Luận văn chăm sóc bệnh nhân quá kích buồng trứng trong thụ tinh ống nghiệm

1 TăV Nă S ăthànhăcôngăc aăk ăthu t th ătinhătrongă ngănghi mă IVF 1978ălàăcu căcáchăm ngătrongăđi uătr ăvôăsinh.ă óngăgópăchoăs ăthànhăcôngănàyăngoàiăcácăk ăthu tătrongălaboăthìăvi căra

1

TăV Nă

S ăthànhăcôngăc aăk ăthu t th ătinhătrongă ngănghi mă( IVF) (1978)ălàăcu căcáchăm ngătrongăđi uătr ăvôăsinh.ă óngăgópăchoăs ăthànhăcôngănàyăngoàiăcácăk ăthu tătrongălaboăthìăvi căraăđ iăcácăthu căkíchăthíchăphátătri nătr ngăcóăm tăvaiătròăkhông

nh ăTuyănhiênăbênăc nhăăkíchăthíchănhi uătr ngăđ ăcóăth ăch năl căphôiăcóăch tăl ngă

c yă chuy nă vàoă bu ngă t ă cungă thìă m tă tácă d ngă khôngă mongă mu nă gâyă raă làă h iă

ch ngăquáăkíchăbu ngătr ngă(HCQKBT),ăm tătrongănh ngăbi năch ngănghiêmătr ngă

nh tă vàă hayă x yă raă c aă kíchă thíchă bu ngă tr ngă trongă đi uă tr ă vôă sinh.ă HCQKBTă

th ngăx yăraăvàiăngàyăsauăkhiătiêmăthu căkíchăthíchăr ngătr ng.ăT ăl ăHCQKBTă ă

m căđ ănh ăchi măkho ngă20ă– 33%,ăm căđ ătrungăbìnhă3ă- 6%,ăm căđ ăn ngă0,1ă– 2%ătrongăcácăchuăk ăth ătinhătrongă ngănghi măvàăcóăth ăd năđ năt ăvong [6].ăBi uă

hi nă c aă HCQKBTă n ngă th ngă r tă r mă r :ă bu ngă tr ngă to,ă bángă b ng,ă trànă d chămàngăph i,ăr iălo năđi năgi i,ăgi măth ătíchătu năhoàn,ăthi uăni u,ătr mătr ngăh nălàăhuy tăkh i,ăsuyăgan,ăsuyăth n,ăh iăch ngănguyăc suy hôăh păc păc aăng iăl n [1] Doăv yăcôngăvi căd ăđoán,ăng năch n,ătheoădõiăvàăđi uătr ăHCQKBTăkhôngăch ălàătráchănhi măriêngăc aăcácăbácăs ălâmăsàngămàăcònălàătráchănhi măc aăđi uăd ngă-

nh ngăng iăluônăsátăsaoătheoădõiăb nhănhânăhàngăngàyăt ătr c và trong quá trình

đi uătr ăNg iă i uăd ngălàăc uăn iăgi aăb nhănhânăvàăcácăbácăs ,ăc ngănh ăh ătr ăbácăs ălàmăt tăh nătrongăđi uătr ăHCQKBT [13]

V iămongămu nălàmăgi măt ăl ăbi năch ngăx yăraătrênăb nhănhânăcóăh iăch ngăquáăkíchăbu ngătr ngătrongăđi uătr ăh ătr ăsinhăs n,ăng iăđi uăd ngăc năđ cătrangă

b ăki năth căc ăb năv ăHCQKBTăvàăcácăk ăn ngăch măsócăng iăb nhăđ ăcóăth ăhi uărõăh năcácăy uăt ănguyăc ,ănh năbi tătri uăch ng,ăm căđ ădi năti n,ănguyênăt căx ătrí,ătheoădõiăvàăd ăphòngăch ngăb nhănày.ăChuyênăđ ăđ căth căhi năv iăcácăn iădungăchínhăsauăđây:

1 Sinh lý quá trình hình thành và phát tri n nang tr ng

2 H i ch ng quá kích bu ng tr ng

3 H ng d n và ch m sóc b nh nhân b h i ch ng quá kích bu ng tr ng

CH NGăI SINH LÝ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHỄTăTRI NăNANGăTR NG

Cácăc ăquanăc aăb ămáyăsinhăs năn ăbaoăg măhaiăbu ngătr ng,ăhaiăvòiăt ăcung,ă

ăng iăph ăn ,ăquáătrìnhăbi tăhóa,ăphátătri năc aănangătr ngăvàăkh ăn ngăth ătinhăph iătr iăquaăm tăth iăgianădài.ăQuáătrìnhănàyăb tăđ uăr tăs măt ătrongăphôiăthaiăchoăđ năkhiăphóngănoưn.ăToànăb ăquáătrìnhăphátătri năc aănangătr ngăg năch tăv iăs ă

t ngătr ng,ătr ngăthànhăc aăt ăbàoăv ,ăt ăbàoănangăc aănangătr ngăvàăs ăbàiăti tăcác hormonăsinhăd căc aănh ngăt ăbàoănày.ă

