Luận văn giải pháp hạn chế tình trạng vàng hóa ở việt nam hiện nay

Ngoài ra, vàng còn có th chia nh mà không b nhăh ng t i ch tăl ng... Vi cătiêmăvàngăđưăđ c ch ng minh là giúp làm gi măđauăvàăs ngădoăth p kh p và lao... Có th coi th tr ng vàng giao nga

B GIÁO D Că ẨOăT O

-o0o -

KHÓA LU N T T NGHI P

GI I PHÁP H N CH TÌNH TR NG VÀNG

HÓA VI T NAM HI N NAY

SINH VIÊN TH C HI N : NGUY N PH NG LY

MÃ SINH VIÊN : A17256 CHUYÊN NGÀNH : NGÂN HÀNG

HÀ N I - 2014

B GIÁO D Că ẨOăT O

-o0o -

KHÓA LU N T T NGHI P

GI I PHÁP H N CH TÌNH TR NG VÀNG

HÓA VI T NAM HI N NAY

Giáo viên h ng d n : TS Nguy n Th Thúy Sinh viên th c hi n : Nguy n Ph ng Ly

Mã sinh viên : A17256 Chuyên ngành : NGÂN HÀNG

HÀ N I - 2014

L I C M N

Emăxinăđ c g i l i c mă năchânăthànhăđ n gi ng viên T.S Nguy n Th Thúyăđưă

t oăđi u ki n, tr c ti păh ng d n và ch b o t n tình trong su t quá trình th c hi n

khóa lu n t t nghi pă này.ă Emăc ngă xinăc mă năcácăth y cô trong B môn Kinh t ,

tr ngă i h căTh ngăLongăđưăgiúpăemăcóăđ c nh ng ki n th c n n t ngăđ điăxaă

h nătrongăquáătrìnhănghiênăc uăđ tài

Tuyăđưădànhănhi u th i gian, công s căđ tìm hi u và nghiên c uănh ngăkhóaă

lu n v n còn nhi u thi u sót, kính mong các th y, cô ch d n và góp ý ki năđ khóa

lu n c aăemăđ c hoàn thi năh n.ă

Em xin chân thành c mă n!

Hà N i, ngày 15 tháng 01 n m 2014

Nguy năPh ngăLy

L I CAM OAN

Tôiăxinăcamăđoan Khóa lu n t t nghi p này là do t b n thân th c hi n có s h

tr t giáoăviênăh ng d n và không sao chép các công trình nghiên c u c aăng i

khác Các d li u thông tin th c p s d ng trong Khóa lu n là có ngu n g căvàăđ c

1.3.2 Các ch tiêu đo l ng m c đ vàng hóa n n kinh t 10

2.3 Nguyên nhân gây ra tình tr ng vàng hóa Vi t Nam 41

3.1.1 M c tiêu và đ nh h ng đ i m i qu n lý th tr ng vàng trong giai đo n

DANH M C B NG BI U, TH , HÌNH NH

B ng 2.1 Các chính sách qu n lý ho t đ ng s n xu t, kinh doanh vàng mi ng (1999 - 2013) 35

B ng 2.2 Các doanh nghi p đ c phép kinh doanh vàng mi ng sau Ngh đ nh 24 47

Bi u đ 1.1 Nhu c u v vàng trên th gi i n m 2012 & 2013 2

Bi u đ 1.2 K t qu đi u tra quy t đ nh l a ch n tài s n 3

Bi u đ 1.3 Giá tr vàng n trang theo % GDP th gi i 5

Bi u đ 1.4 Ngu n cung vàng th gi i (2003 - 2013) 8

Bi u đ 1.5 T ng nhu c u vàng th gi i t n m 2005 đ n 2013 8

Bi u đ 1.6 Nhu c u tiêu th vàng mi ng và đ ng xu vàng trên th gi i 11

Bi u đ 1.7 T ng l ng vàng kh i các ngân hàng trung ng mua, bán ròng (2004 - 2013) 12 Bi u đ 1.8 M c đ vàng hóa trong ho t đ ng ngân hàng t i Vi t Nam 13

Bi u đ 2.1 T c đ t ng tr ng GDP c n c và theo các khu v c kinh t (2006 - 2013) 23 Bi u đ 2.2 Kim ng ch xu t nh p kh u hàng hóa Vi t Nam (2006 - 2013) 24

