Luận văn chăm sóc và phục hồi chức năng cho bệnh nhân viêm cột sống dính khớp

Tác nhân gây b nh: có th do m t trong các loài:Yerinia, Chlamydia, Salmonella,ăShigellaầănh ng tác nhân này ch đóngăvaiătròăkíchăthíchăbanăđ u... vùng mông, th tăl ngăhayăđauădơyăth n k

T V Nă

Viêm c t s ng dính kh p (VCSDK) là m t trong nh ng b nh viêm kh p m n

tínhăth ng g p n c ta[6] Nguyên nhân b nhăch aărõătuyănhiênăcóăm i liên quan

ch t ch v i y u t HLA ậ B27, v i t l d ngătínhă80ăậ 90% [4][10]

B nhăth ng g p nam gi i chi m 80 ậ 90%, tr tu iă(d i 30 tu i chi m 80%)

T l này t i Vi t Nam kho ng 20% t ng s b nhănhơnă(BN)ăđi u tr t i b nh vi n,

kho ng 1,5% dân s ng i l n B nhă th ng ti n tri n kéo dài N u b nh nhân khôngăđ c ch năđoánăvƠăđi u tr s m s d năđ n nh ng di ch ng n ng n v m t ch c

n ngăv năđ ng c a kh p và c t s ng, nhăh ngăđ n kh n ngălaoăđ ng và sinh ho t

c aăng i b nh.ăVCSKăc ngălƠăm t trong nh ng nguyên nhân gây tàn ph n ng n

nh tăchoăng i b nh và là gánh n ngăchoăgiaăđìnhăvƠăchoăxã h i

Ch mă sócă ng i b nh viêm c t s ng dính kh p v i m că đíchă h n ch t iă đaă

nh ng ti n tri n x u c a b nh, là m t ph n quan tr ngătrongăquáătrìnhăđi u tr Chuyên

đ này mong mu n cung c p nh ng ki n th căc ăb n v ch măsócăvƠăph c h i cho

ng i b nh viêm c t s ng dính kh p nh m góp ph n nâng cao hi u qu đi u tr b nh

CH NGă1

T NG QUAN 1.1 GI I PH U C T S NG VÀ KH PăTH NG G P VCSDK

1.1.1 Gi i ph u c t s ng

1.1.2.Gi i ph u các kh păth ng g p trong VCSDK

* Các kh p c a c t s ng: Ngo i tr nh ng kh păđ c bi t là kh păđ i và kh p tr , các

kh pă đ t s ng th tă l ng,ă ng c và c khác liên k t v i nhau b ng nh ng lo i kh p

C t s ng là c t tr chính

c aă c ă th điă t m tă d i

x ngă ch mă đ nă đ nh

x ngă c t C t s ng g m

33 -35ă đ t s ng ch ng lên

nhau,ă đ c chia thành 4

đo n có m t chi u cong và

cácă đ că đi m riêng thích

ng v i ch că n ngă c a

đo nă đó.ă T trên xu ng

d i,ă đo n c cóă 7ă đ t,

cong l iă raă tr c,ă đo n

ng că cóă 12ă đ t ậ cong l i

raăsau,ăđo n th tăl ng có 5

đ t ậ cong l iă raă tr c,

đo nă cùngă cóă 5ă đ t dính

li n v i nhau t o thành

x ngă cùngă ậ cong l i ra

sau,ăđo n c t g m 4 -6ăđ t

s ng cu i cùng dính v i

nhau t oă thƠnhă x ngă c t

Chi u dài c a toàn b c t

s ng x p x b ng 40%

chi uăcaoăc ăth

Hình 1: Gi i ph u c t s ng th t l ng

gi ng nhau t t c cácăvùng.ă óălƠănh ng kh p có màng ho t d ch gi a các m n liên

m u, kh p s i gi aăcácăcungăđ t s ng và kh p s n (s n ậ s i) gi aăcácăthơnăđ t s ng

* Gi i ph u kh p háng

- Gi i ph u đ nh khu kh p háng:

Kh p háng là kh p l n nh tătrongăc ăth n i gi aăx ngăđùiăvƠăch u hông Kh p háng

gi a b n và mông, n m sâu có nhi u l păc ăcheăph [2]

Hình 2: Gi i ph u đ nh khu kh p háng

Các m t kh p bao g m ch măx ngăđùiăvƠă c iăx ngăch u

+ Ch măx ngăđùi:ăchi m hai ph n ba hình c u, g năđ nh ch m có h ch măđùiăđ dây

ch ng ch măđùiăbámăvƠo.ăCh mădínhăvƠoăđ uătrênăx ngăđùiăb c x ngăđùi,ăcònăg i

là c kh p

+ c i: do ba ph n c aăx ngăch u t o thành, ph n ch u, ph n mu và ph n ng i Lúc

phôi thai ba ph n s n có hình ch Y Ph n ti p kh p v i ch măăx ngăđùiăg i là m t

nguy t, ph n còn l i là h c i ch a t ch c m Quanh c iăx ngănhôălênăthƠnhă

vi n c i,ăphíaăd i vi n có khuy t c i

- C u trúc n i kh p: Bao kh p và dây ch ng

+ Bao kh p: M tăđ u bám vào quanh c i và m t ngoài s n vi n,ăđ u còn l i dính vào

x ngăđùi,ăphíaătr căbámăvƠoăđ ng gian m u chuy n, phía sau bám vào ch n i 2/3

trong và 1/3 ngoài c x ngăđùi

+ Dây ch ng: G m dây ch ng ngoài bao kh p và dây ch ng trong bao kh p

1.2 NGUYÊNăNHÂNăVẨăC ăCH B NH SINH

Viêm c t s ng dính kh p l năđ uăđ c Galen ghi nh n là b nh kh p viêm phân

bi t v i viêm kh p d ng th p.ăN mă1818,ăBenjaminăBrodieănhƠăsinhălýăh căđ u tiên

ghi nh n tri u ch ng viêm m ng m t b nh nhân viêm c t s ng dính kh p Tucker phát hi n d u hi uăđ cătr ngăc a b nh viêm c t s ng dính kh p là bi n d ng c t s ng, vìălýădoăđóămƠăLeonardăTraskătr thành b nhănhơnăVCSDKăđ u tiên M

Viêm c t s ng dính kh p g p cácăn iătrênăth gi iănh ngăcóăn iăít,ăn iănhi u

Các nghiên c u c ngăđ ng cho th y có kho ng 0,1 ậ 2% dân s có y u t HLA ậ B27

d ngătínhăm c b nh VCSDK Vi t Nam, b nh r tăth ng g p, chi m 20% t ng s

b nh nhân kh păđi u tr b nh vi n, kho ng 1,5% dân s ng i l n tu i Tu i m c

b nh r t tr nh ngă th ng b b qua hay ch nă đoánă nh m Do v y b nh ti n tri n

nhanh chóng d năđ n dính và bi n d ng kh p háng và c t s ng gây nên tàn ph

Nguyên nhân c a b nhăVCSDKăch aărõăhoƠnătoƠn,ănh ngăb nhăcóăhaiăđ căđi m chínhăđóălƠăviêmăvƠăCanxiăhóa,ăđ c bi t t i c t s ng th tăl ngă(CSTL)[9]

1.2.1 Tác nhân gây b nh: có th do m t trong các loài:Yerinia, Chlamydia,

Salmonella,ăShigellaầănh ng tác nhân này ch đóngăvaiătròăkíchăthíchăbanăđ u

1.2.2 Y u t c ăđ a

Gi i tính và nh t là y u t kháng nguyên HLA B27 mà theo các gi thuy t g n

đơyăng i ta coi y u t này là ti năđ c a b nh VSCDK qua các gi i thích sau:

- HLAăB27ăđóngăvaiătròănh ăm t receptor (th th )ăđ i v i tác nhân gây b nh

- B n thân tác nhân này gây b nh có c u trúc kháng nguyên gi ng v i HLA B27

- HLA B27 n m ngay c nh m tăgenăđápă ng mi n d ch mà nó ch đóngăvaiătròăđ i

di n,ăchínhăgenănƠyăđápă ng v i tác nhân gây b nh và sinh ra b nh VCSDK

1.2.3 C ăch b nh sinh: VCSDKăđ c cho là di n bi năquaă4ăgiaiăđo n sau: [8]

C ăđ a di truy n + tác nhân nhi m khu n

Ph n ng mi n dich có s tham gia c aăTNF

Ph n ng viêm do men Cytlo ậ oxygenase (COX)

T năth ngăc ăb n c a b nh là quá trình viêm m n tính v i s xâm nhi m c a các

t bƠoălympho,ăt ngăbƠo,ăđ i th c bào vào các t ch căx ngăs i s n,ăcácăđi m bám

t n cùng c a gân, dây ch ng, bao kh p d năđ năx ăhóaăvƠăcanxiăhóaămƠăbi u hi n s m

nh tăvƠăđi n hình nh t là t năth ngă d i kh p cùng ch u Quá trình viêm ti n tri n

m nh tính d năđ n bao kh p, màng ho t d ch, s n kh păx ăteo,ăvôiăhóaăvƠădínhăkh p

tri u ch ngăđauăm i vùng c t s ng th tăl ng,ăc t s ngăl ng,ăcóăth có d u hi u c ng và

h n ch v năđ ng c t s ng bu i sáng Tình tr ngănƠyăđ c c i thi n sau v năđ ng và

t p th d c Theo m t s th ng kê ng c ngoài, 2/3 s b nh nhân b tăđ u b ngăđauă

vùng mông, th tăl ngăhayăđauădơyăth n kinh hông to n c ta d u hi u s măth ng

là viêm các kh p chiăd iăvƠăđauăc t s ng th tăl ng,ă26%ăviêmăkh p háng, 20%

viêm kh p g i, 20% h n ch v năđ ngădoăđau.ăBi u hi n giaiăđo n này là viêm các

kh p l n g c chi (nh t là kh p háng và kh p g i), viêm c t s ng

B nh có th xu t hi nă đ t ng t (20%) v i d u hi uă đauă th n kinh hông, viêm

kh p ngo i biên (kh p háng, kh p g i, kh p bàn c chân ), ho căviêmăcácăđi m bám gơnănh ăviêmăgơnăAchille,ăviêmăgaiăch u, viêm m u chuy n l n

Th i k kh i phát b nhăkéoădƠiăđ năvƠiăn măđaăs b nh nhân v n sinh ho t và

làm vi căbìnhăth ng nênăth ng b b quaăvƠăkhôngăđ c ch năđoán

1.4.2 Th i k toàn phát

Bi u hi n chính c a th i k này là t năth ngăc t s ng th c t s ng và t năth ngă

các kh p ngo i biên(th ngo i biên) có th xu t hi n riêng r (th c t s ng), (th ngo i biên) ho c ph i h p v i nhau (th ph i h p).ă căđi măchungălƠăs ng,ăđauăvƠăh n ch

v năđ ng nhi u,ăteoăc ănhanh,ăth ngăđ i x ng,ăđauănhi u v đêmăvƠăg n sáng, kh p

g i có th tràn d ch Khác v iăcácăn c Tây âu, Vi t Nam b nh VCSDK ch y u là

th ph i h p v i t nă th ngă c t s ng và kh p ngo i biên tr m tr ng B nh nhân

th ng ch năđóanămu năđi u tr khôngăđúngănênăt l tàn ph cao

1.4.2.1.Viêm kh p ngo i biên

- Kh p t n th ng: Viêm m t ho c vài kh p ch y u chiăd i (kh p háng, kh p g i,

kh p c bƠnăchơnầ)ăv i bi u hi nălơmăsƠngănh ăđauăkh p,ăs ngăkh p, h n ch v n

đ ng T năth ngăkh p háng và các kh p khác có h y s n ti n tri n làm gi m ho c

m t kh n ngăv năđ ng

- Kh p háng: chi mă90%ătr ng h p, b tăđ u b ng m tăbên,ăsauăđóăsangăc hai bên auănhi u vùng b n, sau mông, h n ch v năđ ng, ng i x măkhó,ăđiăđ ngăđauănhi u Cácăc ăvùngămôngăvƠăđùiăteoănhanh

