Hoạt động của lực lượng gìn giữ hòa bình liên hợp quốc từ sau chiến tranh lạnh đến nay

Tìm hiểu hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc đặc biệt là trong giai đoạn sau Chiến tranh lạnh tại các khu vực đưa đến một cái nhìn toàn diện về hoạt động của lực lượng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ HUẾ

HOẠT ĐỘNG CỦA LỰC LƯỢNG GÌN GIỮ HÒA BÌNH LIÊN HỢP QUỐC

TỪ SAU CHIẾN TRANH LẠNH ĐẾN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUAN HỆ QUỐC TẾ

Hà Nội – 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ HUẾ

HOẠT ĐỘNG CỦA LỰC LƯỢNG GÌN GIỮ HÒA BÌNH LIÊN HỢP QUỐC

TỪ SAU CHIẾN TRANH LẠNH ĐẾN NAY

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Quan hệ quốc tế

Mã số: 60 31 02 06

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Thúy Hà

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới cô Nguyễn Thị Thúy Hà – Chủ

nhiệm Khoa Quan hệ quốc tế, Học viện Chính trị khu vực I – Hà Nội Trong suốt quá trình em thực hiện đề tài của mình, cô đã truyền đạt cho em những kiến thức và kinh nghiệm vô cùng quý giá để thực hiện luận văn Cô cũng định hướng, giúp đỡ

và luôn động viên, khích lệ mỗi khi em gặp khó khăn Đến khi em hoàn thành bài Luận văn và thực hiện được những mục tiêu và nhiệm vụ của bài, cô lại góp ý cho

em về nội dung, cách diễn đạt, chỉnh sửa cho em những lỗi sai về mặt kiến thức, thuật ngữ chuyên ngành hay cách trình bày, giúp cho bài Luận văn của em được hoàn thiện hơn

Em cũng xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới thầy Hoàng Khắc Nam –

Chủ nhiệm Khoa Quốc tế học, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội Thầy đã luôn động viên, ủng hộ và hướng dẫn em cũng như các học viên lớp Cao học QHQT K9 trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại Khoa

Ngoài ra, để hoàn thành Luận văn tốt nghiệp này, em đã nhận được rất nhiều

sự giúp đỡ, động viên và ủng hộ từ phía gia đình, các thầy cô trong Khoa Quốc tế học, các anh/chị và các bạn trong tập thể lớp Cao học QHQT K9 Em hy vọng rằng, kết quả của Luận văn sẽ là lời cảm ơn ý nghĩa và thiết thực nhất của em tới mọi người Đồng thời, em cũng xin hứa sẽ tiếp tục cố gắng, không ngừng học tập, nghiên cứu và phấn đấu nhiều hơn nữa để không phụ lòng kỳ vọng của gia đình, thầy cô và bạn bè

Em xin chân thành cảm ơn!

Học viên Nguyễn Thị Huế

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

4 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu 7

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Cấu trúc luận văn 8

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ LỰC LƯỢNG GÌN GIỮ HÒA BÌNH LIÊN HỢP QUỐC 10

1.1 Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong thời kỳ Chiến tranh lạnh 10 1.1.1 Sự ra đời của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc 10

1.1.2 Các hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong Chiến tranh lạnh 14

1.2 Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc sau Chiến tranh lạnh 27

1.2.1 Bối cảnh quốc tế sau Chiến tranh lạnh 27

1.2.2 Những thay đổi về nội dung hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc sau Chiến tranh lạnh 31

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP CAN THIỆP CỦA LỰC LƯỢNG GÌN GIỮ HÒA BÌNH LIÊN HỢP QUỐC TRÊN THẾ GIỚI SAU CHIẾN TRANH LẠNH 36

2.1 Các hoạt động gìn giữ hòa bình tiêu biểu sau Chiến tranh lạnh 36

2.1.1 Các hoạt động tại Châu Phi và Mỹ La tinh 36

2.1.2 Khu vực Châu Âu và Trung Đông 50

2.1.3 Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương 59

2.2 Đánh giá chung 70

2.2.1 Thành tựu của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc sau Chiến tranh lạnh 70

2.2.2 Những hạn chế trong hoạt động của LLGGHB Liên hợp quốc 73

CHƯƠNG 3: XU HƯỚNG HOẠT ĐỘNG CỦA LỰC LƯỢNG GÌN GIỮ HÒA BÌNH LIÊN HỢP QUỐC VÀ SỰ THAM GIA CỦA VIỆT NAM 77 3.1 Xu hướng hoạt động của lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong thời gian tới 77

3.1.1 Những vấn đề đặt ra đối với hoạt động của lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc hiện nay 77

3.1.2 Xu hướng và triển vọng phát triển của lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong thời gian tới 82

3.2 Quá trình tham gia vào Lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ của Việt Nam 85

3.2.1 Cơ sở thực tiễn và lý luận 85

3.2.2 Công tác chuẩn bị về cơ sở pháp lý 91

3.2.3 Chuẩn bị về nguồn nhân lực và một số hoạt động 94

KẾT LUẬN 99

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT

DOMREP

Phái bộ Đại diện Tổng thư ký Liên hợp quốc tại Cộng hòa Đôminica Mission of the Representative of the Secretary-General in the

Dominican Republic

DPKO Vụ các chiến dịch gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc

Department of Peacekeeping Operations ECOMOG

Nhóm quan sát viên quân sự của Cộng đồng kinh tế các quốc gia Tây phi

ECOWAS’s Military Observer Group

ECOWAS Cộng đồng kinh tế các quốc gia Tây Phi

Economic Community of West African States

HĐGGHB Hoạt động gìn giữ hòa bình

LLGGHB Lực lượng gìn giữ hòa bình

MINURSO Phái bộ Liên hợp quốc về trưng cầu dân ý tại Tây Xahara

The United Nations Mission for the Referendum in Western Sahara

MINUSAL Phái bộ của Liên hợp quốc tại En-xan-va-đo

Mission of the United Nations in El Salvador

MINUSTAH Phái bộ ổn định tình hình tại Haiti

United Nations Stabilization Mission in Haiti

MIPONUH Phái bộ cảnh sát Liên hợp quốc tại Haiti

United Nations Civilian Police Mission in Haiti MONUA Phái bộ quan sát viên Liên hợp quốc tại Ăng-gô-la

MONUC

Phái bộ Liên hợp quốc tại Công-gô United Nations Organization Mission in the Democratic Republic of the Congo

MONUSCO

Phái bộ ổn định của LHQ tại Cộng hòa dân chủ Công –gô United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo

Organization of African Unity

ONUC Lực lượng gìn giữ hòa bình tại Công-gô

United Nations Operation in the Congo

ONUSAL Phái bộ quan sát viên Liên hợp quốc tại En-xan-va-đo

United Nations Observer Mission in El Salvador

PMCs Các công ty quân sự tư nhân

Private Military Companies

PSCs Các công ty an ninh tư nhân

Private SecurityCompanies

Revolutionary United Front of Sierra Leone

The Democratic Republic of Sahara

UNAMIC Phái bộ tiền trạm của Liên hợp quốc tại Campuchia

United Nations Advance Mission in Cambodia

UNAMSIL Phái bộ Liên hợp quốc tại Xiê-ra Lê-ôn

United Nations Mission in Sierra Leone

UNAVEM Phái bộ kiểm chứng của Liên hợp quốc tại Ăng-gô-la

United Nations Angola Verification Mission

UNDOF Lực lượng quan sát viên của LHQ về rút quân tại Cao nguyên Golan

United Nations Disengagement Observer Force UNDP Chương trình phát triển Liên hợp quốc

United Nations Development Programme

UNEF Lực lượng khẩn cấp của Liên hợp quốc

United Nations Emergency Force

UNFICYP Lực lượng gìn giữ hòa bình tại Síp

United Nations Peacekeeping Force in Cyprus UNGOMAP

Phái bộ trung gian hòa giải của Liên hợp quốc tại Apganixtan và Pakixtan

United Nations Good Offices Mission in Afghanistan and Pakistan

UNIIMOG Nhóm quan sát viên quân đội Liên hợp quốc tại Iran – Irắc

United Nations Iran-Iraq Military Observer Group

UNIKOM Phái bộ Quan sát viên LHQ tại biên giới Irắc – Cô-oét

United Nations Iraq-Kuwait Observation Mission

UNITA Liên minh Dân tộc vì nền độc lập toàn vẹn Ăng-gô-la

National Union for the Total Independence of Angola

UNMIH Phái bộ Liên Hợp Quốc tại Haiti

United Nations Mission in Haiti

UNMISET Phái bộ hỗ trợ của Liên hợp quốc tại Đông-Timo

United Nations Mission of Support in East Timor

UNMIT Lực lượng hỗn hợp tại Đông-Timo

UN Integrated Mission in Timor-Leste

UNOGIL Nhóm quan sát viên Liên hợp quốc tại Li-băng

United Nations Observation Group in Lebanon

UNOMSIL Phái bộ quan sát viên Liên hợp quốc tại Xiê-ra Lê-ôn

United Nations Observer Mission In Siera Leone

UNPREDEP Lực lượng LHQ triển khai phòng ngừa tại Ma-xê-đôn-ni-a

United Nations Preventive Deployment Force

UNPROFOR Lực lượng bảo vệ của Liên hợp quốc tại Nam Tư

United Nations Protection Force UNSF Lực lượng An ninh của Liên hợp quốc tại Tây Irian

United Nations Security Force

Nations Support Mission in Haiti

UNTAC Cơ quan chuyển tiếp của Liên hợp quốc tại Campuchia

United Nations Transitional Authority in Cambodia

UNTAET Chính quyền chuyển tiếp của Liên hợp quốc tại Đông Timor

United Nations Transitional Administration in East Timor

UNTAG Nhóm hỗ trợ quá độ của Liên hợp quốc tại Namibia

United Nations Transition Assistance Group

UNTEA Cơ quan lâm thời của Liên hợp quốc tại Tây Irian

United Nations Temporary executive authority

UNTMIH Phái bộ chuyển tiếp của Liên hợp quốc tại Haiiti

United Nations Transition Mission in Haiti

UNTSO Cơ quan giám sát đình chiến của LHQ tại Palextin

United Nations Truce Supervision Organization

UNYOM Nhóm quan sát viên Liên hợp quốc tại Yemen

United Nations Yemen Observation Mission

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trái đất của chúng ta từ khi hình thành đến nay, bất kể ở giai đoạn nào, không gian khu vực nào, hòa bình luôn là mục tiêu hướng đến hàng đầu của toàn nhân loại Bước vào Thế kỷ XXI, trong bối cảnh xu thế toàn cầu hóa, quốc tế hóa diễn ra như một tất yếu khách quan, các quốc gia ngày càng có những mối gắn kết

và ràng buộc chặt chẽ lẫn nhau, hòa bình là yếu tố đóng vai trò tiên quyết để có một môi trường phát triển ổn định Tuy nhiên, từ ngay sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, thế giới vẫn tồn tại rất nhiều điểm nóng về các cuộc xung đột Các cuộc chiến tranh cục bộ vẫn liên tiếp xảy ra với nhiều hình thức khác nhau và có chiều hướng ngày càng gia tăng Cho tới cả ngày nay, tình hình bất ổn chính trị, các cuộc bạo loạn, lật

đổ, nội chiến vẫn diễn ra ở nhiều nơi gây ra những tổn thất nặng nề về người và tài sản Tình trạng bệnh dịch, đói nghèo, khủng bố quốc tế cũng có chiều hướng gia tăng tạo ra những mối đe dọa mới cho nền hòa bình an ninh thế giới Tất cả những nguy cơ đó không chỉ cản trở quá trình phát triển của chính các bên tham chiến mà còn gây những ảnh hưởng lớn tới quá trình hợp tác và phát triển toàn cầu Việc giải quyết những vấn đề toàn cầu này đòi hỏi phải có sự chung tay góp sức của đông đảo cộng đồng quốc tế và các cơ chế đa phương Do vậy, các tổ chức quốc tế ngày càng giữ vai trò quan trọng trong tiến trình hòa bình toàn cầu