S ăphátătri năc aănangătr ngăg măm tăchu iăcácăs ăki năx yăraăm tăcáchătr tăt ă

d năt iăs ăphóngănoưnă ăgi aăchuăk ăkinh,ăbaoăg m:ăs ăchiêuăm ăcácănangătr ng,ăs ă

ch năl cănangătr ng,ăs ăv tătr iăc aăm tănangătr ng,ăs ăphóngănoưnăvàăs ăthoáiăhóaă

c aănangătr ng.ăQuáătrìnhănàyăb tăđ uăb ngăs ăphátătri năc aănangătr ngănguyênăth y,ăquaăcácăgiaiăđo n:ănangătr ngănguyênăth y,ănangătr ngăphátătri năvàănangătr ngătr căphóngănoưn.ăThôngăth ngăch ăcóăm tănangătr ngăthành vàăphóngănoưnătrongăm iăchuăk ăkinh

3

khôngăph ăthu căvàoăs ăki măsoátăc aătuy năyênămàăcóăth ăph ăthu căvàoăcácăy uăt ă

n iăt iăc aăbu ngătr ng.ă

Vàoăcu iăchuăk ăkinhănguy t,ăs ăthoáiăhóaăc aăhoàngăth ălàmăgi măđiăestradiol,ăprogesteron, inhibin A s ăkíchăthíchătuy năyênăt ngăn ngăđ FSH Kho ngăm t ngày

tr căkhiăb tăđ uăchuăk ăkinhăm i,ăFSHăt ngălàmăkh iăphátăs ăphátătri năc aăcácănangă

tr ng.ăTuyănhiênăquá trình này đòiăh iăph iăth aămưnăm tăs ă đi uăki nă[9]:

- N ngăđ ăFSHăph iăđ tăđ năm tăng ngănh tăđ nh

- Cácăth ăth ăc aăFSHăph iăhìnhăthànhăđ yăđ ă ăcácănangătr ng

- Ngoàiăra,ăph iăcóăy uăt ăn iăt iăc a bu ngătr ng

D iătácăd ngăch ăy uăc aăFSH,ăcácănangătr ngăđ căchiêuăm ăs ăphátătri nă

v ăkíchăth căvàăcóăch căn ngăbàiăti tăhormon

Th ăth ăc aăLHăxu tăhi nătrênăt ăbàoăv ăLHăg năvàoăth ăth ăc aănóătrênăt ăbàoă

v ăkíchăthíchăt ăbàoăv ăs năxu tăandrogen,ăch ăy uălàăandrostenedionăvàătestosteronăt ăcholesterol.ăAndrogenăđ căs năxu tăt ăt ăbàoăv ăđ căh păthuăvàoăd chănangăvàăsauăđóăđ căt ăbàoănangăchuy năthànhăestradiol

S ăt ngăn ngăđ ăFSHăvàoăcu iăgiaiăđo năt ngăsinhăc aăchuăk ăkinhăd năt iă

t ng s năxu tăcácăth ăth ăc aăFSHătrênăcácăt ăbàoănang.ăFSHăg năvàoăth ăth ăc aănóătrênă t ă bàoă nang,ă truy nă tínă hi uă choă t ă bàoă nangă đ ă chuy nă hóaă androgenă thànhăestradiolă(E2).ăEstradiolăđ căh păthuăvàoămáuăvàăvàoăd chănang.ăS ăgiaăt ngăn ngăđ ăE2ăs ătácăd ngăhi păđ ngăv iăFSHăđ ăgiaăt ngăvàăduyătrìăs ăl ngăcácăth ăth ăc aăFSHătrênăt ăbàoănangăvàăthúcăđ yăs ăhìnhăthànhăth ăth ăc aăLHătrênăt ăbàoănang,ăđ ngăth iă

t oăraăhi năt ngăđi uăhòaăng căd ngătínhăvàoăgi aăchuăk ăd năt iăxu tăhi năđ nhă

LHăvàoăgi aăchu k ă D iătácăd ngăc aăLH,ăt ăbàoănangă s ăchuy năhóaăandrogenăthànhăprogesteron,ăhi năt ngănàyăđ căg iălàăs ăhoàngăth ăhóa

1.2 S ăCH NăL CăNANGăTR NG

Vàoăkho ngăngàyăth ă7ăc aăchuăk ăxu tăhi năs ăch năl cănangătr ng.ăM tăs ănangătr ngătrongăs ăcácănangătr ngăphátătri năs ăđ căch năl căđ ăchu năb ăchoăs ăphóngănoưnăsauănày.ăCácănangătr ngănàyăth ngălàăcácănangăđápă ngăt tăv iătácăd ngă

c aăFSH,ăcóănhi uăth ăth ăc aăFSHătrênăcácăt ăbàoăh tăvàăch ăti tănhi uăestradiol.ăC ă

ch ăc aăquáătrìnhăch năl cănàyăch aăđ căhi u rõ [11]

1.3 S ăV TăTR IăC AăM TăNANGăTR NG

Kho ngăngàyă8ă– 10ăc aăchuăk ,ăm tănangătr ngăđ căch năl căs ăv tătr iă

h nănh ngănangăkhác.ăTrongănangătr ng v tătr i,ăho tăđ ngăbàiăti tăestradiolăt ngăr tănhanh,ăđ ngăth iăd iătácăd ngăc aăFSH,ănangătr ngăv tătr iăti tăraăinhibinăAă(tr ngă

l ngăphânăt ă>ă70.000ăD).ăInhibinăAă căch ătuy nă yênăbàiăti tăFSH,ălàmăchoăcácănangăkhácăthi uăFSH,ănênăgi măkh ăn ngăbàiăti tăestradiolăc aăcácănangănày,ăd năđ nă

s ătíchăl yăandrogenăvàăthoáiăhóaăc aăcácănang,ăđ măb oăchoăvaiătròăv tătr iăc aăch ăriêngănangătr ngăv tătr iăđó.ăNh ăv y,ănangătr ngăv tătr iăđưă căch ăs ăphátătri nă

c aăcácănangătr ngăphátătri năkhácă[3], [11]