- Kh p g i: chi mă80%ătr ng h p,ăs ngănhi u, có th có tràn d ch,ăth ng b viêm c haiăbên,ăc ăc ng chân teo nhanh, v năđ ng h n ch ,ăcóăkhiăkhôngăđiăđ c

- Kh p c chân: Kho ngă40%ătr ng h p,ăs ngăđauărõăr t,ăth ng c hai bên, h n ch

v năđ ng, có th kh iăkhôngăđ l i di ch ng

- Kh p vai: kho ng 30% BN có viêm kh păvai,ăđau,ăh n ch v năđ ngăvƠăteoăcácăc ă

cánh tay, t năth ngăth ngăítăkhôngăđ l i di ch ng

- Các kh p khác: hi m g păh nănh ăkhu u, căđòn,ăc tay h uănh ăkhôngăbaoăgi

th y t năth ngăcácăkh p nh bàn tay

1.4.2.2.Viêm các đi m bám gân: hay g p nh t là viêm gân Achille, viêm cân gan chân

v i bi u hi nălơmăsƠngălƠăđauăvùngăgótăchơn,ăviêm mào ch u, viêm m u chuy n l n,

viêm l i c tr căx ngăchƠyầ

1.4.2.3 T n th ng c t s ng

- Các v trí th ng g p khi t n th ng c t s ng có th b viêm các v trí: đ aăliênăđ t

s ng, dây ch ngăquanhăđ t s ng, các kh p liên m n gai sau

- D u hi u c n ng: auăc t s ng dai d ng nh ngăng iătr c tu iă40,ăth ng kh i

phát âm , tri u ch ngă nƠyă th ngă kéoă dƠiă trênă 3ă tháng,ă đ c c i thi n sau khi t p

luy năth ngăxuyên,ăđauăgi măđiăsauăkhiăđi u tr v i thu c ch ng viêm không Steroid auăth ng xu t hi n n aăđêmăg n sáng và có kèm tri u ch ng c ng c t s ng v sáng

- D u hi u th c th , các d u hi u dính kh p và bi n d ng c t s ng:

 C t s ng c : B h n ch v năđ ng c t s ng m iăt ăth (cúi, ng a, nghiêng, quay).ăLúcăđ u c t s ng c n quá m căraătr c, khiăth măkhámăs th yăt ngă

kho ng cách c m c,ăt ngăkho ng cách ch măt ng.ăGiaiăđo n mu n, c t s ng

c b c ng t ăth cúi b nh nhân không ng aăđ căvƠănóiălƠă“khôngăbaoăgi

nhìn th y m t tr i”ăvƠăm t kh n ngăxoayăc t s ng c

 C t s ngăl ng:ăgùăl ng,ăđ giãn l ng ng c gi m

 C t s ng th tă l ng:ă h n ch v n d ng bi u hi n b ng ch s Schober gi m,

kho ngăcáchătayăđ tăt ng

T năth ngăkh păs n ậ đ t s ng,ăth ng không có tri u ch ng và có th d năđ n suy

hô h p.ă auăphíaătr c c a thành ng c có giá tr trong ch năđóanăb nh

1.4.2.6.Các tri u ch ng ngoài kh p

- Toàn thân: có th có tri u ch ng m t m i, s t nh trongăđ t ti n tri n,ă nău ng kém,

gi măcơnădoăteoăc ănhanh.ă

- T n th ng m t: viêm m ng m t th mi, viêm màng m ch nho, viêm màng b đƠoăcóă

th đ l i di ch ng dính và m tăđi u ti tầă Vi t Nam, t năth ngăm t ít g p (2 -4%)

