Luận văn tình hình tổn thương do vật sắc nhọn, kiến thức và thực hành tiêm an toàn của điều dưỡng viên bệnh viện da liễu trung ương

vào nhi u tùy theo tình tr ng b nh lý và ph ng pháp đi u tr.. TIÊM AN TOÀN... ánh giá tình tr ng ng i b nh tr c, trong và sau khi tiêm.

T V N

Tiêm là m t trong các bi n pháp đ đ a thu c, ch t dinh d ng vào c th nh m

m c đích ch n đoán, đi u tr và phòng b nh Hàng n m, toàn th gi i có kho ng 16 t

m i tiêm Trong đó, 90-95% s m i tiêm nh m m c đích đi u tr và kho ng 5-10%

m i tiêm dành cho d phòng [18] Trong đi u tr , tiêm - truy n có vai trò r t quan

tr ng, đ c bi t trong tr ng h p ng i b nh c p c u, ng i b nh n ng Tuy v y, m i tiêm ch có th đ m b o m c đích đi u tr n u đ c kê đ n m t cách phù h p và đ c

th c hi n m t cách an toàn

“Tiêm an toàn (TAT) là m i tiêm có s d ng ph ng ti n tiêm vô khu n, phù

h p v i m c đích, không gây h i cho ng i đ c tiêm, không gây nguy c ph i nhi m cho ng i th c hi n tiêm và không gây ch t th i nguy h i cho ng i khác”[17, 18, 30] Theo T ch c y t th gi i (WHO), tiêm không an toàn có th gây ra nh ng bi n ch ng

nh : áp xe, teo c t i v trí tiêm, choáng ph n v và đ c bi t là nguy c lây truy n các virus qua đ ng máu nh virus viêm gan B, viêm gan C và HIV cho c ng i b nh, nhân viên y t và c ng đ ng [31] Th ng kê n m 2000 c a WHO cho th y tiêm không

an toàn gây ra 32% s ca nhi m HBV m i, 40% s ca nhi m HCV m i và 5% s nhi m ca nhi m HIV m i trên toàn c u [18, 30]

M t s nghiên c u g n đây đã ch ra th c tr ng đáng báo đ ng v TAT Th ng kê cho th y, có t i 70% s m i tiêm đ c kê là không c n thi t và có th đ c thay th

b ng thu c u ng ho c thu c bôi [25] WHO kh ng đ nh, n m 2000, có t i 50% s m i tiêm các n c đang phát tri n không an toàn T i Vi t Nam, s li u kh o soát cho

th y 55% s nhân viên y t còn ch a c p nh t thông tin v ki m soát nhi m khu n trong tiêm Nghiên c u n m 2012 c a D ng Khánh Vân t i 6 b nh vi n trung ng

và thành ph t i Hà N i [14] cho th y 46% s tai n n th ng tích do v t s c nh n x y

ra trong quá trình tiêm, trong đó đa ph n các t n th ng là xuyên th u da Ch có

kh ng m t n a (55,2%) s cán b y t s d ng h p đ ng v t s c nh n đúng quy chu n trong quá trình làm vi c áng chú ý, t l dùng hai tay đóng n p kim tiêm tr c và sau tiêm l n l t là 14,5% và10,9% Tác gi c ng kh ng đ nh, tiêm là th c hành có

nguy c t n th ng do v t s c nh n cao nh t và đi u d ng viên là đ i t ng g p r i

ro nhi u nh t[14]

Nh v y có th nói, TAT đã và đang là v n đ n i c m c a ngành y trong c công tác kê đ n và th c hành tiêm Th c t này đòi h i có s can thi p m t cách thích đáng đ c i thi n tình hình có can thi p phù h p, vi c mô t th c tr ng th c hành tiêm và ki n th c c a đi u d ng viên – đ i t ng tr c ti p th c hành tiêm – là r t quan tr ng

B nh vi n Da li u Trung ng là b nh vi n chuyên khoa h ng I v i 110 gi ng

b nh S l ng đi u d ng viên tr c ti p ch m sóc hi n nay là 35 ng i Theo th ng

kê n m 2011, s b nh nhân n i trú c a b nh vi n là 1.790 [1] Các con s này cho th y

áp l c công vi c r t l n c a đi u d ng viên b nh vi n Th c t lâm sàng cho th y, s

m i tiêm mà đi u d ng viên t i b nh vi n Da li u trung ng ti n hành là khá nhi u

t trong b i c nh áp l c công vi c cao, đây là y u t nguy c r t l n c a th c hành tiêm không an toàn, gây đe d a đ n s c kh e ng i b nh, đi u d ng viên và c ng