Hình 1.1: S thay đ i bu ng tr ng trong m t chu k kinh nguy t

5

1.4 HI NăT NG PHÓNG NOÃN

Phóngănoưnălàăhi năt ngăm tănoưnăcóăkh ăn ngăth ătinhăđ căgi iăphóngăt ă

m tănangătr ngăv tătr i

Th iăgianăphóngănoưnăthayăđ iăr tănhi uătrongăt ngăchuăk ăkinh,ăngayăc ătrênăcùngăm tăng iăph ăn ă cătínhăth iăgianătrungăbìnhăphóngănoưnălàă34 – 38ăgi ăsauă

s ăkh iăphátăc aăđ nhăLH.ăTuyănhiên,ăn ngăđ ăđ nhăLHăph iăđ căduyătrìăítănh tătrongă

14 – 27ăgi ăđ ăđ măb oăchoăs ătr ngăthànhăhoànătoànăc aănoưn.ăThôngăth ng,ăđ nhă

LH kéo dài trong 48 – 50ăgi ăPhóngănoưnăkhôngăph iălàăm tăs ăki năđ tăng t.ă nhăLHăkh iăphátăm tăchu iăcácăbi năc ămàăcu iăcùngăd năđ năs ăphóngănoưn

ThƠnhănangăy uăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăTh măhuy tăt ngăvƠoănang

ThoáiăhóaăthƠnhăt iăgòătr ngăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăNangăph ngăc ng

V ănang Phóng noãn

Hình 1.2: C ch phóng noãn [2]

CH NGăII

H IăCH NGăQUỄăKÍCH BU NGăTR NG

H iă ch ngă quáă kíchă bu ngă tr ngă (HCQKBT)ă làă bi nă ch ngă th ngă g pă ă

nh ngă b nhă nhână cóă s ă d ngă thu că kíchă thíchă bu ngă tr ngă trongă đi uă tr ă vôă sinh.ă

HCQKBT đ c đ nh ngh a là s gia t ng kích th c bu ng tr ng x y ra đ ng th i

v i tình tr ng cô đ c máu kèm tràn d ch các khoang c th (màng b ng, màng tim, màng ph i…) và r i lo n huy t đ ng h c [5]

Choăđ năth iăđi măhi năt i,ănguyênănhânăchínhăxácăc aăHCQKBTăv năch aă

đ căxácăđ nh.ăQuaănh ngăquanăsátătrênălâmăsàngăchoăth y,ăHCQKBTăsauăkíchăthíchă

bu ngătr ngăđ ălàmăth ătinhătrongă ngănghi măliênăquanăđ năvi căs ăd ngăhCGăvìăs ăkhôngăcóăHCQKBTăkhiăkhôngăs ăd ngăhCG.ăY uăt ăphátătri năn iăm chă(VEGFă– Vascularăendothelialăgrowthăfactor)ălàăch tătrungăgianăt oăm chăc aăbu ngătr ngăph ăthu cănhi uănh tăvàoăhCG.ăY uăt ăphátătri năn iăm chăkhôngănh ngăkíchăthíchăs ăphátătri năcácăm chămáuăm iămàăcònălàăy uăt ăquy tăđ nhălàmăt ngătínhăth măthànhă

m ch.ăBi uăhi nălâmăsàngăch ăy uăc aăHCQKBTălàăgiưnăm chăvàăthoátăm chăvào các khoang c aă c ă th ă Cácă tri uă ch ngă d ă nh nă th yă làă b ngă ch ng,ă phù,ă trànă d chămàngăph i.ăThoátăd chănhi uăd năđ năcôăđ cămáu,ăgi măth ătíchătu năhoànăvàăcungă

l ngătim,ăcu iăcùngălàăgi măt iămáuăcácăc ăquan.ăHi năt ngăcôăđ cămáuăcó th ălàmăt ngăđôngămáuăvàăgâyăt căđ ngăm chăhayăt nhăm ch.ăGi măth ătíchălòngăm chăvàă

gi măl că ăc uăth năcóăth ăd năđ năr iălo năn c,ăđi năgi i,ănh ăt ngăkali,ăgi mănatriămáu,ă đ ngă th iă t ngă hematocrită vàă gi mă thanhă th iă creatinin.ă Tri uă ch ngă n iă b tă

th ngăth yălàăb ngăch ng,ăd chă ăb ngăch aănhi uăproteinădoăhi năth ngăt ngătínhă

th măthànhăm ch.ăS ăgiaăt ngănhanhăchóngăd chătrongă ăb ng,ăhi năt ngătoălênăc aăhaiăbu ngătr ng,ăphùăn ,ăsungăhuy tăcácăc ăquanătrongă ăb ng…trongăHCQKBTălàă

nh ngăy uăt ăquanătr ngăgâyăt ngăápăl că ăb ngăd năđ năh iăch ngăchènăépă ăb ng.ăNhi uăb ngăch ngăchoăth yăh uăqu ăc aăHCQKBTăt ngăápăl că ăb ngăvàăh iăch ngăchènăépă ăb ngăkèmăv iăgi măth ătíchătu năhoànădoăthoátăm chăs ăd năđ năr iălo nă

ch căn ngăvàăsuyăđaăc ăquan.ă

7

2.2 PHỂNăLO Iă H IăCH NGăQUỄăKệCHăBU NGăTR NG

2.2.1 Phơnălo iăHCQKBTătheoăth iăđi măkh iăphátăb nhă

N mă2006,ătácăgi ăMathurăvàăc ngăs ă[10] phânăraă2ălo iăHCQKBTătheoăth iă

đi măkh iăphátăb nh:

- HCQKBT s m x yă raă trongă vòngă 10ă ngàyă t khiă kíchă thíchă r ngă tr ngă b ngă

hCG.ă HCQKBTă s mă ph nă ánhă s ă đápă ngă tháiă quáă c aă bu ngă tr ngă v iă kíchăthíchăc aăhCGăngo iăsinh

- HCQKBT mu n x yă raă sauă 10ă ngàyă t khiă kíchă thíchă r ngă tr ngă b ngă hCG.ă

HCQKBTă mu năgâyă raăb iăhCGăn iăsinhădoăphôiălàmăt ăti tăraăho căs ăd ngăhCGăh ătr ăgiaiăđo năhoàngăth

2.2.2 Phơnălo iăHCQKBTătheoăm căđ ăb nh

- HCQKBT nh th ngăcóăcácătri uăch ngăđauăb ngăd i,ăkhóăch u,ăt ngăcânănh ,ă

bu nănôn,ătrên siêuăâmăth yăbu ngătr ngă<ă5cm (3 – 4cm)

- HCQKBT trung bình:ăb ngăc ng,ăđau,ăbu nănônăvàănôn,ăxu tăhi năd chătrongă ă

b ngătrênăsiêuăâm,ăăhematocrită>ă41%,ăb chăc uă>ă10.000/mm3, bu ngătr ngă≥ 5cm (5 – 7cm)

- HCQKBT n ng:ă d chă trongă ă b ngă nhi u,ă trànă d chă màngă ph i.ă Hematocrit >

45%,ăb chăc uă>ă15.000/mm3 Thi uăni u,ăcreatinin: 1-1,5mg/dl, men gan t ng,

bu ngătr ngătoă8 – 10cm

- HCQKBT r t n ng:ătrànăd chănhi uălàmă ăb ngăc ng,ăgi măoxyămáu,ătrànăd chă

màng tim Hematocrit >ă 55%,ă b chă c uă >ă 25.000/mm3.ă Thi uă ho că vôă ni u,ăcreatinin >1,5mg/dl,ăsuyăth n,ăbu ngătr ngăto trên 12cm, suyăhôăh p,ăcóăth ăcóă

t c m chă[7]

2.3 CỄCăY UăT ăNGUYăC ăGỂYăH IăCH NGăQUỄăKệCHăBU NGăTR NG

Xácăđ nhăb nhănhânăcóănguyăc ălàăy uăt ăthenăch tăđ ăng năch năHCQKBT,ăgiúpăđ aăraăli uăkíchăthíchăbu ngătr ngăthíchăh p.ăCácăy uăt ănguyăc ăgâyăHCQKBTă

đ căchiaăthànhăhaiălo i:ăy uăt ănguy c ăth ănh tălàmăt ngăHCQKBT doăb năthân

b nhănhân và y uăt ănguyăc ăth ăhaiăxu tăhi nă khiălàmăth ăthu tăkíchăthíchăbu ngă

tr ng [4]

2.3.1.ăY uăt ănguyăc ăth ănh tă(b năthơnăb nhănhơn)

- Tu iătr ,ăti năs ăt ngăđápă ngăv iăcácăthu căkíchăthíchătr ng,ăchuăk ătr căđâyăcóă

hi năt ngăQKBT

- B nhănhânăcó h iăch ng bu ngătr ngăđaănang ( polycystic Ovarian Syndrome - PCOS):ălàănh ngăph ăn ăvôăsinhăcóăth ătr ngăbéo,ăr mălông,ăkinhăth aăho căvôăkinh,ă xétă nghi mă n iă ti tă sinhă d că cóă LHă t ng,ă t ă l ă LH/FSH:ă 1,5ă – 2, c ngăandrogen,ătrênăsiêuăâmăm iăbu ngătr ngăcóătrên10ănangănh ăkíchăth că4ă- 6mm

Hình 2.1: Hình nh bu ng tr ng đa nang

Hình 2.2: Hình nh bu ng tr ng đa nang trên siêu âm

9

- N ngăđ ăAMHă(antiămullerianăhormone)ăt ng AMHăđ căchoălàăy uăt ăd ăđoánă

ti măn ngăđápă ngăbu ngătr ng.ăAMHădoăcácăt ăbàoăh tăc aănangătr ngăcóăh că

nh ăvàăti nănangătr ngăcóăh căti tăra,ălàăth căđoăđápă ngăc aăbu ngătr ng.ăKhiăAMHăcóăn ngăđ ă1,26ăng/mlăthìăkíchăthíchăbu ngătr ngăthànhăcôngă(98%).ăNguyă

c ăQKBTăxu tăhi nătrênăcácăb nhănhânăcóăn ngăđ ăAMHă>ă7ăng/ml

- S ănangătr ngăth ăc păAFCă(antralăfollicleăcount)ănhi u,ătrênăsiêuăâmăth yăm iă

