Phân tích các nhân tố tác động đến hệ số giá trên thu nhập của các công ty cổ phần niêm yết ngành khoáng sản trên thị trường chứng khoán việt nam

Th c đo quy mô công ty Th căđo Tácăgi vƠăđ tƠiănghiênăc u T ng tài s n CharitouăvƠăConstontis,ă1992-2001: Relationship between size and ratio of book value to market value B/M on the

1

1.1 Tínhăc păthi tăc aă ătƠi

Vi t Nam đang b c vào th i k h i nh p V i th tr ng tài chính nói chung và

th tr ng ch ng khoán (TTCK) nói riêng còn non tr và đ y bi n đ ng TTCK đóng

m t vai trò c c k quan tr ng đ i v i n n kinh t Vi t Nam vì nó là m t kênh huy

đ ng v n cho n n kinh t Quy t đ nh s 252/Q -TTG-Chính ph phê duy t chi n

l c phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam giai đo n 2011 – 2020 ngày

01/03/2012 th tr ng ch ng khoán ph n đ u đ a t ng giá tr v n hóa th tr ng c

phi u đ t 70% GDP vào n m 2020 V i t c đ phát tri n nh trên, TTCK Vi t Nam đã

là m t kênh h p d n các nhà đ u t trong và ngoài n c

Hi n nay, th tr ng ch ng khoán c a Vi t Nam đang phát tri n m c s khai

và ch a hoàn thi n a s các nhà đ u t trên s n ch ng khoán không có m t n n t ng

v ng vàng v phân tích tài chính Ph ng pháp đ nh giá so sánh s d ng P/E là m t công c đ n gi n và thông d ng nh t mà các nhà đ u t này s d ng đ ra quy t đ nh Cách th c s d ng ph ng pháp đ nh giá so sánh nói chung và ph ng pháp so sánh dùng P/E nói riêng là đ nh giá m t công ty d a vào m c giá c a công ty “t ng t ”, trong đó khái ni m t ng t trong tài chính bao g m t ng t v l nh v c ho t đ ng,

m c đ r i ro, n ng l c tài chính và ti m n ng t ng tr ng P/E cho th y giá c phi u

hi n t i cao h n thu nh p t c phi u đó bao nhiêu l n, hay nhà đ u t ph i tr giá cho

m t đ ng thu nh p bao nhiêu N u h s P/E cao thì đi u đó có ngh a là ng i đ u t

d ki n t c đ t ng c t c cao trong t ng lai; c phi u có r i ro th p nên ng i đ u t

tho mãn v i t su t v n hoá th tr ng th p; d đoán công ty có t c đ t ng tr ng trung bình và s tr c t c cao H s P/E r t có ích cho vi c đ nh giá c phi u Gi s

ng i đ u t có c phi u ABC không đ c giao d ch sôi đ ng trên th tr ng, v y c

phi u đó có giá bao nhiêu là h p lỦ? Lúc đó c n nhìn vào h s P/E đ c công b đ i

v i nhóm các lo i c phi u t ng t v i c phi u ABC, sau đó nhân thu nh p c a công

ty v i h s P/E s cho chúng ta giá c a lo i c phi u ABC

i v i ngành khoáng s n, vi c đo l ng ch s P/E r t quan tr ng đ i v i vi c thu hút nhà đ u vào th tr ng vì khoáng s n kim lo i luôn đ c đánh giá là ngu n tài nguyên quỦ hi m và có Ủ ngh a quan tr ng trong s phát tri n c a n n kinh t V i nhu

c u s n xu t s d ng nguyên li u t qu ng ngày càng cao thì ngành khai thác khoáng

s n s ti p t c t ng tr ng trong th i gian t i Theo k t qu đi u tra đ a ch t cho th y

Vi t Nam đã phát hi n ra nhi u m qu ng kim lo i có giá tr và phân b r i rác nhi u

n i Theo ông Nguy n M nh Quân - V tr ng V Công nghi p n ng, B Công

th ng, đ n nay, Vi t Nam đã ti n hành đi u tra c b n, th m dò và phát hi n m i trên 5.000 đi m khoáng và m Nh v y có th nói, tr l ng và các lo i khoáng s n kim

lo i c a Vi t Nam là khá phong phú Bên c nh đó trong nh ng n m qua, ngành công

nghi p khai khoáng đã đóng vai trò quan tr ng và tích c c trong s nghi p phát tri n công nghi p Vi t Nam và n n kinh t đ t n c ã c b n đáp ng đ và k p th i nguyên liê cho n n kinh t qu c dân V i nh ng phát tri n m nh m đó, tác gi tin

r ng trong t ng lai không xa c phi u c a ngành khoáng s n s r t đ c a chu ng

và có giá tr Vì v y đ tài này giúp các nhà đ u t có c s đ góp ph n đ a ra quy t

đ nh đ u t đúng đ n vào c phi u c a ngành này

Các nghiên c u tài chính v các y u t tác đ ng t s P/E có th nói xu t phát t

mô hình các y u t c b n c a P/E đ c Gordon xây d ng (1962), trong đó ông ch ra

r ng t s P/E đ c quy t đ nh b i t l chi tr c t c, m c đ r i ro c a c phi u và

ti m n ng t ng tr ng c a công ty Mô hình này sau đ c phát tri n ti p b i Campbell

và Shiller (1988) thành mô hình h i qui log(P/E) c ng v i các y u t c b n này làm

bi n gi i thích cho t s P/E N m 1996, Fama và French ki m ch ng m i liên h gi a

P/E v i r i ro, t ng tr ng (t s BE/ME) và kích th c c a công ty, hai ông k t lu n

r ng các y u t này có vai trò gi i thích t s P/E T s quan sát và tìm ki m thông tin

c a tác gi , ch a có m t nghiên c u chính th c và hoàn ch nh nào v các y u t nh

h ng t i ch s P/E c a ngành Khoáng s n t i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

Tr c nh ng th c tr ng này, đ tài đ c xây d ng nh m kh o sát các y u t nh

h ng lên t s P/E c a các công ty Tuy nhiên, li u vi c ng d ng ph ng pháp này trong đ nh giá t i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam có đ c s d ng đúng đ n và có

đ m b o tính ch t “t ng đ ng” gi a các công ty so sánh không? V i mong mu n tìm hi u khía c nh này v th tr ng ch ng khoán Vi t Nam, tác gi đã th c hi n nghiên c u các y u t có m i quan h v i ch s P/E trong ngành khoáng s n trên th

tr ng ch ng khoán Vi t Nam, hay nói cách khác nghiên c u đ c th c hi n nh m

kh o sát các nhân t ph n ánh b i ch s P/E trong ngành khoáng s n trên th tr ng

đ i, các ki n th c c b n xung quanh ch s P/E c a doanh nghi p Xây d ng

mô hình các nhân t nh h ng t i ch s P/E c a doanh nghi p khoáng s n trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

 D a trên các s li u th c t , tìm hi u và phân tích các nhân t tác đ ng đ n ch

s P/E c a các công ty khoáng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t

Nam, ki m đ nh s phù h p c a mô hình và đ a ra k t lu n v các nhân t nh

Trên th c t , ph m vi nghiên c u các nhân t tác đ ng đ n P/E c a m t doanh

nghi p là khá r ng l n nh ng v i kh n ng ki n th c và th i gian còn h n h p nên nghiên c u này s ch t p trung vào các y u t thu c đ c thù công ty và đ c thù ngành

i t ng nghiên c u c a đ tài là các công ty thu c ngành khoáng s n niêm y t trên

th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đ m b o s quan sát (theo quỦ) theo th i gian, giai đo n nghiên c u là t n m 2010 đ n h t n m 2014

1.4 Ph ngăphápănghiênăc u

Ph ng pháp đ nh tính: Nghiên c u đ nh tính là ph ng pháp ti p c n nh m tìm

cách mô t và phân tích đ c đi m c a nhóm đ i t ng t quan đi m kinh t c a nhà nghiên c u Các d li u trong nghiên c u đ nh tính th ng ph bi n h n d i d ng

ch (mô t tính ch t, đ c đi m…) h n là d ng s (mô t các giá tr đo l ng ho c th nguyên…) Bên c nh đó, ph ng pháp này cho phép phát hi n nh ng ch đ quan

tr ng mà các nhà nghiên c u có th ch a bao quát đ c tr c đó Vì v y trong đ tài này tác gi đã d a trên nghiên c u l ch s và h th ng c s lỦ thuy t đ nh n di n các nhân t nh h ng và tác đ ng c a nó đ n ch s P/E c a các doanh nghi p khoáng

kê Ph n m m SPSS h tr x lỦ và phân tích d li u s c p là các thông tin đ c thu

th p tr c ti p t đ i t ng nghiên c u, th ng đ c s d ng r ng rãi trong các các nghiên c u đi u tra xã h i h c và kinh t l ng Nghiên c u s s d ng d li u báo cáo tài chính (2010 - 2014) đã đ c ki m toán c a 30 công ty Khoáng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

1.5 K tăc uăc aă ătƠi

Ch ng 1 M đ u : a ra cái nhìn t ng quan nh t v h s giá trên thu nh p, vai trò và t m quan tr ng c a nó đ i v i vi c xác đ nh giá tr c phi u trên th tr ng

ch ng khoán ng th i khái quát cách th c nghiên c u ch s này

Ch ng 2 T ng quan lỦ thuy t v h s giá trên thu nh p và các nhân t nh

h ng đ n ch s này: a ra các c s lỦ lu n, các lỦ thuy t v h s giá trên thu

nh p và các nhân t nh h ng t i ch s đó c a doanh nghi p ngành khoán s n đ t

đó đ a ra ph ng pháp nghiên c u c th cho đ tài

Ch ng 3 Ph ng pháp nghiên c u: Trên c s các lỦ thuy t nêu trên, trình bày quy trình c th s đ c ti n hành đ nghiên c u v đ tài trong th c ti n

Ch ng 4 Th c tr ng t s h s giá trên thu nh p và các nhân t nh h ng đ n

h s giá trên thu nh p c a các công ty khoáng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam: D a trên các s li u th ng kê th c t thu th p đ c, đ a ra các phân tích, đánh giá, ki m đ nh s đúng đ n c a mô hình các nhân t nh h ng T đó đ a

nghiên c u và gi i thích mô hình các nhân t tác đ ng

5

Ch ng 5 N i dung k t qu nghiên c u: đánh giá và ki m tra d li u đã thu

th p, đ ng th i ki m đ nh đ phù h p c a mô hình và đ a ra k t qu c a mô hình

Ch ng 6 K t lu n và m t s ki n ngh : T nh ng n i dung k t qu nghiên c u thu đ c, đ a ra m t s gi i pháp, ki n ngh nh m giúp các doanh nghi p khoán s n

t i Vi t Nam c i thi n đ c ch s P/E đ ng th i giúp nhà đ u t có c n c chu n xác

đ xác đ nh h ng đ u t c a mình

CH NGă2

T NGăQUANăLụăTHUY T V T S GIỄăTRểNăTHUăNH P VÀăCỄCă

2.1 T ngăquanăv ăth ătr ngăch ngăkhoán

2.1.1 Khái ni m

Th tr ng ch ng khoán là m t b ph n c a th tr ng v n dài h n, th c hi n c

ch chuy n v n tr c ti p t nhà đ u t sang nhà phát hành, qua đó th c hi n ch c n ng

c a th tr ng tài chính là cung ng ngu n v n trung và dài h n cho n n kinh t

“Th tr ng ch ng khoán (Securities Market) là thu t ng dùng đ ch c ch

c a ho t đ ng giao d ch mua bán ch ng khoán dài h n nh các lo i trái phi u c

phi u và các công c tài chính khác nh ch ng ch qu đ u t , công c phái sinh –

h p đ ng t ng lai, quy n ch n, b o ch ng phi u, ch ng quy n.” (Bùi Kim Y n –

Sách th tr ng ch ng khoán – Trang 25)

2.1.2 Các thành ph n tham gia th tr ng ch ng khoán

Các t ch c và cá nhân tham gia TTCK có th đ c chia thành 3 nhóm sau:

NhƠăphátăhƠnh:ăcác t ch c th c hi n huy đ ng v n thông qua TTCK Nhà phát

hành là ng i cung c p ch ng khoán – hàng hóa c a TTCK Trong đó nhà phát hành

g m: Chính ph và chính quy n đ a ph ng, các công ty, các t ch c tài chính

NhƠăđ uăt : nh ng ng i th t s mua và bán ch ng khoán trên TTCK Nhà đ u

t có th chia làm hai lo i: nhà đ u t cá nhân và nhà đ u t có t ch c Trong đó, các nhà đ u t cá nhân là nh ng ng i có v n t m th i nhàn r i, tham gia mua bán trên