đ ng Xu t phát t th c t trên đây, chúng tôi ti n hành đ tài “Tình hình t n th ng

do v t s c nh n, ki n th c và th c hành tiêm an toàn c a i u d ng viên B nh vi n

CH NG 1

T NG QUAN

1.1 KHÁI NI M VÀ CÁC LO I TIÊM

1.1.1 Khái ni m

Tiêm thu c là đ a thu c ho c hóa ch t qua da vào c th nh m ph c v m c đích

t o m t tác d ng toàn thân đ đi u tr cho ng i b nh.[2]

Thu c có th đ c đ a vào c th b ng nhi u hình th c khác nhau nh tiêm trong

da, d i da, tiêm b p, tiêm t nh m ch ho c m t s đ ng khác c ng có th đ c s

d ng nh tiêm vào đ ng m ch, tiêm n i t y, tiêm vào kh p v.v…[2]

- Tiêm trong da: là tiêm thu c vào d i l p th ng bì làm ch m s h p th c a thu c

vào c th , th ng áp d ng trong nh ng tr ng h p sau:

+ Th ph n ng c a c th v i thu c

+ Tiêm m t s lo i v c xin phòng b nh

vào nhi u tùy theo tình tr ng b nh lý và ph ng pháp đi u tr M c đích làm ch m s

h p th c a thu c, duy trì tác d ng c a thu c lên c th trong kho ng th i gian dài h n

m t s cách tiêm khác (ví d : tiêm b p, tiêm t nh m ch…)[2]

u ng …)[2]

này giúp cho thu c đ c h p th nhanh, tác d ng toàn thân …)[2]

1.2 TIÊM AN TOÀN

1.2.1 Khái ni m

Theo WHO, “Tiêm an toàn là m i tiêm có s d ng ph ng ti n vô khu n, phù

h p v i m c đích, không gây h i cho ng i đ c tiêm, không gây nguy c ph i nhi m cho ng i th c hi n tiêm và không t o ch t th i nguy h i cho ng i khác và c ng

đ ng.” [4]

1.2.2 Các n i dung liên quan đ n tiêm an toàn

ch m sóc ng i b nh, trong đó có tiêm [7]

1 Tr c khi ch m tay vào ng i b nh

2 Tr c khi làm th thu t vô khu n

3 Sau khi ti p xúc v i máu và d ch c th ho c

sau khi làm th thu t hay ti p xúc v i d ch c th có

nguy c lây nhi m

4 Sau khi ch m sóc ng i b nh ho c sau khi

tr ng xung quanh b nh nhân có 14,6%(n=158) và ch có 4,6% (n=50) r a tay sau khi

ti p xúc v i máu và d ch ti t do thái đ ch quan ngh r ng mang g ng nên không c n

r a tay

Xe tiêm và d ng c c n đ c chu n b theo đúng quy trình và đ y đ C th , xe

c n đ c lau s ch tr c khi chu n b d ng c và sau khi s d ng Trên xe có đ y đ

d ng c ph c v cho th thu t tiêm, bao g m:

 B m, kim tiêm vô khu n, kích c phù h p cho m i m i tiêm

 Thu c tiêm: Ki m tra tên thu c, hàm l ng, h n s d ng, ch t l ng c a

thu c thông qua s nguyên v n c a l , ng thu c và lo i b nh ng ng thu c, l thu c không đ m b o ch t l ng (v n đ c, bi n màu, quá h n s

d ng)

 ng n c c t pha tiêm s d ng m t l n

 Bông c n sát khu n da: nên dùng mi ng bông c n s d ng m t l n, s

d ng c n sát khu n da là c n Isopropyl ho c ethanol

 Dung d ch sát khu n tay nhanh

 Phòng tránh x hóa c ho c đâm kim vào dây th n kinh:

 phòng tránh x hóa c ho c đâm kim vào dây th n kinh, B Y t khuy n cáo ng i tiêm ch n vùng da tiêm m m m i, không có t n th ng, không có s o l i lõm, xác đ nh đúng v trí tiêm, tiêm đúng góc và đ sâu, tiêm đúng kh i l ng thu c và không tiêm nhi u l n vào cùng m t v trí trên cùng m t ng i b nh

 Không gơy nguy h i cho ng i tiêm

 Nguy c b ph i nhi m do máu ho c do kim tiêm/v t s c nh n đâm

phòng tránh nguy c ph i nhi m do máu ho c kim tiêm/v t s c nh n đâm, B

Y t khuy n cáo ng i tiêm:

Mang g ng khi có nguy c ti p xúc v i máu ho c d ch ti t c a ng i b nh

Dùng g c b c vào đ u ng thu c tr c khi b đ tránh m nh v r i vào

ng thu c, r i ra sàn nhà, b n vào ng i, đâm vào tay

Khi b ph i nhi m do v t s c nh n, c n x lý và khai báo ngay theo h ng

d n

 Phòng ng a các v n đ liên quan đ n pháp lu t x y ra trong quá trình

tiêm Tr c, trong, và sau tiêm, ng i tiêm ph i đ i m t tr c r t nhi u

v n đ mà n u không t bi t cách phòng tránh, khi có tai bi n ho c khi u

n i x y ra, ng i tiêm s g p nhi u khó khan tr c pháp lu t Vì v y, B y

t khuy n cáo ng i tiêm [4]