bu ngătr ngăcóă≥ă12ănangătr ngăcóăh căđ ngăkínhă2ă– 8 mm

- Ch ăs ăBMIăth p <18

2.3.2 Y uăt ănguyăc ăth ăhai

D aăvào cáchăđápă ngăc aăbu ngătr ngăkhiăkíchăthíchăđ ăd ăđoánăs ăxu tăhi nă

c aăHCQKBTăg m: n ngăđ ăE2ă>ă4000pg/ml,ăkíchăth cănangătr ngătrênă14mmăvàă

s ăl ngănangătr ng trên 20 nang,ăs ăl ngănoưnăch căhútăđ c trên 20 noãn

2.4 CỄCăBI NăPHỄPăPHọNGăNG AăH IăCH NGăQUỄăKệCHăBU NGăTR NG

Ng năch năhoànătoànăHCQKBTălàăkhôngăth ănh ngăxácăđ nhăs mănh ngăy uă

t ănguyăc ăti mătàngăvàăqu nălýălâmăsàngăc năth năb nhănhânăb ăHCQKBTăthìăt ăl ăvàă

m căđ ăHCQKBTăcóăth ăgi măđiăđángăk ăChi năl căng năch n HCQKBT cóăth ăchia thànhăhaiălo i [4]:

* Lo i phòng ng a th nh t (đ i v i các y u t nguy c c a b n thân b nh

nhân): kíchăthíchăbu ngătr ngăphùăh păv iăt ngăb nhănhânăsauăkhiăđưăđánhăgiáăcácă

y uăt ănguyăc ăth ănh tăvàăphânălo iăb nhănhânăđápă ngăkém,ăbìnhăth ngăho căquáă

m nh

* Lo i phòng ng a th hai (đ i v i cách đáp ng c a bu ng tr ng khi kích

thích): khiăcóăxu tăhi năcácăy uăt ănguyăc ăxu tăphátăt ăđápă ngăquáăm căc aăbu ngă

tr ngăkhiăđ căkíchăthích c năph iătheoădõiăch tăch ,ăqu nălýălâmăsàngăc năth năvàăx ălýăk păth iăđ ăgi măm căđ ăQKBT

Hình 2.3: Bu ng tr ng c a H i ch ng quá kích bu ng tr ng

11

CH NGăIII

B ăăH IăCH NGăQUỄăKệCHăBU NGăTR NG

3.1 DI NăTI NăT ăNHIểNăC AăHCQKBT

Y uăt ăquanătr ngălàmăxu tăhi năvàăti nătri năHCQKBTălàăs ăcóăm tăc aăhCG.ăHCQKBTătrungăbìnhăhayăn ngăxu tăhi nătrongăgiaiăđo năhoàngăth ălàăh uăqu ăc aă

vi cătiêmăhCGăgâyăkíchăthíchăr ngătr ng,ăhayătrongăgiaiăđo năs măc aăthaiăk ădoăs ăbàiă ti tă c aă hCGă n iă sinh.ă Khiă HCQKBTă b tă đ uă kh iă phátă trongă phaă hoàngă th ă

nh ngăb nhănhânăkhôngăcóăthai,ăthôngăth ngăb nhăs ăt ăgi iăh n,ăgi măd năkhiăb nhănhânăhànhăkinh,ăr tăhi măkhiăphátătri năthànhăHCQKBTăn ng.ăBi uăhi năgi măd năc aă

h iă ch ngă cóă v ă nh ă songă songă v iă s ă gi mă d nă c aă hCGă ngo iă sinhă trongă máu.ăTrong tr ngăh păb nhănhânăcóăthai,ăn ngăđ ăhCGătrongămáuăti păt căt ngădoăs ăbàiă

ti tăc aăhCGăn iăsinh,ăcóăth ălàm choăHCQKBTăn ngăh năvàăkéoădàiă [5]

V iă nh ngă b nhă nhână cóă HCQKBTă nh ă vàă trungă bìnhă cóă th ă đ că đi uă tr ăngo iătrú.ăVìăv y,ăng iăđi uăd ngăc năh ngăd năb nhănhânăch ăđ ă nău ng,ăngh ă

ng i,ădùngăthu cătheoăch ăđ nhăc aăbácăs ăV i nh ngăb nhănhânăcóăHCQKBTăn ng

ho căr tăn ngăph iăđi uătr ăt iăb nhăvi n,ăng iăđi uăd ngăc nălàmăt tăcôngătácăch măsócăb nhănhân

3.2 H NGăD NăB NHăNHỂNăCịăHCQKBTăNH ăHO CăTRUNGăBỊNHă Că

I UăTR ăNGO IăTRÚ

Nh ngătr ngăh păHCQKBTănh ăhayătrungăbình,ăcóăhematocrit <ă44%ăb nhănhânăcóăth ăđ căđi uătr ăngo iătrúă[12]:

3.2.1.ăH ngăd năch ăđ ăngh ăng i

B nhă nhână c nă n mă ngh ă t iă gi ng,ă tránhă ho tă đ ngă th ă l că đ ă phòngă t nă

th ngăvàăxo năbu ngătr ng.ăTuyănhiênăb nhănhânăkhôngănh t thi tăph iăn măngh ătuy tăđ i đ ătránhăt căm chădoăhuy tăkh i

3.2.2 H ngăd năch ăđ ă nău ng

B nhănhânănênău ngănhi uăn c:ăítănh tă2ălít/ngày,ă1gi ăph iău ngăn căm tă

l n,ăb ăsungăđi n gi iăb ngăvi căphaăthêmăoresol đ ău ng,ătránhăđ ău ngăc năvàăcafé,ă

u ngăđ ăn căsaoăchoăn căti uăcóămàuăvàng trong vàă2ăgi ăđiăti uă1ăl n.ă

năch ăđ ănhi uăđ mănh ăth t,ătôm,ăcua,ăcá ănh măb ăsungăl ngăproteinăđưăb ăthoátăraăkh iălòngăm ch