TTCK v i m c đích tìm ki m l i nhu n Còn các nhà đ u t có t ch c hay còn g i là các đ nh ch đ u t : th ng xuyên mua bán ch ng khoán v i s l ng l n trên th

tr ng

NhƠă môiă gi i ậ Côngătyăch ngăkhoán: công ty ch ng khoán là công ty ho t

đ ng trong l nh v c ch ng khoán có th đ m nh n m t ho c nhi u trong s các nghi p

v chính là b o lãnh phát hành, môi gi i, t doanh và t v n đ u t ch ng khoán

có th th c hi n m i nghi p v , các công ty ch ng khoán ph i đ m b o đ c m t s

7

Huyăđ ng v năđ u t ăchoăn n kinh t : Khi các nhà đ u t mua ch ng khoán do

các công ty phát hành, s ti n nhàn r i c a h đ c đ a và ho t đ ng s n xu t kinh doanh và qua đó góp ph n m r ng s n xu t xã h i

Bênăc nhăđó,ăTCCKăcònălƠăn iăcung c pămôiătr ngăđ u t ăchoăcông chúng:

TTCK cung c p cho công chúng môi tr ng đ u t lành m nh v i các c h i l a ch n phong phú Các lo i ch ng khoán trên th tr ng r t khác nhau v tính ch t, th i h n

và đ r i ro, cho phép các nhà đ u t có th l a ch n cho lo i hàng hóa phù h p v i

kh n ng, m c tiêu và s thích c a mình

Cu iăcùng,ăđơyălƠăn iăt oămôiătr ngăgiúpăChínhăph th c hi năcácăchínhă sáchăkinhăt v ămô: Các ch s c a TTCK ph n nh đ ng thái c a n n kinh t m t

cách nh y bén và chính xác Giá các ch ng khoán t ng lên cho th y đ u t đang m

r ng, n n kinh t t ng tr ng và ng c l i giá ch ng khoán gi m s cho th y các d u

hi u tiêu c c c a n n kinh t Vì th TTCK đ c g i là phong v bi u c a n n kinh t

và là m t công c quan tr ng giúp Chính ph th c hi n các chính sách kinh t v mô

2.1.4 Vai trò c a th tr ng ch ng khoán

Theo nh ng thông tin tác gi thu th p đ c trong sách v th tr ng ch ng khoán

c a PGS.TS Bùi Kim Y n Th tr ng ch c khoán có 4 vai trò chính đó là:

Th nh t, t oătínhăthanhăkho năchoăcácăch ngăkhoán: Nh có TTCK các nhà

đ u t có th chuy n đ i các ch ng khoán h s h u thành ti n m t ho c các lo i

ch ng khoán khác khi h mu n Kh n ng thanh kho n (kh n ng chuy n đ i thành

ti n m t) là m t trong nh ng đ c tính h p d n c a ch ng khoán đ i v i ng i đ u t

TTCK ho t đ ng càng n ng đ ng và có hi u qu thì càng có kh n ng nâng cao tính

thanh kho n c a ch ng khoán giao d ch trên th tr ng

Th hai, đánhă giáă ho tă đ ng c aă cácă doanhă nghi p: Thông qua giá ch ng

khoán, ho t đ ng c a doanh nghi p đ c ph n ánh m t cách t ng h p và chính xác, giúp cho vi c đánh giá và so sánh ho t đ ng các các doanh nghi p đ c nhanh chóng

và thu n ti n, t đó c ng t o ra đ c m t môi tr ng c nh tranh lành m nh nh m nâng

cao hi u qu s d ng v n, kích thích áp d ng công ngh m i, c i ti n s n ph m

Th ba, h tr vƠăthúcăđ yăcácăcôngătyăc ph năraăđ iăvƠăphátătri n: TTCK

h tr ch ng trình c ph n hóa c ng nh vi c thành l p và phát tri n c a công ty c

ph n qua vi c qu ng bá thông tin, đ nh giá doanh nghi p, b o lãnh phát hành, phân

ph i ch ng khoán m t cách nhanh chóng, t o tính thanh kho n cho chúng và nh th thu hút các nhà đ u t đ n góp v n vào công ty c ph n

Cu iăcùng,ăthuăhútăv năđ u t ăn căngoƠi: TTCK không nh ng thu hút các

ngu n v n trong n i đ a mà còn giúp Chính ph và Doanh nghi p có th phát hành trái

phi u ho c c phi u công ty ra th tr ng v n qu c t đ thu hút thêm ngo i t Vi c thu hút v n đ u t n c ngoài qua kênh ch c khoán (FPI) là an toàn và hi u qu h n

2.2 T ngăquanăv ăc ăphi uăth ng

2.2.1 Khái ni m c phi u th ng (common stock)

Theo lu t ch ng khoán Vi t Nam, c phi u là lo i ch ng khoán xác nh n quy n

và l i ích h p pháp c a ng i s h u đ i v i m t ph n v n c ph n c a t ch c phát hành Có nhi u quan đi m, cách hi u khác nhau xung quanh khái ni m c phi u Song

v i nghiên c u này tác gi s d ng khái ni m sau:

“C phi u là gi y t ch ng nh n c ph n, nó xác đ nh quy n s h u c a c đông, đ i v i công ty c ph n Ng i mua c phi u th ng tr thành c đông, đ i v i công ty c ph n Ng i mua c phi u th ng tr thành c đông th ng hay c đông

C đông n m gi c phi u th ng là m t trong nh ng ng i ch doanh nghi p nên là

C phi u là ch ng nh n góp v n c a các c đông vào công ty c ph n Vì v y,

ch có chi u góp vào, không th hi n th i h n hoàn v n; không có k h n (Khi công

ty phá s n ho c gi i th , thì s không còn t n t i c phi u)

Thêm vào đó, c t c không n đ nh và ph thu c vào k t qu s n xu t kinh

doanh c a doanh nghi p t c là c t c c phi u th ng tùy thu c vào k t qu kinh

doanh c a doanh nghi p và vì k t qu kinh doanh không n đ nh nên c t c c ng không th c đ nh Khi doanh nghi p làm n phát đ t thì c đông đ c h ng l i

nhu n nhi u h n so v i các lo i ch ng khoán khác có lãi su t c đ nh Ng c l i, khi làm n khó kh n ho c thua l , c t c có th r t th p ho c không có c t c

ng th i khi phá s n, c đông s là ng i cu i cùng nh n đ c giá tr còn l i

c a tài s n thanh lỦ

c đi m cu i cùng đó là giá c a c phi u bi n đ ng r t m nh Giá bi n đ ng

nhi u nh t là trên th tr ng th c p do đã ch u s tác đ ng c a nhi u nhân t và nhân

t quan tr ng đó là k t qu kinh doanh c a công ty

9

M tăkhác,ătheoăquanăđi m c a nh ngănhƠăđ uăt ,ăC phi u th ng cóăthêmă các đ căđi măđóălƠ:

Th nh t c phi u th ng có tính thanh kho n cao: C phi u có kh n ng chuy n

hóa thành ti n m t d dàng Tuy nhiên tính thanh kho n c a c phi u ph thu c vào các y u t khác nhau nh là k t qu kinh doanh c a t ch c phát hành (công ty có c

phi u niêm y t) N u t ch c phát hành ho t đ ng kinh doanh có hi u qu , tr c t c

cao, c phi u c a công ty s thu hút nhà đ u t và c phi u th c s d mua bán trên th

tr ng Ng c l i n u công ty làm n kém hi u qu không tr c t c ho c c t c th p,

c phi u c a công ty s gi m giá và khó bán Bên c nh đó, tính thanh kho n còn ph

thu c vào m i quan h cung - c u trên th tr ng ch ng khoán Th tr ng c phi u

c ng nh các lo i th tr ng khác đ u ch u s chi ph i c a qui lu t cung c u Giá c

phi u trên th tr ng không ch ph thu c vào ch t l ng công ty mà còn ph thu c r t

l n vào nhu c u c a nhà đ u t Tuy m t lo i c phi u r t t t nh ng th tr ng đang bão hòa ngu n cung (nhi u hàng bán) thì c phi u đó c ng khó t ng giá Ng c l i khi

th tr ng khan hi m hàng hóa thì ngay c nh ng c phi u ch t l ng kém h n c ng

có th bán d dàng M c dù v y, c ng c n chú Ủ đ n s đ u c , m t s nhà đ u t s

h u m t ph n l n l ng c phi u trong th tr ng, đ y giá lên xu ng theo Ủ mình đ

tr c l i

Th hai có tính l u thông: Tính l u thông khi n c phi u có giá tr nh m t lo i

tài s n th c s , n u nh tính thanh kho n giúp cho ch s h u c phi u chuy n c

phi u thành ti n m t khi c n thi t thì tính l u thông giúp ch s h u c phi u th c

hi n đ c nhi u ho t đ ng nh th a k t ng cho đ th c hi n ngh a v tài s n c a mình

Th ba tính t b n gi : C phi u có tính t b n gi t c là c phi u có giá tr nh

ti n Tuy nhiên c phi u không ph i là ti n và nó ch có giá tr khi đ c đ m b o b ng

ti n M nh giá c a c phi u không ph n ánh đúng giá tr c a c phi u

Cu i cùng tính r i ro cao: tính r i ro ph thu c vào thông tin và tình hình phát

tri n, chính tr c a m i qu c gia Giá tr c phi u luôn bi n đ ng theo các y u t này

2.2.3 Các y u t c b n c a c phi u th ng

2.2.3.1 S l ng c phi u th ng

Khi xem xét C phi u c a Công ty c ph n, th ng có s phân bi t c phi u

đ c phép phát hành, c phi u đã phát hành, c phi u qu , c phi u đang l u hành

S l ng c phi uăđ căphépăphátăhƠnh: Khi công ty c ph n đ c thành l p,

thì đ c phép phát hành c phi u đ huy đ ng v n Nh ng lu t pháp các n c quy

đ nh công ty ph i đ ng kỦ t ng s c phi u c a công ty và ph i ghi trong đi u l công

ty và đ c g i là c phi u đ c phép phát hành hay c phi u đ ng kỦ S l ng c

phi u đ c phép phát hành là s l ng c phi u t i đa c a m t công ty có th phát hành t lúc b t đ u thành l p c ng nh trong su t quá trình ho t đ ng Khi c n có s thay đ i s l ng c phi u đ c phép phát hành thì ph i đ c đa s c đông b phi u tán thành và ph i s a đ i đi u l công ty (ngu n: bài gi ng th tr ng ch ng khoán –

Nguy n V n Huân và H Thanh H ng)

S l ng c phi uăđƣăphátăhƠnh: là s l ng c phi u mà công ty đ c bán ra

cho các nhà đ u t trên th tr ng và công ty đã thu v đ c toàn b ti n bán s c

phi u đó, nó nh h n ho c t i đa là b ng v i s c phi u đ c phép phát hành (ngu n: bài gi ng th tr ng ch ng khoán – Nguy n V n Huân và H Thanh H ng)

S l ng c phi u qu : là c phi u đã đ c giao d ch trên th tr ng và đ c

chính t ch c phát hành mua l i b ng ngu n v n c a mình S c phi u này có th

đ c công ty l u gi m t th i gian sau đó l i đ c bán ra; lu t pháp m t s n c quy

đ nh s c phi u này không đ c bán ra mà ph i h y b C phi u qu không ph i là

c phi u đang l u hành, không có v n đ ng sau nó; do đó không đ c tham gia vào

vi c chia l i t c c ph n và không có quy n tham gia b phi u (ngu n: bài gi ng th

tr ng ch ng khoán – Nguy n V n Huân và H Thanh H ng)

S l ng c phi uăđangăl uăhƠnh: là c phi u đã phát hành, hi n đang l u hành

trên th tr ng và do các c đông đang n m gi S c phi u đang l u hành đ c xác

đ nh nh sau:

S c phi uăđangăl uăhƠnhă=ăS c phi uăđƣăphátăhƠnhă- S c phi u qu

Trong tr ng h p công ty có c hai lo i c phi u th ng và c phi u u đãi,

ng i ta s xác đ nh c th cho t ng lo i m t S c phi u th ng đang l u hành là

c n c quan tr ng đ phân chia l i t c c ph n trong công ty (ngu n: bài gi ng th

tr ng ch ng khoán – Nguy n V n Huân và H Thanh H ng)

