Luận văn chăm sóc bệnh nhân sau mổ cắt tuyến vú và vét hạch nách tại khoa ngoại vú bệnh viện k

Tuyănhiênă ăm tăs ăn căphátătri năm cădùă t ăl ăm căgiaăt ngănhanhăchóngănh ngăt ăl ăch tăv năgi ăđ că ăm căđ ă năđ nhă nh ănh năth căc aăng iăb nh, nh ăvƠoăcácăti năb ătrongăsƠngăl căph

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT O

-*** -

KHOÁăLU NăT TăNGHI P

CH MăSịCăB NHăNHÂNăSAUăM ă

C TăTUY NăVÚăVÀăVÉTăH CHăăNÁCHă

T IăKHOAăNGO IăVÚăB NHăVI NăK

Sinhăviênăth c hi n : PH MăTH ăGIANG

HƠăN iă2012

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT O

-*** -

KHOÁăLU NăT TăNGHI P

CH MăSịCăB NHăNHÂNăSAUăM ă

C TăTUY NăVÚăVÀăVÉTăH CHăăNÁCHă

T IăKHOAăNGO IăVÚăB NHăVI NăK

Ng iăHDKH : Th.S PH MăH NGăKHOA

Sinhăviênăth c hi n : PH MăTH ăGIANG

HƠăN iă2012

L IăC Mă N

V iălòngăkính tr ng vƠăbi tă năsơuăs c,ătôiăxinăchơnăthƠnhăc mă n t i:

ki năthu năl iăcho tôi trong su tăquáătrìnhăh căt păvƠăhoƠnăthƠnhăchuyênăđ

ng iăth yăđƣătr căti păh ngăd n,ăgiúpăđ ăt nătìnhăvƠăt oăđi uăki năchoătôiătrongă

su tăquáătrìnhăh căt păvƠăhoƠnăthƠnhăkhóaălu n

Ngo iăvúă- b nhăvi năKăđƣăt oăđi uăki năgiúpăđ ătôiătrongăsu tăquáătrìnhăh căt p,ănghiênăc uăchuyênăđ ănƠy

Sauăcùng,ătôiăxinăchơnăthƠnhăc mă năt iăgiaăđìnhăvƠănh ngăng iăthơnăyêu,ă

HƠăN i,ăngƠy 25 tháng 10 n mă2012

H căviên

Ph m Th Giang

B NGăCH ăVI TăT T

M CL C

T V N 1

CH NGă1:ăT NGăQUANăV ăUNGăTH ăVÚ 2

1.1.ăGi iăph uă– sinhălýătuy năvú 2

1.1.1 Gi iăph uătuy năvúă ăph ăn ătr ngăthƠnh 2

1.1.2.ăSinhălýătuy năvú 3

1.2.ăUngăth ăvúălƠăgì 4

1.3.ăD chăt ăh căvƠăcácăy uăt ănguyăc ăgơyăUTV 4

1.3.1.ăD chăt ăh c 4

1.3.2.ăCácăy uăt ănguyăc 4

1.4.ă căđi mălơmăsƠngăvƠăc nălơmăsƠngăc aăb nhăungăth ăvú 5

1.4.1.ă căđi mălơmăsƠng 5

1.4.2.ă căđi măc nălơmăsƠng 6

1.5.ăCácăgiaiăđo năc aăUTV 7

1.5.1.ăGiaiăđo năO 7

1.5.2.ăGiaiăđo năI 8

1.5.3.ăGiaiăđo năII 8

1.5.4.ăGiaiăđo năIII 8

1.5.5.ăGiaiăđo năIV 8

1.6.ăSƠngăl căvƠăphátăhi năs măUTV 8

1.6.1ăT ăkhámăvú 8

1.6.2 Khám lâm sàng 8

1.6.3ăCh păvú 8

1.7.ăPh ngăphápăđi uătr ăUTV 9

1.8.ăBi năch ngăsauăph uăthu t 10

C H NGă2:THEOăDẪI,ăCH MăSịCăB NHăNHÂNăSAUăM ă C TăTUY NăVÚăăVÀăVÉTăH CHăNÁCH 12

2.1 Ch măsócăb nhănhơnăsauăph uăthu t 12

2.1.1 M căđíchătheoădõiăvƠăch măsóc 12

2.1.2.ăCácăv năđ ăc nătheoădõiăvƠăch măsóc 13

2.2.ăăQuyătrìnhăăđi uăd ngăv ăch măsócăvƠătheo dõiăng iăb nhăsauăm 18

2.2.1.ăNh năđ nh 18

2.2.2.ăCh năđoánăđi uăd ng 20

2.2.3.ăăL păk ăho chăch măsóc 20

2.2.4.ăTh căhi năk ăho chăch măsóc 22

2.2.5.ăă ánhăgiá 25

2.3.ăTìnhăhu ng 25

K TăLU N 32 TÀIăLI UăTHAMăKH O

PH ăL Că NH

Hình 1.1.ăGi iăph uătuy năvú Hìnhă1.2.ăH ngăd năt ăkhámăvú Hìnhă1.3.ăCh păX- quangătuy năvú Hìnhă1.4.ăPh uăthu tăc tătuy năvúă+ăvétăh chănách Hìnhă1.5.ăPhùăb chăhuy tăsauăph uăthu tăungăthuăvú Hìnhă2.1.ăTheoădõiăăth ătíchăd chă24ăgi