Trong khi, cácăn c Tây Âu t l này là 20 -35%ă(choănênăđ c coi là tri u ch ng

 Dính kh p: kh iăđ u là viêm dây ch ngăquanhăđ t s ng, tình tr ng viêm này

d năđ n canxi hóa S canxi hóa dây ch ng làm m t kh n ngăho tăđ ng c a

c t s ng,ăđánhăgiáăb ng ch s Schöller c t s ngăl ng,ădínhăkh p liên quan

đ n dây ch ngăquanhăđ t s ng nhi uăh nă kh p căs n Dính kh p vùng

này làm gi măđ giãn l ng ng c, d năđ n suy hô h p

 T ăth x u c a c t s ng có th gi iăthíchădoăt ăth ch ngăđauăc aăng i b nh

khi có tình tr ngăviêm.ăCácăt ăth x u c a c t s ngăgiaiăđo năđ u làm m tă n

th tăl ng,ăsauăđóăgùăl ngăv iăt ngă n c t s ng c ,ăgùăl ngăv iăđ u cúi xu ng

1.5.2 D ch kh p: th ng ch c hút d ch kh p g i, bi u hi n d ch kh p có tình tr ng viêmăkhôngăđ c hi u

1.5.3 Ch p X Quang: có giá tr ch năđoán cao, có th áp d ng m iăc ăs y t

- Kh p cùng ch u: là d u hi u quan tr ng nh t, m t tiêu chu n b t bu căđ ch năđoánă

s m, vì d u hi u này luôn có tr ng b nh VCSDK và xu t hi n ngay t đ u[8],ăth ng

t năth ngăc haiăbên,ăcóă4ăgiaiăđo n t năth ng

+ Giai đo n 1: Khe kh p r ng ra do m tăcanxiăd i s n

+ăGiaiăđo n 2: khe kh p m ,ăcóăhìnhăr ngăc aă khe kh pă(temăh )

+ăGiaiăđo nă3:ăx ăhóaăkh p, có th dính kh p

+ăGiaiăđo n 4: dính kh p cùng ch u hoàn toàn (m t khe kh p)

T năth ngăhaiăbênăt giaiăđo n 2, t năth ngăm t bên t giaiăđo n 3, 4 m i có giá tr

ch năđoánăxácăđ nh b nh

giaiăđo năđ u c a b nh các d u hi uăXăQuangăth ng quy có th ch aărõărƠng,ătrongă

tr ng h p này có th ch p c t l p khung ch u th ng th y bào mòn kh p cùng ch u

ho c ch p c ng h ng t khung ch u th y phù n x ngăd i s n

- Hình nh X quang c t s ng: Có nh ng d u hi u r tăđ cătr ngăgiúpăchoăch năđoánăxácăđ nh b nhănh ngăth ng xu t hi n mu n, khi các tri u ch ngălơmăsƠngăđƣăkháărõ.ă

Các m căđ t năth ngăt nh đ n n ng:

 M tăđ ng cong sinh lý

 X ăhóaăvƠăcanxiăhóaădơyăch ng c nh c t s ng (d u hi uăđ ng ray) n u canci

hóa dây ch ngătr c c t s ng

 Giaiăđo n mu n, trên X quang c t s ng th y hình nh các c uăx ng,ăđóălƠă

nh ng hình nh c n quang m ngănh ăm t nét bút chì n i li n b ngoài c a thơnăđ t s ngătrênăvƠăd i.ăLúcăđ u c uăx ngăxu t hi n vùng th tăl ng,ăsauă

ti n tri n lên vùng c t s ngăl ngăvƠăsauăcùngălƠăc t s ng c

Khi toàn b c t s ng có c uăx ngăc hai bên t o nên hình nh thân cây tre C n phân

bi t hình nh c uăx ngăv i n i li năhaiăđ t s ng

Hình 3: Hình nh phim X quang c a BN VCSDK

- X quang kh p ngo i vi:

Viêm kh p háng: xu t hi n s măvƠăth ng th yănh ngăkhôngăcóătínhăch tăđ c

hi u, không khác v i t năth ngădoăcácănguyênănhơnăkhácănênăítăcóăgiáătr đ ch n đoánăxácăđ nh