Một trong những tổ chức đóng vai trò hàng đầu trong việc gìn giữ hòa bình

và an ninh thế giới hiện nay đó là Lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc Lực lượng này ra đời từ khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc và được coi như là một tổ chức chuyên môn thực hiện chức năng, mục tiêu gìn giữ hòa bình và an ninh thế giới của Liên hợp quốc Lực lượng được thi hành những biện pháp tập thể có hiệu quả để phòng ngừa và loại trừ các mối đe dọa hòa bình, dàn xếp hòa giải xung đột, do vậy, đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với nền hòa bình và an ninh thế giới Sau Chiến tranh lạnh, Lực lượng không chỉ tăng lên về số lượng mà còn phát triển cả về quy mô và hình thức hoạt động Lực lượng có mặt ở hầu khắp các khu vực trên thế giới, đặc biệt là những khu vực có truyền thống xung đột như Trung Đông, Bắc Phi hay Châu Mỹ La tinh

Tìm hiểu hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc đặc biệt

là trong giai đoạn sau Chiến tranh lạnh tại các khu vực đưa đến một cái nhìn toàn diện về hoạt động của lực lượng này từ sau Chiến tranh lạnh nói riêng và từ khi thành lập nói chung Việc đi sâu phân tích các hoạt động ở từng khu vực cũng làm

rõ tình hình một số cuộc xung đột và chiến tranh tiêu biểu trên thế giới, từ đó, có được cái nhìn tổng quan về bối cảnh, tình hình và hiện trạng nền hòa bình an ninh trên thế giới hiện nay Bên cạnh đó, từ việc nghiên cứu về hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, về những thành tựu mà tổ chức này đạt được, có thể đưa ra được những kết luận cụ thể hơn về vai trò của tổ chức này trong quá khứ

và hiện tại Ngoài ra, trên cơ sở phân tích hoạt động và quá trình phát triển của lực lượng từ khi thành lập đến nay, có thể nhìn ra xu hướng phát triển và triển vọng của

tổ chức, từ đó, hình dung được con đường phát triển tiếp theo của tổ chức này trong tương lai

Thực hiện chủ trương đường lối hội nhập tích cực, chủ động, đa phương hóa,

đa dạng hóa của Đảng và Nhà nước, cũng là thể hiện vai trò và trách nhiệm của đất nước đối với cộng đồng quốc tế, nâng cao vị thế trên trường quốc tế, Việt Nam đã chính thức tham gia vào Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc vào tháng 5/2014 Việc nghiên cứu về một lực lượng quân đội quốc tế giúp ta có một cái nhìn toàn diện về một bối cảnh mới, một lĩnh vực mới trong hội nhập quốc tế của Việt Nam, đó là hội nhập về quân sự và an ninh quốc phòng Bên cạnh đó, việc phân tích quá trình chuẩn bị tham gia vào Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc của Việt Nam cũng làm nổi bật những cố gắng và nỗ lực, thiện chí và lòng nhiệt thành của nước ta trong trách nhiệm chung gìn giữ và bảo vệ nền hòa bình thế giới Ngoài việc có được những đánh giá chung về tình hình hội nhập quốc tế của quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay, luận văn cũng cho phép đánh giá được khả năng hội nhập của ta trong giai đoạn tiếp theo và trong tương lai

Chính những lý do như trên cùng sự hướng dẫn của các thầy cô cố vấn

nghiên cứu, em đã quyết định tiến hành đề tài “Hoạt động của lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc từ sau Chiến tranh lạnh đến nay” cho Luận văn tốt nghiệp của mình

Một số nghiên cứu được coi là những nguồn tài liệu quan trọng, làm nền tảng nghiên cứu cho các nghiên cứu khác trong quá trình xây dựng cơ sở lý thuyết về

chiến tranh và hòa bình, mâu thuẫn và xung đột như: Bài viết “Mâu thuẫn và phương thức giải quyết mâu thuẫn trong quan hệ quốc tế ngày nay” của chuyên gia

quan hệ quốc tế Phan Doãn Nam được đăng trên Tạp chí Nghiên cứu quốc tế tháng 8/2003 Bài viết nêu ra những mâu thuẫn chủ yếu trên thế giới hiện nay bao gồm đặc điểm, bản chất và sự vận động của chúng Đối với mỗi loại mâu thuẫn, tác giả

đưa ra những biện pháp tương ứng để giải quyết những mâu thuẫn đó; Bài viết “Từ các cuộc xung đột khu vực hiện nay: suy ngẫm về nguy cơ của nhân loại trước thềm thiên niên kỷ thứ ba”, của TS Hà Mỹ Hương năm 1996 Bài viết đưa ra một số cuộc

xung đột khu vực tiêu biểu, nêu ra những nhận xét, đánh giá về những cuộc xung đột đó để đưa ra một số quan điểm về xu hướng phát triển của nhân loại trong thời

gian tới; Hay như bài viết “Vấn đề chiến tranh và hòa bình trong quá trình hiện đại hóa và hội nhập quốc tế”, của TS Nguyễn Đình Luân được đăng trên Tạp chí

Nghiên cứu Quốc tế năm 2011 Trong bài viết, tác giả đã làm rõ mối quan hệ giữa chiến tranh và hòa bình với quá trình hiện đại hóa và hội nhập quốc tế Bài viết cũng tóm lược kinh nghiệm thực tế về xây dựng và gìn giữ nền hòa bình ở một số quốc gia và khu vực trên thế giới, từ đó thấy được nguyên nhân sâu xa của chiến tranh và rút ra được quy luật phát triển của nhân loại

Liên quan trực tiếp đến Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc có một công trình được coi là toàn diện và đầy đủ nhất về lực lượng này đã được xuất bản

thành sách, đó là cuốn “Liên hợp quốc và lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc” do PGS.TS Nguyễn Hồng Quân và TS Nguyễn Quốc Hùng đồng biên soạn

Đây là sản phẩm đóng vai trò to lớn trong việc đặt nền tảng lý luận về Liên hợp

quốc và Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc Cuốn sách đã cung cấp những thông tin mang tính chất cơ sở về Liên hợp quốc, về những hoạt động gìn giữ hòa bình nói chung và hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc nói riêng Ở đây, ta cũng sẽ có cơ hội tìm hiểu một cách cụ thể về những vấn đề liên quan đến lịch sử hình thành, cơ sở pháp lý, cơ cấu tổ chức, cơ chế vận hành cũng như một số hoạt động tiêu biểu của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc từ sau chiến tranh lạnh

Bên cạnh đó, có một số nghiên cứu về hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa

bình Liên hợp quốc tại những địa điểm cụ thể như: Bài viết “Hoạt động gìn giữ hòa bình của LHQ tại Đông Ti-mo” của PGS.TS Nguyễn Hồng Quân năm 2006 Bài

viết đã mô tả một cách chi tiết hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại Đông Ti-mo bao gồm bối cảnh lịch sử, hoàn cảnh đất nước và việc thành lập các chiến dịch gìn giữ hòa bình cũng như hoạt động của các lực lượng gìn giữ hòa bình, từ đó, tác giả cũng đưa ra một số nhận xét về các hoạt động gìn giữ hòa

bình tại quốc gia này; Luận văn Thạc sĩ năm 2004 “Hoạt động gìn giữ hoà bình đối với các nước Đông Nam Á” của học viên Luyện Hồng Minh và Khóa luận tốt nghiệp năm 2009 “Hoạt động của lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc ở khu vực Đông Nam Á (từ sau Chiến tranh lạnh đến nay)” Bài Luận văn và Khóa luận tốt

nghiệp với đối tượng và phạm vi nghiên cứu cùng là Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc ở khu vực Đông Nam Á nhưng cũng đều thể hiện cái nhìn riêng về Lực lượng gìn giữ hòa bình nói chung, các hoạt động ở Đông Nam Á nói riêng và

có những đóng góp nhất định

Về mối quan hệ giữa Việt Nam và Liên hợp quốc nói chung và những đóng góp của Việt Nam vào Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc nói riêng có cuốn

“Việt Nam và Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc” của TS Nguyễn Hồng Thao do

NXB Chính trị quốc gia xuất bản năm 2008 Cuốn sách không chỉ cung cấp những thông tin một cách chi tiết về tổ chức Liên hợp quốc (lịch sử hình thành, mục đích, nguyên tắc, chức năng và nhiệm vụ, các cơ quan chuyên môn), về Hội đồng bảo an (các hoạt động, tiến trình cải tổ) mà còn hệ thống lại mối quan hệ Việt Nam và Liên hợp quốc cũng như những đóng góp của Việt Nam đối với Hội động bảo an nói riêng và Liên hợp quốc nói chung từ khi giành độc lập đến nay Bên cạnh đó cũng

có một số bài viết liên quan như: Bài phát biểu “Việt Nam sẽ tiếp tục nỗ lực đóng

góp giúp cho các hoạt động của LHQ vì hòa bình và phát triển” của Nguyên Phó

Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm tại Đại hội đồng Liên hợp quốc Khóa 53 ngày 25/9/1998, khẳng định những đóng góp tích cực, tinh thần trách nhiệm của Việt Nam đối với cộng đồng quốc tế trong quá khứ, hiện tại và tương lai;

Bài viết “Việt Nam tích cực chuẩn bị tham gia Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc” của Thiếu tá Nguyễn Thị Huệ - Viện Quan hệ quốc tế về quốc phòng được

đăng trên Tạp chí Quan hệ Quốc phòng – An ninh số 24 năm 2013 Bài viết đã khái quát một số lý do Việt Nam tham gia vào Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp

quốc và những hoạt động chuẩn bị tham gia của Việt Nam Bài viết “Vai trò của Liên Hợp Quốc trong thế giới ngày nay và những đóng góp của Việt Nam” của

Nguyên Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm trên tạp chí

Nghiên cứu quốc tế Số 70 năm 2007; Hay bài viết “Liên hợp quốc: chặng đường 57 năm hoạt động và mối liên hệ với Việt Nam”, của Nguyễn Lộc đăng trên Tạp chí

Cộng sản điện tử năm 2005 Đây là những nghiên cứu rất quan trọng, cung cấp những thông tin rất hữu ích về tình hình quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Liên hợp quốc, qua đó các tác giả đã chỉ ra tiềm năng phát triển to lớn của mối quan hệ này trong giai đoạn tiếp sau

Ngoài những công trình nghiên cứu và bài viết đã được công bố rộng rãi như trên còn có rất nhiều bài viết, bài báo cáo được đưa ra thảo luận trong nhiều hội thảo quốc tế về vấn đề này với những đóng góp to lớn Tháng 4/2014 vừa qua, một cuộc

hội thảo quốc tế với chủ đề “Hội nghị tập huấn và Hội thảo quốc tế về Hoạt động gìn giữ hòa bình” đã được tổ chức tại Hà Nội với sự tham gia của nhiều học giả và

các nhà nghiên cứu nổi tiếng trong và ngoài nước Tại Hội thảo, có một số bài trình bày về quan điểm của Việt Nam khi tham gia Lực lực lượng gìn giữ hòa bình như:

Bài phát biểu “Việt Nam và việc tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc” của ông Hoàng Chí Trung, Vụ trưởng Vụ Tổ chức quốc tế, Bộ ngoại giao; Bài “Việt Nam cam kết tham gia gìn giữ hòa bình – Một quan điểm quốc tế” của

GS Carlyle A Thayer, Đại học New South Wales thuộc Học viện Quốc phòng Australia Có bài phát biểu về kinh nghiệm của các nước tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình của Thiếu tướng Natalio C Ecarma II – Nguyên thứ trưởng Bộ quốc

phòng Philippines Bài trình bày về hiện trạng gìn giữ hòa bình hiện nay như bài

“Tình trạng Gìn giữ hòa bình năm 2014 từ góc nhìn toàn cầu – thực tế, cơ hội và thách thức” của TS Andreas Wittkowsky đến từ Trung tâm hoạt động Hòa bình

quốc tế, Berlin, Đức Đây là lần đầu tiên một hội thảo được tổ chức với quy mô quốc tế về Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại Việt Nam, đánh dấu một bước ngoặt mới trong quá trình nghiên cứu về Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc và quá trình tham gia của Việt Nam