3.2.3.ăH ngăd năch ăđ ădùngăthu c

Dùngăthu cătheoăch ăđ nhăc aăbácăs

Cóăth ăchoăthu căch ngănônăhayăgi măđauă(paracetamolăho căcodein)ăkhiăcóăcácătri uăch ngănày,ătránhădùngăcácăthu căkhángăviêmănh ăaspirinăcóăth ă nhăh ngă

đ năth n

3.2.4.ăH ngăd năb nhănhơnăcácăv năđ ăc nătheoădõi

Theo dõi cân n ng và vòng b ng:

D nădòăb nhănhânăghiăl ngăn cău ngăvàoăvàăl ngăn căti uăth iăraăhàngăngày

oăvòngăb ngăvàăcânăn ngăvàoăbu iăsángăhàngăngàyăxemăcóăb ăt ngăcânănhanhăkhông

N uăt ngă0,9kgăm iăngày,ăvòngăb ngăt ngă2 cmăm iăngàyăvàăl ngăn căti uă

gi măc năliênăh ăngayăv iăbácăs ăđ ăđ căki mătraăsiêuăâmăvàăxétănghi mămáu

Các v n đ khác c n ph i theo dõi :

B nhănhânăc năđ năb nhăvi năki mătraăsiêuăâmăvàăxétănghi măhematocrit 2- 3 ngàyăm tăl năđ ătheoădõiătri uăch ngăvàăm căđ ăc iăthi năc aătri uăch ng

3.3 CH Mă SịCă B NHă NHỂN Cịă HCQKBTă N NGă HO Că R Tă N NGă Că

I UăTR ăN IăTRÚ

B nhănhânăcóăHCQKBTăn ngăho căr tăn ngăcóăcácăd uăhi uălâmăsàngăsauăđâyă

bu căph iănh păvi n [8], [12], [13]:

- Khôngău ngăđ căn c

- Nônăho că aăch y

- T tăhuy tăáp

- Khóăth ,ărìăràoăph ănangăgi m

- B ngăch ngăc ngăto,ăvòngăb ngăt ngăă≥ă5cmăsoăv iăngày tr căđó

13

- Cânăn ngăt ngă1kgăsoăv iăngàyătr căđó

- N căti uă<ă1lítătrongă24gi

- Cóăd uăhi uăhuy tăkh iăt căm ch

- Xétănghi m:ăhematorităt ngă≥ă5%ăhayăhematocrit ≥ă45%

K ăho chăch măsócăc ăth ănh ăsau:

3.3.1 Duyătrìăcơnăb ngăd chăchoăb nhănhơn

HCQKBTăcóăđ căđi m làăthoátăd chăt ămáuăvàoăcácăkhoangăc aăc ăth ănh ă ă

b ng,ăkhoangămàngăph i, màng timădoăt ngătínhăth măthànhăm ch Vì v yăqu nălý

d chălàăm tătrongănh ngănguyênălýăc ăb năđi uătr ăHCQKBT,ăcóă4ătiêuăchu năc năthi tă

đ ăduyătrìăcânăb ngăd chălàă[12]:

- L ngăn căti uăđàoăth iăt ngă ngăv iăl ngăn căc ăth ănh n

- Tr ngăl ngăc ăth ăc năđ căduyătrì

- N ngăđ ăhemoglobinăvàăhematocrităph iăđ că năđ nh

- Chu vi vòng b ngăs ăcungăc păthôngătinăcóăgiáătr ătheoădõiăs ăphátătri năd chăc ă

tr ngăvìăv yăc năki măsoátăngayăsauăkhiăch căhútătr ng

3.3.2.ăTheoădõiăvƠăch măsócăb nhănhơn

B nhănhânăn iătrúăcó HCQKBT ph i đ cătheoădõiăvàăch măsóc theo ch ăđ nh nghiêm ng t c aăbácăs ăchoăđ năkhiăcácăd uăhi uăđ căgi iăquy tătri tăđ

Các d uăhi uăsauăđâyăđ cătheoădõi [1]:

- D uă hi uă sinhă t n:ă huy tă áp,ă m chă (nh pă tim), nh pă hôă h p và thână nhi tă (4ă

gi /1l n)

- Cânăn ngăvàăchuăviăvòngăb ngăđoăhàngăngày

- Theo dõi và duy trìăcânăb ngăl ngăn căvàoăvàăraăhàng ngày

- Xétănghi mămáuăhàngăngày:ăki mătraăcôngăth cămáuăđ yăđ ,ăki măsoátăs ăđôngămáu,ă urêă máuă vàă đi nă gi iă đ ,ă cácă ch că n ngă gan,ă xemă cóă r iă lo nă đi nă gi iăkhông,ănh ăt ngăkali,ăgi mănatriămáu,ăđ ngăth iăt ngăhematocrit vàăgi măthanhă

th iăcreatinin

- Siêuăâmăh ăch u:ăkíchăth că2ăbu ngătr ng,ăd chă ăb ng (1 l n/ngày)