Lúcăđ u có t năth ngăch th y gi m m tăđ khoáng ch măx ngăđùi.ăSauăđó,ă

khe kh p h p, di n m , ranh gi i không rõ, có th hình nh khuy tăx ngănh đ u

x ngăvƠă kh p Cu i cùng kh p háng dính và có nhi uăx ăđ măđ c ch y qua n i li n

đ uăx ngăvƠă kh p

1.6 CH N OỄN

Tiêu chu n ch nă đoánă đ că đ xu tă đ uă tiênă vƠoă n mă 1962,ă d a vào các tri u

ch ng lâm sàng, song có tiêu chu n X quang Cu iăn mă1970,ăh i Th p kh p h c M

h p NewăYorkăđƣăđ xu t ra tiêu chu n, tiêu chu n X quangăđ c b xung g i là tiêu

chu năNewăYorkăvƠăđƣăđ c s aăđ i cu iăcùngăn mă1984 Ngoài ra, có m t s tiêu

chu năkhácănh ătiêuăchu n c a nhóm nghiên c u b nh lý c t s ng Châu Âu Tiêu

chu n Amor ch n đoán b nh lý c t s ng, ngày nay v năđ c áp d ngăvìăcóăđ nh y và

đ đ c hi u r t cao và có các tri u ch ng bi u hi n ngoài kh p

Hi n nay áp d ng tiêu chu n ch n đoán New York s aăđ iăn mă1984

1.6.1.Tiêu chu n lâm sàng:

- auăvƠăc ng c t s ng th tăl ngăkéoădƠiătrênă3ătháng,ăt ngăkhiăv năđ ng, không gi m

khi ngh ng i

- H n ch v năđ ng c t s ng th tăl ngă baăt ăth cúi, ng a, nghiêng

- H n ch v năđ ng c t s ng th tăl ngă(gi măđ giƣnăCSTLăd i ho c b ng 4 cm) ánhăgiáăm căđ v năđ ng c a c t s ng:

- ánhăgiáăđauătheoăthangăđi m VAS

- Kho ng cách ch măt ng: là kho ngăcáchăđoăt ch m t iăt ng khi b nhănhơnăđ ng

sát chân, mông,ăl ngăvƠoăt ng

+ kho ngăcáchătayăđ t: là kho ngăcáchăđoăđ c t tayăđ n m tăđ t khi b nhănhơnăđ ng

th ng, t t cúi x ngăphíaătr c, kh p g i gi th ng.ăBìnhăth ng kho ngăcáchătayăđ t

< 20cm

+ă giãn th tă l ngă hayă ch s Schober: B nhă nhơnă đ ng th ng, v ch m tă đ ng ngangăquaăđ t s ng th tăl ngă5ă(ngangă2ă mƠoăch u)ăđoăng c lên 10 cm v ch m t

đ ng ngang th 2, b nh nhân cúi xu ng, chân v n gi th ng, cúi x ng m c t iăđa,ăđoă

l i kho ng cách trên Hi u s kho ng cách này là ch s Schober (4 -6 cm)

+ giãn l ng ng c: Dùng m t th cădơyăđoăvòngăng c liênăs n 4 hai tr ng thái

lúc th ra và c hít vào Hi u s kho ngăcáchănƠyălƠăđ giãn l ng ng c.ăBìnhăth ng 4

-6 cm

-Ch s đánhăgiáăch căn ngă b nh nhân viêm c t s ng dính kh pătheoăthangăđi m

BASFI (Bath Ankylosing spongdylitis Functional Index)

1.6.2 Tiêu chu n X quang: Viêm kh p cùng ch uăhaiăbênăgiaiăđo n 2 - 4 ho c m t

bên giaiăđo n 3 ậ 4

* Ch năđoánăxácăđ nh VCSDK khi có tiêu chu n X quang và ít nh t m t tiêu chu n

lâm sàng

- Viêm m t kh p hay vài kh păchiăd i hay tái phát

- Viêm kh p cùng-ch u hai bên (có hình nh X quang viêm kh p cùng-ch u hai bên) HLA B27(+)

Các tri u ch ng trên x y ra nam gi i, tr tu i

+ N u có thêm các tri u ch ng sau thì có giá tr l n trong ch năđoánăs m:

- au-viêm kh p c-đòn,ă c-s n m t ho c hai bên

- Viêm m ng m t, viêm m ng m t th mi

- auăgót,ăđauăgân gót

- T ngătr ngăl c kh iăc ăchungăth tăl ngăc hai bên

1.6.3.1 Ch n đoán giai đo n mu n:

Th ng d ch năđoán.ăD a theo các tiêu chu n qu c t

+ Tiêu chu n Rome (1961):

- au,ăc ng vùng c t s ng th tăl ng,ăcùng-ch u kéo dài trên 3 tháng không gi măđauăkhiăngh

- auăc ng vùng c t s ng th tăl ng

- H n ch c đ ng c t s ng th tăl ng

- H n ch đ giãn n l ng ng c

- Ti n s ho c hi n t i có viêm m ng m t, viêm m ng m t th mi

- X quang: viêm kh p cùng-ch u hai bên

Tiêu chu n ph :ăteoăc ămông,ăviêm màng ho t d ch kh p g i

Ch năđoánăxácăđ nh khi có: 4 tiêu chu n lâm sàng ho c m t tiêu chu n lâm sàng và 1 tiêu chu n

X quang

+ Tiêu chu n New-York (1966):

- auăvùngăc t s ng th tăl ngăhayăvùngăl ngătrongăti n s ho c hi n t i

- H n ch c đ ng c t s ng th tăl ngă c 3ăth ăth cúi, ng a, nghiêng

- H n ch đ giãn l ng ng că<ă2,5ăcmăđoă khoangăgianăs n 4

- Viêm kh p cùng-ch u (phim X quang:viêm kh p cùng-ch uăhaiăbênăđ 2,ăđ 3 ho c viêm

kh p cùng-ch u m tăbênăđ 4)

Ch năđoánăxácăđ nh khi có m t tiêu chu n lâm sàng và m t tiêu chu n X quang

- Thu c ch ng viêm không steroid (CVKS): đ c s d ng ng t quãng ho c liên t c ph

thu c vào tình tr ng n ng c a b nh B nhăđápă ng r t t tăđ i v i thu c CVKS là m t

trong các y u t trong tiêu chu n ch n loan b nh lý c t s ng c a Amlor

- Thu c gi m đau: Theoăs ăđ b c thang c a t ch c y t th gi i (WHO)

 B c 1: gi măđauăđ năthu n: Paracetamol 2 ậ 3 g/ ngày

 B c 2: gi măđauăk t h p v i ch ph m c a opiod y u

 Effelralgan Codein (Paracetamol + Codein): 2 -6 viên/ ngày

 B c 3: Morphin

Trong b nh lýăc ăx ngăkh păth ngădùngăđ n gi măđauăb c 2

- Thu c giãn c : Trong b nhăVCSDKăth ngăcóăcoăcácăc ăkèmătheo,ănênăcácăthu c

giƣnăc ăvơnăcóătácăd ng t t Có th chia 3 l n, u ng sau b aă n

Myonal 50mg x 3 viên/ ngày, chia 3 l n, u ngăsauă n

Mydocalm 50mg x 3 viên/ ngày, chia 3 l n u ngăsauă n

- Thu c đi u tr c b n: i u tr theoă c ă ch b nh sinh Nhóm thu c này còn có

nh ngătênăđ ngăngh a

Thu c ch ng th p kh pă lƠmă thayă đ i ti n tri n b nh: DMARD’s ậ Disease

Modifying Anti Rheumatic Drugs

Thu c ch ng kh p tác d ng ch m: SAARD’s ậ Slow Acting Anti Rheumatis Druds ơyălƠănhómăthu c có vai trò h t s c quan tr ng,ăđ c ch đ nh ngay t đ u, dù

b nh giaiăđo n nào

Có th k t h p v i thu c gi măđauăch ng viêm Khi các thu cănƠyăđ t hi u qu

sau 1 ậ 2 tháng có th gi m li u ho c ng ng h n các thu căđi u tr tri u ch ng

+ Salazopyrine :M t công trình nghiên c uă c ngă đƣă k t lu n r ng Salazopyrine có

hi u qu rõ r tă h nă b nh nhân viêm c t s ng dính kh p th ngo i biên ho c t n

th ngăkh p ngo i vi chi mă uăth Ngoài ra thu c có th phòngăđ căcácăđ t viêm

c p c a viêm màng b đƠoătr c k t h p v i các b nh trong nhóm b nh lý c t s ng

Là các thu c kháng TNF ậ : Entanercept, Infliximab Thu c hi u qu t t

nh ngăgiáăthƠnhăcao nên ít áp d ng t i Vi t Nam

Ch đ nh :