Hìnhă2.2.ăCh yămáuăsauăm

Hình 2.3 Hútăd chădi năm Hìnhă2.4.ăTìnhătr ngăv tăm

TăV Nă

Ungăth ăvúă(UTV)ălƠălo iăungăth ă(UT)ăth ngăg pănh tăvƠălƠănguyên nhân chínhăgơyăt ăvongădoăungăth đ iăv iăph ăn ăVi tăNamăc ngănh ph ăn ătrên toàn

th ă gi i.ă ă đi uă tr ă c nă b nhă nƠyă c nă cóă s ă k tă h pă gi aă ph uă thu t,ă tiaă x ă v i

ph ngă phápă đi uă tr ă toƠnă thơnă b ngă hóaă ch t,ă n iă ti t,ă sinhă h c Trongă đó ph uăthu tă cóă vaiă tròă đ că bi tă quană tr ng,ă nh tă lƠă khi b nh còn ă giaiă đo nă s m Tùy thu căvƠoăv ătrí, kích th c c aăkh iăuăvƠăgiaiăđo năb nhămƠăng iăb nhăđ căph uăthu t:ăc tătuy năvúătoƠnăb ăho căc tăm tăph nătuy năvúăkèmătheoăvétăh chănách[12] Tuyăv y,ădùăng iăb nh ungăth ăvúăđ căph uăthu tătheoăcáchănƠoăthìăđóăc ngălƠă

lo i ph uăthu tăl n,ădi năm th ngăr ng,ănguyăc x yăraăcác bi n ch ng s măsauă

cácăbi năch ngămu nănh :ănhi mătrùng v tăm ,ăđ ngăd ch,ăr i lo năc măgiác,ătêăbìăcánhătay,ăphùăb ch huy t ăBênăc nhăbácăs ălƠăng iăch năđoán,ăđ aăraăph ngăpháp

ph uăthu tăt iă uănh m giúp ng iăb nh cóăđ căk t qu ăđi u tr caoănh t thì ng i

đi uăd ng cóăvaiătròăđ căbi t quanătr ng trongăvi c theoădõi,ăch măsóc ng iăb nhă

sau m ă Vi că theoă dõiă sátă ng iă b nhă 24ă gi ă đ uă sauă m ă đ ă phát hi n các bi n

ch ng s m có th ăx yăraăc ng nh ăvi c ch măsóc,ătheoădõiănh ngăngƠyăsauăđóăđòiă

h i ng i đi uăd ng ph iăcó ki n th căsơuăr ngăv b nh h căungăth ăvú,ăph iăcóăk ă

n ngăch măsóc t t vƠăph iăcó m t tháiăđ ăthôngăc măsơuăs căv iăng iăb nh,ăđ ng

b nh ungăth ămƠăng i ta coi là b nhănanăy,ăb nhăhi m nghèo khôngăch aăđ c

Vi căch măsócăt tăng iăb nhăsauăm ăđƣăgóp ph n lƠmăgi măngƠy n măvi năn i trú,

gi măchiăphíăđi u tr choăng iăb nh và nơngăcaoăhi uăqu ăkinhăt ătrongăyăt

Xu tăphátăt ălýădoănêuătrên, tôiăch năvi tăchuyênăđ ăv iăn iădungăchính:

" L păk ăho chătheo dõi, ch m sóc ng iăb nh sauăm c tătuy năvúăvƠă vétăh chănách trongăđi uătr ăungăth ăvú, giaiăđo năcònăm ăđ căt iăkhoaăNgo i

vú - B nhăvi năK"

CH NGă1

T NGăQUANăV ăUNGăTH ăVÚ

1.1.ăGi iăph u ậ sinhălýătuy năvú

Hình 1 1 C uăt oătuy năvú

1.1.1 Gi i ph u tuy n vú ph n tr ng thành

Tuy năvúă ăn ăgi iăkhiătr ngăthƠnh,ăvúăn măgi aăx ngăs năII-VI theo

tr că d că vƠă gi aă b ă x ngă că v iă đ ngă náchă gi aă trênă tr că ngang.ă Kíchă th că

trung bình vú là 10-12cm, dày 5-7cmă ăvùngătrungătơm.C uătrúcăvúăg mă3ăthƠnhă

ph n:ăda,ămôăd iădaăvƠămôăvú.ăTrongăđó,ămôăvúăbaoăg măc ămôătuy năvƠămôăđ m.ă

Ph nămôătuy năđ căchiaăthƠnhă15-20ăphơnăthùy,ăt tăc ăđ uăt pătrungăv ănúmăvú.ă

S aăt ăcácăthùyăs ăđ căđ ăvƠoăcácă ngăgópăcóă ăm iăthùyăcóăđ ngăkínhăkho ngă2mm,ăr iăt iăcácăxoangăch aăs aăd iăqu ngăvúăcóăđ ngăkínhăt ă5-8cm.ăCóăt tăc ă

Daăvùngăvúăm ng, baoăg măcácănangălôngătuy năbƣăvƠăcácătuy năm ăhôi Númăvúăn mă ăkhoangăliênăs nă4, cóăch aăcácăt năcùngăth năkinhăgiaoăc m Ngoài raăcònăcóăcácătuy năbƣăvƠătuy năbánăh yănh ngăkhôngăcóăcácănangălông Qu ngăvúă

có hình tròn, mƠuăs m, đ ngăkínhăt ă1,5-6,0cm Cácăc ăMorgagniăn mă ăriaăqu ngă

MontgomeryălƠănh ngătuy năbƣăl n, cóăkh ă n ngăti tăs a NóălƠăd ngătrungăgiană

gi aătuy năm ăhôiăvƠătuy năs a

Vúăđ căc pămáuăch ăy uăt ăcácăđ ngăm chăvƠăt nhăm ch:

sátăb ătrongăc aăhõmănáchăđ năc ăr ngăto,ăchoăcácănhánh:ănhánhănuôiăd ngăm chăngoƠiăvú,ănhánhănuôiăd ngăm tăngoƠiăc ăng căvƠănhánhăti păn iăv iăđ ngăm chăvúă

trong

cònăl iăc aăvú.ă ngăm chăvúătrongăđiăt ătrênăxu ngăd iăđ năliênăs năIIătáchăraă2ănhánh:ănhánhăxuyênăchínhăchiăph iăbênătrongătuy năvúăvƠănhánhăph ătuy năvú

vúătrongăvƠăt nhăm chăd iăđòn.ăT nhăm chănáchă ănôngăt oăthƠnhăm ngăt nhăm chăHaller.ăM ngăt nhăm chănôngănƠyăch yăvƠoăt nhăm chăsơuăr iăđ ăvƠoăt nhăm chăvúătrong,ăt nhăm chăvúăngoƠi,ăt nhăm chăcùng vai.[8],[9],[13]

