n h nghèo theo chu n nghèo qu c gia

Ph ng án này là t ng đ i hi n th c còn m t ph ng di n khác n a; đ y là yêu c u quy đ nh có phân bi t m c h c phí, vi n phí gi a các lo i hình d ch v ch y u và gi a các vùng trong c n c theo tinh th n: đ i v i m t s lo i d ch v và m t s vùng nh t

đ nh, h c phí, vi n phí có th bù đ p đ c chi phí th ng xuyên, trong khi đ i v i m t s

lo i d ch v và m t s vùng khác thì h c phí, vi n phí l i ch a có th quy đ nh m c

bù đ p chi phí th ng xuyên đ c

d) Th c hi n nh ng gi i pháp đ ng b đ đ i m i ch đ h c phí, vi n phí