2.2.3.2 Giá c phi u th ng

a M nhăgiáă(par-value): giá tr ghi trên gi y ch ng nh n c phi u là m nh giá c a

c phi u M nh giá c a m i c phi u ch có giá tr danh ngh a, th m chí M

ng i ta còn phát hành c phi u không có m nh giá (no par-value stocks), b i vì

đ i v i c phi u m nh giá ít có Ủ ngh a kinh t (Bùi Kim Y n – Th tr ng ch ng khoán – Trang 115)

11

Thông th ng khi m i thành l p, m nh giá c phi u đ c tính nh sau:

M nhăgiáăc phi u m iăphátăhƠnhă= V năđi u l c aăcôngătyăc ph n

T ng s c phi uăđ ngăkỦăphátăhƠnh

Nh ng v i th i gian, công ty ngày càng phát tri n giá tr th c c a c phi u c ng

nh giá bán c a c phi u trên th tr ng thoát ly càng lúc càng xa m nh giá c a c

phi u, và h n th n a, cái mà nhà đ u t quan tâm khi b ti n ra mua c phi u đó là c

t c c a công ty, y u t c u thành nên giá tr th c c a c phi u Do đó, m nh giá c a c

phi u ch có giá tr danh ngh a

b Th ăgiáăho căgiáătr s sáchă(book value): giá c phi u ghi trên s sách k toán

ph n ánh tính tr ng v n c ph n c a công ty m t th i đi m nh t đ nh (Bùi Kim

Y n – Th tr ng ch ng khoán – Trang 116)

Th ăgiáă = V n c ph n

S c ph năth ngăđangăl uăhƠnh

=

T ngătƠiăs n ậ N - C ph nă uăđƣi

S c ph năth ngăđangăl uăhƠnh

m t khía c nh khá, th giá còn bi u hi n cho giá tr tài s n ròng c a m i c

ph n (NAV – Net asset value per share) Th t v y, trên b ng cân đ i k toán, n u l y toàn b tài s n tr (-) n ph i tr chính là ph n giá tr tài s n ròng c a công ty và b ng

v n c ph n

c Giáătr th c (Intrinsic value): là giá tr th c c a c phi u t i th i đi m hi n t i

c tính toán d a vào c t c c a công ty, tri n v ng phát tri n công ty và lãi su t

th tr ng ây là c n c quan tr ng cho nhà đ u t khi quy t đ nh đâu t vào c

phi u, đánh giá đ c giá tr th c c a c phi u, so sánh v i giá tr th tr ng và l a

ch n ph ng án đ u t có hi u qu nh t (Bùi Kim Y n – Th tr ng ch ng khoán – Trang 117)

xác đ nh giá tr th c c a c phi u, thông th ng các nhà nghiên c u th ng

s d ng 2 ph ng pháp là chi t kh u dòng ti n và đ nh giá so sánh

Trongăđó,ăph ng phápăchi t kh uădòngăti n bao g m:

nh giá theo ph ng pháp chi t kh u c t c (ph ng pháp DDM): Giá tr c

phi u hi n t i là giá tr qui v hi n t i c a toàn b c t c trong t ng lai ây là mô hình đ u tiên ti p c n tr c ti p các kho n thu nh p d i hình th c l i t c c ph n

Ph ng pháp này đ c bi t phù h p v i quan đi m nhìn nh n và đánh giá giá tr doanh

nghi p c a các nhà đ u t thi u s Song ph ng pháp DDM c ng t n t i nh ng

nh c đi m đó là, vi c d báo l i t c c ph n không ph i là d dàng Ph thu c vào chính sách phân chia l i t c c ph n trong t ng lai Cùng v i vi c xác đ nh các tham

s có tính thuy t ph c không cao

kh c ph c nh ng nh c đi m c a ph ng pháp chi t kh u c t c các nhà nghiên c u th ng s d ng thêm ph ng pháp đ nh giá d a vào dòng ti n thu n

(FCF)

nh giá d a vào dòng ti n thu n (FCF): Lu ng ti n t do FCF là lu ng ti n

không đ c gi l i đ đ u t Ph ng pháp này đ nh giá toàn b doanh nghi p bao

g m c n và v n ch s h u, b ng cách c tính dòng ti n t o ra cho doanh nghi p

sau khi tr đi chi phí ho t đ ng và thu nh ng không tr kho n chi phí vay c a DN S

ti n thu nh p còn l i sau khi gi m t ph n đ tái đ u t vào kinh doanh chính là đ tr

c t c Vì v y c t c chính là lu ng ti n t do tính trên m t c ph n Vi c s d ng mô hình FCFF s tính đ c giá tr c phi u trong tr ng h p công ty không chi tr c t c

Ph ngăphápă2:ăPh ngăphápăđ nhăgiáăsoăsánh bao g m

nh giá theo ph ng pháp s d ng t s P/B Bi u hi n giá ch ng khoán bình

quân trên th tr ng cho m t đ n v giá tr tài s n (th giá) bình quân c a c phi u và

x p x b ng th giá cho m i c phi u chia chi giá tr tài s n c a c phi u đó

Giáăm i c phi u = P/B x Tr giáătƠiăs n c a m i c phi u

Ph ng pháp này ch ra m c giá c phi u hi n t i theo quan đi m tr giá tài s n

c a c phi u Thêm m t ph ng pháp đ nh giá so sánh n a hay đ c s d ng là:

nh giá theo ph ng pháp s d ng t s P/E: Ph ng pháp này d a trên giá tr

c a doanh nghi p t ng đ ng ho c có th so sánh đ tìm ra giá tr c a m t doanh

nghi p c n đ nh giá, nó ch đ c áp d ng trong đi u ki n th tr ng ch ng khoán phát

tri n, có nhi u doanh nghi p t ng đ ng đang đ c niêm y t và giao d ch trên th

tr ng

Giáăm i CP = P/E*EPS

Ph ng pháp này ch ra m c giá c phi u hi n t i theo quan đi m tr giá tài s n

c a c phi u

d Th giáă (Marketă value):ă là giá c phi u trên th tr ng t i m t th i đi m nh t

đ nh Tùy theo quan h cung c u mà th giá có th th p h n, cao h n ho c b ng giá

tr th c c a nó t i th i đi m mua bán Quan h cung c u c phi u, đ n l t nó l i

chu tác đ ng c a nhi u nhân t kinh t , chính tr , xã h i… trong đó y u t quan

13

tr ng nh t là giá th tr ng c a công ty và kh n ng sinh l i c a nó (Bùi Kim Y n – Th tr ng ch ng khoán – Trang 118)

Giá th tr ng c a c phi u có hai lo i là giá đóng c a và giá m c a C th nh

sau Giá đóng c a: giá th c hi n t i l n kh p l nh cu i cùng trong ngày giao d ch Trong tr ng h p không có giá th c hi n trong ngày giao d ch, giá đóng c a đ c xác

đ nh là giá đóng c a c a ngày giao d ch g n nh t tr c đó; Giá m c a: giá th c hi n

t i l n kh p l nh đ u tiên c a ch ng khoán trong ngày giao d ch và đ c xác đ nh d a vào m c giá đóng c a c a phiên giao d ch tr c

2.3 T ăs ăgiáătrênăthuănh p

2.3.1 Khái ni m

H s giá trên thu nh p c phi u, g i t t là T s P/E (vi t t t c a c m t Price to

Earning Ratio), ch ra r ng th tr ng ch p nh n giá g p bao nhiêu l n thu nh p c a

m t ch ng khoán có ngh a là l ng v n hóa c a m t doanh nghi p g p bao nhiêu l n

so v i thu nh p c a nó Ph n thu nh p này có th đ c phân ph i ho c gi l i và trong

tr ng h p gi l i, nó t o ra m t giá tr th ng d trong t ng lai đ i v i doanh nghi p

ây chính là nguyên t c c b n c a th tr ng ch ng khoán T l P/E là h s bi n

đ i thu nh p thành v n ho c là h s t ng ng v i m c v n ti m n ng c a m t kho n

ph i thu nh p vi c đ o ng c t l này, ngh a là E/P, là su t sinh l i c a m t kho n

đ u t Ng c l i, P/E là h s v n hóa (Nguy n Minh i n – Th m đ nh giá tài s n

& doanh nghi p – trang 437)

2.3.2 Th c đo

Cách tính: T s P/E đ c tính b ng cách l y giá th tr ng bình quân c a c

phi u do doanh nghi p phát hành trong m t k nh t đ nh đem chia cho thu nh p bình quân trên m t c ph n mà doanh nghi p ph i tr cho nhà đ u t trong k đó

Công th c c th nh sau:

P/E =

P EPS

Trong đó :

 P/E là h s giá trên thu nh p m t c phi u

 P là giá th tr ng m t c phi u (v i nghiên c u này giá th tr ng đ c xác

đ nh là giá đóng c a c a các phiên giao d ch trên th tr ng ch ng khoán)

 EPS là thu nh p bình quân trên m t c ph n

EPS (Earning Per Share) là l i nhu n (thu nh p) trên m i c phi u là ph n l i

nhu n mà công ty phân b cho m i c ph n thông th ng đang đ c l u hành trên th

tr ng EPS đ c s d ng nh m t ch s th hi n kh n ng ki m l i nhu n c a doanh

nghi p, đ c tính b i công th c:

(EPS) =

Thu nh păròngă- c t c c phi uă uăđƣi

S l ng c phi uăđangăl uăhƠnhă(N)

Trong vi c tính toán EPS, s chính xác h n n u s d ng l ng c phi u l u hành bình quân trong k đ tính toán vì l ng c phi u th ng xuyên thay đ i theo th i gian Tuy nhiên trên th c t ng i ta th ng hay đ n gi n hoá vi c tính toán b ng cách

s d ng s c phi u đang l u hành vào th i đi m cu i k Có th làm gi m EPS d a trên công th c c b ng cách tính thêm c các c phi u chuy n đ i, các b o ch ng (warrant) vào l ng c phi u đang l u thông

EPS th ng đ c coi là bi n s quan tr ng duy nh t trong vi c tính toán giá c

phi u ây c ng chính là b ph n ch y u c u thành nên t l P/E M t khía c nh r t

quan tr ng c a EPS th ng hay b b qua là l ng v n c n thi t đ t o ra thu nh p ròng (net income) trong công th c tính trên

T công th c tính EPS nh n th y có th tính t s P/E theo cách sau:

cao, xu ng th p b t th ng, nên h s P/E c ng có th thay đ i b t th ng gi a các

n m Vì v y, các nhà đ u t th ng không ch d a vào duy nh t P/E trong m t n m

khi ra quy t đ nh đ u t mà còn xem xét c P/E trong nhi u n m tr c, hay so sánh

P/E c a công ty này v i công ty khác trong cùng ngành hay trong cùng n n kinh t

2.3.3 Vai trò h s giá trên thu nh p c phi u đ i v i nhà đ u t

T s P/E có Ủ ngh a quan tr ng trong nghiên c u ch ng khoán N u t l P/E càng cao thì tri n v ng gia t ng l i nhu n hàng n m c a doanh nghi p càng l n và

m c đ r i ro đ i v i l i nhu n càng th p M t khác, khi t l P/E c a doanh nghi p

15

này có giá tr cao h n so v i doanh nghi p khác thì ch ng t doanh nghi p đó đ c th

tr ng đánh giá là có tri n v ng t ng tr ng l i nhu n cao h n

Không nh ng th , h s giá trên thu nh p (P/E) là m t trong nh ng ch s phân tích quan tr ng trong quy t đ nh đ u t ch ng khoán c a nhà đ u t Thu nh p t c

phi u s có nh h ng quy t đ nh đ n giá th tr ng c a c phi u đó H s P/E đo

l ng m i quan h gi a giá th tr ng (Market Price - P) và thu nh p c a m i c phi u

(Earning Per Share - EPS)

Bên c nh đó, P/E cho th y giá c phi u hi n t i cao h n thu nh p t c phi u đó bao nhiêu l n, hay nhà đ u t ph i tr giá cho m t đ ng thu nh p bao nhiêu P/E đ c tính cho t ng c phi u m t và tính trung bình cho t t c các c phi u và h s này

th ng đ c công b trên báo chí N u h s P/E cao thì đi u đó có ngh a là ng i đ u

t d ki n t c đ t ng c t c cao trong t ng lai; c phi u có r i ro th p nên ng i đ u

t tho mãn v i t su t v n hoá th tr ng th p; d đoán công ty có t c đ t ng tr ng trung bình và s tr c t c cao