Như vậy ta có thể thấy, tình hình nghiên cứu về Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại Việt Nam đang ngày càng phát triển Trên cơ sở kế thừa và phát triển những kết quả nghiên cứu trước, Luận văn xin được đưa ra một hướng tiếp cận riêng với mong muốn cung cấp những phân tích cụ thể hơn và đi sâu hơn về hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại từng địa điểm và khu vực xung đột, từ đó đưa ra một số kết luận mang quan điểm cá nhân về xu hướng phát triển của lực lượng này trong thời gian tới Đặc biệt, về những đóng góp của Việt Nam đối với Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, Luận văn sẽ cung cấp những phân tích, bình luận về quá trình chuẩn bị để gia nhập Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc của Việt Nam

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về Hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc sau Chiến tranh lạnh, vì vậy đối tượng chính mà đề tài hướng đến là Lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc bao gồm các hoạt động tại các khu vực

và các quốc gia trên thế giới, những thành tựu đạt được cũng như những hạn chế và triển vọng phát triển của lực lượng này trong thời gian tới Liên quan đến hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc hiện tại, không thể không đề cặp đến

sự tham gia của Việt Nam vào lực lượng này trong bối cảnh toàn cầu hóa của nước

ta ngày nay Do vậy, một trong những điểm nhấn của đề tài đó là phân tích quá trình chuẩn bị tham gia vào Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc

Luận văn nghiên cứu đối tượng trong bối cảnh giai đoạn sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc tức là từ năm 1991 cho tới nay, trên phạm vi một số quốc gia và khu vực có những hoạt động tiêu biểu của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc

Tuy nhiên, để phục vụ cho những kết luận của đề tài, việc đưa ra thông tin sơ lược

về lịch sử hình thành và phát triển, phân tích hoạt động của lực lượng trong thời gian Chiến tranh lạnh cũng được đưa ra, làm cơ sở cho những phân tích, so sánh, đánh giá của bài

4 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu

- Dự báo xu hướng phát triển của lực lương này trong thời gian tới

- Tìm hiểu quá trình tham gia Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc của Việt Nam

- Nêu ra một số vấn đề đặt ra trong bối cảnh quốc tế hiện nay để thấy được những thách thức cũng như triển vọng của Lực lượng gìn giữ hòa bình trong thời gian tới

- Làm rõ quá trình chuẩn bị tham gia vào Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc của Việt Nam

Với những mục tiêu và nhiệm vụ như trên, tác giả mong muốn sẽ tạo ra được một nghiên cứu có giá trị khoa học và có những đóng góp nhất định vào hệ thống nghiên cứu về Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở áp dụng khá nhiều phương pháp nghiên cứu quốc tế Cụ thể đó là:

Phương pháp nghiên cứu lịch sử: Ở bài viết, phương pháp này được sử dụng

xuyên suốt và mang tính chủ đạo Các sự kiện được sắp xếp theo trật từ thời gian từ quá trình hình thành, phát triển, các hoạt động trong Chiến tranh lạnh cho đến các hoạt động sau Chiến tranh lạnh tới hiện tại Bởi lịch sử là một phần rất quan trọng, chi phối hiện tại và tương lai, làm cơ sở để so sánh và phân tích những hoạt động trong hiện tại và dự đoán xu hướng phát triển trong tương lai

Phương pháp hệ thống – cấu trúc: Phạm vi nghiên cứu của đề tài là trên toàn

cầu, do vậy, bất cứ động thái nào của môi trường thế giới đều có những tác động nhất định tới những yếu tố xung quanh Điều đó đặc biệt rõ ràng trong bối cảnh ngày nay, khi cả thế giới nằm trong vòng xoáy của toàn cầu hóa Chính vì vậy, việc suy luận và đánh giá theo nguyên tắc hệ thống – cấu trúc đã đem lại hiệu quả đáng kể

Phương pháp nghiên cứu trường hợp: Trong bài viết có rất nhiều trường hợp

được phân tích nhằm minh họa, giải thích và làm rõ thêm cho đề tài Đó chính là việc phân tích các hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình tại từng quốc gia và khu vực xung đột trên thế giới

Bên cạnh đó, bài nghiên cứu cũng được xây dựng bằng các phương pháp phân tích, tổng hợp dựa trên các nguồn tài liệu, các bài nghiên cứu liên quan Ngoài

ra để đạt được mục đích nghiên cứu, đề tài còn vận dụng các phương pháp chuyên ngành như thống kê, đối chiếu và so sánh, phương pháp dự báo, các phương pháp liên ngành và đa ngành

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài Phần mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn được chia thành 3 chương:

Chương 1: Khái quát về Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc

Phần đầu của Chương 1 trình bày sơ lược về Liên hợp quốc và khái quát về bối cảnh ra đời của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc Phân tích một số hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong thời kỳ Chiến tranh

lạnh, từ đó rút ra những đặc điểm, thành tựu đạt được cũng như những hạn chế của lực lượng này trong thời kỳ Chiến tranh lạnh

Phần tiếp theo mô tả bối cảnh quốc tế sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc và những thay đổi về nội dung hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong bối cảnh quốc tế mới này

Chương 2: Một số trường hợp can thiệp của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trên thế giới sau Chiến tranh lạnh

Đi sâu phân tích một số hoạt động gìn giữ hòa bình cụ thể của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc sau Chiến tranh lạnh với ba khu vực cụ thể là Châu Phi

- Châu Mỹ La tinh, Châu Âu – Trung Đông và Châu Á – Thái Bình Dương Các trường hợp được phân tích tiêu biểu cho các loại hình gìn giữ hòa bình khác nhau như: gìn giữ hòa bình truyền thống, gìn giữ hòa bình mở rộng, cưỡng chế hòa bình

Trên cơ sở phân tích các hoạt động tiêu biểu, đánh giá thành tựu của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc sau Chiến tranh lạnh, qua đó, làm nổi bật vai trò của Lực lượng trong giai đoạn này Đồng thời, nêu ra những tồn tại trong các hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc từ sau Chiến tranh lạnh

Chương 3: Xu hướng hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong thời gian tới và sự tham gia của Việt Nam

Trình bày một số vấn đề đặt ra đối với hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc hiện nay Những vấn đề này sẽ là những thách thức lớn đối với lực lượng gìn giữ hòa bình hiện tại và là những nhân tố chủ yếu quyết định xu hướng phát triển của lực lượng trong tương lai Từ đó, nêu ra một số xu hướng và triển vọng phát triển của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong những năm tiếp theo

Đặc biệt, Chương 3 đã giành một phần để trình bày quá trình chuẩn bị tham gia vào Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc của Việt Nam Quá trình này được tiến hành từ nhiều năm trước đây với những công tác chuẩn bị về cơ sở thực tiễn và lý luận, cơ sở pháp lý, nguồn tài chính cũng như nguồn nhân lực Việc tham gia vào Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc của Việt Nam thể hiện chính sách nhất quán của nước ta ủng hộ và sẵn sàng góp phần bảo vệ hòa bình khu vực

và thế giới với tư cách là một thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ LỰC LƯỢNG GÌN GIỮ HÒA BÌNH LIÊN HỢP QUỐC 1.1 Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong thời kỳ Chiến tranh lạnh

1.1.1 Sự ra đời của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc

Vào những năm 40 của thế kỷ trước, trong bối cảnh cuộc chiến tranh thế giới thứ hai sắp kết thúc, các nước đồng minh và nhân dân thế giới tha thiết mong muốn xây dựng và gìn giữ hoà bình, ngăn chặn chiến tranh Trước sự yếu kém của Hội quốc liên và nguy cơ xảy ra chiến tranh thế giới thứ ba, cũng là để bảo đảm một thế cân bằng mới trong quan hệ quốc tế sau chiến tranh, ba cường quốc chính của phe Đồng minh là Anh, Mỹ và Liên Xô đã tiến hành hai hội nghị Thượng đỉnh quan trọng (Tehran tháng 11/1943 và Yalta tháng 02/1945) Nội dung trao đổi chính giữa Churchill, Stalin và Roosevelt bao gồm số phận Châu Âu và tương lai của của Hội quốc liên Việc Liên Xô tán thành thiết lập tổ chức Liên hợp quốc (LHQ) tại Hội nghị Yalta đã mở ra khả năng hợp tác giữa các nước đồng minh trong việc xây dựng một trật tự thế giới mới sau chiến tranh Đến Hội nghị Potsdam từ 17/7 đến 2/8/1945, ba cường quốc nhất trí thoả thuận thành lập cơ chế để giải quyết các vấn

đề sau chiến tranh (bồi thường chiến tranh của Đức, xác định lại biên giới các quốc gia vv ) Hội đồng Ngoại trưởng 5 nước gồm Nga, Mỹ, Anh, Pháp và Trung Quốc được thành lập và trên cơ sở thoả thuận tại Hội nghị Yalta, đại biểu của 50 quốc gia

đã tham dự Hội nghị San Francisco (Mỹ) tháng 4/1945, tiến hành dự thảo Hiến chương LHQ Ngày 24/10/1945, sau khi được phê chuẩn, Hiến chương LHQ bắt đầu có hiệu lực, đánh dấu sự ra đời chính thức của LHQ Việc ra đời của tổ chức LHQ là một sự kiện to lớn trong đời sống chính trị quốc tế, đánh dấu một mốc quan trọng trong cuộc đấu tranh của các lực lượng yêu chuộng hòa bình chống chiến tranh, vì sự phát triển của nhân loại

Hiện nay, LHQ là tổ chức quốc tế lớn nhất thế giới với gần 200 thành viên và

là tổ chức trung tâm trong các hoạt động hợp tác của các quốc gia trên toàn thế giới Điều này làm cho LHQ có vai trò rất lớn trong việc duy trì hòa bình an ninh thế giới Vai trò của LHQ trong việc duy trì hòa bình an ninh thế giới được thể hiện rất

rõ qua Hiến chương, các hoạt động của Hội đồng Bảo an (HĐBA) và Tổng thư ký

LHQ Hiến chương LHQ xác định duy trì hòa bình và an ninh thế giới là mục đích hàng đầu của LHQ Do vậy, tổ chức này trở thành một tổ chức quốc tế có vai trò quan trọng nhằm thực hiện những ước vọng cao cả về một nền hòa bình, an ninh và hữu nghị hợp tác giữa các quốc gia dân tộc trên hành tinh

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, tình hình thế giới đã có những chuyển biến to lớn, tác động mạnh mẽ tới tất cả các quan hệ quốc tế và trật tự thế giới vừa mới được thiết lập Từ chỗ là đồng minh, hợp tác với nhau để cùng đối phó

và đánh bại chủ nghĩa phát xít, sau chiến tranh, hai cường quốc Liên Xô và Mỹ đã nhanh chóng chuyển sang đối đầu Hệ quả là, trên thế giới đã dần hình thành hai phe đối lập – phe Xã hội chủ nghĩa và phe Đế quốc chủ nghĩa – mỗi phe đều tập hợp chung quanh một cực siêu cường của mình Sự đối đầu đó bắt nguồn từ rất nhiều nguyên nhân (sự khác biệt về hệ tư tưởng, sự khác nhau về bản chất chế độ, tham vọng của mỗi cường quốc, những mục tiêu và lợi ích căn bản mà mỗi phe theo đuổi…) nhưng nó đã đưa đến sự ra đời của Chiến tranh lạnh giữa hai phe, hay cụ thể hơn là giữa Liên Xô và Mỹ

Mặt khác, mặc dù cuộc đại chiến thế giới đã kết thúc nhưng ở trên từng khu vực vẫn thường xuyên xảy ra những cuộc chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang

So với các cuộc chiến tranh thế giới, chiến tranh cục bộ hay các cuộc xung đột khu vực đặc trưng bởi số lượng các nước tham gia nhỏ hơn, quy mô không gian hoạt động quân sự nhỏ, thường là có mục tiêu hạn chế về chính trị và quân sự, sử dụng các lực lượng và phương tiện chiến tranh truyền thống Tuy nhiên, hậu quả của các cuộc xung đột này để lại là không nhỏ, do vậy chúng trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với hòa bình và an ninh quốc tế

Trước tình hình đó, LHQ đã có một sáng kiến đó là, đồng thời với việc kêu gọi ngừng bắn, thành lập các phái đoàn quan sát viên quân sự để giám sát lệnh ngừng bắn tại khu vực xung đột Phái đoàn quan sát viên quân sự đầu tiên được thành lập là Cơ quan giám sát đình chiến của LHQ tại Palextin (UNTSO), ra đời từ năm 1948