B nhănhânăcóă máuăcôă(Hbă>14g/dl,ăhematocrit > 45%) c năph iătruy năt nhă

m chă 500mlă HES (hydroxyethyl starch),ă li uă t iă đaă hàngă ngàyă làă 33ml/kg,ă truy nă

ch măđ ătránhăxungăhuy tăph i

Truy năalbuminăv iăli uă25- 75g (100 - 300ml)ăm iăngàyătu ăthu căvàoăm că

đ ăthi uăh tăalbuminăvàăth ătíchăd chăc ătr ngăb ărútăra

Chúăýăthu căl iăti uăb ăc măch ăđ nhăkhiăxu tăhi nămáuăcôăb iăl iăti uăl iălàmăchoăquáăkíchăbu ngătr ngătr mătr ngăh n.ăL iăti uăcóăth ăđ căs ăd ngăkhiăl ngă

n căti uăítănh ngăhematocrităv năbìnhăth ng

Hình 3.1: B nh nhân có d ch c tr ng đ c đo vòng b ng hàng ngày

3.3.3 X ăălỦăh iăch ngăchènăépă ăb ng

T ngăd chă ăb ngăd năđ năt ngăápăl că b ngăgâyăraăchènăépă ăb ng,ăk tăh pă

v iăgi măth ătíchătu năhoànădoăthoátăm chăs ăd năđ năr iălo năch căn ngăvàăsuyăđaăc ăquan.ăCácătri uăch ngăr măr ăc aăHCQKBTăch ăy uădoădi năti năt ngăd năc aăh iă

ch ngăchènăép.ăChoănênăcóăth ăcânănh căch căd chăs măn u b nhănhânăb tăđ uăcóăcácătri uăch ngăsau:ăkhóăth ,ăc ngăb ngăđau,ăthi uăni u.ăCh căd chăc ătr ngătheoăch ă

đ nhăc aăbácăs ăquaăđ ngă ăb ngăs ăcóăth ălàmăgi măcácătri uăch ngăb nhăngay: áp

l că ăb ngăgi măs ălàmăt ngăl uăl ngăt nhăm chăv ătim,ăc iăthi năt iămáuăth năvàăt ăcung,ăgi mătri uăch ngăkhóăth ,ăbu nănônăvàănôn.ăCácătri uăch ngăđ căc iăthi nărõă

r tănh tăkhiăch căhútă1000ămlăd chăđ uătiên.ăCh căhútăgi iăápăquaăđ ngăb ngăcóăth ă

l uă ngăd năl uăđ ăti păt căgi iăápăkhiăc n

15

Hình 3.2: B nh nhân đ c ch c hút d ch b ng

3.3.4 Phòngătránhăt căm chădoăc cămáuăđông

Cácăb nhănhânăb ăquáăkíchăbu ngătr ngăth ngăcóăhi năt ngămáuăb ăcôăđ cădoăthoátăm ch,ănênăcóănguyăc ăhìnhăthànhăcácăc cămáuăđôngăgâyăt căm ch.ăVìăv yăcácă

b nhănhânănàyăđ căphòngăt căm ch doăc cămáuăđôngăb ngăs ăd ngăheparinăcóătr ngă

l ngăphânăt ăth p, li uătu ăthu căvàoăcânăn ngăc aăb nhănhân

3.4 QUYăTRỊNHăCH MăSịCă I UăD NGă IăV IăB NHăNHỂNăB ăHCQKBTă

N NGă/ăR TăN NG

Quyătrìnhăch măsócăđi uăd ngăg mă5ăb c,ădoăng iăđi uăd ngăth căhi nă

nh măch măsócăb nhănhânăđ tăk tăqu ăt tănh t:

 Nh năđ nh

 Ch năđoán đi uăd ng

 L păk ăho ch ch măsóc

 Th căhi năk ăho chăch măsóc

 L ngăgiáăsauăch măsóc

3.4.1 Nh năđ nh

a Hành chính:

H iăb nhănhânăho căng iănhàăb nhănhân:ăH ătên,ătu i,ăgi i, ngh ănghi p,ăđ aă

ch ,ăngàyăgi ăvàoăvi n.ăKhiăc năliênăh ăv iăai

b.ăB nhăán

- Lýădoăvàoăvi n

- B nhăs ăđi uătr ăvôăsinh:ăđưăđi uătr ăvôăsinhăb ngăth ătinhătrongă ngănghi mă ăđâu?ă ưăđ căkíchăthíchăbu ngătr ngăkhiănào?ă ưăđ căch căhútătr ngăcáchăđâyăbao lâu?ăSauăkhiăch căhútătr ngăcóănh ngătri uăch ngăgìălàmăb nhănhânăkhóăch uă

ph iăvàoăvi n?

- Cácălo iăthu căđưăs ăd ngălàăgì?

- Ti năs ăb năthân:ăPARA (s ăconăsinhăđ ătháng,ăs ăconăsinhăs m,ăs ăl năs yăthai,ă

s ăconăcóăhi nănay) ?ăCóăb ăb nhăph ăkhoaănàoăkhông?ăNgoàiăvôăsinhăcònăm că

b nhăgìăkhácăkhông? Có d ă ngăthu căgìăhayăch tăgìăkhông?

- Ti năs ăgiaăđình:ătrongăgiaăđìnhăcóăaiăb ăvôăsinhăkhông?ăCóăaiăb ăb nhăgìăkhácăkhông?