M t khác, h s P/E r t có ích cho vi c đ nh giá c phi u Gi s ng i đ u t có

c phi u AAA không đ c giao d ch sôi đ ng trên th tr ng, v y c phi u đó có giá bao nhiêu là h p lỦ? Lúc đó c n nhìn vào h s P/E đ c công b đ i v i nhóm các

lo i c phi u t ng t v i c phi u AAA, sau đó nhân thu nh p c a công ty v i h s

P/E s cho chúng ta giá c a lo i c phi u AAA

2.4 Cácănhơnăt ă nhăh ngăđ năh ăs ăgiáătrênăthuănh p

Có th th y vi c nghiên c u ch s P/E đ i v i doanh nghi p c ng nh nhà đ u

t là r t c n thi t Trên th c t , c ng có nhi u đ tài nghiên c u v các nhân t nh

h ng t i ch s P/E c a doanh nghi p đã đ c ti n hành nh m tìm ra h ng đ u t đúng đ n cho nhà đ u t và cách c i thi n ch s này c a các doanh nghi p V các nhân t đ c nh n đ nh s tác đ ng đáng k đ n ch s P/E c a doanh nghi p, có th

k t i nh : quy mô công ty, giá tr s sách, l m phát, t c đ t ng tr ng, kh n ng sinh

l i, lãi su t th tr ng… Hay t ng h p chung g m 7 nhân t n i sinh và 3 nhân t

ngo i sinh c a các doanh nghi p

lỦ đ đáp ng k p th i các kho n n ng n h n, duy trì các lo i hàng t n kho đ đ m

b o quá trình ho t đ ng s n xu t kinh doanh thu n l i T i các n c trên th gi i theo

c ch th tr ng c n c vào lu t phá s n doanh nghi p có th b tuyên b phá s n theo yêu c u c a các ch n khi doanh nghi p không có kh n ng thanh toán các kho n n

ph i tr Hi n này lu t doanh nghi p Vi t Nam c ng quy đ nh t ng t nh v y Do đó các doanh nghi p luôn luôn quan tâm đ n các kho n n đ n h n tr và chu n b ngu n

đ thanh toán chúng

Th c đo tính c đ ng đ c dùng ph bi n nh t, đó là t l thanh toán hi n hành

T l này đ c thi t k ra đ đo l ng m i liên h ho c “s cân đ i” gi a tài s n l u

đ ng (ch y u là ti n m t, các ch ng khoán bán đ c trên th tr ng, các kho n ph i

thu) v i n ng n h n (ch y u là các kho n ph i tr , các phi u n vãng lai ph i tr ) T

l này đ c tính nh sau:

T l thanhătoánăng n h n =ăTƠiăs n ng n h n / n ng n h n

B ng 2.1.Th c đo kh n ng thanh toán

Th că o Tácăgi vƠăđ tƠi nghiênăc u

Kh n ng thanh toán ng n h n

J Aloy Niresh: trade-off between

liquidity & profitability A study of selected manufacturing Firms in sri lanka

Kh n ng thanh toán nhanh

Qasimă Saleemă vƠă Ramiză Ură Rehmană (2001): Impacts of liquidity ratios on

profitability

Kh n ng thanh toán nhanh

Waqasă Bină Khidmată ă vƠă Mobeenă Ură Rehman (2014): Impact of liquidity &

solvency on profitability chemical sector

of pakistan

Ngu n: tác gi t t ng h p

Theo nghiên c u c a Waqas Bin Khidmat và Mobeen Ur Rehman (2014) thì khi nhìn vào kh n ng thanh toán c a doanh nghi p nhà đ u t có th th y ph n nào tình

tr ng hi n t i c a doanh nghi p và t đó đ a ra quy t đ nh đ u t c a mình M t khác,

m t doanh nghi p có kh n ng thanh toán cao thì m c đ phá s n s th p h n các

doanh nghi p khác, có đ ngu n v n đ th c hi n ho t đ ng s n xu t kinh doanh Vì

v y kh n ng thanh toán có nh h ng đ n r i ro và uy tín c a công ty trên th tr ng,

17

t đó s tác đ ng đ n giá th tr ng c a c phi u và s gián ti p tác đ ng đ n ch s

P/E c a doanh nghi p

Theo m t s nghiên c u khác thì kh n ng thanh toán và ch s P/E c a doanh

nghi p l i có s tác đ ng ng c chi u v i nhau Ví d nh nghiên c u c a J Aloy

Niresh cùng v i nghiên c u v ch s thanh toán và l i nhu n c a Qasim Saleem và Ramiz Ur Rehman (2001) Các nghiên c u trên ch ra r ng có m i quan h ng c

chi u gi a kh n ng thanh toán v i l i nhu n thu đ c c a doanh nghi p Kh n ng thanh toán quá cao làm gi m l i nhu n c a doanh nghi p do doanh nghi p không t n

d ng đ c ph n tài s n ng n h n hi n có và kh n ng chi m d ng v n c a nhà cung

c p khá y u d n đ n l i nhu n gi m xu ng, đi u này tác đ ng làm gi m EPS c a

doanh nghi p và khi n giá th tr ng c ng gi m xu ng Nh ng m c gi m c a EPS không bù đ p đ c m c gi m nhanh chóng c a giá th tr ng Vì v y đây là nguyên nhân d n đ n t l P/E c doanh nghi p gi m xu ng

2.4.1.2 Quy mô công ty

Quy mô đ c xem là d u hi u đ u tiên đ các nhà đ u t bên ngoài bi t đ n

doanh nghi p M t doanh nghi p có quy mô l n s l i th trong n n kinh t th tr ng

c nh tranh nh hi n nay xác đ nh quy mô công ty ng i ta d a vào các tiêu chí

nh t ng tài s n, s l ng lao đ ng hay doanh thu c a doanh nghi p

B ng 2.2 Th c đo quy mô công ty

Th căđo Tácăgi vƠăđ tƠiănghiênăc u

T ng tài s n

CharitouăvƠăConstontis,ă(1992-2001): Relationship between size

and ratio of book value to market value (B/M) on the average return

T ng tài s n Berkă (1997)ă ă vƠă nghiênă c u M (1967-1987): Is size really

matter?

T ng tài s n

Shariat Panahi, Khosravi/2008: Relationship between shares

returns with firm size, the ratio of market value to book value benefit ratio stock prices in Tehran Stock Exchange

nh h ng l n đ n hi u qu và l i nhu n i u này đã đ c nhi u nhà nghiên c u đ

c p đ n trong các nghiên c u c a mình nh Burke (1986), Kim Bamberd (1986) Song

l i t n t i s khác bi t v quan đi m gi a các h c gi v l i nhu n doanh nghi p nh

h n và l n h n M t s nhà nghiên c u bi t r ng các công ty l n h n có l i nhu n

nhi u h n vì: Th nh t, các công ty l n có các ho t đ ng đa d ng h n mà ho t đ ng đa

d ng này giúp cho l i nhu n nhi u h n Th hai, các công ty l n vì tín d ng m c

v n hóa th tr ng th gi i có th cung c p kinh phí c n thi t v i lãi su t th p h n

V i nh ng lỦ do này có th khi n giá c phi u c a công ty t ng lên nhanh chóng kéo theo P/E c ng gia t ng

M t khác, thêm m t nghiên c u th c nghi m n a c a Kumar và Warne (2009) s

d ng d li u c a 243 công ty niêm y t t i Bombay Stock Exchange cho giai đo n

2001-2007, k t qu h i quy cho th y s thay đ i trong giá c th tr ng và quy mô c a công ty là nh ng y u t quy t đ nh quan tr ng nh t t i ch s P/E c a th tr ng v n

c a n Bên c nh đó, nghiên c u ch ra r ng r t nhi u kh n ng nh ng công ty có quy mô l n h n thì có P/E l n h n so v i nh ng công ty có v n nh h n nó Trong

th c t , nhà đ u t d a nhi u vào quy mô và uy tín c a công ty khi quy t đ nh đ u t

Nh v y, k v ng v đ t ng quan gi a kích th c công ty v i P/E là đ ng bi n

2.4.1.3 Giá tr s sách c a doanh nghi p

BV (hay còn g i là giá tr s sách/1 c phi u) cho bi t giá tr tài s n công ty còn

l i th c s là bao nhiêu n u ngay l p t c công ty rút lui kh i kinh doanh Ch tiêu này

đ c tính b ng công th c nh sau:

BV =

V n ch s h u

S c phi uăđangăl uăhƠnh

B ng 2.3 Th c đo giá tr s sách doanh nghi p

Th căđo Tácăgi vƠăđ tƠiănghiênăc u

Giá tr s sách c a

công ty

Khurram Shehzad vƠ Aisha Ismail (2014): Value relevance

of Accounting Information and its Impact on Stock Prices: Case Study of Listed Banks at Karachi Stock Exchange

Giá tr s sách k toán

ScottăPirieăvƠăMalcolmăSmith (2005): Relationship between

Stock Prices and Accounting Information A Review of the Residual Income and Ohlson Models

Ngu n: Tác gi t t ng h p

bao g m c c phi u u đãi Giá tr ghi s cho bi t giá tr tài s n công ty còn l i th c

s là bao nhiêu n u ngay l p t c công ty rút lui kh i kinh doanh Vì giá tr ghi s là

m t th c đo r t chính xác giá tr c a công ty, y u t không bi n đ i quá nhanh, t ng

đ i n đ nh, nên nó là s li u thích h p đ phân tích cho các nhà đ u t , t c là mua c

phi u đúng giá tr đ h ng c t c hàng n m h n là cho các nhà đ u c , ng i mua c

phi u r i bán đi v i giá đ nh đi m đ n chênh l ch

Xét v m t k toán đó là giá tr c a tài s n hay c a v n c đông đ c ghi trên

b ng cân đ i k toán c a m t doanh nghi p Khi mua tài s n v , doanh nghi p s ghi

nh n ngay giá tr c a tài s n đó theo nguyên t c k toán và trong su t vòng đ i kinh t

c a nó, giá tr ghi s đ c gi nguyên và h u nh r t xa v i v i giá th tr ng N u d đoán có s gi m giá d a trên nh ng b ng ch ng đáng tin c y thì doanh nghi p ch có

th l p d phòng gi m giá ch không đ c thay đ i đ c giá tr ghi s Dùng thu t

ng này th c ch t chúng ta mu n nh n m nh đ n s khác bi t c a giá tr ghi s v i giá

tr th tr ng T ng giá tr tài s n ghi s đ c chia làm nhi u ph n g i là c ph n, mà

d a vào giá tr ghi s công ty s xác đ nh m nh giá c a m t c ph n, nh ng khi bán

ch ng khoán này trên th tr ng giá mua bán c a nó có th cao h n ho c th p h n r t

nhi u so v i m nh giá, tùy thu c vào tình hình kinh doanh và tri n v ng c a công ty Tuy nhiên, trong nghiên c u c a Khurram Shehzad và Aisha Ismail v vi c đánh giá

m c đ c a m i liên h gi a hai bi n k toán (EPS và BV) và giá th tr ng c a c

phi u Nghiên c u đã ch có m i t ng quan ngh ch bi n gi a giá c phi u và BV c a

doanh nghi p i u này đ c gi i thích là do v i nh ng doanh nghi p có giá tr s sách l n thì th ng có giá tr tr ng ít bi n đ ng hay bi n đ ng r t nh và vi c đ u t

ki m l i qua chênh l ch giá là không hi u qu Vì v y, các nhà đ u t ít quan tâm đ n

c phi u c a nh ng doanh nghi p này trong th i gian dài s khi n giá c phi u có xu

h ng gi m Qua đó, tác đ ng làm gi m P/E c a doanh nghi p

2.4.1.4 Kh n ng sinh l i

Trong c nh tranh, công ty s có m t m c l i nhu n k v ng nh t đ nh d a trên chi phí v n c a h Và đ doanh nghi p t n t i và phát tri n doanh nghi p, nhà qu n tr

doanh nghi p ph i có m c l i nhu n l n h n hay b ng chi phí v n c a nó Và nh v y

c đông th ng tìm ki m công ty có kh n ng sinh l i cao, nó là b ng ch ng cho vi c

công ty đang thanh toán cho m c giá l n h n c a c phi u trên th tr ng so v i giá tr bút toán c a nó

nghiên c u tác đ ng c a kh n ng sinh l i đ n ch s P/E c a c phi u tác gi

l a ch n ch tiêu ROE và ROA đ phân tích nh h ng B i vì ch tiêu ROE là m t

trong nh ng ch tiêu tài chính quan tr ng nh t Vì nó là ch tiêu đ đo l ng kh n ng

sinh l i c a m t công ty đ i v i ch đ u t Công th c tính ROE:

ROE = L i nhu n sau thu / V n ch s h uăbìnhăquơn

Ch tiêu này liên quan tr c ti p đ n thu nh n đ c mang l i cho các c đông Bên

c nh đó, thêm m t ch tiêu n a v đánh giá t su t sinh l i đó là t s l i nhu n trên tài

s n (th ng vi t t t là ROA t các ch cái đ u c a c m t ti ng Anh Return on

Assets) c ng quan tr ng không kém đây là m t t s tài chính dùng đ đo l ng kh

n ng sinh l i trên m i đ ng tài s n c a doanh nghi p Công th c tính ROA:

ROA = L i nhu n sau thu / T ngătƠiăs n

D i đây là b ng t ng h p m t s nghiên c u v nhân t này mà tác gi đã t ng

h p:

B ng 2.4 Th c đo kh n ng sinh l i

Th căđo Tácăgi vƠăđ tƠiănghiênăc u

ROE

Dră Talată Afzaă vƠă Ms.ă Samyaă Tahi (2012):

Determinants of Price-Earnings Ratio The Case of Chemical Sector of Pakistan

ROA Wan-Ting (Alexandra) Wu (2013): The P/E

Ratio And Profitability

ROE

StephenăH.ăPenmanăvƠ Xiao-Jun Zhang (2004):

Modeling Sustainable Earnings and P/E Ratios Using Financial Statement Information

Ngu n: tác gi t t ng h p

Khi nghiên c u thêm v m c nh h ng c a t su t sinh l i đ n ch s P/E c a

doanh nghi p ta nh n th y t su t sinh l i đ c các nhà đ u t , c đông c a doanh

nghi p quan tâm nh t vì nó ph n ánh nh ng gì mà h s đ c h ng N u Công ty đ t

đ c m t t l l i nhu n trên v n h p lỦ M t m t, duy trì tr c t c đ u đ n cho các

c đông và duy trì t l l i nhu n đ l i h p lỦ cho s phát tri n c a doanh nghi p, m t khác, tránh vi c tìm ki m các ngu n b sung t bên ngoài có chi phí v n cao Bên

21

c nh đó, vi c xem xét ch tiêu ROE có 1 Ủ ngh a quan tr ng là xác đ nh m c tiêu kinh

doanh c a ban lãnh đ o doanh nghi p là t i đa hoá l i nhu n hay t i đa hoá quy mô

N u doanh nghi p có t s này càng cao, l i nhu n đ l i càng l n thì quy mô v n t

có s ngày càng t ng k t h p v i ho t đ ng đ u t th n tr ng, thì t l VCSH/t ng

ngu n v n s t ng d n, m c đ r i ro cho vay c a doanh nghi p gi m Ng c l i n u

doanh nghi p có t s này th p, kh n ng tích lu h n ch , trong khi đó quy mô đ u t

m r ng thì doanh nghi p s dùng ngu n v n vay bên ngoài nhi u h n s làm cho t

tr ng v n CSH/t ng ngu n v n gi m, kinh doanh không b n v ng làm t ng r i ro khi cho vay Cùng quan đi m v i nh ng nh n đ nh trên nghiên c u c a tác gi Dr Talat Afza và Ms Samya Tahi đã ch ra m i quan h c ng chi u gi a kh n ng sinh l i và

ch s P/E c a doanh nghi p qua nghiên c u th c nghi m trong ngành hóa ch t t i

Pakistan

Song bên c nh đó c ng t n t i nh ng nghiên c u có k t qu trái ng c v i nh n

đ nh ph n trên nh nghiên c u c a Wan-Ting (Alexandra) ch ra r ng t l P / E có

m t m i quan h hình ch U v i ROE Nh ng công ty có P/E cao h n th ng có ROE

th p h n i u này đ c gi i thích là do ROE l n th ng nguyên nhân là do l i nhu n

sau thu c a doanh nghi p t ng m nh, mà l i nhu n t ng d n đ n thu nh p c a c đông (EPS) t ng theo Trong khi đó, EPS l i ngh ch bi n v i t l P/E V y nên t đó nghiên c u rút ra nh n đ nh, t su t sinh l i tác đ ng ng c chi u đ n ch s P/E c a

doanh nghi p

2.4.1.5 Chính sách c t c

C đông th ng v i t cách là ng i ch s h u công ty tr c ti p tham gia đi u hành công ty, là ng i ch u trách nghi m c ng nh h ng th k t qu cu i cùng c a

vi c kinh doanh nên s không h ng h t ph n thu nh p dành cho c đông Ph n thu

nh p dành cho c đông th ng đ c chia làm hai ph n M t ph n thu nh p gi l i không chia trích vào qu đ tái đ u t Ph n còn l i dành chia cho các c đông đ c

g i là c t c m i c ph n T l phân chia hai ph n này th hi n tính hi u qu c a chính sách c t c công ty nó c ng là nhân t quan tr ng trong chi n l c phát tri n công ty (Bùi Kim Y n – Th tr ng ch ng khoán – Trang 86)

Th c đo: Chính sách c t c c a doanh nghi p đ c xem xét d a vào ch s

thanh toán c t c (Pcs) D i đây là công th c tính t l chi tr c t c c a các doanh

nghi p

Ta có công th c:

Thu nh p m i c ph n (Earning per share ậ EPS ) =

Thu nh păròngăậ C t că uăđƣi

S c phi uăth ngăđangăl uăhƠnh

C t c m i c phi u

Thu nh păròngăậ C t că uăđƣiăậ Thu nh p gi l i

S c phi uăth ngăđangăl uăhƠnh

T l chi tr c t c (Pcs) =

DPS EPS

B ng 2.5 Th c đo chính sách c t c

Th căđo Tácăgi vƠăđ tƠi nghiênăc u

T l chi tr c t c

Dră Talată Afzaă vƠă Ms.ă Samyaă Tahir (2012):

Determinants of Price-Earnings Ratio The Case

of Chemical Sector of Pakistan

Imad Zeyad Ramadan (2014): Confidence Index

Determinants of the Amman Stock Exchange Listed Companies

Ngu n: tác gi t t ng h p

Vi c xem xét s nh h ng c a chính sách c t c t i P/E c a doanh nghi p ta

nh n th y Chính sách chia c t c c a công ty th hi n qua t l l i nhu n gi l i Theo lỦ thuy t tín hi u, công ty có chính sách chia c t c n đ nh và gi đ c m c

t ng tr ng b n v ng v c t c s đ c đánh giá cao h n so v i các công ty không có chính sách duy trì m c c t c n đ nh Ngoài ra, t l l i nhu n gi l i còn nh h ng

tr c ti p lên t c đ t ng tr ng c t c c ng nh t c đ t ng tr ng c a công ty M t khác trong công ty c ph n, vi c quy t đ nh đ nh h ng phân chia l i t c c ph n cho các c đông là v n đ h t s c quan tr ng, nó không đ n gi n là vi c chia lãi cho các c đông mà có Ủ ngh a trên nhi u m c S t ng gi m c t c nh h ng tr c ti p t i thu

nh p c a đ i b ph n c đông đ đ n nh h ng đ n tr giá c phi u c a công ty trên TTCK Qua đó, s nh h ng đ n ch s P/E

M t nghiên c u th c nghi m c a Pandy (2001) đã nghiên c u hành vi thanh toán

c t c t i Malaysia Các m u nghiên c u bao g m 248 công ty niêm y t trong th i

23

gian t n m 1993 đ n 2000 Nh ng m u này bao g m các ngành công nghi p xây

d ng, hàng tiêu dùng, s n ph m công nghi p, s n ph m nông nghi p, b t đ ng s n, và các doanh nghi p d ch v K t qu cho th y t l thanh toán c t c gi a các công ty khác nhau thu c cùng ngành đem l i các nh h ng khác nhau cho t s P/E c a

doanh nghi p Malayxia Cùng v i đó, t k t qu c a nghiên c u Miller and

Modigliani (1961) ch ra r ng công ty có th t ng giá c phi u c a nó b ng cách t ng

(ho c gi m) chi tr c t c c a mình i u đó s gián ti p tác đ ng đ n ch s P/E c a

doanh nghi p Trong khi đó, quan h gi a giá c phi u và ch s P/E là đ ng bi n nên

ta có th hi v ng t l chi tr c t c tác đ ng cùng chi u v i ch s P/E

Tuy nhiên, theo lỦ thuy t phát tín hi u (Signaling Theory) b t đ u t công trình

c a Ross (1977) và Lyland, Pyle (1977) thì m i quan h c a t l chi tr c t c v i P/E

là ng c chi u V i gi đ nh đ c đ a ra r ng thông tin không ph i là nh nhau cho

t t c các bên cùng lúc (bên doanh nghi p và bên nhà đ u t m i), d n đ n ngu n thông tin b t cân x ng là t t y u Theo lỦ thuy t này, các nhà qu n tr luôn n m rõ h n

so v i các nhà đ u t bên ngoài v tình hình kinh doanh c ng nh các tri n v ng c a

doanh nghi p H s không mu n chia s l i nhu n v i nh ng ng i ch s h u m i

khi doanh nghi p đ c d báo có tri n v ng ho t đ ng t t Tuy nhiên, khi ho t đ ng kinh doanh có xu h ng s không m y sáng s a thì các nhà qu n tr l i mong mu n

chia s nh ng r i ro này v i nh ng ng i ch m i c a doanh nghi p Do đó có th

ng m hi u r ng khi m t doanh nghi p công b t ng t l chi tr cho các c đông nh m thu hút các nhà đ u t m i c ng đ ng ngh a v i vi c tri n v ng c a doanh nghi p không đ c t t, hay c phi u c a công ty đang đ c đánh giá quá cao, trong t ng lai

có xu h ng gi m d n đ n t l P/E c a doanh nghi p c ng gi m theo i u này th

hi n m i quan h ng c chi u gi a chính sách chi tr c t c và h s P/E c a doanh

nghi p

2.4.1.6 T ng tr ng th ph n

Th ph n c a doanh nghi p là ph n th tr ng doanh nghi p đã chi m l nh đ c

Th c ch t nó là ph n phân chia th tr ng c a doanh nghi p đ i v i các đ i th c nh tranh trong ngành Ng i ta th ng phân chia thành 2 lo i th tr ng bao g m:

Lo i 1: Ph n phân chia th tr ng tuy t đ i.Ta có th c đo c a ch tiêu này:

Cáchă1 : (Th c đo hi n v t )

Th ph n c a doanh nghi p =

Q hv

Q

 TR dn : Doanh thu c a doanh nghi p th c hi n đ c

 TR : Doanh thu c a toàn ngành hi n có trên th tr ng

Lo i 2: Ph n phân chia th tr ng t ng đ i là t l gi a ph n phân chia th

tr ng tuy t đ i c a doanh nghi p so v i ph n phân chia th tr ng tuy t đ i c a đ i

th c nh tranh m nh nh t trong ngành

Cách tính :

Th ph năt ngăđ i = TR dn

TR đt

Trong đó : TRđt : Doanh thu c a đ i th c nh tranh m nh nh t trong ngành

TRdn: Doanh thu c a doanh nghi p th c hi n đ c

Vi c xem xét th ph n đ c coi là m t bi n pháp u tiên c a ng i tiêu dùng đ i

v i m t s n ph m khác trên s n ph m t ng t M t th ph n cao h n th ng có ngh a

là doanh s bán hàng l n h n, n l c ít h n nh ng l i bán nhi u h n và là m t rào c n

m nh m đ nh p c nh cho đ i th c nh tranh khác M t th ph n cao h n c ng có ngh a là n u th tr ng m r ng, các c đông n m gi c phi u c a công ty s đ c l i

nhi u h n đ y giá c phi u t ng lên

Thêm vào đó theo m t s nghiên c u thì th ph n là khái ni m quan tr ng v i các nhà qu n tr chi n l c hi n đ i Doanh nghi p nào chi m đ c th ph n l n s có l i

th trên th tr ng M t khác, theo lỦ thuy t phát tín hi u m t doanh nghi p có th

ph n l n thì ch ng khoán c a h s r t đ c các nhà đ u t quan tâm, có đ c lòng tin

c a h v đ an toàn khi đem ti n đ u t vào doanh nghi p Vì v y th ph n l n tác

đ ng đ n th hi u c a nhà đ u t qua đó tác đ ng cùng chi u giá c phi u trên th

tr ng, d n đ n nh h ng đ ng bi n t i ch s P/E Trong nghiên c u ngày, V i th i gian và ngu n l c có h n nên tác gi s d ng th c đo giá tr đ xem xét m c đ nh

h ng c a th ph n t i ch s P/E

25

2.4.2 Các nhân t ngo i sinh

Ta có công th c: P/E = P/ EPS Nh v y h s giá trên thu nh p đ ng bi n v i giá c th tr ng c a c phi u Vì th nh ng y u t tác đ ng tích c c đ n P (giá th

tr ng c a c phi u) thì c ng s tác đ ng tích c c đ n ch s P/E và ng c l i M t khác, các nhân t đ ng bi n v i EPS thì s ng c bi n v i t l P/E c a doanh nghi p