1.1.2 Sinh lý tuy n vú

Tuy nă vúă b tă đ uă phátă tri nă t ă tu iă d yă thìă d iă tácă d ngă c aă hocmonă

Estrogen và Progesterone HaiăhocmonănƠyăkíchăthíchăs ăphátătri nătuy năvúăvƠăl pă

m ăđ ăchu năb ăchoăkh ăn ngăsinhăcon Estrogen làm phát tri năcácătuy năs aăc aăvúăvƠămôăđ măc aăvú, khi năvúăn ănang K tăh păv iăth ăth ăProgesterone, s ăphátătri năc aătuy năvúăcƠngăđ yăđ ProgesteroneălƠmăphátătri năcácă ngăd năs a, c ngă

đ ngăv iăEstrogen lƠmăphátătri nătoƠnădi nătuy năvú

Tuy nă vúă lƠă môă đíchă c aă h ă tuy nă yên - bu ngă tr ng, ph ă thu că vƠoă tìnhă

tr ngăch căn ngăc aănó Ho tăđ ngăc aătuy năvúăđ căđi uăhòaăb iăhocmonăvùngă

d iăđ i - tuy năyênăbu ngătr ng CácăhocmonăER,ăFSH,ăLHăăquy tăđ nhăhìnhătháiă

ch căn ngătuy năvú

Th ă th ă n iă ti tă đ iă v i Estrogenă vƠă Progesteroneă vƠă m tă s ă y uă t ă t ngă

tr ngăđƣăđ cănh năd ngăvƠăxácăđ nhătínhăch tăb ngăhóaămôămi năd ch Tuy năvúă

n mătrongămôăm , môăliênăk tătrênăc ăng căl n, tr iăt ăx ngăs năIIIăđ năx ngă

s năVII T ăngoƠiăvƠoătrongăg măcóăda, tuy năs a, l păm ăsauăvú L pădaăbaoăph ătuy năliênăt căv iădaăthƠnhăvúă ăđ uăvúăcóănhi uăt ăbƠoăs căt ăt oănênăqu ngăvúăcóămƠuăs m ăquanhănúmăvúăcó[8],[9],[13]

1.2 Ungăth ăvúălƠăgì

chiaă vƠă s aă ch aă khôngă ng ng.ă Tuyă nhiên,ă đôiă khiă m tă s ă t ă bƠoă l iă phơnă chiaăkhôngăđúngăv iănhi măv ăc aăchúng.ăN uăt ăbƠoăphơnăchiaăvƠăphátătri nă ăm căc ă

th ăkhôngăki măsoátăđ căthìăs ăhìnhăthƠnhăcácăkh iău,ălƠnhătínhăho căácătính.ăKh iăuăácătínhăbanăđ uăr tănh ănh ngătheoăth iăgianăchúngăs ăl năd nălên

Trongăm tăs ătr ngăh păt ăbƠoăUTVăkhôngăch ă ăvúămƠăcònălanăđ nănh ngă

n iăkhácăc aăc ăth ă i uănƠyă đ căg iălƠă UTVăti nătri n,ă diăc n,ătáiăphát,ăho căUTVăth ăphát.ăS ălanăr ngăcóăth ăh yăho iăcácăb ăph năbìnhăth ngăc aăc ăth ănh ă

x ng,ăph i,ăganăd năđ năb nhălýă ăc ăquanănƠy[5]

1.3 D chăt ăh căvƠăcácăy uăt ănguyăc ăgơyăUTV

1.3.1 D ch t h c

Ungăth ăvúălƠălo iăungăth ăph ăbi nănh tă ăph ăn ătrênăth ăgi iăc ngănh ă ă

Vi tăNam Trongănh ngăn mătr ăl iăđơy, t ăl ăm căUTVăngƠyăcƠngăt ng T ăl ăUTVăcóăkho ngădaoăđ ngăl năgi aăcácăn c B nhăcóăt ăl ăm căcaoănh tă ăM ăvƠăB că

Chơuă Áă cóă xuă h ngă t ngă nhanhă nh ă Nh tă B nă vƠă Singapore, n iă cóă n iă s ngă

ph ngătơyăhóaăvƠăđ căbi tălƠăch ăđ ă năđóngăvaiătròăquanătr ngătrongăs ăphátătri nă

