Từ thực tiễn hoạt động của các doanh nghiệp vận tải hành khách bằng đường hàng không tại Việt Nam đang đòi hỏi phải có một nghiên cứu đầy đủ và hệ thống để xây dựng mô hình xây dựng chín
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết nghiên cứu của luận án
Trong hơn 25 năm qua với việc đổi mới nền kinh tế , đất nước
ta đã có những chuyển biến rõ rệt, các kết quả mang lại đáng được ghi nhận trên các mặt đã góp phần vào sự phát triển đồng đều Ngành vận tải bằng đường hàng không của Việt Nam đã có bước phát triển nhanh chóng, đặc biệt là đi đầu trong quá trình hội nhập nhanh và đáp ứng tốt trong quá trình hội nhập đó Năm 2014, tổng thị trường vận tải hàng không Việt Nam đạt xấp xỉ 33,5 triệu lượt khách và 751 nghìn tấn hàng hóa
Mạng đường bay quốc tế của các hãng Việt Nam đã kết nối với hầu hết các quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới bằng các đường bay thẳng kết nối giữa các thành phố hoặc các đường bay kết nối với các chuyến bay của liên minh hàng không, các hãng hàng không quốc tế khác Năm 2014 có 45 hãng hàng không nước ngoài thuộc 25 quốc gia
và vùng lãnh thổ khai thác đi/đến Việt Nam với 83 đường bay từ 47 điểm đến Hà Nội, Tp Hồ Chí Minh và Đà Nẵng Hệ thống sân bay nội địa đã được xây dựng và nâng cấp ngày càng hoàn thiện với 20 sân bay phủ khắp toàn quốc Có 04 hãng hàng không Việt Nam khai thác thị trường hàng không nội địa với 46 đường bay
Bên cạnh khai thác của các hãng hàng không truyền thống, thị trường vận tải hàng không Việt Nam có tham gia và phát triển nhanh của các hãng hàng không chi phí thấp Đối với thị trường nội địa, hành khách đã được sử dụng dịch vụ của hãng hàng không chi phí thấp từ những năm 2008 với sản phẩm của Jetstar Pacific và phân khúc chi phí thấp thực sự bùng nổ khi VietJet tham gia sân chơi này từ năm 2011
Dự báo trong giai đoạn đến năm 2020 và các năm tiếp theo thị trường vận tải hàng không tiếp tục tăng trưởng cao và tăng ở mức 14% giai đoạn 2015-2020 và 7,5% giai đoạn đến năm 2030; Tổng thị trường vận tải hàng hóa: tăng ở mức 18% giai đoạn 2015-2020 và 14% giai
Trang 2đoạn đến năm 2030 Đến năm 2020 có 26 cảng hàng không được đưa vào khai thác, sử dụng
Từ năm 2015, tất cả các hãng hàng không Việt Nam sẽ chuyển sang kinh doanh theo hình thức công ty cổ phần và thách thức lớn của các hãng hàng không Việt Nam là duy trì và tăng trưởng ổn định mức lợi nhuận kinh doanh hợp lý nhằm thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước để tạo nguồn vốn phát triển lâu dài Một trong giải pháp quan trọng và quyết định là xây dựng chính sách giá cước vận tải hàng không nói chung và giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không nói riêng ở Việt Nam Đây cũng là vấn đề cấp bách và thiết thực cho các doanh nghiệp kinh doanh vận tải hàng không ở Việt Nam Từ thực tiễn hoạt động của các doanh nghiệp vận tải hành khách bằng đường hàng không tại Việt Nam đang đòi hỏi phải có một nghiên cứu đầy đủ và hệ thống để xây dựng mô hình xây dựng chính sách giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không tại Việt Nam phù hợp với từng thị trường và từng giai đoạn kinh doanh của doanh nghiệp đáp ứng với cơ hội tăng nhanh của thị trường vận tải hàng không Chính vì vậy đề tài
“Nghiên cứu xây dựng chính sách giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không ở Việt Nam” sẽ góp phần cả về lý luận và thực tiễn
trong quản lý và điều hành của các hãng hàng không ở Việt Nam
2 Mục tiêu nghiên cứu của luận án
Nghiên cứu lý luận về đặc điểm về giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không, các yếu tố ảnh hưởng đến xác định giá cước vận tải hàng không và thị trường kinh doanh vận tải hàng không Nghiên cứu chính sách giá cước trong vận tải hàng không bao gồm cơ sở và cách xác định