2.4.2.1 L m phát

Khái ni m: L m phát x y ra khi m c giá c chung thay đ i Khi m c giá t ng lên

đ c g i là l m phát, khi m c giá gi m xu ng đ c g i là gi m phát V y l m phát là

s t ng lên c a m c giá c trung bình theo th i gian (Tr n Th Hòa – Sách h ng d n

h c t p Kinh t vi mô –H c Vi n Công Ngh B u Chính Vi n Thông –Trang 127)

L m phát đ c đ c tr ng b i ch s chung c a giá c và lo i ch s bi u hi n l m phát đ c g i là ch s l m phát hay ch s giá c chung c a toàn b n n kinh t đó là

GNPdanh ngh a/ GNPth c t Trong th c t th ng đ c thay th b ng m t trong hai lo i

ch s giá thông d ng khác là: ch s giá tiêu dung ho c ch s giá c s n xu t

Th c đo t l l m phát: tính b ng ch s giá hàng tiêu dùng (CPI) là ch s th

hi n m c giá trung bình c a gi hàng hóa và d ch v mà m t gia đình mua k này so

 CPI0 là ch s giá tiêu dùng c a k hi n t i

 CPI-1là ch s giá tiêu dùng c a k tr c

Ngoài ra còn m t s cách tính t l l m phát thông qua các ch tiêu khác nh là:

Ch s giá hàng s n su t (PPI): ph n ánh m c giá trung bình c a m t gi hàng hóa mà m t doanh nghi p mua k này so v i k g c

Ch s gi m l m phát theo GDP (Id) ph n ánh s thay đ i m c giá trung bình c a

t t c hàng hóa và d ch v s n xu t n m hi n hành (n m tr c) so v i n m g c

Khi phân tích tình hình kinh t nh n th y, l m phát t ng luôn là d u hi u cho th y

r ng s t ng tr ng c a n n kinh t s không b n v ng, lãi su t s t ng lên, kh n ng

thu l i nhu n c a doanh nghi p b h th p làm cho giá c phi u gi m B t c khi nào

l m phát bùng lên, đ ng ti n khôn ngoan s r i kh i các c phi u mà nó đã đ c đ u

t tr c đó i u này đ c gi i thích là do l m phát t ng khi n giá c c a các m t hàng gi m sút tình hình kinh doanh c a các doanh nghi p không m y kh quan, giá c

phi u c a doanh nghi p có th s gi đi v m t giá tr so v i tr c d n đ n tâm lỦ e

ng i t nhà đ u l i càng đ y giá ch ng khoán t t d c Khi n cho t l P/E c a doanh

nghi p c ng suy gi m m nh i u này đã đ c kh ng đ nh trong nghiên c u c a Kane et.el (1996), ông đã ki m tra các m i quan h gi a t l P/E và bi n đ ng th tr ng

c a ch s SP500 Phân tích h i quy mô t r ng bi n đ ng th tr ng, t l l m phát và

s n xu t công nghi p có m i quan h tiêu c c đáng k v i t l P/E

V y t nghiên c u trên ta có th t m k t lu n, l m phát t l ngh ch v i giá th

tr ng c a c phi u Hay khi l m phát gia t ng d n đ n giá th tr ng c a c phi u

gi m đ ng th i làm gi m ch s P/E c a doanh nghi p

2.4.2.2 Lãi su t th tr ng

Lãi su t th tr ng là m c lãi su t mà th tr ng đòi h i đ i v i m t kho n vay

c th , tu thu c vào th i đi m vay và th i h n vay Ng i ta th ng coi lãi su t vay tín d ng dài h n là lãi su t th tr ng

Theo nghiên c u trong b i c nh c a Pakistan, Azam (2010) đã thu th p nh ng d

li u đ chia c t c 35 tr công ty niêm y t t i Karachi Stock Exchange cho giai đo n

2000-2008, và khám phá nh h ng c a các bi n c b n t c là t l chi tr c t c, lãi

su t chi t kh u và t ng tr ng l i nhu n theo t l giá-thu nh p K t qu ch ra r ng, t

l và m c lãi su t đã có m t m i quan h tiêu c c v i P/E LỦ do gi i thích đ c đ a

ra là lãi su t t ng làm t ng chi phí vay đ i v i doanh nghi p Chi phí này đ c chuy n cho các c đông vì nó s h th p l i nhu n mà doanh nghi p dùng đ thanh toán c t c

c t c hi n có và c phi u th ng s t ra không m y h p d n đ i v i nhà đ u t tìm

l i t c, s làm h chuy n h ng sang tìm ngu n thu nh p t t h n b t c n i nào có lãi su t cao M t khác, lãi su t t ng còn gây t n h i cho tri n v ng phát tri n c a doanh

nghi p vì nó khuy n khích doanh nghi p gi l i ti n nhàn r i h n là li u l nh dùng s

ti n đó m r ng s n xu t, kinh doanh Chính vì các nguyên nhân trên s khi n c giá

c phi u và EPS c a doanh nghi p gi m nh ng m c gi m EPS không bù đ p chi m c

gi m c a giá c phi u đi u này tác đ ng làm gi m t l P/E c a doanh nghi p

Tuy nhiên ta c ng nh n th y, s dao đ ng c a lãi su t không ph i luôn đ c ti p

theo b i s ph n ng t ng đ ng và trái ng c c a giá c phi u Ch khi nào lãi su t

ph n ánh xu h ng ch đ o trong l m phát, nó m i tr thành th c đo hi u qu s dao

đ ng c a th tr ng ch ng khoán Lãi su t có xu h ng gi m khi l m phát gi m và

l m phát gi m khi n giá c phi u t ng cao h n và ng c l i Nh ng c ng có giai đo n

27

lãi su t t ng, đ u t vào th tr ng ch ng khoán l i mang đ n nhi u l i nhu n h n B i

vì trong tr ng h p này, lãi su t t ng là do n n kinh t t ng tr ng ch không ph i là

do s gia t ng c a l m phát

Tóm l i, giá c các lo i c phi u ch u tác đ ng nhi u t y u t lãi su t N u lãi

su t th tr ng cao s d n đ n giá c phi u và h s P/E th p h n vì giá tr hi n t i c a các kho n thu nh p t ng lai c a Công ty s th p h n do ph i chi t kh u m c lãi

su t cao

2.4.2.3 T ng tr ng GDP

T ng s n ph m qu c n i vi t t t là GDP (Gross Domestic Product) là giá tr c a toàn b l ng hàng hóa và d ch v cu i cùng đ c t o ra trên lãnh th m t n n kinh t tính trong m t th i k (th ng là 1 n m) (Tr n Nguy n Ng c Anh Th – Giáo trình

Kinh t v mô – Trang 15)

T c đ t ng tr ng GDP là t l ph n tr m t ng lên c a t ng s n ph m n i đ a

c a k này ho c c a n m nay so v i c a cùng k n m tr c T c đ t ng tr ng GDP

ph n ánh tình hình n n kinh t và cho nhà đ u t cái nhìn t ng quan v th tr ng

Th c đo: T c đ t ng tr ng t ng s n ph m trong n c đ c tính theo giá so

sánh (giá n m g c) theo công th c sau:

Vi c t ng tr ng GDP làm cho m c thu nh p c a dân c t ng, t o đi u ki n gi i

quy t công n vi c làm cho ng i lao đ ng Bên c nh đó, t o ti n đ v t ch t đ c ng

c an ninh qu c phòng, c ng c ch đ chính tr , t ng uy tín và vai trò c a nhà n c

đ i v i xã h i Qua đó, làm t ng m c đ tín nhi m c a nhà đ u t vào tình kinh kinh t

c a đ t n c Vi c đ u t vào TTCK c ng di n ra sôi n i và nhà đ u t tin t ng h n

khi b ti n vào các lo i c phi u trên th tr ng Tâm lỦ l c quan d n đ n đ y giá th

tr ng c a các lo i c phi u t ng m nh qua đó gián ti p tác đ ng đ n ch s P/E Theo nghiên c u c a Shamsudin và Hiller (2004) nghiên c u các y u t quy t

đ nh t l P/E cho th tr ng Úc b ng cách s d ng ASE200 Index Các k t qu k t

lu n r ng t l giá/thu nh p có nh h ng tích thông qua cách chia c t c, s đánh giá cao đ ng ti n Úc, t ng tr ng GDP và c i thi n ni m tin c a ng i tiêu dùng T ng

tr ng GDP giúp cho n n kinh t có nh ng bi n chuy n tích c c, các doanh nghi p

s n xu t kinh doanh nghi p qu t ng ti m tin c a các nhà đ u t Qua đó th hi n, tác

đ ng cùng chi u c a t c đ t ng tr ng GDP v i giá th tr ng c a c phi u Gián ti p tác đ ng đ ng bi n v i ch s P/E c a doanh nghi p

2.5 Khungănghiênăc u

D a trên các c s lỦ lu n và các nhân t đã phân tích trên, d i đây là b ng

t ng h p các bi n và gi thi t đ ti n hành nghiên c u m i t ng quan v i c u trúc

v n trong doanh nghi p mà tác gi đã t ng h p đ c Do không đ đi u ki n đ nghiên c u đ c t t c các nhân nên đ tài s ch t p trung vào đánh giá m i t ng

quan gi a ch s P/E v i các y u t n i sinh và ngo i sinh c a các công ty c ph n khoáng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đã nh c đ n ph n trên

D i đây là k t qu mà tác gi đã t ng h p Trong đó: (+) cùng chi u, (-) ng c chi u

B ng 2.6.Các nhân t nh h ng t i c u trúc v n c a doanh nghi p

Nhơnăt nhăh ng Bi năđoăl ng Gi thi t m iăt ngă

29

K T LU NăCH NGă2

Qua ch ng 2: T ng quan lý thuy t v t s p/e và các nhân t nh h ng đ n

P/E, nghiên c u đã đ a ra đ c nh ng c s lỦ lu n n n t ng cho vi c xác đ nh ch s

P/E c a các doanh nghi p bao g m khái ni m, công th c, các ch tiêu ph n ánh cùng các y u t liên quan đ n th tr ng ch ng khoán và c phi u th ng Trong ch ng này, nghiên c u c ng đ a ra đ c m t s y u t đánh giá s tác đ ng t i ch s P/E và

gi i thích các m i t ng quan gi a các nhân t này t i ch s P/E c a doanh nghi p

d a trên n n t ng các h c thuy t và mô hình kinh t l ng trong th c t … Các nhân t

đ c xem xét bao g m c các nhân t n i sinh và ngo i sinh c a doanh nghi p song do

ch a có đ đi u ki n và kh n ng đ đánh giá t t c các bi n liên quan đ n ch s P/E nên đ tài s ch t p trung vào nghiên c u m t s bi n nhân t đi n hình tác đ ng đ n

doanh nghi p rõ ràng nh n th y nh t

Qua ch ng này, tác gi đã rút ra đ c khung nghiên c u cho đ tài v i các bi n nhân t đ c xem xét s nh h ng t i c u trúc v n c a các doanh nghi p khoáng s n là: kh n ng thanh toán c a doanh ngh p trong ngành khoáng s n, chính sách c t c

c a công ty, kh n ng sinh l i c a doanh nghi p (th hi n qua các ch tiêu ROA,

ROE), giá tr s sách c a doanh nghi p, lãi su t th tr ng, t l l m phát ây là

ch ng t ng quan làm c s nghiên c u, đánh giá cho các b c nghiên c u ti p theo

c a đ tài

CH NGă3 PH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 3.1 Quyătrìnhănghiênăc u