UTV T iăVi tăNam, theoăghiănh năUTăHƠăN i, ThƠnhăPh ăH ăChíăMinhăvƠăm tăs ă

t nh, trongăcácăn măng iătaă cătínhăt ăl ăm căUTVăchu nătheoătu iăn mă2003ălƠă

17,4/100.000 dân, đ ngăđ uătrongăcácălo iăUTă ăn ăgi i

T ăl ăm căUTVăt ngătheoătu i, hi măg pă ăl aătu iăd iă30 Sauăđ ătu iănƠyă

t ăl ăm căb nhăgiaăt ngăm tăcáchănhanhăchóng ăt ăl ăm căchu nătheoătu iăt ngăt ă

trungăbìnhăc ă8ăph ăn ăM ăthìăcóă1ăng iăm căUTV T iăPhápăt ăl ănƠyălƠă1/10 T ă

l ăch tădoăUTVăt ngălênătheoăt ăl ăm c Tuyănhiênă ăm tăs ăn căphátătri năm cădùă

t ăl ăm căgiaăt ngănhanhăchóngănh ngăt ăl ăch tăv năgi ăđ că ăm căđ ă năđ nhă

nh ănh năth căc aăng iăb nh, nh ăvƠoăcácăti năb ătrongăsƠngăl căphátăhi năs măvƠă

nh ngăthƠnhăt uăđ tăđ cătrongăđi uătr , đ căbi tălƠăđi uătr ăh ăth ng[10]

1.3.2 Các y u t nguy c

Nguyăc ăbiăUTVăt ngăt ă1,5-3ăl năn uăng iăph ăn ăcóăm ăho căch ăemăgáiă

m căb nhănƠy căbi tăkhiăm ăvƠ/ho căch ăemăgáiăb ăUTVăc ăhaiăbênă ătu iăti nămƣnăkinhăthìănguyăc ăm căUTVă ăngayăth ăh ăsauălênăt iăđ nhăđi m

+ăTu iăcóăkinh,ătu iămƣnăkinhăvƠăti năs ămangăthaiălƠăy uăt ăliênăquanăch tă

ch ăv iăUTV

+ăMƣnăkinhămu năsauătu iă55ăvƠăt ngăth iăgianăcóăkinhănguy tătrongăcu că

đ iăng iăph ăn ăc ngălƠăy uăt ăquanătr ngătrongănguyăc ăUTV

+ăPh ăn ăch aămangăthaiăcóănguyăc ăm căUTVăcaoăg pă1,4ăl năsoăv iăph ăn

sinhăconătr cătu iă19

+ăCóăs ăliênăquanăgi aădùngăthu cătránhăthaiătrongăth iăgianădƠiăvƠăUTV.ă

N uădùngăthu cătránhăthaiătrênă8ăn mănguyăc ăt ngă1,7ăl n,ădùngătrênă10ăn mănguyă

c ăt ngă4,1ăl n.ă

+ Dùng hormônăthayăth ă ăph ăn ămƣnăkinhălƠăanătoƠnăkhiădùngătrongăth iăgianăng n.ăN uădùngăv iăli uătrungăbìnhătrongăth iăgianăt ă10-20ăn m,ănguyăc ăm căUTVăt ngăt ă1,5ă- 2ăl n

Liênăquanăđ năch ăđ ă n,ăđ căbi tălƠăch tăbéoătrongăkh uăph nă năv iăUTă

hi năv năcònătranhăcƣi.ăU ngăr uă1-2ăl n/ngƠyăcóănguyăc ăphátătri năUTVăg pă1,2ă

l năsoăv iăng iăkhôngău ngăr u.ăR uăcóă nhăh ngănhi uănh tătrongăphátătri năUTVă ăph n ăd iă30ătu i

Khiăti păxúcăv iătiaăb căx ăionăhoáăt ăngu năt ănhiênăhayănhơnăt oăs ălƠmă

t ngănguyăc ăphátătri năUTVăv iăm iăliênăquanăgi aăli u,ăh uăqu ,ătu iăti păxúcăđ că

bi tălƠătu iăthanh niên[10]

1.4.ă căđi mălơmăsƠngăvƠăc nălơmăsƠngăc aăb nhăungăth ăvú

1.4.1 c đi m lâm sàng

Tri uăch ngălơmăsƠngăc aăungăth ăvúăr tăđaăd ng

- Kh iăuă ăvú:ăkho ngă90%ătri uăch ngăđ uătiênăc aăb nhăungăth ăvúălƠăcóă

kh iău.ăUngăth ăvúăm iăphátăhi nătri uăch ngăr tănghèoănƠn.ăTh ngăch ăth yăcóă

kh iăuănh ă ăvú,ăb ăm tăg ăgh ăkhôngăđ u,ăm tăđ ăc ngăch c,ăranhăgi iăkhôngărõă

ràng ăgiaiăđo năs măkhiăuăch aăxơmăl nălanăr ngăthìădiăđ ngăd ădƠng.ăGiaiăđo nă

cu iăuăđƣăxơmăl nălanăr ngăraăxungăquanh,ăvƠoăthƠnhăng căthìădiăđ ngăh năch ăth mă

chí khôngădiăđ ng

dínhăda,ăcoărútăda.ăDínhădaă ăth iăk ăđ uăr tăkhóăphátăhi n.ăDínhădaălƠăm tăth ăđ că

tr ngătrongălơmăsƠngăquanătr ngăđ ăch năđoánăungăth ăvú.ăKh iăuăxơmăl năraăngoƠi daăgơyăs nădaăcam,ăgơyăv ăloétăch yămáu