Trong bối cảnh của cuộc chiến tranh Trung Đông lần thứ nhất (1948 – 1949), ngày 28/5/1948, Ixrael bị quân Ả-Rập bao vây bốn bề, Thủ tướng Israel đánh điện

khẩn cấp đến LHQ, yêu cầu thu xếp ngừng bắn Ngày 29/5/1948, HĐBA thông qua Nghị quyết số 50 (1948), kêu gọi hai bên chấm dứt chiến tranh và quyết định lập giới tuyến ngừng bắn do các nhà hoà giải LHQ giám sát Khi hai bên Ả-Rập – Israel đạt được Hiệp định ngừng bắn, Công tước Thuỵ Điển Bernadotte – một nhà hoà giải LHQ đang làm nhiệm vụ tại khu vực xảy ra chiến sự, tiếp tục yêu cầu LHQ khẩn cấp gửi một nhóm quan sát viên quân sự tới Trung Đông để giúp ông thúc đẩy thực hiện ngừng bắn Đáp lại yêu cầu trên, Tổng Thư ký LHQ Trygve Lie đã đề nghị các quốc gia đề xuất những nước có thể đóng góp quan sát viên quân sự Tháng 6/1948, Phái đoàn quan sát viên quân sự đầu tiên còn gọi là Cơ quan giám sát đình chiến của LHQ tại Palextin (viết tắt là UNTSO) đã được cử tới Trung Đông, đánh dấu sự

ra đời Hoạt động gìn giữ hòa bình đầu tiên của Lực lượng gìn giữ hoà bình LHQ UNTSO ra đời và hoạt động mang tính trung lập, không có sự tham gia của quân đội các nước liên quan trực tiếp đến cuộc xung đột, nhất là hai nước lớn Liên Xô và

Mỹ Lực lượng UNTSO hoạt động trên lãnh thổ các nước Ai Cập, Israel, Gióc-đan, Li-băng, Syria từ tháng 6/1948 cho tới ngày nay

Như vậy, trước nguy cơ đối đầu Đông – Tây có thể lan sang Trung Đông, trước yêu cầu thực tế phải ngăn chặn cuộc chiến tranh Ả-Rập – Israel, LHQ đã đưa

ra sáng kiến thành lập Lực lượng gìn giữ hoà bình (LLGGHB) Đây là lực lượng do nhiều quốc gia đóng góp, thực hiện các hoạt động cần thiết nhằm gìn giữ nền hòa bình và an ninh thế giới LLGGHB của LHQ hoạt động dựa trên cơ sở Hiến chương LHQ, các điều luật quốc tế như Luật Nhân đạo quốc tế, Luật Nhân quyền quốc tế, Luật Xung đột vũ trang, các Nghị quyết của HĐBA LHQ và một số văn bản pháp lý liên quan khác Sau Chiến tranh lạnh, đã có sự phát triển về nhiệm vụ cũng như về

bộ máy tổ chức của LLGGHB LHQ nhằm đáp ứng tình hình mới Đầu năm 1994, LHQ thành lập Vụ các chiến dịch gìn giữ hòa bình (viết tắt là DPKO) DPKO là cơ quan chuyên trách cao nhất chịu trách nhiệm điều hành các HDDGGHB LHQ Mặc

dù khả năng về nhân sự, kỹ thuật, hậu cần và tài chính của DPKO chưa đáp ứng được yêu cầu của các hoạt động trải dài toàn cầu, nhưng việc thành lập DPKO đã đánh dấu một bước phát triển quan trọng của LLGGHB LHQ, từ đây lực lượng này

đã có một cơ quan chuyên trách riêng để tham mưu và trực tiếp quản lý các chiến dịch gìn giữ hòa bình do LHQ tổ chức

Hình thức và quy mô của LLGGHB thay đổi theo thời gian nhằm thích ứng với những yêu cầu khác nhau của các cuộc khủng hoảng và xung đột Các loại hình hoạt động gìn giữ hòa bình được Tổng Thư ký LHQ đề xuất và được HĐBA thông qua bằng một nghị quyết quyết định thành lập một hoặc nhiều Hoạt động gìn giữ

hòa bình (HĐGGHB) “HĐGGHB là sự phối hợp đa dạng các hoạt động từ lĩnh vực dân sự đến lĩnh vực quân sự của các nước, các tổ chức quốc tế, khu vực trên phạm vi toàn thế giới dưới sự chỉ huy của LHQ nhằm kiến tạo hoà bình ở những nơi xung đột, giải quyết tranh chấp, bất đồng giữa các bên xung đột thông qua biện

nhiệm vụ cụ thể như: Giám sát ngừng bắn, tuần tra trong các vùng đệm; cách ly các lực lượng; giải giáp và tái hòa nhập các lực lượng xung đột vào cộng đồng; trợ giúp, can thiệp nhân đạo; duy trì luật pháp và trật tự thông qua hoạt động của cảnh sát dân sự; rà phá và huấn luyện rà phá mìn; giám sát thực hiện quyền con người; thiết lập

cơ quan hành chính lâm thời, chuyển tiếp; trợ giúp, giám sát bầu cử Tính tới nay, LHQ đã thành lập 69 HĐGGHB, với sự tham gia của 122 quốc gia và đóng góp của trên 700.000 binh sĩ, cảnh sát và nhân viên dân sự Hiện tại, LHQ đang duy trì 16 Phái bộ, với 116.517 người, trong đó có 77.702 người thuộc quân đội, 12.553 cảnh sát, 1.844 quan sát viên quân sự, 5.107 nhân viên dân sự quốc tế, 2.088 tình nguyện viên và trên 10.000 nhân viên địa phương2 Riêng đối với ASEAN, hiện đã có hầu hết các quốc gia thành viên tham gia, trong đó 7 quốc gia đã là thành viên chính thức và ba quốc gia là Việt Nam, Lào và Myanmar đang trong quá trình gia nhập chính thức

Cho tới nay, mặc dù có rất nhiều hình thức gìn giữ hòa bình an ninh thế giới nhưng hoạt động của các LLGGHB LHQ tiếp tục đóng một vai trò quan trọng và có tầm ảnh hưởng lớn đối với nền hòa bình và an ninh chung của toàn nhân loại

1 Định nghĩa HĐGGHB của HĐBA LHQ http://www.un.org/en/peacekeeping/about/dpko/

1.1.2 Các hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong Chiến tranh lạnh

Chỉ một thời gian ngắn sau khi ra đời, LLGGHB đã chứng tỏ vai trò quan trọng - là công cụ của LHQ trong nhiệm vụ duy trì hoà bình, an ninh quốc tế LLGGHB LHQ có mặt ở hầu khắp các khu vực Khi xung đột nổ ra ở bất cứ đâu, dù

ở châu Phi hay Trung Mỹ, dù ở Đông Nam Á, Châu Âu hay ở không gian hậu Xô Viết, cộng đồng quốc tế và các bên xung đột thường tìm tới lực lượng này như một giải pháp hữu hiệu tối ưu

Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, LHQ đã thực hiện được tất cả 14 HĐGGHB

kể từ sau hoạt động đầu tiên đánh dấu sự hình thành LLGGHB năm 1948 - Cơ quan giám sát đình chiến của LHQ tại Palextin (UNTSO) Hầu hết các hoạt động đều diễn ra tại khu vực Trung Đông, Bắc Phi và Châu Á, được triển khai trên cơ sở Hiệp định hòa bình giữa các bên xung đột và đều đạt được những kết quả tích cực, đặt nền móng vững chắc cho các hoạt động sau này3

Hoạt động đầu tiên được triển khai kể từ sau năm 1948 đó là Lực lượng khẩn cấp lần I của LHQ (UNEF I) từ tháng 10/1956 đến tháng 06/1967 tại khu vực biên giới giữa Ai Cập và Israel trong cuộc chiến tranh Trung Đông lần 2 Tháng 7/1956,

Ai Cập đưa kế hoạch quốc hữu hóa Kênh đào Xuy-ê bất chấp sự phản đối của Anh

và Pháp – là hai nhà thầu lớn nhất của công trình này Ngày 29/10/1956, Israel tiến hành tấn công Ai Cập và chiến bán đảo Sinai, Dải Gaza Vài ngày sau đó quân đội Anh và Pháp cũng đến khu vực Kênh đào Xuy-ê HĐBA đã tiến hành thảo luận về vấn đề này ngày 31/10/1956 nhưng không đạt kết quả gì do có sự phủ quyết của Anh và Pháp Một cuộc họp bàn khẩn cấp đã được triệu tập tại LHQ kêu gọi các bên ngừng bắn và rút quân tại khu vực tranh chấp HĐBA cũng thành lập Lực lượng khẩn cấp LHQ lần thứ nhất (UNEF I) nhằm giám sát và đảm bảo việc ngừng bắn giữa các bên Sau khi lực lượng của LHQ được triển khai, Anh và Pháp đã cho rút quân khỏi khu vực kênh đào Xuy-ê ngày 22/12/1956 Israel cũng hoàn tất việc rút quân ngày 8/3/1957

3 Tham khảo Phụ lục – Bảng 1.1

Có thể nói, UNEF là một hoạt động thể hiện sự đổi mới đáng kể của LHQ, bởi đây không chỉ là hoạt động thực thi hòa bình theo quy định của Điều 42 Hiến chương LHQ mà đây là HĐGGHB được thực hiện dưới sự ủng hộ và hợp tác của các bên tham chiến Lực lượng này chỉ dùng vũ khí trong trường hợp tự vệ với sự kiềm chế tối đa Không chỉ thực hiện giám sát ngừng bắn của ba bên, UNEF còn làm nhiệm vụ duy trì vùng đệm giữa Ai Cập và Israel sau khi việc ngừng bắn được hoàn thành Trong sự kiện này, UNEF đóng quân toàn bộ trên lãnh thổ của Ai Cập với sự đồng ý của chính phủ nước này, tuần tra đường ranh giới đình chiến và biên giới quốc tế phía Nam dải Gaza cũng như duy trì bình thường hóa quan hệ tại khu vực bất ổn lâu dài này Kênh đào Xuy-ê được thông trở lại sau nhiều ngày bị phong tỏa bởi cuộc xung đột INEF I được thu hồi tháng 6/1967 do Chính phủ Ai Cập thông báo yêu cầu Tổng thư ký LHQ dừng các hoạt động của lực lượng trên lãnh thổ Ai Cập và trên dải Gaza

Không lâu sau, Lực lượng khẩn cấp lần II của LHQ (INEF II) được thành lập tại Trung Đông bởi giao tranh một lần nữa lại nổ ra ở nơi này Ngày 6/10/1973 Ai Cập và Syria cùng một lúc tấn công Israel tại Kênh đào Xuy-ê và Cao nguyên Gô-lan Ngày 22/10/1973, HĐBA đã ra Nghị quyết 338 kêu gọi các bên ngừng bắn và thực hiện đầy đủ Nghị quyết 242 đã được HĐBA thông qua vào tháng 11/1967 trong cuộc xung đột trước đó Cả hai Nghị quyết 242 (11/1967) và 338 (10/1973) của HĐBA LHQ đều quy định Israel cần phải rút quân ra khỏi các lãnh thổ bị chiếm, chấm dứt tình trạng chiến tranh ở Trung Đông, bảo đảm sự bất khả xâm phạm về lãnh thổ của tất cả các quốc gia trong khu vực và giải quyết vấn đề người

tỵ nạn

Đồng thời với việc ngừng bắn, LHQ cũng đề nghị các bên tiến hành đàm phán, dưới sự bảo trợ phù hợp, thiết lập hòa bình lâu dài và trở lại vị trí như quy định của Nghị quyết 340 ngày 25/10/1973 HĐBA cũng quyết định thành lập lực lượng khẩn cấp mới được gọi là Lực lượng khẩn cấp lần II của LHQ (UNEF II) với hơn 7000 quân nhân trong giai đoạn 6 tháng đầu, đóng quân tại khu vực biên giới giữa Ai Cập và Israel Lực lượng gìn giữ hòa bình lần này đã góp phần quan trọng vào việc kết thúc xung đột