Nghiên cứu đánh giá thực trạng của các hãng vận tải hàng không ở Việt Nam trong đó đi sâu đánh giá những đặc điểm của các hãng vận tải hàng không đang trong quá trình chuyển đổi tự chủ trong kinh doanh theo mô hình công ty cổ phần, từ đó làm cơ sở cho việc xác định những nội dung cần phải hoàn thiện
Trang 3Hoàn thiện mô hình xây dựng chính sách giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không ở Việt Nam trong điều kiện thị trường hàng không Việt Nam theo hướng tăng trưởng và mở đối với các doanh nghiệp tham gia cung ứng vận tải hành khách bằng đường hàng không ở Việt Nam, theo hướng tiếp cận thị trường và đối tượng hành khách phù hợp với mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là chính sách giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không tại Việt Nam, trọng tâm là phương pháp tính giá thành vận tải hàng không trong đó xem xét đến các chi phí phân bổ, quy trình và phương pháp xây dựng chính sách giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không của các doanh nghiệp vận tải hàng không
ở Việt Nam
Phạm vi nghiên cứu của luận án chỉ tập trung vào nghiên cứu các nội dung về xây dựng giá thành vận tải hàng không và chính sách giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không áp dụng cho doanh nghiệp kinh doanh vận tải hàng không ở Việt Nam, trong đó tập trung nghiên cứu sâu áp dụng cho Vietnam Airlines
Các số liệu thông kê, phân tích trong luận án chủ yếu xác định đến năm 2014 Nội dung kết quả nghiên cứu được áp dụng cho giai đoạn 2015-2020 và định hướng đến năm 2030
4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu
Về mặt khoa học, luận án hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về xây dựng chính sách giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không và làm rõ những nội dung cần hoàn thiện áp dụng trong các doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới
Về mặt thực tiễn, luận án chỉ ra các bất cập của quy trình và mô hình xây dựng chính sách giá cước vận tải hành khách hiện nay Đồng thời, đề xuất cho các doanh nghiệp kinh doanh vận tải hàng không ở Việt Nam, mô hình tính giá thành vận tải hàng không và xây dựng giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không
Trang 45 Phương pháp nghiên cứu
Với sự vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để nghiên cứu các vấn đề được khách quan và toàn diện nhằm đạt được mục tiêu đề ra Luận án sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau đây:
Phần cơ sở lý luận: luận án nghiên cứu, hệ thống hóa các tài liệu, giáo trình, tham khảo các công trình nghiên cứu khoa học đã công
bố cũng như các kết quả ứng dụng thực tiễn có liên quan đến lĩnh vực của đề tài
Trong phân tích đánh giá thực trạng: luận án sử dụng các phương pháp phân tích, đánh giá chuyên ngành trên cơ sở số liệu và báo cáo được công bố cũng như các số liệu, tài liệu thu thập bổ sung tại các doanh nghiệp kinh doanh vận tải hàng không ở Việt Nam
Để đề xuất các giải pháp xây dựng chính sách giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không ở Việt Nam, luận án sử dụng các công cụ phân tích, mô phỏng kết hợp với phương pháp chuyên gia để đánh giá những mô hình dự kiến và rút ra kết luận
6 Nội dung nghiên cứu của luận án
Ngoài phần mở đầu, nghiên cứu tổng quan, nội dung luận án gồm 3 chương., 148 trang, 18 hình, 7 bảng
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Đánh giá các kết quả nghiên cứu trong nước, do đây là ngành nghiên cứu hẹp và có tính chất chuyên sâu, nên phần nghiên cứu về vận tải hàng không chủ yếu là các luận án tiến sĩ và một số ít đề tài nghiên cứu thuộc Tổng công ty hàng không Việt Nam, Cục hàng không Việt Nam Trong những năm qua sự phát triển của hàng không Việt Nam có