- Thayă đ iă hìnhă d ngă númă vú:ă kh iă uă xơmă l nă gơyă coă kéoă t ă ch că xungăquanh.ăKhiăkh iăuă ăg nănúmăvúăcóăth ăgơyăt tănúmăvú,ăl chănúmăvú.ăM tăs ătr ngă

h păungăth ăvúăgơyăloétănúmăvú

th ălƠăd chăkhôngămƠu,ăd chănhƠy,ănh ngăth ngălƠăd chămáu

trên lâm sàng.ăGiaiăđo nămu năh chănáchăto,ăc ngăch c,ăđôiăkhiădínhănhau,ădính vào

t ăch căxungăquanhănênădiăđ ngăh năch ă ôiăkhiăh chănáchăs ngătoălƠătri uăch ngă

đ uătiênăphátăhi năungăth ăvú

th ăb ăđauăvùngăvú,ănh mănh tăkhôngăth ngăxuyên

th ăxơmăl năgơyăl ăloét,ăho iăt ăraăngoƠiădaăgơyăch yăd ch,ămùiăhôiăth i,ăxơmăl năthƠnhăng căgơyăđauănhi u.ăCóăth ădiăc năh chănách,ăh chăth ngăđòn,ăx ng,ănƣo,ă

ph i,ăganăgơyăg yăsút,ăm tăm i, đauănhi u,ăkhóăth ,ăli t…[8]

1.4.2 c đi m c n lâm sàng

hayăti tăd chă ănúmăvú,ăkh iăuăhayăm ngăc ngă ăvú

mƠăkhámălơmăsƠngăkhôngăth yăđ c;ăgiúpăchoăch năđoán,ăgi măb tăb ăsótănh ngă

t năth ngăácătính

- Ch păXă– quangătuy năs a:ăđ căs ăd ngătrongătr ngăh păch yăd chăđ uăvúămƠălơmăsƠngăkhôngăphátăhi năth yăkh iău

- Sinhă thi tă đ nhă v :ă s ă d ngă nguyênă t că songă songă đ ă xácă đ nhă v ă tríă t nă

th ngăc aătuy năvúătrongăkhôngăgiană3ăchi uăthôngăquaăcácăphimăch păt ănhi uă

phía khác nhau

- Sinhă thi tă b ngă kimă hútă chơnă không:ă lƠă m tă ph ngă phápă m i,ă gơyă t nă

th ngăt iăthi uăsoăv iăph ngăphápăsinhăthi tăm

t iănayăv nălƠăm tăph ngăphápăđ năgi n,ăthu năti năvƠăl iăíchănh t.ă măb oăchoă

ch tăl ngăch năđoánămôăb nhăh căcaoănh t,ăcóăth ăti năhƠnhă ănh ngăn iăcóăc ăs ăngo iăkhoa

- Sinh thi tăm :ăv năđ căcoiălƠă“tiêuăchu năvƠng”ăđ ăkh ngăđ nhăungăth ăvú

nh ngăt năth ngăđ căc aăvú

+ăCh păph i:ăphátăhi năt năth ngădiăc nă ăph i

+ăSiêuăơmăgan:ătìmăt năth ngă ăgan

+ăCh păc tăl păviătính,ăch păc ngăh ngăt ăh tănhơn

+ăCh tăch ăđi măkh iăuăCAă15- 3:ăcóăgiáătr ăTDăvƠătiênăl ng

+ăCácăxétănghi măkhác:ăđ ăđánhăgiáătoƠnătr ngăb nhănhơnăvƠăkh ăn ngăch uă

đ ngăcácăph ngăphápăđi uătr [8]

1.5.ăCácăgiaiăđo năc aăUTV

Tr căkhiăđi uătr ăbácăs ăxácăđ nhăgiaiăđo năb ngăcáchăđoăkíchăth căkh iăuăvƠăđánhăgiáăxemăkh iăuăcóălanătrƠnăđ năb ăph nănƠoăkhácăc aăc ăth ăhayăkhông.ă

Vi c xácăđ nhăgiaiăđo năUTVăcóătínhăch tăquy tăđ nhăđ ăđ aăraăchi năd chăđi uătr ă

c ăth

1.5.1 Giai đo n O

Khôngăs ăth yăkh iăuă ăt iăvúă(t iăch ),ăth ngăphátăhi nănh ăt măsoátănh ănhăho căxétănghi măsinhăthi t

1.5.2 Giai đo n I

Kh iăuăt iăvú,ăkíchăth cănh ăh nă2cmăvƠăkhôngăphátăhi năth yăh chănách

1.5.3 Giai đo n II

Kh iăuănh ă(2-5cm),ăcóăh chănáchăcùngăbên,ădiăđ ng

1.5.4 Giai đo n III

Kh iăuăl năh nă5cm,ăh chănáchădínhăho cădínhăvƠoăcácăt ăch căxungăquanh

Tuyênătruy năgiáoăd căchoăph ăn ăbi tăcáchăt ăkhámăvú,ăđ căbi tăph ăn ăsauătu iă35ă

kinhănguy t.ă

Hình 1.2 h ngăd năt ăkhámăvú

1.6.2 Khám lâm sàng

Ph ăn ătrênă40ătu iănênăđ căkhámălơmăsƠngăítănh tăm iăn mă1ăl n,ăkhámăt tă

nh tăvƠoăngƠyă7-10ăc aăchuăk ăkinhănguy t,ăđơyălƠăkho ngăth iăgianăvúăm mănh tă

d ăchoăphátăhi năcácăkh iău

1.6.3 Ch p vú

Ph ăn ăt ă>ă35ătu iănênăđ căch păX- quangătuy năvúăhƠngăn m,ăvi căti năhƠnhăsƠngăl căUTVăb ngăch păvúăgi măđ că50%ăt ăl ăch tădo b nhănƠy[9]

Hình 1.3 ch păX- quangătuy năvú

1.7 Ph ngăphápăđi uătr ăUTV

i uătr ăungăth ăvúălƠăs ăph iăh păđi năhìnhăgi aăph ngăphápăđi uătr ăt iă

ch ăvƠătoƠnăthơnăbaoăg m:ăph uăthu t,ătiaăx ,ăhóaăch t,ăn iăti tăvƠăsinhăh c Trong