Thông báo, gi i thích rõ cho ng i b nh ho c ng i nhà ng i b nh tr c khi tiêm thu c

Ki m tra ch c ch n y l nh đ c ghi trong b nh án

ánh giá tình tr ng ng i b nh tr c, trong và sau khi tiêm

Pha thu c và l y thu c tiêm tr c s ch ng ki n c a ng i b nh ho c

ng i nhà ng i b nh

Gi l i l / ng thu c có ghi tên ng i b nh đ n h t ngày tiêm đ làm v t

ch ng (n u c n)

Ghi phi u ch m sóc: thu c đã s d ng, ph n ng c a ng i b nh, x trí

ch m sóc tr c, trong và sau khi tiêm thu c

 Không gơy nguy h i cho c ng đ ng

M i tiêm t o ra c rác th i y t và rác th i sinh ho t Các v t d ng s c nh n đã nhi m máu, d ch c th c a ng i b nh là m i đe d a đ i v i c ng đ ng n u không

đ c x lý m t cách phù h p Vì v y, B Y t khuy n cáo ng i tiêm [4]

 T o thành thói quen b b m, kim tiêm vào h p kháng th ng ngay sau khi

tiêm

 Không đ b m kim tiêm đ y quá m c qui đ nh, không đ kim tiêm thò ra

mi ng h p kháng th ng: đ y n p h p kháng th ng khi b m kim tiêm chi m đ n 3/4 h p

 Thu gom và b o qu n b m kim tiêm đã s d ng theo đúng Quy ch qu n

lý ch t th i y t

X lý ch t th i là khâu r t quan tr ng trong tiêm Theo B Y t [4], ph ng

ti n đ ng ch t th i s c nh n ph i phù h p v i ph ng pháp tiêu hu cu i cùng (thiêu, chon…) H p đ ng ch t th i s c nh n ph icó thành và đáy c ng không b xuyên th ng;

có kh n ng ch ng th m; kích th c phù h p; có n p đóng m d dàng; Mi ng h p đ

l n đ cho v t s c nh n vào mà không c n dùng l c đ y; có quai ho c kèm h th ng c

đ nh; khi di chuy n v t s c nh n bên trong không b đ ra ngoài [5]

i v i h p nh a đ ng ch t th i s c nh n có th tái s d ng, tr c khi tái s

d ng, h p nh a ph i đ c v sinh, kh khu n theo quy trình kh khu n d ng c y t

H p nh a sau khi kh khu n đ tái s d ng ph i còn đ các tính n ng ban đ u

Theo Ngô Th Nhu trong báo cáo th c tr ng an toàn trong các bu i tiêm ch ng t i

35 tr m y t xã huy n Ti n H i n m 2011 có 94,3% bu i tiêm ch ng có h p an toàn đ

ch a v t s c nh n (n=33),h p an toàn đ ng quá quy đ nh là 5,7% (n=2), b m kim tiêm

b tr c ti p vào h p an toàn là 88,6%, dùng tay đ y n p kim sau tiêm là 8,6% (n=3)

Tai n n th ng tích do v t s c nh n có th x y ra b t k giai đo n nào c a quá trình tiêm và do r t nhi u nguyên nhân khác nhau gi m thi u tai n n th ng tích

do v t s c nh n gây ra, B Y t khuy n cáo ng i tiêm [4]

+ Không dùng 2 tay đ đ y n p kim sau tiêm, n u c n hãy s d ng m t tay và múc n p đ t trên m t m t ph ng r i m i đ y n p kim

+ Không tháo r i kim tiêm ra kh i b m tiêm sau khi tiêm

+ B b m kim tiêm, kim truy n vào h p kháng th ng ngay sau khi tiêm

+ Không đ v t s c nh n đ y quá 3/4 h p kháng th ng y n p và niêm phong

h p kháng th ng đ v n chuy n t i n i an toàn

+ Không m h p, không làm r ng đ s d ng l i h p kháng th ng sau khi đã đ y

n p ho c niêm phong h p

- X lý sau ph i nhi m

+ Ph i nhi m có th x y ra qua t n th ng do kim tiêm và v t s c nh n ho c d ch c

th , máu b n t e vào v t th ng ng i lành - Theo H ng d n TAT c a B Y t các

x lý ban đ u sau t n th ng do v t s c nh n các nhân viên y t h u h t là n n máu

(69,3-86,7%), sát khu n (66,7-90,4%) và r a tay b ng xà phòng (58,3-95,6%) Tuy nhiên, v n có nh ng tr ng h p không x lý gì và t l không báo cáo r t cao, chi m