sự tăng trưởng nhanh chóng, nhưng nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện về vận tải hàng không là chưa mang tính tổng quan chung Hầu hết các nghiên cứu về lĩnh vực vận tải hàng không đều mang tính chất về
mô hình phát triển của Tổng công ty hàng không Việt Nam, những vấn
đề về phát triển đường bay, về chất lượng, về cạnh tranh và về vấn đề
Trang 5hội nhập của hàng không Việt Nam, cụ thể là của Vietnam Airlines.Đặc biệt là trong cơ chế như hiện nay chưa có nghiên cứu nào đi sâu vào xây dựng chính sách giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không ở Việt Nam và tập trung các giải pháp, cách thức tiếp cận đảm bảo vừa đáp ứng nhu cầu vận tải hành khách bằng hàng không, vừa đảm bảo hiệu quả hoạt động kinh doanh của hãng hàng không của Việt Nam Vì vậy hướng nghiên cứu của luận án tập trung vào việc quyết định về xác định giá thành theo mục tiêu của doanh nghiệp tham gia (các hãng), từ
đó có chính sách giá cước về vận tải hành khách của các doanh nghiệp cung ứng vận tải hành khách bằng đường hàng không
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIÁ CƯỚC VẬN TẢI VÀ CHÍNH SÁCH GIÁ CƯỚC VẬN TẢI HÀNH
KHÁCH BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG 1.1 Vận tải hành khách bằng ĐHK
1.1.1 Khái niệm và đặc điểm về vận tải hàng không
Vận tải hàng không là một phương thức vận tải mà sản phẩm của nó là sự dịch chuyển của hành khách, hàng hoá, bưu phẩm, bưu kiện
từ vị trí này đến vị trí khác bằng máy bay
Vận tải hàng không có những đặc điểm sau: i) Tốc độ của vận tải hàng không rất cao, tốc độ khai thác lớn, do đó thời gian vận tải nhanh; ii) Vận tải hàng không luôn đòi hỏi công nghệ cao, từ các thiết bị tại ga cảng, thiết bị kiểm soát không lưu và không thể không kể đến công nghệ chế tạo máy bay với mục tiêu ngày càng nâng cao tính an toàn, tiện nghi và nhanh chóng; iii) Vận tải hàng không cung cấp các dịch vụ tiêu chuẩn hơn hẳn các phương thức vận tải khác
1.1.2 Thị trường vận tải hành khách bằng ĐHK
1.1.2.1 Thị trường
Thị trườngvận tải hàng không là khu vực, địa điểm mà ở đó diễn ra sự mua và bán dịch vụ vận tải hàng không giữa khách hàng và các hãng hàng không hoặc đại diện bán hàng của các hãng
Trang 61.1.2.2 Khách hàng
Khách hành trong vận tải hành khách bằng ĐHKlà người quyết định lựa chọn chuyến đi và mua vé của hãng hàng không Hành khách là người thực tế đi trên chuyến bay và như vậy, trong nhiều trường hợp khách hàng có thể là hành khách
1.1.2.3 Phân khúc thị trường
Thị trường vận tải hành khách bằng ĐHK được các hãng hàng không chia thành các nhóm nhỏ (còn gọi là phân thị hay phân khúc thị trường) có cùng đặc điểm để làm cơ sở cho việc thiết kế sản phẩm dịch
vụ, xác định giá cước, thực hiện các chương trình khuyến mại
1.1.2.4 Nhu cầu
a Độco dãn của cầu:
Khi dự báo nhu cầu vận tải hành kháchbằng đường hàng không thì cần phải xem xét cả hai độ co dãn của giá và của thu nhập
b Nhu cầu theo thời vụ
Tương tự như các hình thức vận tải khác, vận tải hành khách bằng ĐHK đối mặt với vấn đề chênh lệch cao và thấp điểm về nhu cầu vận tải hành khách theo ngày, tuần, mùa
c Các nhân tố ảnh hưởng đến nhu cầu
Nhu cầu của dịch vụ hàng không phát sinh từ sự tác động qua lại rất phức tạp của nhiều nhân tố ảnh hưởng tới sự phân đoạn thị trường khác nhau
1.1.3 Mô hình kinh doanh vận tải hành khách bằng ĐHK
Lịch sử hình thành và phát triển ngành vận tải hàng không đã trải qua gần 100 năm Đến nay, vận tải hành khách bằng đường hàng không có 2 loại hình kinh doanh chính: dịch vụ đầy đủ và chi phí thấp
1.1.4 Hoạt động tiếp thị trong vận tải hành khách bằng ĐHK