đó ph uăthu tăđóngăvaiătròăquanătr ng trongăđi uătr ungăth ăvú,ăđ căbi tăkhi b nhă ă

giaiăđo năs m S ăl aăch năđi uătr ăd aăvƠoăr tănhi uăy uăt ănh ăgiaiăđo năb nh,ă

kích th căkh iău,ătínhăch tăs ăxơmăl năc aău,ăv ătríău,ătìnhătr ngăh chănách,ăth ăgi iă

ph uăb nhăc aău…Vi căquy tăđ nhătháiăđ ăđi uătr ăđòiăh iăcóăs ăph iăh păđaămônă

c aăt păth ăcácăbácăs ălơmăsƠng,ăc nălơmăsƠng

Vi căquy tăđ nhăm tăk ăho chăđi uătr ăăh pălýăănh tăchoăng iăb nhăungăth ăvúă đòiă h iă ng iă th yă thu că ph iă cóă nh ngă ki nă th că sơuă r ngă v ă UTă đ ă cóă th ă

l ngătr căđ căđi măsinhăh căc aăb nhăđ ngăth iăph iăhi uăđ cănh ngănhuăc uă

c aăng iăb nhăv ăth ăch tă,ătinhăth năvƠăph căh iăch căn ngăsauăđi uătr

V iăcácăph ngăphápăph uăthu tănh :ăc tăm tăph nătuy năvúăc ngăvétăh chănáchă(ph uăthu tăb oăt n),ăph uăthu tăc tătuy năvúătoƠnăb ăc ng vétăh chănáchă(ph uăthu tăpatey)ăvƠătrongăm tăs ătr ngăh păph uăthu tătáiăt oătuy năvúăsauăkhiăc tăb ăăTrongăcácăph ngăphápătrênăăph uăthu tăc tătuy năvúătoƠnăb ăvƠăvétăh chănáchălƠă

ph ngăphápăph ăbi nănh t,ăđ căđi măc aăph uăthu tăc tătuy năvúătoƠnăb ălƠăl yăb ătoƠnăb ătuy năvúăbaoăg măc ăvùngăda,ănúmăvúăvƠăqu ngăvúăcóăb oăt năc ăng căl n,ă

c ăng căbéăăth năkinhăng căgi aăth năkinhăng cădƠiăăvƠăth năăkinhăng căl n[8]

Hình1.4 Ph uăthu tăc tătuy năvúăc ngăvétăh chănách

1.8.ăBi năch ngăsauăph uăthu t

M tăs ăbi năch ngăcóăth ăg pătrongăph uăthu tăc tătuy năvúăvƠăvétăh chănáchălƠ:

+ăCh yămáu,ăt ămáuăsauăm :ăth ngătaiăbi năx yăraătrongăvòngă24-48ăgi ăđ uăsauăm ,ăcóăth ădoăbu căcácăm chăkhôngăt tăho cădoăb tăcácănútăc mămáuăkhiădùng daoăđi năđ tătrongăquáătrìnhăm

+ăNhi mătrùngăv tăm :ăvùngăm ăcóăth ăs ngăn , t yăđ ăcóăth ăkèmătheoătìnhă

tr ngănhi mătrùngătoƠnăthơnănh ngăhi măkhiăg păvìăb nhănhơnă(BN) đangăđ cădùngăkhángăsinhăsauăm

cóăth ăx yăraăn uăv tădaăquáăm ngăho cădoăm chămáuăcungăc păvùngăđóăb ăt năth ng

+ă ngăd chăth ngăt iăv ătríăthƠnhăng căhayăh ănáchăsauăm Th ngăl ngă

d chăquaăd năl uăt ă30-40mlătrongăvòngă24hăthìăcóăth ărútăd năl u, sauăkhiărútăd nă

l uăcóăth ăđ tăthayăvƠo v ătríăc aăsondeăd năl uăm tă“lam” d năl uăng năđ ăd chăcònă

l iăcóăth ăraăh tăvƠărútăsauă2-3ăngƠy.ăL uăýăcóăth ădoăc ăđ nhăkhôngăt tălamăd năl uă

d ăt tăvƠoătrong

+ăPhùătayăsauăvétăh chănách

+ăC m giácătêăbìăvùngăs nănáchăphíaăd iăc aăh ănáchăvƠătêăbìăm tătrongăcánhătayăcùngăbênăc aăvúăđƣăph uăthu t

+ăM tăs ănh ăBNăcóăth ăg păli tătayăsauăđi uătr ă ănh ngăn măth ă3,ăth ă4ă

ho căth măchíăg pă ănh ngăn măsauăn a

ăkh căph cănh ngăbi năch ngămu năsauăph uăthu tăBNăsauăm ăc năđ că

h ngăd năb iănh ngăbƠiăt pătayă1ăcáchăđ uăđ năth ngăxuyên [6]

Hìnhă1.5.ăPhùăb chăhuy tăsauăđi uătr ăungăth ăvú

CH NGă2 THEOăDẪI,ăCH MăSịCăB NHăNHÂNăSAUăM ăC TăTUY NăVÚă

VÀăVÉTăH CHăNÁCH

2.1 Ch măsócăb nhănhơnăsauăph uăthu t

Ph uăthu tăc tătuy năvúăvƠăvétăh chănách trongăđi u tr ăUTV lƠă1ăph uăthu tă

l n,ădi năm ăr ng,ăsauăm ăng iăb nh có th g p bi n ch ng vìăv y đi uăd ngăc nă

ph iăph iăh păch tăch ăv iăbácăs ă(ph uăthu tăviên)ăđ ăđemăl iăanătoƠnăt iăđaăchoă