đ n 51,4-87,7% các tr ng h p[4]

Vi c x lý ban đ u đóng vai trò r t quan tr ng trong vi c phòng tránh lây nhi m

b nh sau ph i nhi m Các ph i nhi m khác nhau có cách x lý khác nhau B ng S c u

đ i v i vùng ph i nhi m tóm t t các cách x lý theo khuy n cáo c a B y t và t ch c y

t th gi i [15, 16]

B n máu và/ho c d ch

c th lên da b t n

th ng

1.R a khu v c b t n th ng ngay b ng xà phòng và n c d i vòi n c ch y

2 KHÔNG s d ng thu c kh khu n trên da

ch y

2 KHÔNG chà sát khu v c b v y máu

ho c d ch

1 3 KHÁI NI M VÀ TÁC H I C A TIÊM KHÔNG AN TOÀN

1.3.1 Khái ni m

Theo WHO, Tiêm không an toàn là quy trình tiêm có kh n ng gây nguy h i cho

ng i nh n m i tiêm ho c ng i th c hi n m i tiêm ho c cho ng i khác và c ng

đ ng

Tiêm không an toàn có th gây lây nhi m nhi u lo i tác nhân gây b nh khác nhau

nh vi rút, vi khu n, n m, và ký sinh trùng [31] Tiêm không an toàn c ng có th gây các bi n ch ng không thu c d ng nhi m khu n nh áp-xe và ph n ng nhi m đ c Các nguy c c a tiêm không an toàn liên quan đ n ba tác nhân gây b nh đ ng máu là vi rút suy gi m mi n d ch ng i (HIV), vi rút viêm gan B (HBV) và vi rút viêm gan C (HCV)

Theo WHO, có t i 50% các m i tiêm các n c đang phát tri n là không an toàn

và trong n m 2000 c tính trên toàn c u tình tr ng b nh do tiêm thi u an toàn gây ra

đ i v i các tác nhân gây b nh này nh sau [18, 30]:

- 21 tri u ca nhi m HBV (chi m 32% s ca nhi m HBV m i);

- 2 tri u ca nhi m HCV (chi m 40% s ca nhi m HCV m i);

- 260 000 ca nhi m HIV (chi m 5% s ca nhi m HIV m i)

K t qu c tính gánh n ng b nh t t do tai n n ngh nghi p b i v t s c nh n

[14]t l m i m c viêm gan virus B đi u d ng là 65 ca/100.000 ng i/n m, t l

m i m c HIV đi u d ng là 0,3 ca/100.000 ng i/n m

Theo s li u báo cáo n m 2002 c a C c Y t D phòng và Phòng ch ng HIV/AIDS th ng kê trên 45/64 t nh, thành ph có t ng s 343 tr ng h p t n th ng ngh nghi p có nguy c ph i nhi m v i HIV/AIDS nhân viên y t trong đó t l cao

nh t là i u d ng là 45,2%

Nhi m khu n c ng có th lây truy n sang nhân viên y t khác và sang ng i b nh

do nhi m khu n chéo t tay c a nhân viên y t , thu c, thi t b và d ng c y t ho c b

m t môi tr ng Do đó, các k thu t và quy trình tiêm an toàn góp ph n b o đ m an toàn cho ng i b nh c ng nh nhân viênnhân viên y t [20, 27]

1 4 TH C TR NG KI N TH C VÀ TH C HÀNH C A I U D NG V TIÊM AN TOÀN T I VI T NAM VÀ M T S N C TRÊN TH GI I

1 4.1 Th c tr ng tiêm an toƠn t i Vi t Nam

N m 2012, Phan V n T ng, Tr n Th Minh Ph ng và Bùi Th M An [12] ti n hành kh o sát th c tr ng tiêm an toàn t i b nh viên a khoa Hà ông, Hà N i K t qu cho th y, trung bình m i ng i b nh nh n 3,1 m i tiêm/ngày Trong đó, cao nh t là khoa h i s c tích c c, m i b nh nhân nh n 8.7 m i tiêm/ngày So v i các nhóm tu i khác, nhóm b nh nhân trong đ tu i t 46-60 nh n s m i tiêm nhi u nh t (3,5