Tiếp thị (Marketing) trong vận tải hành khách bằng ĐHKlà chuỗi các hoạt động kinh doanh của hãng hàng không đểcung cấp sản phẩm dịch vụ nhằm thỏa mãn yêu cầu của khách hàng đồng thời đạt
Trang 7mục tiêu kinh doanh của hãng Các hoạt động này bao gồm: dự báo, nghiên cứu và phân tích thị trường, phát triển sản phẩm, xây dựng kênh phân phối, chính sách giá cước, quảng cáo, khuyến mại
1.1.4.1 Sản phẩm vận tải hàng không
Sản phẩm vận tải hàng không được cấu thành từ các yếu tố: máy bay, giờ cất hạ cánh, thời gian bay, nối chuyến, dịch vụ, kích cỡ ghế ngồi, giải trí, suất ăn, đồ uống, hành lý
1.1.4.4 Xúc tiến thương mại
Xúc tiến thương mại là hoạt động truyền thông kết nối giữa hãng với khách hàng được thực hiện bằng nhiều cách khác nhau Mục tiêu chính của hoạt động xúc tiến thương mại là làm cho khách hàng mục tiêu biết được sản phẩm và dịch vụ của hãng sẵn sàng lúc họ cần và biết được nơi mua và mức giá bao nhiêu
1.2 Chi phí và giá thành trong vận tải hàng không
1.2.1 Chi phí
1.2.1.1 Phân loại chi phí
- Theo nội dung kinh tế
- Theo sản lượng sản phẩm
- Theo mối quan hệ với sản phẩm sản xuất
- Theo đối tượng chịu chi phí
- Theo lĩnh vực sản xuất kinh doanh
- Theo các giai đoạn của quá trình sản xuất kinh doanh
Trang 8- Theo thời điểm chi
1.2.1.2 Phân loại chi phí trong vận tải hàng không
Chi phí vận tải hàng không được phân chia thành các loại khác nhau tuỳ thuộc vào mục đích theo dõi quản lý hoặc đánh giá của hoạt động
Bảng 1.1: Tỷ trọng % chí phí vận tải hàng không thường lệ 1994-2007
A Chi phí trực tiếp
1 Khai thác chuyến bay
2 Bảo dưỡng sửa chữa máy bay
3 Khấu hao máy bay
49,0 32,8 10,0 6,2
54,2 38,0 10,6 5,6
61,9 46,5 10,3 5,1
B Chi phí gián tiếp
45,8 11,3 10,0 12,7 11,8
38,1 10,5 8,7 8,5 10,4
1.2.2 Giá thành vận tải hàng không
Giá thành vận tải hàng không là toàn bộ chi phí mà hãng dùng
để hoàn thành việc cung ứng dịch vụ vận tải hàng không và tiêu thụ một đơn vị sản phẩm hay một khối lượng sản phẩm vận tải hành khách, hàng hóa nhất định được biểu hiện bằng đơn vị tiền tệ
1.2.2.1 Cácsản phẩm tính giá thành vận tải hàng không
Giá thành vận tải hàng không được tính theo nhiều đơn vị sản phẩm khác nhau tùy thuộc vào mục tiêu quản trị của hãng vận tải và yêu cầu của nhà chức trách quản lý
Trang 91.2.2.2 Phương pháp quản trị chi phí và tính giá thành
Việc tập hợp và phân bổ chi phí tính giá thành là công việc quan trọng và được ưu tiên đối với doanh nghiệp Có 3 phương pháp quản lýquản trị chi phí và phân bổ chi phí tính giá thành:
- Quản trị chi phí theo Công việc
- Quản trị chi phí theo Quy trình
- Quản trị chi phí theo Hoạt động
Kinh doanh vận tải hàng không bao gồm nhiều hoạt động cấu thành Các hoạt động có thể tách biệt để hãng tự làm hoặc mua dịch vụ
từ các nhà cung ứng Do vậy, mô hình quản trị chi phí theo nguyên tắc ABC là phù hợp cho các hãng hàng không áp dụng để xây dựng và tính giá thành sản phẩm
1.2.2.3 Giá thành vận tải hàng không
Sau khi tập hợp các chi phí trực tiếp theo chuyến bay và tập hợp các chi phí phân bổ và tiến hành phân bổ chi phí cho các chuyến bay Kết quả chi phí được tính cho một số đơn vị sản phẩm
1.3 Chính sách giá cước trong vận tải hành khách bằng ĐHK 1.3.1 Giá cước vận tải hành khách bằng ĐHK
1.3.1.1 Giá cả sản phẩm
a Khái niệm
Giá cả là giá trị dưới dạng bằng tiền của hàng hoá, dịch vụ Theo ý nghĩa thực tế, giá cả là số tiền trả cho một số lượng hàng hoá, dịch vụ nào đó
b Các nhân tố ảnh hưởng đến giá sản phẩm
1.3.1.2 Giá vận tải hành khách bằng ĐHK
a Khái niệm
Giá vận tải hành khách bằng ĐHK bao gồm:Giá cước và điều kiện áp dụng, phụ thu nhiên liệu, các phụ thu theo yêu cầu dịch vụ gia tăng của hành khách, các loại phụ thu và phí khác của hãng vận tải quy định, các khoản thu hộ cho nhà chức trách