S đ 3.1 Quy trình nghiên c u

Ngu n: tác gi t t ng h p

T s đ nghiên c u trên ta th y đ ti n hành nghiên c u các y u t nh h ng

t i ch s P/E s c n ti n hành qua 6 b c:

B c 1: Xác đ nh các nhân t tác đ ng đ n ch s P/E c a các doanh nghi p

ngành khoáng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoáng Vi t Nam

Trong bài nghiên c u này, tác gi đã ch n ra 10 nhân t đ phân tích s tác

đ ng, m i quan h gi a chúng v i ch s P/E c a các công ty đ c nghiên c u; c th là: Kh n ng thanh toán, chính sách c t c, t ng tr ng GDP, t l sinh l i trên t ng tài s n, t l sinh l i trên VCSH , giá s sách, l m phát, lãi su t th tr ng, t ng tr ng

th ph n, quy mô công ty

Xác đ nh các ch tiêu c n phân tích phù h p và rõ ràng s giúp vi c thu th p và

x lí thông tin nhanh chóng d dàng Bên c nh đó, giúp tác gi rút ng n th i gian và công s c nh ng nhân t không quan tr ng v i mô hình

B c 2: Thu th p và x lỦ s li u

T các nhân t đã đ c ch n l c ph n trên, tác gi s ti n hành b c th hai là

thu th p các s li u đã có s n c a các Công ty c ph n khoáng s n niêm y t trên sàn

ch ng khoán Vi t Nam theo quỦ trong th i gian 5 n m t 2010 đ n 2014 thông qua các báo cáo tài chính đã đ c ki m toán đ y đ trên trang hsx.vn và hnx.vn M t khác,

v i các ch tiêu không có s n s li u c th , tác gi s ti n hành tính toán thông qua các công th c đã đ c nêu trong ph n phân tích các nhân t nh h ng t i ch s P/E

c a doanh nghi p trên, s li u đ tính các ch tiêu này c ng đ c l y t báo cáo tài chính c a doanh nghi p Cùng v i đó, các s li u thu th p đ c s đ c x lỦ m t cách khoa h c và h p lỦ lo i b nh ng d li u tr ng đ thu n ti n cho vi c ch y ph n

li u

B c 5:

Phân tích h

s

t ng

quan Pearson

B c 6:

Ki m

đ nh s phù h p

và đ a

ra k t

qu nghiên

c u

31

B c 3: Phân tích th ng kê mô t

Th ng kê mô t đ c s d ng đ mô t nh ng đ c tính c b n c a d li u thu

th p đ c t nghiên c u th c nghi m qua các cách th c khác nhau V i nghiên c u này th ng kê mô t đ c s d ng đ đ a ra nh ng đ c tính, tính ch t c b n nh t c a các nhân t có th tác đ ng đ n ch s P/E c a doanh nghi p nh giá tr l n nh t, nh

nh t, trung bình, mod, trung v … T đó rút ra cái nhìn t ng quát v tình hình ho t

đ ng s n xu t kinh doanh c a các công ty c ph n khoán s n trong 5 n m t 2010 đ n

2014

B c 4: Ki m tra d li u

Ki m tra d li u tr c khi đ a vào s d ng luôn là b c quan tr ng trong phân tích h i qui tuy n tính Vi c này giúp cho các k t qu sau khi ch y ph n m m c a chúng ta chính xác và đ tin c y cao h n

Ki m đ nh đa c ng tuy n: V n đ đa c ng tuy n x y ra khi các bi n (nhân t ) đ c

l p có t ng quan tuy n tính khá m nh v i nhau Nói cách khác hi n t ng đa c ng

tuy n x y ra khi có m i t ng quan tuy n tính hi n h u gi a ≥ 2 bi n đ c l p trong mô hình Khi đó s d n đ n các v n đ nh : H n ch giá tr c a r bình ph ng (th ng s làm t ng r bình ph ng), làm sai l ch/ đ i d u các h s h i quy… Vì v y đ ki m tra

v n đ đa c ng tuy n trong nghiên c u này tác gi s d ng h s Tolerance ho c VIF

(variance inflation factor – h s phóng đ i ph ng sai)

M t ph ng pháp khác hay đ c s d ng đ ki m tra đ tin c y c a d li u thu

th p đ c là ph ng pháp:

Ki m đ nh t t ng quan: Trong mô hình h i qui tuy n tính c đi n, gi đ nh

r ng không có t ng quan gi a các sai s ng u nhiên Tuy nhiên trong th c t có th

x y ra hi n t ng mà sai s c a các quan sát l i ph thu c vào nhau i u này có ngh a là đã x y ra hi n t ng t t ng quan, hi n t ng này khi n cho c l ng v

ph ng sai, ki m đ nh t và ki m đ nh F không còn đáng tin c y n a Trong nghiên c u này, tác gi s ti n hành ki m đ nh hi n t ng trên thông qua ph ng pháp Durbin-

Watson

B c 5: Phân tích h s t ng quan Pearson

Phân tích t ng quan là m t phép phân tích đ c s d ng là th c đo đ l n c a các m i liên h gi a các bi n đ nh l ng trong nghiên c u Thông qua th c đo này

ng i nghiên c u có th xác đ nh m i liên h tuy n tính gi a các bi n đ c l p, ph

thu c trong nghiên c u Vi c ti n hành xác đ nh m i quan h t ng quan gi a các bi n thông qua h s t ng quan có đ c đi m là d a trên m t kho ng tin c y cho tr c s

có m t giá tr t ng quan c a mô hình gi a các bi n đ i di n ng th i, ph n ánh tính

ch t tuy n tính c a mô hình h i quy

B c 6: Ki m đ nh s phù h p và đ a ra k t qu nghiên c u

đánh giá đ phù h p c a mô hình, ng i ta ki m đ nh d a trên h s xác đ nh

R2 (R Square) và ch tiêu p-value (Sig.) T h s xác đ nh R2 cho ta bi t m c đ gi i thích c a mô hình và giá tr p-value s giúp ki m đ nh, đánh giá đ c s phù h p hay

Ủ ngh a th ng kê c a toàn mô hình Sau đó t các k t qu trên, ta s ti n hành xây

d ng mô hình h i quy tuy n tính b i đ ph n nh m i quan h gi a các nhân t t i ch

s P/E c a doanh nghi p; gi i thích mô hình và đ a ra k t qu mô hình cu i cùng

3.2 Ph ngăphápăthuăth păs li uăvƠăx ălỦăs ăli u

3.2.1 Ph ng pháp thu th p s li u

ph c v cho đ tài nghiên c u, tác gi s d ng hai ngu n d li u là d li u s

c p và d li u th c p

Ngu n d li u s c p đ c s d ng là s li u v lãi su t, l m phát, GDP theo quỦ

c a Vi t Nam t n m 2010 đ n 2014 Các s li u này đ c tác gi t ng h p tính toán

t các t các công th c ch ng 2 Các s li u thành ph n l y t các báo c a t ng c c

th ng kê, cophieu68.vn, vietsock.vn…

Ngu n d li u th c p đ c s d ng là s li u đ c thu th p t các Báo cáo tài chính h p nh t hàng n m đã đ c ki m toán đ y đ (g m B ng cân đ i k toán, Báo cáo ho t đ ng s n xu t kinh doanh, Báo cáo l u chuy n ti n t và B ng thuy t minh báo cáo tài chính) c a 30 công ty c ph n khoáng s n đ c niêm y t trên th tr ng

ch ng khoán Vi t Nam theo quỦ trong 5 n m t n m 2010 đ n 2014 Bên c nh đó, đ

thu th p đ c các s li u v ch s beta, giá th tr ng c a c phi u trong các Công ty, nghiên c u c ng s d ng t i các Báo cáo th ng niên Các báo cáo này đ c l y t

cophieu68.com, cafef.vn, hsx.vn, hnx.vn và m t s trang web ch ng khoán khác D

li u đ c thu th p và xây d ng theo d ng b ng v i 545 quan sát

3.2.2 Ph ng pháp x lý s li u

Trong khoa h c nghiên c u, b c x lỦ và phân tích s li u có vai trò đ c bi t

quan tr ng Các s li u thu th p v s đ c nh p, x lỦ và l u tr vào file d li u so cho ng i dung s d ng thu n ti n nh t cho vi c ki m soát d li u, nh p d li u vào

ph n m m và ch y ph n m m Kích c m u c a nghiên c u này là n = 545 Sau khi có

đ c h th ng các s li u c n thi t, ta s ti n hành các b c phân tích s li u theo 5

33

ph ng pháp t ng ng v i các b c trong quy trình nghiên c u Các b c này đ u s

đ c ti n hành trên ph n m m SPSS nh sau:

3.2.2.1 Ph ng pháp th ng kê mô t

Nói đ n th ng kê mô t là nói đ n vi c mô t d li u b ng các phép tính và ch s

th ng kê thông th ng mà chúng ta đã làm quen qua t thu trung h c nh s trung bình (mean), s trung v (median), ph ng sai (variance) đ l ch chu n (standard deviation)… cho các bi n s liên t c, và t s (proportion) cho các bi n s không liên

t c Nh ng tr c khi ti n hành th ng kê ta c n phân bi t hai khái ni m t ng th (population) và m u (sample) m t cách rõ ràng, tránh nh m l n ch y sai mô hình

3.2.2.2 Ph ng pháp ki m đ nh đa c ng tuy n

Trong mô hình phân tích h i quy b i, chúng ta gi thi t gi a các bi n gi i thích

Xi c a mô hình đ c l p tuy n tính v i nhau, t c là các h s h i quy đ i v i m t bi n

c th là s đo tác đ ng riêng ph n c a bi n t ng ng khi t t c các bi n khác trong

mô hình đ c gi c đ nh Tuy nhiên khi gi thi t đó b vi ph m t c là các bi n gi i thích có t ng quan thì chúng ta không th tách bi t s nh h ng riêng bi t c a m t

bi n nào đó Hi n t ng trên đ c g i là đa công tuy n Hi n t ng này s làm gi m tính hi u qu c a mô hình Khi đó, kho ng tin c y c a các h s h i quy ít có Ủ ngh a

h n, sai s chu n có th s l n, khó đánh giá nh h ng riêng r c a t ng bi n gi i thích… Vì v y, đ đ m b o cho tính hi u qu và chính xác c a mô hình h i quy, ta c n

ti n hành ki m đ nh hi n t ng đa c ng tuy n đ có bi n pháp kh c ph c h p lỦ

ki m tra hi n t ng đa c ng tuy n ta s s d ng ki m đ nh Collinearity dialogistic và đánh giá thông qua h s Tolerance và VIF i v i h s VIF, khi giá

tr này c a m t bi n đ c l p l n h n 10, t c là h s R2 l n h n 0,9 thì m c đ c ng

tuy n c a bi n này v i các bi n đ c l p còn l i đ c xem là cao ho c đ i v i h s

Tolerance nh h n 0,1 thì có hi n t ng đa c ng tuy n x y ra

3.2.2.3 Ph ng pháp ki m đ nh t t ng quan

“T t ng quan” đ c hi u nh là s t ng quan gi a các thành ph n c a dãy s

th i gian ho c không gian H u qu c a hi n t ng này là các c l ng bình ph ng

bé nh t v n là c l ng tuy n tính, không ch ch nh ng không ph i là c l ng hi u

qu Các ki m đ nh T và F c a mô hình không đáng tin c y H n n a, giá tr c

l ng R2 có th không đáng tin c y không dùng đ thay th cho giá tr th t c a R2,

ph ng sai và đ l ch tiêu chu n c a giá tr d đoán đã tính đ c c ng không hi u

qu … Vì v y ki m đ nh t t ng quan đ đ m b o cho tính hi u qu c a mô hình gi i thích là r t quan tr ng

Ta s d ng h s Durbin-Watson (DW) đ ki m đ nh t t ng quan V i ki m

đ nh này, giá tr DW càng g n 2 thì kh n ng không có hi n t ng t t ng quan càng

cao, k t qu phân tích h i quy s có đ chính xác cao h n

3.2.2.4 Ph ng pháp phân tích t ng quan Pearson

H s t ng quan (r) là m t ch s th ng kê đo l ng m i liên h t ng quan

gi a hai bi n s Có nhi u h s t ng quan , h s t ng quan thông d ng nh t: h s

t ng quan Pearson r H s t ng quan có giá tr t -1 đ n 1 H s t ng quan b ng

0 (hay g n 0) có ngh a là hai bi n s không có liên h gì v i nhau; ng c l i n u h s

b ng -1 hay 1 có ngh a là hai bi n s có m t m i liên h tuy t đ i N u giá tr c a h

s t ng quan là âm (r <0) có ngh a là khi x t ng cao thì y gi m (và ng c l i, khi x

gi m thì y t ng); n u giá tr h s t ng quan là d ng (r > 0) có ngh a là khi x t ng cao thì y c ng t ng, và khi x t ng cao thì y c ng gi m theo