Th c t s ng ch đ nh ngay t đ u

Th ngo i biên :ădùngăAntiăTNFă ăn u th t b i v i c s d ng NSAID và các

thu căđi u tr c ăb n

- i u tr tiêm corticoid t i ch : đ c ch đ nh v i viêm kh p cùng ch u, kh p liên

m m sau, kh păs n c t s ng, kh p căđòn,ăkh păs n c, kh p ngo iăvi,ăđi m bám

t n [7], [3]

1.7.1.2 i u tr ngo i khoa

Thay kh p háng, kh p g i ch nh s a c t s ngăvƠăđi u tr bi n ch ng c aăgƣyăđ t s ng

CH NGă2

CH MăSịC VÀ PH C H I CH C N NG

B NH NHÂN VIÊM C T S NG DÍNH KH P

2.1 NH Nă NH

VCSDK là m t b nh m n tính, ti n tri n ngày càng n ng d n, nhi u bi n ch ng

r t nguy hi m có th đeădo tính m ng b nh nhân n uăkhôngăđi u tr vƠăch măsócăchuăđáo.ăVì v yăng iăđi uăd ng khi ti p xúc v i b nh nhân c n ph i nh nhàng, ân c n

và bi t thông c m

2.1.1 Các thông tin chung v ng i b nh

- Tu i

- Gi i

- Ngh nghi pă(cóăth ng xuyên ph iălaoăđ ng n ng,ăkhuơnăvácầ)

- Th tr ng b nh nhân (chi u cao, cân n ng)

Có hay b viêm nhi mănh :ăviêmănhi măđ ng sinh d c,ăđ ngătiêuăhóaầ?

G năđơyănh t có dùng thu c gì không?

Có b b nh th nătr căđơyăkhông?

Có b sang ch n v th ch t hay tinh th n không?

+ăGiaăđình:ăTrongăgiaăđìnhăb nh nhân có ai b m c b nh này không?

- Tình tr ng hi n t i c a ng i b nh:

+ D u hi uăđau:ă

au,ăc ngăvùngăc tăs ngăth tăl ng,ăcùng,ăgi măđauăkhiăngh

auăc ngăvùngăc tăs ngăth tăl ng

S đ 1: Thang đi m đau (VAS)

ánhă giáă theoă thangă đi mă VASă đ c th c hi nă nh ă sau:ă B nh nhân nhìn vào m t

th c có bi u di n các m căđ đauă(s ăđ ) và ch vào m căđ đauămƠăb nh nhân c m

nh năđ c t i th iăđi măđánhă giá.ăPh n m t sau c aăth c chia thành 10 v ch m i

v ch cách nhau 1cm, th y thu căxácăđ nhăđi măt ngă ng v iăđi m mà b nh nhân v a

ch m tătr c c aăth c

C ngăđ đauăđ căđánhăgiáătheoă4ăm căđ :

Khôngăđau:ă0ăđi m, auăít:ă1ă-3ăđi m

auăv a: 4 ậ 6ăđi m auănhi u: 7 ậ 10ăđi m

M căđ đau:ăN u chiaă10ăđi măthìăBNăđauă kho ng nào

Tính ch t:ă auăt i ch hay lan t i v trí khác

C ngăđ c năđau:ăTh i gian xu t hi năc năđau?ăKho ng bao nhiêu lâu?

V tríăđau?

+ Ch đ luy n t p hàng ngày

+ Ch đ nău ng hàng ngày

+ăCáchăng i b nh t sinh ho t, v sinh cá nhân

+ Các d u hi u khác: Hoa m t,ăđauăđ u, g yăsútăcơnầ