Trang 10b Phân loại giá cước vận tải hàng không
1.3.2 Chính sách giá cước vận tải hành khách bằng ĐHK
a Khái niệm chính sách giá
Chính sách giá đó là những nguyên tắc và phương pháp xác định giá cả hàng hoá và dịch vụ Người ta thường phân biệt hai mức độ hình thành giá: Mức độ vi mô (mức độ doanh nghiệp) và mức độ vĩ mô (trong lĩnh vực điều hành giá cả và giá cước của nhà nước)
b Chính sách giá cước vận tải hành khách bằng ĐHK
Chính sách giá cước vận tải hành khách bằng ĐHKlà việc tạo và điều hành hệ thống các mức giá kèm theo điều kiện áp dụng cho mỗi phân khúc thị trường khách hàng tại một thị trường cụ thể
1.3.3 Các cơ sở để xây dựng chính sách giá cước
Giá cước vận tải hành khách bằng đường hàng không được xây dựng trên cơ sở hai yếu tố chính: nhu cầu thị trường và giá thành
1.3.4 Quan điểm xây dựng giá của một hãng hàng không
1.3.4.1 Quan điểm chung về xây dựng chính sách giá
Chính sách giá cước vận tải hàng không được xây dựng trên quan điểm thị trường và định hướng khách hàng với các nội dung chủ đạo sau:
Trang 11- Chính sách giá cước được xây dựng kết hợp với chính sách hoa hồng đa dạng
1.3.4.2 Quan điểm một giá
1.3.4.3 Quan điểm đa dạng giá cước
1.3.4.4 Quan điểm xây dựng giá cước của hãng hàng không chi phí
thấp
1.3.5 Phương pháp xây dựng giá cước
Xây dựng giá là sự kết hợp các phân tích dựa trên 2 phương diện chính: giá thành và giá trị
1.3.5.1 Nguyên tắc xây dựng giá cước
Trước khi xây dựng giá cước những người đưa ra các quyết định về giá cước cần phải nắm chắc, đầy đủ và chính xác các thông tin
1.3.5.2 Các phương pháp xây dựng giá cước
- Phương pháp xây dựng giá cước dựa vào chi phí
- Phương pháp xây dựng giá cước theo giá trị cảm nhận của khách hàng
- Xây dựng giá theo giá cước cạnh tranh hiện hành
Mỗi một cách xây dựng giá cước trên đều có ưu và nhược điểm khác nhau, việc sử dụng phương pháp xây dựng giá cước nào là tùy vào mục tiêu của hãng Trong thực tế luôn phải điều chỉnh các giá cước cho phù hợp với tình hình hoạt động, trong đó kết hợp thêm với chính sách giá chiết khấu và trợ giá
Trang 121.3.5.3 Quy trình xây dựng chính sách giá cước
1.4 Kinh nghiệm về chính sách giá cước VTHKcủa quốc tế
1.4.1 Chính sách giá cước của IATA
1.4.2 Kinh nghiệm xây dựng chính sách giá cước vận tải hành
khách của một số hãng hàng không quốc tế
Tóm tắt: 1 Vận tải hàng không phát triển nhanh chóng, là một trong loại hình vận tải an toàn, đòi hỏi công nghệ tiên tiến và có chất lượng dịch vụ cao
2 Vận tải hành khách bằng đường hàng không có 2 loại hình kinh doanh chính: dịch vụ đầy đủ và chi phí thấp
3 Tiếp thị trong vận tải hàng không, 3 yếu tố Sản phẩm, Phân phối và Xúc tiến thương mại có tính chất mang giá trị cho khách hàng, yếu tố còn lại là Giá-yếu tố tạo doanh thu từ khách hàng cho doanh nghiệp
4 Chính sách giá cước vận tải hàng không là việc xây dựng và duy trì hệ thống giá cước bao gồm hành trình, loại giá, mức giá và điều kiện kèm theo áp dụng cho phân khúc thị trường cụ thể ở thị trường
5 Phương pháp phân bổ chi phí theo nguyên tắc ABC là nguyên tắc phù hợp cho các doanh nghiệp vận tải hàng không
Chương 2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH GIÁ CƯỚC VẬN TẢI HÀNH KHÁCHBẰNG ĐƯỜNG
H ÀNG K H Ô NG Ở VI ỆT NAM 2.1 Tổng quan về thị trường vận tải hàng không Việt Nam
2.1.1 Khái quát về thị trường vận tải hàng không Việt Nam
Thị trường vận tải hàng không Việt Nam giai đoạn 2009-2014 tăng liên tục với mức trung bình là 13,9% về hành khách và 16,7% về hàng hoá.Hiện tại, có 4 hãng hàng không Việt Nam đang khai thác thị trường vận tải hàng không Việt Nam là Vietnam Airlines, Jetstar Pacific Airlines, VASCO và VietJet Air