- Ch năđoánăyăkhoaălúcăvàoăvi năvàăhi năt iălàăgì?

c.ăTh măkhám

Toàn tr ng

- Tri giác

- D uăhi uăsinhăt nă(M ch,ăNhi tăđ ,ăHuy tăáp,ăNh păth )

- Cânăn ng,ăvòngăb ng,ăchi uăcaoăt ăcung

- BMI

- Tâmălýăb nhănhân

Th m khám các h c quan:

H da

- Tìnhătr ngădaăvàăniêmăm c:ăm căđ ăđànăh iăc aăda,ădaăcóăcácăn tăxu tăhuy tăhayă

d ă ngăkhông.ăMàuăs căniêmăm căth ănào?

- B nhănhânăcóăkhóăth ăhayăkhông?ăNh păth ăbaoănhiêu?ăKi uăth ă(Th ăng căhayă

th ăb ng).ăL ngăng căcóăcânăđ iăkhông?ăCóădiăđ ngătheoănh păth ăkhông?

- Ngheăph i:ărìăràoăph ănang? cóăti ngăth ăb nhălýăkhông?

17

H tiêu hóa

- B ngăch ngăhayăkhông?

- B ngăm măhayăc ng?

- Ganăláchăcóăs ăth yăkhông?

- B nhănhână nău ngănh ăth ănào,ă năb ngămi ngăhayă năquaăsonde?ăCh ăđ ă nă

hi năt iănh ăth ănào (s ăl nă năm iăngày,ăs ăl ngăvàăch tăl ngăm iăb aă n)?

- B nhănhânăđ iăti năcóăgìăb tăth ngăkhông,ămàuăs c, s ăl ngăvàătínhăch tăphână(l ng,ănhưo,ăr n)

H ti t ni u – sinh d c

- Ch măth nă– B păb nhăth nănh ăth ănào?

- Cóăc uăbàngăquangăkhông?

- N căti u:ămàuăs c,ăs ăl ng,ătínhăch t?

- Sinhăd căvàăh uămônăcóăt năth ngăgìăkhông?ăTínhăch tăt năth ngăth ănào?

H n i ti t

- B nhă nhână cóă đangă b ă b nhă n iă ti tă gìă không?ă cóă đangă dùngă thu că n iă ti tă gìăkhông?

H c , x ng, kh p

- V năđ ngăcácăchiăth ănào?

- C ,ăx ng, kh păcóăb ăt năth ngăkhông?

M t:ăcóăđau,ăviêmădínhăkhông?

Tai M i H ng:ăcóăt năth ngăgìăkhông?ă(niêmăm c,ămàuăs căniêmăm c….)

Th n kinh, tâm th n

- Cóăt năth ngăth năkinhăkhông?

- Ng ăđ căkhông? Ng ăcóăsâuăgi căkhông? Ng m tăngày baoănhiêuăgi ?

Các v n đ khác

- V ăsinh:ăqu năáo,ăđ uătóc,ămóngătay,ămóngăchânăcóăg năgàngăs chăs ăkhông?

S hi u bi t c a b nh nhân và ng i nhà b nh nhân v b nh vô sinh và HCQKBT

nh th nào?

Tham kh o h s b nh án

- Cácăxétănghiêmăc nălâmă sàng:ă Xétănghi m máuă(Hb,ă hematocrit…), n căti uă(màu s c,ăs ăl ng,ătínhăch t,ăthànhăph n)?

- Siêuăâmă ăb ng,ăbu ngătr ng?

- Cácăk tăqu ăkhámăchuyênăkhoa?

3.4.2.ăCh năđoánă i uăd ng

M tăs ăch năđoánăcóăth ăg pă ăb nhănhânăb ăHCQKBT:

1 Khó th , suy hô h p liên quan đ n (LQ ) tràn d ch màng ph i ho c b ng

c ng chèn ép ph i

K tăqu ămongăđ iă(KQM ):ăB nhănhânăgi măkhóăth

2 R i lo n nh p tim (th ng t ng nh p tim) LQ tràn d ch màng tim ho c suy

hô h p

KQM :ăNh pătimăc aăb nhănhân bìnhăth ng,ă năđ nh

3 T t huy t áp LQ gi m th tích tu n hoàn do d ch thoát m ch

KQM :ăHuy tăápăb nhănhână năđ nh

4 au b ng LQ tình tr ng xo n bu ng tr ng ho c ch ng b ng

KQM :ăB nhănhânăgi măđauăho căh tăđau

5 Bu n nôn ho c nôn LQ t ng áp l c b ng

KQM :ăB nhănhân gi măho căh tăbu nănôn,ănôn

6 Da nh n,môi khô và r i lo n đi n gi i LQ m t n c do d ch thoát m ch làm máu b cô đ c

KQM : ăđànăh iă c aădaătr ăv ăbìnhăth ng,ă b nhănhân đ că cână

b ngăn căvàăđi năgi i

7 au m i, c ng n ng b p chân, các t nh m ch n i rõ và c ng chân LQ huy t kh i gây t c m ch chi d i

KQM :ă B nhă nhână h tă cácă d uă hi uă t că m chă doă huy tă kh i ă chiă

d i

8 Nguy c thi u h t dinh d ng so v i nhu c u LQ ch đ n không h p lý

ho c không mu n n do chán n

KQM : Cungăc păăđ ăs ăl ngăvàăch tăl ngădinhăd ngătrongăngày

9 Ng ít ( <5h/ngày) LQ lo l ng v b nh và các tri u ch ng đau b ng, khó

th …làm b nh nhân không ng đ c

KQM :ăNg ăđ că8h/ngày,ăgi căng ăyên,ăb tăloăl ng