m i/ngày) S m i tiêm trung bình mà D ph i th c hi n là 19,5 m i tiêm/ngày áng

chú ý, D t i khoa r ng hàm m t th c hi n t i 53,1 m i/ngày

Phan V n T ng và c ng s c ng báo cáo, trong 6 tháng, có t i 37,6% s D

D b t n th ng do v t s c nh n Trong đó, 36,6% b ch n th ng 2 – 3 l n V trí b

t n th ng hay g p nh t là ngón tay (97,6%) áng lo ng i, ch có 17,1% s các tr ng

h p t n th ng là do y u t khách quan (ng i b nh giãy d a) Các tr ng h p t n

th ng còn l i đ u là do y u t ch quan t phía ng i tiêm nh s su t (75,6%) hay

V tiêu chu n vô khu n, ch có 45,5% s m i tiêm đ t vô khu n cho kim tiêm T

l m i tiêm đ t đ các tiêu chí v k thu t tiêm (ch n v trí tiêm, sát khu n tr c và sau tiêm…) là 66,5% C n c trên các tiêu chu n TAT (chu n b d ng c , vô khu n, k thu t tiêm, và đ m b o an toàn cho ng i b nh và c ng đ ng), nhóm tác gi quan sát

t ng D th c hi n 04 m i tiêm K t qu cho th y, trong s 109 D ch có 23,9% D

D th c hi n đ m b o TAT t i 3 – 4 m i tiêm,66,6% tiêm an toàn t 1-2 m i, 5,5%

th c hi n tiêm không an toàn c 4 m i tiêm

T l b ch n th ng nhóm có ki n th c v TAT so v i nhóm không có ki n th c v

TAT th p h n 3,6 l n (p < 0,05) Không có s liên quan nào gi a trình đ chuyên môn

S l ng m i tiêm và ki n th c v i th c hành TAT c a các đi u d ng viên

oàn Th Anh Lê và c ng s ti n hành kh o sát tình hình TAT t i các b nh vi n

th c hành c a tr ng đ i h c Y D c Thành ph H Chí Minh K t qu cho th y, trong s 266 D đ c h i, 23% tiêm trên 50 m i/ngày làm vi c (8 ti ng), 46% tiêm t

30 đ n 50 m i/ngày và ch có 8% tiêm d i 10 m i/ngày làm vi c H u h t D có

ki n th c t t v k thu t tiêm, tuy nhiên ki n th c v vô khu n trong tiêm còn nhi u

h n ch V m t th c hành, 80% đi u d ng viên không làm s ch tay tr c khi tiêm và

ki m tra ch t l ng, h n dùng thu c tr c khi tiêm 70% đi u d ng rút thu c ch m tay vào vùng vô khu n, 56% l u kim trên l thu c sau khi rút Trong tiêm, vi c th c

hi n các quy đ nh v gi an toàn, quan sát ng i b nh ch đ t m c trung bình và th p áng chú ý, h n m t n a (57%) s D dùng tay đ y n p kim sau khi tiêm và 47% phân l p kim tiêm không đúng cách, 30% s d ng d ng c ch a v t s c nh n không đúng quy cách

Theo m t s kh o sát tr c đây t i Vi t Nam cho th y s hi u bi t v ý ngh a Tiêm an toàn c a i u d ng-H sinh ( D-HS) là khá cao đ t 100%, g n 95% D-HS

có hi u bi t v s c n thi t ph i r a tay trong quy trình tiêm và xác đ nh các nguyên t c

vùng vô trùng khi tiêm thu c Trên xe có h p ch a v t s c nh n và h p thu c ch ng

s c khi đi tiêm đ t g n 100% Tuy nhiên còn trên 30% D-HS ch a x lý ban đ u đúng khi b v t s c nh n đâm.T l rút thu c không đ li u nh sót thu c, ph t thu c khi đu i khí chi m g n 12%, h n 20% D-HS còn l u kim tiêm trên l sau khi rút thu c, h n 50% D-HS không quan sát b nh nhân khi tiêm V n đ x lý rác th i, v t

s c nh n sau khi tiêm đ c HS cô l p r t t t đ t 100% nh ng v n còn 1,3%

D-HS dùng tay tháo l p kim tiêm [9] Ph n l n nhân viên có thái đ tuân th r a tay t t

v i 63,8% cho là luôn luôn và 31,4% cho là th ng xuyên r a tay khi có c h i Tuy nhiên th c t ch có 17,6% là luôn luôn tuân th vi c r a tay và 13,8% th ng xuyên

th c hi n khi có c h i K t qu kh o sát c ng cho th y t l tuân th r a tay c a đi u

d ng cao h n bác s v i t l là 60,4% so v i 49,6% [13]

Nh v y có th th y, các nghiên c u đã công b Vi t Nam đa ph n t p trung vào mô t th c hành TAT c a đi u d ng viên ch ch a đi sâu mô t m i liên quan

gi a th c hành và ki n th c tiêm an toàn Ngoài ra, không có nhi u nghiên c u đ c p