Vào tháng 12/1973, Hội nghị bàn về hòa bình tại Trung Đông đã được tổ chức tại Giơ-ne-vơ dưới sự chủ trì của LHQ, Mỹ và Liên Xô với sự tham gia của Ai Cập, Israel và Gióc-đan Trước khi kết thúc, Hội nghị quyết định sẽ tiếp tục thảo luận việc không tham gia của lực lượng vũ trang giữa Ai Cập và Israel Thỏa thuận được ký vào tháng 1/1973 tại cuộc họp nhóm quân sự theo yêu cầu của UNEF II, quy định quân đội Israel rút khỏi khu vực lãnh thổ bị chiếm đóng trên bán đảo Sinai, việc thiết lập khu vực đệm, khu vực hạn chế vũ khí và vũ trang ở cả hai bên được thực hiện bởi UNEF II Sự rút quân được hoàn thành vào tháng 3/1974 với sự trợ giúp của UNEF II

Ai Cập và Israel ký hiệp định rút quân lần 2 vào tháng 9/1975 Hoạt động rút quân được hoàn thành năm 1976, từ đó khu vực đệm rộng hơn đã được mở ra dưới

sự giám sát của UNEF II Ban đầu, nhiệm vụ của UNEF II được phê duyệt hoạt động trong sáu tháng, từ tháng 10/1973 đến ngày 24/4/1974, tuy nhiên sau đó đã được gia hạn tám lần Sau mỗi lần đến hạn, Tổng Thư ký đệ trình một báo cáo lên HĐBA về hoạt động của lực lượng trong khoảng thời gian vừa qua Trong mỗi báo cáo, Tổng thư ký bày tỏ quan điểm rằng sự tiếp tục hiện diện của UNEF II trong khu vực là điều cần thiết và ông đề nghị kéo dài thêm hoạt động của lực lượng này cho tới khi nào sự ổn định trong khu vực được cho là bền vững và không cần đến sự giám sát của bất cứ bên thứ ba nào Trong mỗi trường hợp, Hội đồng ghi nhận báo cáo của Tổng thư ký và quyết định mở rộng nhiệm vụ của lực lượng sao cho phù hợp với tình hình thực tiễn tại khu vực Đến tháng 10/1978, nhiệm vụ của UNEF II được mở rộng lần cuối cùng trong chín tháng và kết thúc hoạt động vào ngày 24/7/1979 theo Nghị quyết 438 của HĐBA LHQ

Cũng vẫn trong khu vực Trung Đông, một Nhóm Quan sát viên LHQ được thành lập tại Li-băng từ tháng 6 đến tháng 12 năm 1958 nhằm giám sát việc chấm dứt sự xâm nhập bất hợp pháp về lực lượng quân, vũ khí và trang thiết bị khác qua biên giới Li-băng Trong bối cảnh cuộc nổi dậy vũ trang nổ ra ở Li-băng vào tháng 5/1958, khi Tổng thống Camille Chamoun cho biết ý định của mình về việc sửa đổi Hiến pháp mà qua đó sẽ cho phép ông tái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai Các rối loạn, bắt

đầu tại thành phố chủ yếu là người Hồi giáo - Tripoli, nhanh chóng lan rộng đến Beirut và các khu vực phía Bắc và phía Đông Bắc gần biên giới Syria

Ngày 22/5, Chính phủ Li-băng yêu cầu HĐBA xem xét đơn khiếu nại của mình liên quan đến việc cáo buộc Cộng hòa Ả-Rập có những hành động can thiệp vào công việc nội bộ của Li-băng Li-băng cho rằng Cộng hòa Ả-Rập đã khuyến khích hỗ trợ cũng như cung cấp một lượng lớn vũ khí cho các phần tử lật đổ ở đất nước này

Ngày 27/5, HĐBA quyết định đưa đơn khiếu nại của Li-băng lên bàn thảo luận Tuy nhiên, theo yêu cầu của I-rắc, HĐBA đồng ý hoãn cuộc tranh luận để cho phép Liên đoàn các quốc gia Ả Rập cố gắng tìm một biện pháp giải quyết ổn thỏa Sau khi Liên đoàn đã gặp nhau sáu ngày mà không đạt được bất cứ thỏa thuận nào, Hội đồng đã quyết định thông qua Nghị quyết 128 ngày 11/6/1958, thành lập Nhóm quan sát của LHQ tại Li-băng (UNOGIL)

Hoạt động lần này không có lực lượng cảnh sát như các lực lượng khẩn cấp khác của LHQ triển khai tại Sinai và dải Gaza, tuy nhiên số lượng các quan sát viên

đã được tăng lên nhanh chóng chỉ sau một thời gian ngắn hoạt động Vai trò của UNOGIL được giới hạn là sự quan sát, không phải là hòa giải, phân xử hoặc ngăn cấm xâm nhập bất hợp pháp Lực lượng sẽ thực hiện các nhiệm vụ của mình bằng những hình thức như: tiến hành tuần tra thường xuyên tất cả các đường ra vào từ sáng đến tối, chủ yếu ở các vùng biên giới và các khu vực tiếp giáp với khu tổ chức của các lực lượng đối lập; thành lập hệ thống trạm quan trắc thường xuyên được điều hành bởi các quan sát viên quân sự; xây dựng các chốt cũng như các trạm quan trắc để điều tra các trường hợp bị cáo buộc buôn lậu; do thám trên không Sau khi cuộc xung đột đã được giải quyết UNOGIL được lệnh thu hồi và việc thu hồi được hoàn thành vào 9/12/1958

Một HĐGGHB nữa được thành lập tại Trung Đông với nhiệm vụ giám sát đình chiến trong nội bộ một quốc gia đó là Nhóm Quan sát viên Liên hợp quốc tại Yemen Tháng 9/1962, một cuộc bạo loạn lật đổ Vương quyền tôn giáo đương nhiệm xảy ra tại Yemen gây ra nguy cơ của một cuộc xung đột rộng lớn với quy mô quốc tế và có sự tham gia của Liên đoàn Ả Rập Một tuần sau cuộc nổi dậy, quân

đội lật đổ tuyên bố thành lập Cộng hòa Ả Rập Yemen Chính phủ mới được công nhận bởi Cộng hòa Ả Rập và Liên Xô ngay vào ngày hôm sau Sau khi bị lật đổ, Tổng thống Imam Al- Badr cùng các thành viên khác của gia đình Hoàng gia đã thoát khỏi thủ đô Sana'a nhập vào khu vực các bộ lạc ở phía Bắc của đất nước Với

sự hỗ trợ tài chính và các tài liệu từ các nguồn bên ngoài, đội Bảo hoàng đã tiến hành những chiến dịch du kích ác liệt chống lại các lực lượng Cộng hòa Chính phủ cách mạng cáo buộc Ả-rập Xê-út chứa chấp và khuyến khích Bảo hoàng Yemen, đe dọa sẽ tiến hành chiến tranh vào lãnh thổ nước này

Trong khi đó, Tổng thống Imam phủ nhận các cáo buộc và mặt khác, tuyên

bố rằng cuộc nổi loạn quân đội đã nhận được sự hỗ trợ và bồi dưỡng của Ai Cập Vào đầu tháng 10/1962, một số lượng lớn lực lượng Cộng hòa Ả Rập đã được cử tới Yemen theo yêu cầu của Chính phủ để hỗ trợ lực lượng Cộng hòa trong cuộc chiến chống lại Bảo hoàng Ngày 27 /11, Phái đoàn Thường trực của Yemen tại LHQ, trong đó vẫn còn nhân viên của chế độ Bảo hoàng, đã đệ trình một lá thư cho Tổng thư ký LHQ kêu gọi thiết lập một cuộc điều tra để xác định có hay không cuộc nổi loạn đã được hậu thuẫn từ Cairo Trước tình hình đó, Tổng thư ký U Thant đã thực hiện một sáng kiến hòa bình đó là thành lập tại Yemen một nhóm Quan sát của LHQ (UNYOM) kèm theo Nghị quyết 179 ngày 11/6/1963 Theo những điều khoản

đề ra, Ả-rập Xê-út sẽ chấm dứt tất cả các hỗ trợ cho lực lượng Bảo hoàng của Yemen, ngừng tiến hành cuộc đấu tranh ở Yemen, đồng thời Ai Cập sẽ tiến hành rút quân đội từ Yemen cũng như đình chỉ viện trợ cho quốc gia này Một khu phi quân

sự sẽ được thành lập với vùng đệm dài 20 km giữa mỗi bên tại biên giới Ả-rập

Xê-út – Yemen Đội quan sát viên sẽ được đóng quân ở đó để kiểm tra việc chấp hành các điều khoản đã đề ra Nhiệm vụ của UNYOM kết thúc vào ngày 04/9/1964

Lực lượng cuối cùng được thành lập tại khu vực Trung Đông trong thời kỳ chiến tranh lạnh đó là Nhóm quan sát viên quân đội Liên hợp quốc tại I-ran và I-rắc (UNIIMOG) Trong bối cảnh của cuộc tranh chấp biên giới và lãnh thổ tại dòng sông Shatt Al-Arab giữa I-ran và I-rắc, kéo dài từ tháng 9/1980 đến tháng 8/1988 Năm 1988, sau gần tám năm chiến tranh và sau một thời gian thương lượng giữa Tổng thư ký và hai Bộ trưởng Ngoại giao, nước Cộng hòa Hồi giáo I-ran và Cộng

hòa I-rắc đã đồng ý một đề nghị của Tổng thư ký, đó là tiến hành ngừng bắn và bắt đầu đàm phán trực tiếp giữa hai Bộ trưởng Ngoại giao dưới sự bảo trợ của Tổng thư

ký Nhóm quan sát viên quân sự LHQ tại I-ran và I-rắc (UNIIMOG) được thành lập thông qua Nghị quyết 619 (08/1988) để giám sát việc chấm dứt chiến sự và rút toàn

bộ lực lượng vũ trang giữa hai bên để việc công nhận ranh giới quốc tế được tiến hành một cách kịp thời và có hiệu quả Lực lượng được triển khai trong khu vực vài ngày trước khi thỏa thuận ngừng bắn được bắt đầu chính thức vào ngày 20/8/1988

Nhiệm vụ của UNIIMOG là giám sát việc tuân thủ lệnh ngừng bắn; điều tra các hành vi bị cáo buộc vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và khôi phục lại tình hình nếu vi phạm xảy ra; ngăn chặn thông qua thương lượng bất kỳ những phát sinh thay đổi nào so với thỏa thuận trong khi chờ thu hồi tất cả các lực lượng và đàm phán về một giải pháp toàn diện liên quan đến việc công nhận ranh giới quốc tế; giám sát, kiểm tra và xác nhận việc rút tất cả lực lượng của hai bên Bên cạnh đó, lực lượng cũng thực hiện các hoạt động giúp giảm căng thẳng và xây dựng lòng tin giữa hai bên, chẳng hạn như: thành lập các khu vực tách biệt của các lực lượng ở hai bên biên giới quốc tế; hạn chế về số lượng và năng lực vũ khí được triển khai trong khu vực gần biên giới quốc tế; tiến hành tuần tra và giám sát nghiêm ngặt bởi nhân viên hải quân LHQ tại khu vực nhạy cảm nhất xung quanh khu vực dòng Shatt al-Arab Vào cuối tháng 9/1990, việc thu hồi tất cả các lực lượng của cả hai bên giữa ranh giới quốc tế đã gần như hoàn toàn Sau khi thông qua Nghị quyết 671 (1990) ngày 27/9/1990 về việc phân chia ranh giới quốc tế, UNIIMOG tập trung vào các nhiệm

vụ liên quan đến việc xác minh, xác nhận và giám sát các giai đoạn còn lại của việc thu hồi UNIIMOG hoàn thành nhiệm vụ và được thu hồi ngày 28/2/1991

Tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, HĐGGHB tiêu biểu nhất trong thời gian Chiến tranh lạnh đó là Lực lượng An ninh của LHQ tại Tây Irian (Tân Ghine) trước tranh chấp xảy ra giữa Hà Lan và Indonesia trên hòn đảo Tây New Guinea