3.2.2.5 Ph ng pháp h i quy tuy n tính

Mô hình h i quy hai bi n th ng không đ kh n ng gi i thích hành vi c a bi n

ph thu c Vì th chúng ta c n b sung thêm bi n gi i thích (bi n đ c l p) vào mô hình h i quy Mô hình v i m t bi n ph thu c v i hai ho c nhi u bi n đ c l p đ c

g i là h i quy b i

Mô hình h i quy b i cho t ng th

Y i = 0 + 1 X 1i +ă 2 X 2i +ă 3 X 3i +ầă+ă k X ki + e i

doanh nghi p đ ki m tra các gi thuy t nghiên c u

3.3 Cácăbi nănghiênăc uăvƠăđoăl ngăcácăbi nănghiênăc u

35

3.3.1 Mô hình nghiên c u

S đ 3.2 Mô hình nghiên c u các nhân t tác đ ng t i ch s P/E c a các công

ty c ph n khoáng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

đó v i nghiên c u này t các thông tin tác gi đã t ng h p thì bi n ph thu c là ch s

P/E c a các công ty c ph n khoáng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t

Nam

P/E

Kh n ng thanh

Kh n ng sinh l i (ROA, ROE)

Giá tr s sách (BV)

L m phát (CPI)

3.3.2.2 Bi n đ c l p

Trong nghiên c u này, có 10 nhân t đ c cho r ng có nh h ng t i ch s P/E

c a các doanh nghi p khoáng s n Và tác gi c ng đ c xem nh đây là các bi n đ c

l p c a mô hình

 Kh n ngăthanhătoánăng n h n (CR):

Kh n ng thanh toán c a doanh nghi p có nh h ng r t nhi u đ n quy t đ nh

mua c phi u c a các nhà đ u t Không nh ng th thông qua ch s này các nhà đ u

t còn có th đánh giá đ c tình hình và kh n ng tài chính c a m t doanh nghi p Trên th c t , có m t s nghiên c u v kh n ng thanh toán c a các nhà kinh t

nh : Mujeeb-u-Rehman Bhayo, Mubashir Ali Khan và Raja Shahzad Shaikh, Qasim Saleem và Ramiz Ur Rehman (2001), Waqas Bin Khidmat và Mobeen Ur Rehman (2014) Bên c nh đó cùng v i nh ng bài báo nghiên c u n c ngoài b c đ u nh n

đ nh kh n ng thanh toán đ ng bi n v i h s P/E Do đó, d a trên các lỦ lu n trên, ta xây d ng đ c gi thuy t đ u tiên nh sau:

Gi thuy t 1:

H0: Không có m i quan h gi a kh n ng thanh toán ng n h n c a doanh nghi p

v i ch s P/E c a doanh nghi p

H1: Có m i quan h gi a kh n ng thanh toán ng n h n c a doanh nghi p v i

ch s P/E c a doanh nghi p

 Chínhăsáchăc t c (Pcs)

Chính sách chi tr c t c c a m i doanh nghi p là y u t quan tr ng quy t đ nh

l i nhu n c a m i c đông T l chi tr c t c càng cao càng thu hút đ c các nhà

đ u t vào c phi u c a công ty đó

Trong m c 2.4.1.5, đã ch ra có nhi u nghiên c u c a các nhà kinh t liên quan

đ n chính sách chi tr c t c c a doanh nghi p Trong s đó, k t qu c a nghiên c u

Miller and Modigliani (1961) đã ch ra t l chi tr c t c gián ti p tác đ ng đ n ch s

P/E c a doanh nghi p m t cách cùng chi u Do đó ta xây d ng đ c gi thuy t ti p theo nh sau:

Gi thuy t 2:

H0: Không có m i quan h gi a chính sách c t c c a doanh nghi p v i ch s

P/E c a doanh nghi p

H1: Có m i quan h gi a chính sách c t c c a doanh nghi p v i ch s P/E c a

doanh nghi p

 T ngătr ng GDP (GDP): t căđ t ngătr ng c t c

37

T ng tr ng GDP làm cho m c thu nh p c a dân c t ng, t o đi u ki n gi i

quy t công n vi c làm cho ng i lao đ ng Qua đó, làm t ng m c đ tín nhi m c a nhà đ u t vào tình kinh kinh t c a đ t n c

Theo nghiên c u c a Shamsudin và Hiller (2004) nhiên c u các y u t quy t

đ nh t l P / E cho th tr ng Úc b ng cách s d ng ASE200 Index Các k t qu k t

lu n r ng t l P/E ch u nh h ng tích c c đáng k t t c đ t ng trong GDP c a n n

kinh t D a trên các lỦ lu n trên, ta có gi thuy t nghiên c u sau:

Gi thuy t 3:

H0: Không có m i quan h gi a t ng tr ng GDP c a doanh nghi p v i ch s

P/E c a doanh nghi p

H1: Có m i quan h gi a t ng tr ng GDP c a doanh nghi p v i ch s P/E c a

doanh nghi p

 Kh n ngăsinhăl i (ROA, ROE)

Kh n ng sinh l i c a m i doanh nghi p có th đ c th hi u qu nhi u tiêu ch khác Tuy nhiên, các ch tiêu đ c s d ng khá ph bi n trong nhi u nghiên c u t

tr c t i nay là ROA, ROE Do đó, trong nghiên c u này, ta c ng s ti n hành ki m

tra s nh h ng c a hi u qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh t i ch s P/E c a doanh

nghi p d a trên 2 ch tiêu k trên

Có nhi u nhà nghiên c u đã đ c p đ n m i quan h gi t su t sinh l i và ch s

P/E c a doanh nghi p nh : Dr Talat Afza và Ms Samya Tahir, Stephen H Penman và

Xiao-Jun Zhang Bên c nh đó, trong m t nhiên c u c a Wan-Ting (Alexandra) Wu

(2013) đã tr c ti p ch ra r ng t su t sinh l i s tác đ ng ng c chi u đ n ch s P/E

c a doanh nghi p D a trên các lỦ lu n trên, ta có 2 gi thuy t nghiên c u sau:

Giá tr ghi s là m t th c đo r t chính xác giá tr c a công ty, y u t không bi n

đ i quá nhanh, t ng đ i n đ nh, nên nó là s li u thích h p đ phân tích cho các nhà

đ u t , t c là mua c phi u đúng giá tr đ h ng c t c hàng n m h n là cho các nhà

đ u c , ng i mua c phi u r i bán đi v i giá đ nh đi m đ n chênh l ch

Trong nghiên c u c a Khurram Shehzad và Aisha Ismail v vi c đánh giá m c

đ c a m i liên h gi a hai bi n k toán (EPS và BV) và giá th tr ng c a c phi u Nghiên c u đã ch có m i t ng quan ngh ch bi n gi a giá c phi u và BV c a doanh

nghi p i u này đ c gi i thích là do v i nh ng doanh nghi p có giá tr s sách l n thì th ng có giá tr tr ng ít bi n đ ng hay bi n đ ng r t nh và vi c đ u t ki m l i qua chênh l ch giá là không hi u qu Vì v y, các nhà đ u t ít quan tâm đ n c phi u

c a nh ng doanh nghi p này trong th i gian dài s khi n giá c phi u có xu h ng

gi m Qua đó, tác đ ng làm gi m P/E c a doanh nghi p D a trên nh ng lỦ lu n trên

ta xây d ng đ c gi thuy t ti p theo nh sau:

quy t đ nh c a nhà đ u t T nh ng phân tích ch ng 2 v l m phát và mô hình nghiên c u c a Kane et.el (1996) đã ch ra r ng t l l m phát có m i quan h tiêu

c c đáng k v i t l P/E Do đó ta có gi thuy t nghiên c u ti p theo nh sau:

Gi thuy t 7:

H0: Không có m i quan h gi a l m phát v i ch s P/E c a doanh nghi p

H1: Có m i quan h gi a l m phát c a v i ch s P/E c a doanh nghi p

 Lƣiăsu t th th ng (I)

Trong đ u t , lãi su t th th ng luôn là m t y u t quan tr ng Lãi su t nh

h ng đ n r t nhi u thành ph n trong n n kinh t và chi ph i quy t đ nh c a các nhà

đ u t Theo phân tích trong ph n 2.4.2.2, có nhi u nhi u nghiên c u khác nhau xung

quanh s nh h ng c a lãi su t t i P/E M t trong nh ng nghiên c u đó là c a Azam (2010) đã thu th p nh ng d li u đ chia c t c 35 tr công ty niêm y t t i Karachi Stock Exchange cho giai đo n 2000-2008, và khám phá ra r ng t l lãi su t có m i

Th ph n c a m t doanh nghi p càng l n thì lòng tin c a các nhà đ u t vào

doanh nghi p đó c ng t ng theo Trong m t s bài nghiên c u c a các nhà kinh t trên

trang investopedia.com b c đ u nh n đ nh th ph n l n tác đ ng đ n th hi u c a nhà

đ u t qua đó tác đ ng cùng chi u giá c phi u trên th tr ng, d n đ n nh h ng

đ ng bi n t i ch s P/E c a doánh nghi p Do đó ta có gi thuy t nghiên c u ti p theo

Có th thông qua nhi u tiêu chí khác nhau đ đánh giá quy mô c a m t doanh

nghi p nh l c l ng lao đ ng , tài s n, v n ch s h u hay t ng doanh thu… Tuy nhiên trong nghiên c u này, ta s t p trung vào nghiên c u nh h ng c a quy mô

doanh nghi p lên c u trúc v n trên khía c nh t ng tài s n c a doanh nghi p đó

Theo nhi u nghiên c u tr c đây thì quy mô doanh nghi p c ng có tác đ ng đ i

v i ch s P/E c a doanh nghi p, song đây l i là m t m i quan h không rõ ràng Trong các nghiên c u c a Charitou và Constontis (1992-2001), Berk (1997) và nghiên

c u M (1967-1987), Shariat Panahi và Khosravi (2008) c bi t là nghiên c u Kumar và Warne (2009) cho th y s thay đ i trong giá c th tr ng và quy mô c a công ty là nh ng y u t quy t đ nh quan tr ng nh t t i ch s P/E, qua đó k v ng v

đ t ng quan gi a kích th c công ty v i P/E là đ ng bi n kh ng đ nh rõ h n v các nh n đ nh này, ta đ t ra gi thuy t nghiên c u nh sau:

Gi thuy t 10:

H0: Không có m i quan h gi a quy mô công ty v i ch s P/E c a doanh nghi p

H1: Có m i quan h gi a quy mô công ty v i ch s P/E c a doanh nghi p

K T LU NăCH NGă3

Trong ch ng 3: Ph ng pháp nghiên c u, khóa lu n đã đ a ra quy trình nghiên

c u c th s đ c ti n hành bao g m 6 b c t xác đ nh ch tiêu c n phân tích, thu

th p và x lỦ s li u, phân tích th ng kê mô t , ki m tra d li u, phân tích t ng quan

Pearson và cu i cùng là ki m đ nh s phù h p, đ a ra k t qu c a mô hình Ngu n d

li u thu th p là t các Báo cáo tài chính đã ki m toán đ y đ c a 30 công ty c ph n khoáng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam v i t t c 545 quan sát Các ph ng pháp x lỦ s li u đ c s d ng trong nghiên c u là ph ng pháp th ng

kê mô t , ki m đ nh đa c ng tuy n, ki m đ nh t t ng quan, phân tích h s Pearson

và ph ng pháp h i quy tuy n tính

Qua ch ng 3, tác gi c ng đ a ra mô hình nghiên c u t ng quát ban đ u gi a 1

bi n ph thu c là ch s P/E c a doanh nghi p v i 10 bi n đ c l p là các nhân t đ c xem xét có tác đ ng t i c c u v n c a các công ty c ph n khoáng s n niêm y t trên

th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Trên c s các lỦ lu n đ c xây d ng t ch ng 2, tác gi đã đ a ra 10 gi thuy t nghiên c u đ đánh giá s tác đ ng c a các nhân t đén

ch s P/E c a các doanh nghi p khoáng s n ây s là c s cho các ki m đ nh đ c

ti n hành ti p theo