ng iăb nh, sauăm ăng iăb nhăth ng cóănh ngăr iălo năv ătơmălýă(mìnhăb ăungă

th ,ăs ăm tăt ătinăv hìnhăth ,ăc măth yăth tăv ngătrong côngăvi căvƠăcu căs ng…),ă

r iălo năv ăsinhălýănh ăcácăbi năch ngăv ăhôăh p,ătu năhoƠn,ăđau,ănôn…doătácăd ngă

ph ăc aăthu căgơy mêăho căcó th ăx yăraăbi năch ngăs m sauăm ănh : ch yămáu,ăt ămáuăsauăm …vì v y vi c theo dõi, ch măsócăt t ng iăb nh sauăm ăs gópăph nă

vào thƠnhăcôngătrongăph uăthu t.ăăă

Bênăc nh vi c th căhi năcóăhi uăqu ăyăl nhăc aăbácăs ăvƠăph iăh păv iăbácăs ă

ch căn ngăđ căl păt ăch ătrongăvi c nh năđ nhătìnhătr ngăng iăb nh,ăđ aăraăch năđoánăđi uăd ng,ăl păk ăho chăvƠăth c hi năk ăho chăch măsóc theo “Quyătrìnhăđi uă

d ngă” đ ăđánhăgiáăđúngătìnhătr ngăBN

2.1.1 M c đích theo dõi và ch m sóc

- Theo dõi ch yă máu:ă máuă ch y quaă d n l u,ă máuă ch y quaă v tă m ,ă b mă

- Theo dõi vi căc pămáuăcácăv tădaăph uătích

đ ătránhăh iăch ngăcánhătayătoăsauănƠy

2.1.2 Các v n đ c n theo dõi và ch m sóc

- Theo dõi và ch măsócăng iăb nh 24 gi ăđ uăsauăm :

+ Theo dõi v ătu năhoƠn:ă

i uăd ngătheo dõi huy tăáp,ăm chă15-30 phút 1 l n,ătùyătheoăm căđ m t máu,ăch yămáuămƠ ng i đi uăd ng th c hi nătheoăyăl nhă(theo ch ăđ h ălý) Khi cóădi năbi năb tăth ngăph iăbáoăbác s ăcanăthi păk păth i[11]

+ăTheoădõiăv ăhôăh p: nh păth , t năs ,ăki u th ăvƠăm căđ khó th

sauăm ăcóăgơyămêăn iăkhíăqu năd ăb ăt căngh năđ ngăhôăh pădoăđ mădƣi,ăch tănôn.ă

i uă d ngă ph iă hútă s chă mi ngă h u,ă choă BNă th ă oxy,ă theo dõi nh pă th 30 phút/l n

+ Theo dõi nhi tăđ :

kho ngă37ăđ ăvƠăth ngăđ căđoă ăv ătrí:ătr cătrƠng,ămi ng,ănách.ăNhi tăđ ă ătr că

tràng 0,5- 10Cădaoăđ ngănhi uăh năn a[11]

t ngănguyênănhơnămƠăng iăđi uăd ngăch ăđ ngăch măsócăc ăth ăchoăng iăb nh

+ Theo dõi tìnhătr ngănônăc a ng iăb nh:ă

Sauăm ,ădoă nhăh ngăc aăthu căgơyămê,ă ngăn iăkhíăqu n nênăng iăb nhă

r tăd ăb ănôn.ăChoăng iăb nhăn măt ăth ăđ uăb ng,ăm tănghiêngăm tăbênăđ ătránhăkhiănônăd chăkhôngătrƠnăvƠoăđ ngăth ăN uăcóă ngăLevine,ăđi uăd ngănênăcơuăn iă

xu ngăth p,ăhútăd chăquaă ngăLevine,ătheo dõi (TD) tìnhătr ngăc ngăch ngăb ng

+ Theo dõi ph nă ngăc aăng iăb nh:

i uăd ngăph iătheo dõi sátănh ngăph nă ngăc aăng iăb nhăđ ăcóăk ăho chă

ch măsócăc ăth ăSauăm ,ăng iăb nhăcóăth ăb ăkíchăthíchăv tăvƣ.ăNguyênănhơnădoăđauăđ n,ăthi uăoxy,ăbíăti uăho cădoăduyătrìăb nhănhơnălơuă ăm tăt ăth ăTùyătheoă

t ngăănguyênănhơnămƠăđi uăd ngăcóăs ăcanăthi păthíchăh p

+ăTheoădõi,ăch măsóc tìnhătr ngăv tăm :

Tìnhătr ngăv tăm :ăkíchăth căv tăm ,ăv tăm ăcóăc ngăkhông,ăb ngăcóăth mămáu,ăth măd ch,ăcóăch yămáu,ăt ămáu, nhi mătrùng,ăđ ngăd ch, đau

Sauăm ,ăcóăth ădoăbu căm chămáuăkhôngăt tăho c doăb tăcácănútăc mămáuăkhiădùng

Tùyăt ngătìnhătr ngăch yămáuămƠătaăcóăh ngăx ătríăkhácănhau:ă

c ngă ăb ngăépăt iădi năm ăvƠătheoădõi

c ng ăb ngăép,ăbáoă bácăs ,ăth căhi nă yăl nhăthu căc mă máuăvƠăb măr aătheoă yă

l nh.ăTheoădõiăsátătìnhătr ngătoƠnăthơnăvƠăt iăch

c ngăph ng,ădaăb mătím.ă i uăd ngăb ngăépăv t m ,ăbáoăph uăthu tăviên,ăchu năb ă

ph ngăti năđ aăng iăb nhăxu ngăphòngăm ăc mămáuăl i

+ Theoădõi,ăch măsóc d năl u

ng c,ăbìnhăđ căchiaăv chăm iă10mlă– 200ml.ăS ăl ngă(th ătíchăd ch)ăđ căghiă

nh nătheoăl năđ ăd ch/24ăgi

lênăsondeăd năl u; H ngăd năng iăb nhăv năđ ngăkhiăcóă ngăd năl u (k pă ngă

khi xoayătr ,ăđiăl iăđ ătránhătìnhătr ngăc ngăsondeăd năl uăd năđ nătu tă ng); ki mătraăh ăth ngăd năl uăt iădi năm :