Lãnh thổ của Tây New Guinea (West Irian) đã thuộc sở hữu của Hà Lan kể

từ năm 1828, kết quả của quá trình thiết lập chế độ thuộc địa quốc hữu hóa tại Indonesia Tới tháng 12/1949, khi đối mặt với sức ép quốc tế, Hà Lan chính thức công nhận nền độc lập của Indonesia, ngoài trừ Tây New Guinea – đã được công

nhận là lãnh thổ Hà Lan Năm 1954, Indonesia tuyên bố chủ quyền lãnh thổ đối với Tây New Guinea, kêu gọi ủng hộ việc giải phóng vùng đất này khỏi ách thống trị của thực dân Hà Lan và đưa vấn đề này ra LHQ Hà Lan cho rằng họ hoàn toàn có quyền quyết định tương lai của mảnh đất này đồng nghĩa với việc tuyên bố chủ quyền tại đây Tương lai của vùng lãnh thổ này đã được thảo luận tại phiên họp thường kỳ của Đại hội đồng 1954-1957 và tại kỳ họp năm 1961 nhưng đã không có nghị quyết nào được thông qua

Tháng 12/1961, khi đối đầu giữa Chính phủ Indonesia và Hà Lan ngày một gia tăng, Tổng thư ký U Thant4 đã tiến hành giải quyết tranh chấp thông qua việc trao đổi và tư vấn với các Đại diện thường trực tại LHQ đến từ Indonesia và Hà Lan Ông cho rằng cần thiết để mở các cuộc đàm phán chính thức diễn ra giữa các bên trong sự hiện diện của bên thứ ba Các bên đồng ý và các cuộc đàm phán đã được bắt đầu vào đầu năm 1962 Tuy nhiên, quá trình đàm phán dường như đi vào

bế tắc khi Indonesia cho hạ cánh lính dù ở Tây New Guinea Hà Lan tố cáo rằng cuộc đổ bộ của Indonesia là một hành động gây hấn Tổng thư ký U Thant kêu gọi kiềm chế của cả hai bên nhưng từ chối yêu cầu của Hà Lan về việc gửi các quan sát viên LHQ đến khu vực này Tổng thư ký đã lưu ý rằng việc triển khai nhóm quan sát viên chỉ có thể được xem xét nếu cả hai Chính phủ yêu cầu thực hiện Sau hàng loạt những cuộc thảo luận, một Thỏa thuận đã được ký kết tại New York giữa Indonesia và Hà Lan vào ngày 15/8/1962 Theo đó, chính quyền của Tây New Guinea được chuyển nhượng cho một Cơ quan tạm thời của LHQ (UNTEA), được lãnh đạo bởi một quản trị viên của LHQ Những vị trí khác đến từ cả hai bên sẽ được bổ nhiệm bởi Tổng thư ký Hoạt động của UNTEA chính thức có hiệu lực từ ngày 01/10/1962 bao gồm việc quản lý lãnh thổ, duy trì luật pháp và trật tự, bảo vệ quyền lợi của người dân và đảm bảo không bị gián đoạn mọi hoạt động cho đến ngày 01/5/1963 khi chính quyền của lãnh thổ đã được chuyển giao cho Indonesia Thỏa thuận cũng quy định Tổng Thư ký sẽ điều động Lực lượng an ninh LHQ (UNSF) để hỗ trợ UNTEA bao gồm lực lượng quân đội, các quản trị viên khác từ LHQ nếu xét thấy cần thiết Các nhân viên UNSF sẽ quan sát việc thực hiện thỏa

4 Vừa được bổ nhiệm Quyền Tổng thư ký sau cái chết của Tổng thư ký Dag Hammarskjöld

thuận ngừng bắn thông qua UNTEA Để mở đường cho các hoạt động ở Tây New Guinea của UNTEA và UNSF, một lệnh ngừng bắn giữa các lực lượng của Indonesia và Hà Lan đã được thực thi Nhiệm vụ chính của UNSF bao gồm: quan sát thỏa thuận ngừng bắn; khôi phục lại tình hình trong trường hợp thỏa thuận ngừng bắn bị vi phạm, bảo đảm các hoạt động của UNTEA được thực hiện một cách đầy đủ và hiệu quả Bên cạnh giám sát thỏa thuận ngừng bắn, các quan sát viên LHQ đã giúp tiếp tế thực phẩm và thuốc men cho quân đội Indonesia Các nỗ lực đã thành công nhờ vào sự hợp tác đầy đủ của chính quyền Indonesia và Hà Lan Hoạt động của UNTEA và UNSF được hoàn thành vào tháng 4/1963

Một trong những hoạt động của LLGGHB LHQ bị chi phối bởi hai khối Đông - Tây đó là hoạt động tại Áp-ga-ni-xtan những năm cuối của Chiến tranh lạnh, được biết đến với tên gọi Phái đoàn trung gian hòa giải của Liên hợp quốc tại Apganixtan và Pakixtan (UNGOMAP) UNGOMAP được thành lập ngày 15/5/1988 để hỗ trợ đảm bảo việc thực hiện các Hiệp định về giải quyết tình hình liên quan đến Áp-ga-ni-xtan, theo đó, tiến hành các cuộc điều tra và báo cáo hành vi

vi phạm điều khoản bất kỳ của các Hiệp định đó, tiêu biểu là Hiệp định Giơ-ne-vơ Nhiệm vụ của UNGOMAP bao gồm giám sát việc không can thiệp giữa các bên vào các vấn đề của nhau; giám sát sự rút lui của quân đội Liên Xô khỏi Áp-ga-ni-xtan;

và theo dõi sự trở lại tự nguyện của những người tị nạn UNGOMAP đã ngừng hoạt động ngày 15/3/1990 sau khi hoàn tất nhiệm vụ của mình

Châu Phi là châu lục mà các HĐGGHB được tổ chức nhiều và thường xuyên nhất Ở đây luôn chứa đựng những xung đột về lãnh thổ, sắc tộc từ quá khứ đến hiện tại Có rất nhiều HĐGGHB LHQ được triển khai ở đây từ thời kỳ chiến tranh lạnh, kéo dài tới sau Chiến tranh lạnh và thậm chí, tới ngày nay Chỉ có hai trên tổng

số 18 chiến dịch đã kết thúc trước khi Chiến tranh lạnh kết thúc

Thứ nhất: Đó là LLGGHB LHQ tại Công-gô (ONUC) ONUC được thành

lập theo Nghị quyết 143 (1960) của HĐBA ngày 14/7/1960 Nhiệm vụ ban đầu của ONUC là đảm bảo sự rút lui của lực lượng Bỉ từ Cộng hòa Công-gô, giúp Chính phủ trong việc duy trì luật pháp và trật tự, cung cấp các hỗ trợ kỹ thuật Chức năng của ONUC sau đó đã được sửa đổi bao gồm việc duy trì sự toàn vẹn lãnh thổ và độc

lập chính trị của Công-gô, ngăn ngừa sự xuất hiện các cuộc nội chiến và đảm bảo việc loại bỏ tất cả các quân đội nước ngoài, lính đánh thuê, bán quân sự và nhân viên tư vấn không thuộc lực lượng của LHQ ra khỏi đất nước này Hoạt động kết thúc vào tháng 06/1964

Thứ hai: Đó là Nhóm hỗ trợ quá độ của LHQ tại Namibia (UNTAG)

UNTAG được thành lập theo Nghị quyết 632 (1989) của HĐBA ngày 16/2/1989 để

hỗ trợ các đại diện đặc biệt của Tổng thư ký trong nhiệm vụ đảm bảo sự độc lập đầu tiên của Namibia thông qua bầu cử tự do và công bằng dưới sự giám sát và kiểm soát của LHQ UNTAG cũng có nhiệm vụ đảm bảo rằng: tất cả các hành động thù địch đã kết thúc; quân đội được giới hạn trong cơ sở; tất cả các luật phân biệt đối xử

đã được bãi bỏ, tù nhân chính trị được phóng thích, những người tị nạn Namibia được phép quay trở lại, pháp luật và trật tự được duy trì một cách nghiêm chỉnh Namibia độc lập tham gia LHQ vào tháng 4/1990

Trong những năm 60 của thế kỷ hai mươi, tại khu vực Châu Mỹ cũng đã tổ chức một HĐGGHB của LHQ đó là Phái đoàn Đại diện Tổng thư ký LHQ tại Cộng Hòa Đôminica (DOMREP) DOMREP được thành lập theo Nghị quyết 203 của HĐBA ra ngày 14/5/1965 Trong bối cảnh bùng nổ cuộc nội chiến sau sự sụp đổ của Chính phủ ngày 28/4/1975 tại Dominica, Mỹ gửi quân tới đất nước này để bảo

vệ người Mỹ ở đây và hộ tống họ về nước an toàn Theo yêu cầu của Hoa Kỳ, Tổ chức các quốc gia Châu Mỹ (OAS) đã gặp nhau để xem xét tình hình Ngày 29/4, tổ chức này đã thông qua một Nghị quyết kêu gọi ngừng bắn HĐBA LHQ cũng đã xem xét tình hình tại Cộng hòa Dominica trong một số cuộc họp và kết quả là đã thông qua một Nghị quyết trong đó kêu gọi lệnh ngừng bắn nghiêm ngặt tại quốc gia này Nghị quyết cũng đã đề xuất mời Tổng thư ký gửi một đại diện tới khu vực bất ổn với mục đích cập nhật và báo cáo tình hình với Hội đồng Tổng thư ký đã đồng ý bổ nhiệm ông Jose Antonio Mayobre - Thư ký điều hành của Ủy ban Kinh tế

Mỹ Latinh, như đại diện của mình, cùng một số cố vấn quân sự và một nhóm nhỏ các nhà quan sát quân sự, đại diện quan sát và báo cáo về những diễn biến tại Cộng hòa Dominica Chức năng của Phái đoàn đại diện là quan sát tình hình tại Cộng hòa Dominica, báo cáo với Tổng thư ký, và thông qua Hội đồng Bảo an về hành vi vi

phạm hiệp định ngừng bắn ở đây Tháng 6/1996, cuộc tổng tuyển cử được tổ chức tại Dominica đã bầu ra được tổng thống và một chính phủ mới đã được xây dựng Trên cơ sở đó, Tổng thư ký ra quyết định thu hồi lực lượng DOMREP Việc thu hồi

đã được hoàn tất vào tháng 10/1996

Như vậy, từ việc điểm lại những Hoạt động gìn giữ hòa bình LHQ tiêu biểu trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, có thể nhận thấy LLGGHB LHQ thời kỳ này có một

số đặc điểm, đó là:

Một là, LLGGHB LHQ ra đời trong bối cảnh của cuộc đối đầu Đông – Tây

và căng thẳng Xô – Mỹ trong Chiến tranh lạnh Tuy nhiên, hầu hết các các Hoạt động được triển khai trong những cuộc đấu tranh, xung đột khu vực hay nội chiến đều không liên quan nhiều tới cuộc đấu tranh Xô – Mỹ, hay nói cách khác là không mang màu sắc xung đột Đông – Tây Đây có thể là một phần tính toán trong kế hoạch chạy đua giữa Xô – Mỹ Bởi khi so sánh lực lượng giữa hai nước lớn sau Chiến tranh thế giới thứ hai, chưa cho phép nước nào chiếm ưu thế tuyệt đối tại một

số khu vực như Trung Đông, châu Phi Mặt khác, hai nước lớn lại không muốn để tuột khỏi tay mình những lợi ích chiến lược to lớn, mà cũng không thể mạo hiểm tiến hành chiến tranh nóng có nguy cơ làm mất uy tín của mình, họ chọn cách thức cho ra đời một lượng mang tính trung lập, do LHQ trực tiếp chỉ huy, để cố gắng ngăn ngừa hoặc dàn xếp các cuộc xung đột, duy trì nguyên trạng, không để khu vực, địa bàn nào nghiêng hẳn về một bên trong trật tự hai cực thời Chiến tranh lạnh Hai nước Mỹ và Liên Xô đều muốn tận dụng vai trò “trung lập” tương đối của LHQ để kiềm chế lẫn nhau, tránh tạo ra cuộc chiến tranh nóng tại các khu vực chiến lược quan trọng Đồng thời, hai nước lớn tranh thủ thời gian, tranh thủ diễn đàn LHQ, giành lợi thế về mình