đ n các y u t nh h ng đ n ki n th c và th c hành TAT c a đi u d ng viên

1.4.2 Th c tr ng tiêm an toƠn t i m t s n c trên th gi i

N m 2012, Bolarinwa và c ng s ti n hành quan sát ng u nhiên tr c ti p th c hành tiêm c a nhân viên y t (đi u d ng, bác s và k thu t viên) t i 30 c s khám

ch a b nh ban đ u t i Nigeria K t qu cho th y báo cáo nhân viên y t t i 86,7% s c

s khám ch a b nh còn đóng n p kim sau khi tiêm, 80% không r a tay khi tiêm và 66,7% s c s có kim tiêm v ng vãi trong khuôn viên [26] Nhóm tác gi Rajasekaran công b s th ng tích bình quân trong 1 n m do kim tiêm trong nhân viên y t t i n là 23.6, t ng đ ng v i g n hai l n trong 1 tháng [23] T i

Canada, Walsh và Brophy kh ng đ nh, 84.8% D không l a ch n v trí tiêm b p theo đúng h ng d n a ph n các v trí tiêm đ c ch n d a vào kinh nghi m và thói quen

c a ng i tiêm mà ch a quan tâm thích đáng đ n các bi n ch ng có th có cho ng i

b nh [22]

Kh o sát c a Costigliola, Frid, Letondeur và Strauss trên 634 D t i 14 qu c gia châu Âu nh an M ch, Anh, Ph n Lan, Nga, Th y i n… cho th y 32% đi u d ng viên t ng b t n th ng do kim tiêm H n m t n a s tr ng h p b th ng là do v t

s c nh n đã nhi m d ch th c a ng i b nh Tuy nhiên, ch có 2/3 s các tr ng h p

đ c báo cáo và x trí phù h p Sau khi tiêm, v n còn 17% s đi u d ng viên không

v t ngay b m và kim tiêm vào h p ch a v t s c nh n mà đ trên khay (5,9%), đ y l i

n p kim (7,1%) hay v t kim vào thùng rác (1%) 29,5% b th ng trong khi đ y l i n p kim sau khi tiêm, 13% b th ng trong quá trình tiêm, 16,1% b th ng trong quá trình

v t b m kim vào h p đ ng v t s c nh n [28]

M t kh o sát t i r p Saudi trên đi u d ng viên và bác s cho th y t l hi u

bi t v nguy c lây truy n HIV, HBV and HCV c a qua tiêm c a bác s cao h n c a

đi u d ng Tuy nhiên, trong th c hành, s th ng t n do kim tiêm trung bình c a bác

s (là 0,21/12 tháng) và c a đi u d ng (là 0,38/12 tháng) l i không có s khác bi t có

ý ngh a th ng kê áng chú ý, hanh t l bác s th c hi n hành vi đ y l i n p kim hay

b kim tiêm sau khi tiêm c ng nh b t n th ng do các hành vi trên cao h n h n đi u

d ng viên (p < 0,05) [24]

Kh o sát trên 5449 cán b y t t i M n m 2010, nhóm tác gi Pugliese và c ng

s cho th y ch có 79,6% s ng i đ c h i bi t đ n tiêm an toàn tr c khi tham gia

ph ng v n 29% s nhân viên th a nh n th nh tho ng ho c th m chí luôn luôn s d ng

xi lanh do ng i khác pha thu c chu n b s n cho đ tiêm thu c b nh nhân ch không

tr c ti p t tay pha thu c 30,4% nhân viên y t đâm kim h n m t l n vào trong l thu c đ n li u dùng cho ng i b nh, 65,6% dùng l thu c đa li u cho nhi u ng i

b nh [19]

Trong m t kh o sát g n đây t i Nigeria, 55,7% s nhân viên y t có ki n th c kém, 31,1% có ki n th c t t và ch có 13,1% có ki n th c r t t t v tiêm an toàn Tuy nhiên, có t i 48,4% s ng i đ c h i có th c hành t t và 47,5% có th c hành r t t t

v tiêm an toàn áng chú ý, ch có 4,1% nhân viên y t có th c hành tiêm an toàn

m c kém 86,2% và 55,3% có ki n th c v nguy c lây nhi m HIV và HBV liên quan

đ n tiêm không an toàn M t s bi n ch ng khác c a tiêm không an toàn mà nhân viên

y t bi t nh li t (45,7%), ph n ng thu c (42,6%), áp xe (37,2%)…[29]

M t s y u t có liên quan đ n ki n th c v tiêm an toàn nh tu i (p = 0,005),

gi i (0,022) và thâm niên công tác (p < 0.000) C th , ki n th c liên quan đ n tiêm an toàn tang d n theo tu i và thâm niên công tác Ki n th c c a nhân viên n t t h n c a nam Tuy nhiên, tu i và gi i không có liên quan gì đ n th c hành tiêm an toàn c a

nhân viên y t Ng c l i, có m i liên quan có ý ngh a th ng kê gi a n m công tác và

và 40% th nh tho ng th c hi n hành vi đó [29]