 Ki mătraăh ăth ngăd năl uăcóăb ăt c,ăg p,ătu t

 Theo dõi s ăl ng,ămƠuăs c,ătínhăch tăc aăd chăd năl uăghiăvƠoăphi uătheo

Hình 2.1 Theo dõi th ătíchăd chă24ăgi

+ Theo dõi l ngăn căti u:

Sauăm ,ădoă nh h ngăc aăthu căgơyămêănênăcóăth ăng iăb nhăs ăbíăti u,ă

đi uăd ng c ăg ngă khôngăthôngăti uăchoăng iăb nh Nênăápă d ngăcácă ph ngăphápă giúpă choă ng iă b nhă ti uă bìnhă th ngă nh :ă ngheă ti ngă n că ch y,ă đ pă măvùngăb ngăd iă(chúăýătránhăgơyăb ngăchoăng iăgiƠ,ăng iăb nhăgơyătêăt yăs ng,ă

ng iăb nhăli tăm tăc măgiác),ăng i d y,ăti uăkínăđáo,ăti uăđúngăt ăth Ghiăđ yăđ ă

s ă l ng,ă tínhă ch t,ă mƠuă s că n că ti uă vƠoă h ă s ă m iă ngƠy.ă N uă ng iă b nhă cóăthôngăti u,ăđi uăd ngăch măsócăb ăph năsinhăd c,ătheo dõi n căti u,ăchoăng iă

b nhău ngănhi uăn că(n uăđ c),ănênărútăs măthôngăti u[4]

+ăCanăthi păyăl nhăđi uătr :ă

thu c,ăl yămáuăxétănghi măkhiăcóăch ăđ nh i uăd ngăc năđ măb oăđúngăquyătrìnhă

k ăthu tătrongăkhiăth căhi n,ăđ măb oă5ăđúng

Sauăm ,ăng iăb nhăth ngăph iăch uănhi uănguyăc ,ătaiăbi n,ăbi năch ngăsauăm Trongăđó,ăv năđ ăanătoƠnăchoăng iăb nhătrongăgiaiăđo năh iăt nh,ăgiaiă

đo năsauăm ăc căk ăquanătr ng.ă ătránhănh ngăt năth ngăchoăng iăb nhănh té, sútăd chătruy n,ăd năl uăthìăng iăb nhăluônăn mătrongăt mănhìnăđi uăd ng.ă i uă

d ngăc ăđ nhăng iăb nhăan toƠn,ăchoăthanhăgi ngălênăcao[4]

- Theo dõi ,ăch măsócăng iăb nhăsauă24ăgi

+ăCh măsóc,ătheo dõi tu năhoƠn:

i uăd ngăki mătraăm ch,ăhuy tăáp,ămƠuăs căda,ăniêmăm c,ătheo dõi d uă

hi uăm tăn c,ătìnhătr ngăchoáng,ăch yămáu

+ăCh măsóc,ătheoădõi hôăh p:

i uăd ngătheo dõi tìnhătr ngăthôngăkhíăc aăng iăb nh,ătínhăch tăth ,ăki uă

th ,ăt năs ăth ,ătìnhătr ngăkhóăth ,ăs ăt ngăti tăđ mădãi c aăng iăb nh

+ Theo dõi nhi tăđ :

Sauăm ,ăng iăb nhăth ngăs tănh ădoăph nă ngăc aăc ăth ăTh ngăsauăm ă

1-2 ngày,ănhi tăđ ăt ngănh ăt ă37- 380

theo dõi sátăvƠăphátăhi năs măcácănguyênănhơnăgơyăs t:ănhi mătrùngăv tăm ,ănhi mătrùngăchơnăd năl u,ănhi mătrùngăti tăni u…ăTùyăt ngănguyênănhơnămƠăđi uăd ngăcóăx ătríăvƠăcanăthi păthíchăh p

+ Theo dõi ti tăni u:ă

i uăd ngătheo dõi n căti uă24ăgi ăv ăs ăl ng,ămƠuăs c,ătínhăch t.ăTheo

+ Theo dõi ,ăch măsócăv tăm ăvƠăsondeăd năl uăd ch:

tr ngăho iăt ăv tădaăho cămépăv tăm ,ătheo dõi d uăhi uăđ ngăd ch.ăNgƠyăth ă7ăsauă

m ,ăTDătìnhătr ngăv tăm ,ăn uăv tăm ăli năt t,ăkhôngăcóăhi năt ngănhi mătrùng,ă

ti năhƠnhăc tăch ătheoăyăl nh.ă

khiăh ăd năl uăgơyăđau,ăkhóăch uăchoăng iăb nh,ăgơyăch yămáu,ăt tăd năl u.ă

quaăd năl uăt ă30-40mlătrongăvòngă24ăgi ăthìăcóăth ărútăd năl u,ăsauăkhiărútăd năl uăcóăth ăđ tăthayăvƠo v ătríăc aăsondeăd năl uăm tă“lam” d năl uăng năđ ăd chăcònăl iăcóăth ăraăh tăvƠărút lam sau 2-3ăngƠy.ăL uăýăcóăth ădoăc ăđ nhăkhôngăt tălamăd năl uă

d ăt tăvƠoătrong

thƠnhăng căhayăh ănáchăsauăm )