Hai là, nhiệm vụ của các HĐGGHB LHQ giai đoạn đầu chủ yếu xoay quanh

việc giám sát các nước thù địch thực hiện Hiệp định ngừng bắn, rút quân khỏi vùng chiến sự, tạo vùng đệm, tăng thời gian cho các nhà ngoại giao thương lượng, tìm giải pháp chính trị cho cuộc xung đột Nhưng nhiệm vụ đó đã có bước phát triển khi tình hình thế giới biến chuyển Giai đoạn cuối Chiến tranh lạnh, các hoạt động phát

triển từ những hoạt động giám sát và ngừng bắn sang một số lĩnh vực khác như tổ chức bầu cử, bảo đảm nhân quyền đến xây dựng chính quyền nhà nước

Ba là, quy mô của các HĐGGHB trong giai đoạn này không lớn Quân số

mỗi chiến dịch gìn giữ hòa bình thay đổi tùy theo nhiệm vụ được giao Một số phái đoàn quan sát viên quân sự thường xấp xỉ một vài trăm người Khi chuyển sang những HĐGGHB rộng lớn hơn, ngày càng có nhiều nhân viên cảnh sát dân sự, chuyên gia quốc tế cùng tham gia hoạt động của LLGGHB LHQ

Tuy có nhiều khó khăn, nhưng trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, Lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ đã có những đóng góp đáng ghi nhận trong sứ mệnh duy trì hòa bình và an ninh thế giới

LLGGHB LHQ tỏ ra là một biện pháp hữu hiệu để tháo ngòi nổ các cuộc khủng hoảng, góp phần ngăn chặn hoặc chấm dứt chiến tranh nổ ra giữa các bên thù địch, ngăn chặn xung đột giữa các cường quốc lan ra các khu vực, thậm chí góp phần không để ngọn lửa xung đột bùng phát thành chiến tranh thế giới mới Vì vậy các cuộc xung đột đó không làm xấu thêm tình hình căng thẳng trong Chiến tranh lạnh

LLGGHB LHQ đã góp phần nhất định vào việc dàn xếp và hạn chế nhiều cuộc xung đột khu vực, nhất là ở những nước mới giành được độc lập với nền chính trị chưa ổn định như ở Ăng-gô-la; dẹp bỏ những rào cản của quá trình phi thực dân hóa ở Công-gô, Tân Ghine; ngăn ngừa thù địch công khai giữa một số cộng đồng dân cư như ở đảo Síp LLGGHB LHQ đã giúp hạn chế một số cuộc xung đột cục bộ giữa các quốc gia mới giành độc lập như Ấn Độ - Pakixtan, giúp các bên xung đột ở tuân thủ việc xác định giới tuyến quân sự và tạo ra vùng đệm giữa các bên tham chiến, tạo cơ hội cho các nhà ngoại giao thương lượng thành công các giải pháp hòa bình

Cuối thời kỳ Chiến tranh lạnh, LLGGHB LHQ đã đạt được những thành công đáng ghi nhận, góp phần giải quyết vấn đề xung đột ở Áp-ga-ni-xtan có nhân

tố bên ngoài (sự có mặt của quân đội Liên Xô); chấm dứt chiến tranh Iran – Irắc; đưa lại nền độc lập cho Namibia; đóng vai trò hàng đầu trong quá trình chấm dứt các cuộc nội chiến, khôi phục và đảm bảo hòa bình ở Trung Mỹ, En-Xanvado, Goa-tê-mala hay ở Ăng-gô-la và một số nơi khác, tạo tiền đề cho LHQ tiếp tục giải quyết các cuộc khủng hoảng thời kỳ sau Chiến tranh lạnh

Năm 1988, LLGGHB LHQ đã được trao giải Nobel Hòa bình Vào thời điểm

đó, Ủy ban Nobel đã cho rằng, LLGGHB LHQ thông qua những nỗ lực của mình đã

có những đóng góp quan trọng đối với việc thực hiện một trong những nguyên tắc

cơ bản của LHQ Vì vậy, tổ chức quốc tế này đã trở thành một tổ chức đóng vai trò trung tâm trong các vấn đề thế giới và nhận được sự ủng hộ và niềm tin ngày càng tăng của cộng đồng quốc tế

Nhìn chung, LLGGHB LHQ thực hiện đúng yêu cầu giải quyết hòa bình các cuộc xung đột theo tinh thần Chương VI Hiến chương LHQ Hầu như không dùng đến biện pháp cưỡng chế (trừ trường hợp ở Công-gô) và đảm bảo được tính vô tư, không thiên vị, không đứng về bên tham chiến nào cho nên LLGGHB nhận được sử ủng hộ và hợp tác tích cực từ nước và các bên xung đột

Trái với những hoạt động cưỡng chế trong Chương VII Hiến chương LHQ, các HĐGGHB không yêu cầu xác định và kết tội kẻ xâm lược Đây là một thành công, tránh được những điểm tế nhị và nhạy cảm Nhờ đó, LHQ giải quyết được một số cuộc xung đột dai dẳng, phức tạp như việc rút quân Liên Xô ra khỏi Áp-ga-ni-xtan mà Liên Xô không bị mất thể diện; giải quyết cuộc chiến tranh Iran – Irac, đem lại hòa bình cho cả khu vực mà không nước nào bị lên án là “kẻ xâm lược”; giải quyết cuộc chiến tranh Namibia, Ăng-gô-la theo cách thức cả Nam Phi và Cuba

“cùng rút quân”, thực ra là hai siêu cường Liên Xô và Mỹ cùng rút ra khỏi cuộc đối đầu ở Miền Nam Châu Phi

Nhìn lại hoạt động của LLGGHB LHQ trong bối cảnh thế giới hai cực có thể thấy những thành công đạt được là hết sức to lớn và đáng ghi nhận, góp phần giải quyết được những điểm nóng, vãn hồi nền hòa bình thế giới Xong bên cạnh những kết quả đó, ta cũng thấy một số mặt hạn chế như sau:

Trước hết, mặc dù LLGGHBLHQ được ra đời với vai trò như một lực lượng trung lập, luôn cố gắng hoạt động một cách công bằng, khách quan vì mục đích xây dựng và gìn giữ nền hòa bình thế giới; tuy nhiên, trong một số trường hợp lực lượng vẫn chịu sự chi phối đáng kể từ các nước lớn Các nước này muốn thông qua LLGGHB để chấm dứt một số cuộc chiến tranh, kiềm chế nguy cơ xung đột, nhằm tránh bị lôi kéo vào những cuộc đối đầu trực tiếp với nguy cơ rủi ro cao, tại những

khu vực mà họ chưa giành được ảnh hưởng, ưu thế tuyệt đối Do vậy, trong quá trình hoạt động, các nước lớn vẫn tìm cách chi phối LLGGHB về ngân sách, quân

số, phương tiện, phạm vi hoạt động, làm cho LLGGHB không thể phát huy vai trò như là một lực lượng độc lập LHQ không thể tự giải quyết các công việc liên quan nếu như các nước lớn, chủ yếu là các nước Ủy viên thường trực HĐBA, chưa thống nhất với nhau

LLGGHB do LHQ trực tiếp chỉ đạo, nhưng các nước lớn vẫn tìm cách chi phối Vì thế, có lúc LLGGHB LHQ bị nước lớn thao túng, lợi dụng để thực hiện mưu đồ riêng, làm tổn hại thanh danh LHQ Một trong những LLGGHB để lại nhiều tranh cãi nhất là lực lượng ONUC ở Công-gô Mặc dù ONUC ngăn chặng được tình trạng ly khai, không để quân đội thực dân Bỉ trở lại Công-gô, nhưng ONUC đã bị lợi dụng vào việc đàn áp những chính trị gia tiến bộ

Trong suốt thời kỳ Chiến tranh lạnh, LLGGHB LHQ được sử dụng nhiều nhất ở Trung Đông, trong những cuộc xung đột tại một số quốc gia vốn là thuộc địa

cũ ở Châu Á và Châu Phi Đó là những nơi lợi ích của Mỹ và Liên Xô không bị động chạm trực tiếp, nhưng lại là nơi hai nước lớn tranh giành nhau ảnh hưởng Tuy

có mặt ở ba châu lục, nhưng LLGGHB không làm được chức năng ở những vùng vành đai an ninh của Mỹ (khu vực Trung Mỹ - Caribe) hoặc của Liên Xô (khu vực Đông Âu, hoặc ở những cuộc xung đột, chiến tranh có sự tham gia trực tiếp của ít nhất một nước lớn như cuộc chiến tranh ở Việt Nam

Các chiến dịch gìn giữ hòa bình gặp nhiều khó khăn không chỉ phụ thuộc vào quyết tâm chính trị của các nước lớn, phụ thuộc vào ngân sách do các quốc gia thành viên LHQ đóng góp mà còn phải phụ thuộc vào sự đồng ý của nước chủ nhà,

do vậy có lúc LLGGHB LHQ rơi vào tình thế rất gay cấn Nếu nước chủ nhà yêu cầu, LLGGHB LHQ buộc phải rút quân như trường hợp ở Ai-Cập tháng 6/1967

LLGGHB LHQ không thể giải quyết dứt điểm một số cuộc xung đột, thậm chí một số cuộc xung đột còn dai dẳng cho tới ngày nay, như cuộc xung đột ở Trung Đông, ở đảo Síp, Li-băng, Tây Xahara Một trong số những nguyên nhân là các nước lớn không muốn giải quyết triệt để vấn đề xung đột tại những địa bàn hai bên

đang tranh giành ảnh hưởng, trong khi đó LHQ cũng không thể đưa ra bất kỳ một quyết định nào mà không có sự đồng ý của các nước đó

Quy định không được sử dụng vũ khí đôi khi làm cho LLGGHB chỉ mang tính tượng trưng, ít tác dụng răn đe Đó là trường hợp tại Síp Lực lượng UNFICYP

đã cách ly quân Síp gốc Thổ Nhĩ Kỳ và quân Síp gốc Hy Lạp từ năm 1974, nhưng không ngăn chặn được cuộc tiến công của quân Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như không làm được gì hơn để tái thống nhất hòn đảo này Trong các trưởng hợp trên, việc LLGGHB không được sử dụng vũ lực vô hình trung đã phó mặc cho các cuộc chiếm đóng quân sự nước ngoài

Như vậy, LLGGHB LHQ ra đời trong thời kỳ Chiến tranh lạnh không chỉ đáp ứng yêu cầu của các bên xung đột, mà còn là biện pháp thỏa hiệp giữa các nước lớn, nhằm tận dụng vai trò “trung lập” tương đối của LHQ để kiềm chế, tránh tạo ra cuộc chiến tranh nóng tại một số khu vực chiến lược Đây cũng là một trong những sáng kiến có ý nghĩa của LHQ và được hầu hết các nước thành viên tán thành, hưởng ứng vì phù hợp với nguyện vọng hòa bình của nhân loại ngay sau Chiến tranh thế giới thứ hai Vì vậy, sự ra đời của LLGGHB LHQ là một bước tiến vô cùng ý nghĩa Tuy không phải là quân đội thường trực của LHQ, nhưng LLGGHB LHQ hoạt động dựa trên những nguyên tắc cơ bản của Hiến chương LHQ Trong Chiến tranh lạnh, cộng đồng quốc tế đã xác định nhiệm vụ của LLGGHB LHQ không phải là đối phó với chủ nghĩa phát-xít hoặc các thế lực đe dọa gây ra chiến tranh thế giới mới, mà là giải quyết xung đột ở giữa các quốc gia Mặc dù còn một

số hạn chế do điều kiện đối đầu Đông – Tây, nhưng nhìn chung LLGGHB LHQ đã góp phần đáng ghi nhận vào sự nghiệp duy trì hòa bình an ninh thế giới trong thời

kỳ Chiến tranh lạnh

1.2 Lực lƣợng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc sau Chiến tranh lạnh

1.2.1 Bối cảnh quốc tế sau Chiến tranh lạnh

Năm 1991, sau khi Liên Xô sụp đổ, trật tự thế giới tồn tại gần nửa thế kỷ đã

bị phá vỡ, cục diện thế giới và quan hệ chính trị quốc tế thay đổi về cơ bản, dẫn đến hình thành trật tự thế giới mới Từ đây, tình hình thế giới cũng có nhiều diễn biến thay đổi với những nét nổi bật, đó là:

Một là, thế giới phát triển nhanh chóng theo hướng đa cực Sự tan rã của

Liên Xô đã tạo ra cho Mỹ một lợi thế tạm thời Là cực duy nhất còn lại, Mỹ ra sức củng cố vị trí siêu cường, mưu đồ giữ vai trò chi phối bá chủ thế giới Tuy nhiên, thời kỳ này thực lực giữa ba trung tâm của chủ nghĩa tư bản là Mỹ, Tây Âu và Nhật Bản không còn quá chênh lệch như trước đây Mỹ không còn quá mạnh để áp đặt các nước, còn Nhật Bản và Tây Âu cũng muốn khẳng định vai trò của mình, không chấp nhận trật tự thế giới một cực do Mỹ chi phối Bên cạnh đó Trung Quốc, Nga,

Ấn Độ là những nước tuy còn có mặt yếu, nhưng cũng đang trên đà phát triển và ủng một mạnh mẽ một trật tự thế giới nhiều cực Hơn nữa xu hướng liên kết tam giác Nga-Trung-Ấn đã bộc lộ khá rõ nét với mục tiêu tạo thành một trong những cực của trật tự thế giới mới

Hai là, hòa bình thế giới được củng cố, nguy cơ chiến tranh thế giới bị đẩy

lùi rõ rệt, nhưng hòa bình ở nhiều khu vực bị đe dọa, thậm chí ở nhiều nơi xung đột quân sự, nội chiến diễn ra ác liệt Đó là các mâu thuẫn về sắc tộc, tôn giáo, tranh chấp lãnh thổ, chạy đua vũ trang, các hoạt động can thiệp lật đổ, khủng bố quốc tế vốn bị che đậy dưới thời Chiến tranh lạnh nay bộc lộ thành xung đột gay gắt Phần lớn những mâu thuẫn, tranh chấp này đều có căn nguyên lịch sử, nên việc giải quyết không thể nhanh chóng và dễ dàng

Ba là, xu thế phát triển lấy kinh tế làm trọng điểm Bài học của thời kỳ chiến

tranh lạnh đã chứng tỏ phương pháp quan hệ quốc tế lấy đối đầu chính trị - quân sự

là chủ yếu không còn phù hợp, phải chịu nhiều tổn thất hoặc thất bại như hai nước

Mỹ - Xô Trong khi đó, phương thức lấy hợp tác và cạnh tranh về kinh tế - chính trị

là chính lại thu được nhiều tiến bộ, kết quả như các nước Đức, Nhật và NIC Sự hưng thịnh hay suy vong của một quốc gia được quyết định bởi sức mạnh tổng hợp của quốc gia đó, mà chủ yếu là thực lực kinh tế và khoa học - kỹ thuật Vì vậy, sau Chiến tranh lạnh, tất cả các quốc gia đều đang ra sức điều chỉnh chiến lược phát triển và tập trung mọi sức lực vào ưu tiên phát triển kinh tế Trong thời điểm hiện nay, kinh tế trở thành trọng điểm trong quan hệ quốc tế, cạnh tranh sức mạnh tổng hợp quốc gia thay thế cho chạy đua vũ trang đã trở thành hình thức chủ yếu trong

cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc Những cân nhắc về địa - kinh tế trên mức độ nào đó đã vượt quá tính toán về địa - chính trị

Bốn là, sau khi trật tự hai cực tan rã, hiện tượng đáng chú ý nhất là chủ nghĩa

dân tộc nổi lên ở khắp nơi Khác với phong trào giải phóng dân tộc trong thập niên

60, hiện tượng chủ nghĩa dân tộc "mới" thường chứa đựng sự rạn nứt giữa dân tộc

và quốc gia, thách thức nghiêm trọng tính hợp pháp của chính quyền về nền tảng của chủ quyền nhà nước Trong khi đó, một hiện tượng nổi bật trong nền chính trị của thế giới hiện đại là: ở nhiều nơi một quốc gia có nhiều chủng tộc, dân tộc hoặc

bộ tộc; hoặc một chủng tộc, dân tộc lại phân bổ trong nhiều quốc gia (như người Cuốc có ở Irắc, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và một số nước Trung Á thuộc Liên Xô trước đây) Chỉ ở một số ít nước có sự đồng nhất về dân tộc (một dân tộc chủ yếu hoặc một tập đoàn chủng tộc chiếm hơn 90% số dân như ở Nhật Bản, Ba Lan ) Sự phức tạp của vấn đề dân tộc là do trước đây các nước thực dân phương Tây khi phân chia thuộc địa, khu vực ảnh hưởng không tính đến biên giới tự nhiên cùng tình hình phân

bố dân cư các chủng tộc, dân tộc, mà thực hiện chính sách chia để trị, đồng hóa cưỡng bức về sắc tộc, tôn giáo, ngôn ngữ, tiến hành hoạch định biên giới theo sức mạnh và sự thỏa hiệp giữa chúng bằng những đường kẻ thẳng tắp Nhiều nước đã sống trong sự chênh nhau giữa các biên giới dân tộc và biên giới chính trị của họ

Sự phục hồi và gia tăng hoạt động của các tôn giáo, nhất là gắn kết với các phong trào chính trị - xã hội, phong trào dân tộc càng làm phức tạp thêm tình hình ở nhiều nước Có tài liệu cho rằng trên 1/3 số nước tồn tại sự bất đồng tôn giáo nghiêm trọng là do sự khác biệt về bộ tộc, chủng tộc và dân tộc Mặt khác, một xu hướng xuất hiện ngày càng mạnh mẽ sau Chiến tranh lạnh đó là "làn sóng nguyên tố hóa" - thành lập quốc gia trên cơ sở dân tộc, chủng tộc đơn nhất Những người theo xu hướng này sẵn sàng dùng mọi biện pháp, kể cả vũ lực tàn bạo, để thành lập cho được nhà nước chủ quyền riêng của dân tộc mình

Năm là, các nước lớn điều chỉnh quan hệ với nhau theo chiều hướng xây

dựng quan hệ bạn bè chiến lược ổn định và cân bằng hướng về lâu dài Đây là đặc điểm chủ yếu và nổi bật của quan hệ giữa các nước lớn trong thời kỳ sau Chiến tranh lạnh Xuất phát từ lợi ích chiến lược căn bản của mình, các cường quốc tiến

hành điều chỉnh lại chính sách đối ngoại để tìm chỗ đứng tốt nhất, xây dựng khuôn khổ quan hệ mới ổn định lâu dài, xác lập các điều kiện quốc tế có lợi hơn, mở rộng

hệ thống an ninh quốc gia, tạo ra không khí quốc tế để xây dựng kinh tế nước mình như mục tiêu chủ yếu trong quá trình điều chỉnh Mối quan hệ giữa các cường quốc

và những điều chỉnh của họ rõ ràng có ảnh hưởng to lớn đối với đời sống chính trị thế giới và các quan hệ quốc tế, một nhân tố hàng đầu trong sự hình thành Trật tự thế giới mới

Sáu là, xu thế quốc tế hóa, toàn cầu hóa và sự xuất hiện các tổ chức liên

minh quốc tế ngày một gia tăng mạnh mẽ Nền thương mại thế giới đã có những bước phát triển nhảy vọt Thương mại quốc tế tăng có nghĩa là nền kinh tế của các nước trên thế giới quan hệ chặt chẽ và phụ thuộc lẫn nhau, tính quốc tế hóa của nền kinh tế thế giới từ đó cũng tăng lên Ngoài ra, tính quốc tế hóa của nền kinh tế thế giới được tăng cường mạnh mẽ còn do quá trình quốc tế hóa rất nhanh của nền tài chính thế giới Bên cạnh đó, cuộc cách mạng về liên lạc viễn thông với những máy tính, vệ tinh viễn thông, sợi quang học và việc vận chuyển cực nhanh của điện tử đã thúc đẩy mạnh mẽ quá trình toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới, hình thành một hệ thống liên lạc toàn cầu Tốc độ thông tin toàn cầu được tăng lên hàng triệu lần Từ đây những công ty xuyên quốc gia (CTXQG) cũng bắt đầu hình thành và có điều kiện phát triển mạnh mẽ Các CTXQG thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa trên thế giới, ngược lại quá trình toàn cầu hóa lại ảnh hưởng mạnh mẽ đến các CTXQG và chiến lược kinh doanh của họ, kể cả đưa tới làn sóng sáp nhập chúng để trở thành các CTXQG siêu lớn với bao hệ quả tích cực và tiêu cực

Cùng với xu thế toàn cầu hóa, quốc tế hóa, hiện tượng nổi bật từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai là sự ra đời của các tổ chức quốc tế Hiện nay trên thế giới có hơn 4000 tổ chức quốc tế, trong đó có khoảng 300 tổ chức liên quốc gia5 Các tổ chức quốc tế rất đa dạng, chức năng cũng không dừng lại ở việc giải quyết các cuộc xung đột quốc tế và khủng hoảng Các tổ chức quốc tế quan trọng hàng đầu là LHQ, Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng thế giới (WB) và Tổ chức thương mại thế giới (WTO)

5 Nguyễn Quốc Hùng (1999), “Thế giới sau chiến tranh lạnh: Một số đặc điểm và xu thế”, Tạp chí Nghiên

cứu Quốc tế, 01 (28), tr.16

Như vậy, sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, tình hình thế giới đã có những biến đổi mạnh mẽ cả về chiều rộng và bề sâu, trên tất cả các phương diện Hệ thống quốc tế có một bộ mặt khác mà trong đó, các quốc gia tham gia hệ thống cũng có những bước chuyển mình lớn lao Tất cả những phát triển đó chính là những nhân tố mới tác động đến nền hòa bình và an ninh thế giới, góp phần tạo nên những thay đổi lớn lao trong hoạt động của LLGGHB LHQ sau Chiến tranh lạnh

1.2.2 Những thay đổi về nội dung hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc sau Chiến tranh lạnh

Từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, các cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo, văn hoá, tranh chấp tài nguyên bùng lên dữ dội LHQ phải đối mặt với việc bản chất các cuộc xung đột cũng thay đổi Những xung đột sau Chiến tranh lạnh đa phần là xung đột sắc tộc, nội chiến và khủng bố Trong mỗi cuộc xung đột, bên cạnh xung đột giữa quân chính phủ với quân nổi dậy, ngày càng xuất hiện những nhóm đối tượng mới Số lượng đối tượng tham gia vào cuộc xung đột càng nhiều, thì cuộc xung đột càng phức tạp

Sau Chiến tranh lạnh đến nay (tháng 4/2014), LHQ đã tổ chức tất cả 59 chiến dịch gìn giữ hoà bình để giải quyết những vụ xung đột nội bộ do sự tan vỡ của chính quyền nhà nước, các phong trào li khai, những xung đột sắc tộc và nội chiến như ở Ăng-gô-la, En-Xan-va-do, Campuchia, Mô-dăm-bích, Ruanda, Nam Tư, Đông Timo, Haiiti, Li-bê-ria, Grudia, Xu đăng, Cốt Đivoa

Tại một số nước như Xô-man-li, Li-bê-ria, Haiiti, Xi-ê-ra-Lê-ôn và CHDC Công-gô, các cuộc xung đột dẫn đến tình trạng hỗn loạn, chính quyền trung ương không quản lý được công việc đất nước; xuất hiện những nhóm vũ trang địa phương, những nhóm côn đồ, thủ lĩnh các phe phái chính trị, các nhóm bán vũ trang, thậm chí các nhóm tội phạm có tổ chức Trong nhiều trường hợp, vấn đề đặt

ra đối với LLGGHB LHQ là kiểm soát bạo lực trong nội bộ một đất nước Do đó, LHQ phải tổ chức nhiều HĐGGHB hơn thời kỳ trước Mặt khác, những cuộc xung đột này rất phức tạp và nhiều thách thức, khó khăn, đòi hỏi phải đổi mới hoạt động của LLGGHB để xây dựng hoà bình, tái thiết đất nước đã bị chiến tranh tàn phá Nhiệm vụ mới này không còn bó hẹp trong phạm vi các hoạt động gìn giữ hoà bình