Li và c ng s đánh giá ki n th c và th c hành tiêm an toàn c a nhân viên y t t i

Trung Qu c [21] K t qu t 468 nhân viên cho th y nhân viên y t t i tuy n thôn b n

có ki n th c v tiêm an toàn th p h n h n nhân viên y t tuy n trên (P < 0.001) T l

th c hành tiêm không an toàn là 6,2% B n y u t liên quan đ n th c hành tiêm không

an toàn là trình đ đào t o th p, ki n th c kém, cho r ng AIDS là b nh không nguy

hi m và tin r ng ng i b nh ch p nh n dùng chung b m kim tiêm

CH NG 2

I T NG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 2.1 Thi t k nghiên c u

- Có làm công tác chuyên môn, ti p xúc tr c ti p v i b nh nhân và th c hi n các

th thu t tiêm truy n

2.6 C m u

T ng s đi u d ng viên là nhân viên chính th c tr c ti p ch m sóc ng i b nh

hi n t i c a b nh vi n Da Li u Trung ng là 50 T t c các đi u d ng viên này đ u

đ c m i tham gia nghiên c u T l đ ng ý tham gia nghiên c u là 100%

2.7 Công c thu th p s li u

Công c nghiên c u là các b ng câu h i so n s n đ đi u d ng t tr l i, g m 3

ph n:

2.7.1 Ph n thông tin chung: b công c này do nghiên c u viên t thi t k nh m thu

th p các thông tin cá nhân v ng i b nh nh tu i, trình đ h c v n, kinh nghi m công tác, s m i tiêm trong ngày làm vi c, tình hình tai n n th ng tích, tình hu ng tai n n

th ng tích do v t s c nh n trong n m v a qua…

2.7.2 Ph n thông tin đánh giá ki n th c tiêm c a ng i b nh:

Ph n này bao g m 24 câu h i v ki n th c liên quan đ n tiêm an toàn N i dung

c a các câu h i do nghiên c u viên thi t k d a trên tài li u h ng d n Tiêm an toàn

c a B Y t Các câu h i đ c thi t k d i d ng đi n khuy t (câu 1, 6, 7), ch n 1 trong 4 (câu 2, 3, 4, 5) và đúng/sai (câu 8-24) i u d ng tr l i đúng đ c đi m, tr

l i sai không đ c đi m T ng đi m ki n th c là 28 đi m (m t s câu h i đi n khuy t

có tr ng s đi m cao h n 1: câu 1: 3 đi m, câu 6, 7: 2 đi m) M c đ ki n th c đ c chia ra nh sau:

 Kém: 0 – 7 đi m

 Khá: 8 – 14 đi m

 T t: 15 – 21 đi m

 R t T t: 22 – 28 đi m

2.7.3 Ph n thông tin liên quan đ n th c hƠnh

Ph n này bao g m 18 câu h i v các th c hành hàng ngày c a đi u d ng viên khi ti n hành tiêm N i dung câu h i đ c xây d ng d a trên tài li u h ng d n tiêm

an toàn c a B Y t

tr l i câu h i, đi u d ng viên l a ch n m c đ th ng xuyên mà mình th c

hi n hành vi nào đó, ví d “quan sát s c m t c a b nh nhân trong quá trình tiêm” hay

“Dùng tay n đ y xi lanh vào trong h p kháng th ng khi h p g n đ y” M c đ th ng xuyên th c hi n hành vi đ c chia ra 5 m c đ : “không bao gi ”, “th nh tho ng”,

“th ng xuyên”, “r t th ng xuyên” và “luôn lôn” V i các hành vi đúng, n u th c

hi n “luôn luôn”, đi u d ng s đ c 4 đi m, không bao gi th c hi n s đ c 0 đi m

Ng c l i, v i các hành vi sai, n u th c hi n “luôn luôn”, đi u d ng s đ c 0 đi m

và không bao gi th c hi n s đ c 4 đi m

T ng đi m cho 18 câu h i là 72 đi m M c đ ki n th c đ c phân lo i làm 4

- C n c theo đ nh ngh a tiêm an toàn, 18 câu h i c a ph n th c hành đ c xây

d ng làm 2 ph n: 1) n i dung th c hành gi an toàn cho ng i b nh (8 câu) và 2) n i dung th c hành gi an toàn cho b n thân và c ng đ ng (10 câu)

 Các th c hành gi an toàn cho ng i b nh g m 8 câu i m t i thi u: 0 đi m

và đi m t i đa là 32 đi m Phân lo i th c hành theo m c đ đi m nh sau:

0 - 8: Kém

9 – 16: Khá

17 – 24: T t

25 – 32: R t t t

 Các th c hành gi an toàn cho b n thân và c ng đ ng bao g m 10 câu i m

t i thi u là 0 đi m và đi m t i đa là 40 đi m Phân lo i th c hành theo m c đ đi m

c ng đ ng theo h ng d n tiêm an toàn

7 Trình đ đào t o Là trình đ b ng đi u d ng cao nh t mà

đi u d ng viên đ t đ c, g m: sau đ i

mà đi u d ng viên đã đ c tham gia

Liên t c

2.9 Ph ng pháp thu th p s li u

Ph ng v n gián ti p: nhân viên trong m u nghiên c u đ c phát và t đi n vào

b n đánh giá ki n th c và th c hành tiêm an toàn Nghiên c u viên là ng i duy nh t

đi thu th p s li u Quy trình thu th p s li u nh sau:

- Nghiên c u viên liên h v i các khoa đ s p x p l ch ph ng v n M i khoa đ c

ph ng v n trong m t ngày

- Ph ng v n đ c ti n hành sau bu i giao ban bu i sáng t i các khoa Sau khi k t thúc giao ban, các đi u d ng viên đ c m i l i đ ti n hành ph ng v n

- Nghiên c u viên gi i thi u m c đích tiêu c u, kh ng đ nh các thông tin nh n

di n cá nhân và khoa phòng c a đi u d ng đ u đ c gi kín, và m i các đi u d ng

viên tham gia nghiên c u

- Các đi u d ng đ ng ý tham gia nghiên c u đ c s p x p ch ng i cách xa phù

h p trong quá trình tr l i câu h i

- Nghiên c u viên phát b câu h i và giành 15phút đ các đi u d ng viên tr l i Nghiên c u viên có m t liên t c trong phòng đ đ m b o các đi u d ng viên không bàn b c trao đ i khi tr l i câu h i

- K t thúc th i gian tr l i, nghiên c u viên thu l i các b câu h i, ki m tra l i đ

đ m b o các thông tin c n thi t đ c đi n đ y đ và hoàn thành quá trình thu th p s

li u t i khoa đó

2.10 Các sai s có th có vƠ cách kh c ph c:

- Sai s nh l i: nghiên c u h i đi u d ng viên v tai n n th ng tích trong n m

v a qua K t qu thu đ c có th sai l c do đi u d ng viên nh không chính xác v s

l n, tình hu ng x y ra tai n n

Cách kh c ph c: Nghiên c u viên giành th i gian thích h p, gi tr t t phòng

ph ng v n đ đi u d ng t p trung nh l i chính xác các tai n n đã x y ra

- Sai s nh h ng c a v n đ nghiên c u: Nghiên c u đánh giá v v n đ th c hành chuyên môn nên đi u d ng viên có th có c ng th ng ho c tr l i không đúng

v i th c hành hàng ngày c a mình

Cách kh c ph c: Nghiên c u viên kh ng đ nh tr c khi thu th p s li u v i các

đi u d ng viên tham gia nghiên c u r ng k t qu nghiên c u không nh m đánh giá thi đua, x p h ng th c hành c a đi u d ng viên c ng nh khoa phòng K t qu nghiên

c u đ u đ c báo cáo chung theo nhóm, nghiên c u không thu th p thông tin nh n

di n cá nhân c a đi u d ng

Nghiên c u viên s p x p các đi u d ng viên ng i cách xa nhau trong quá trình

tr l i b câu h i đ đ m b o đi u d ng viên hoàn toàn th y tho i mái và an toàn trong quá trình tr l i

- Sai s do đi u d ng viên th o lu n, trao đ i trong quá trình tr l i ph n n i dung ki n th c v tiêm an toàn: đi u d ng viên có th trao đ i, th o lu n v câu tr l i liên quan đ n ph n ki n th c tiêm an toàn d n đ n k t qu đánh giá không ph n ánh

- T t c các thông tin thu th p đ c ch đ c s d ng cho m c đích c a nghiên

c u này M i thông tin nh n di n cá nhân ng i tr l i đ u đ c b o v và gi kín Ch nghiên c u viên và gi ng viên h ng d n đ c ti p c n v i phi u tr l i và các d li u

liên quan

CH NG 3

K T QU NGHIÊN C U

Kh o sát c a tôi đ c ti n hành t ngày 01/07/2012 đ n ngày 31/07/2012 t i 4

khoa lâm sàng c a B nh vi n Da Li u Trung ng bao g m: Khoa Khám b nh, Khoa

i u tr các b nh da n gi i và tr em (Khoa D2), Khoa i u tr các b nh da nam gi i ( Khoa D3), Khoa Laser Ph u thu t và đi u tr b nh Phong ( Khoa D1) T ng c ng t t c

có 50 i u d ng đ c ch n vào trong nghiên c u T l ch p nh n tr l i ph ng v n