Bi u đ 2.3 Tr l ng vàng xu t nh p kh u c a Vi t Nam giai đo n 2000 – 2012 25

Bi u đ 2.4 Th ph n kinh doanh vàng trên th tr ng Vi t Nam n m 2011 26

Bi u đ 2.5 Bi n đ ng giá vàng trong n c so v i th gi i giai đo n t 6/2007 đ n 6/2010 29 Bi u đ 2.6 CPI, ch s giá vàng và giá USD c a Vi t Nam (2005 - 2013) 30

Bi u đ 2.7 Giá vàng Vi t Nam và th gi i (2008 - Q2/2013) 31

Bi u đ 2.8 Bi n đ ng giá vàng trong n c và th gi i (1/2009 - 1/2013) 33

Bi u đ 2.9 Di n bi n ch s giá vàng và đô la M (1/2009 - 2/2014) 34

Bi u đ 2.10 T l cho vay khách hàng b ng ngo i t và vàng trên t ng cho vay c a ngân hàng ACB (2008 - 2012) 37

Bi u đ 2.11 ảuy đ ng ch ng ch ti n g i b ng vàng c a ngân hàng Á Châu (2009 - 2012) 38 Bi u đ 2.12 Giá vàng SCấ trong n c n m 2013 39

Bi u đ 2.13 L / lãi thu n t ho t đ ng kinh doanh ngo i h i và vàng c a Ngân hàng Á Châu (2009 - 2013) 40

Bi u đ 2.14 Nhu c u xu t, nh p kh u vàng trong n c (2000 - 2012) 41

Bi u đ 2.15 C c u nhu c u vàng c a Vi t Nam và CPI, GDP 42

Bi u đ 2.16 Di n bi n 76 phiên đ u th u vàng t i s giao d ch NHNN 43

ảình 1.1 ng cung, c u vàng trên th tr ng vàng 4

L I M U

1 Lý do ch n đ tài

S phát tri nănhanhăchóngăc ngănh ăđ i m i không ng ng c a n n kinh t luôn

ti m n nh ng r i ro không th l ngătr căđ c Nhi uăn măqua,ăth gi i ch ng ki n

không bi t bao nhiêu cu c kh ng ho ng l n nh v b tăđ ng s n, ch ng khoán, ngo i

t hay s chaoăđ o c a c n n tài chính, kinh t th gi i N n kinh t Vi tăNamăc ngălàă

m t ph n c a n n kinh t toàn c u, bên c nhăđó,ăVi t Nam l i là m tăn căđangătrênăđàăphátătri n, n n kinh t ch aăth t s v ng ch căvàăđúngăh ng nên b t c s suy

thoái nào c a kinh t th gi iăc ngăcóăth gây ra nhi u h l y nguyên tr ng ho c nh

h ng tr c ti p t i n n kinh t trongăn c Khôngăkhóăđ nh n th y trong nh ng cu c

suy thoái nh ăth ,ăvàngăđ u n iălênănh ăm t c u cánh, m t th tài s năđ m b o cho

ni m tin c aă ng iă dân,ă cácă nhàă đ uă t ă đ ch ng l i nh ng tác nhân x u c a cu c

kh ng ho ng

Vàng là m t lo iăhàngăhóaăđ c bi tăđ c yêu thích trong l ch s Vi t Nam t x aă

đ n nay Vàng có r t nhi u công d ng và các ch căn ngăkhácănhau.ăL i ích c a vàng

đ i v i n n kinh t là không th ph nh n b iăvàngăđ c công nh n, giao d ch, mua bánăvàăđ uăt ă nhi uăn c Tuy nhiên, Vi t Nam, vàng không ch là m t lo i hàng hóaăđ c bi t mà còn là m t tài s n tài chính quan tr ng và th tr ng vàng tr thành

m t lo i th tr ng tài chính quan tr ng.ăNh ăđưăbi t, ti năđ ng c aăn c ta không ph i

là m tăđ ng ti n m nh,ăth ng xuyên m t giá, n n kinh t trongăn căth ng xuyên

tr i qua các th i k l m phátăcaoăvàăcácăchínhăsáchăv ămôăkémăhi u qu d n t i vi c

vàng tr thành m iăquanătâmăđ i v i không ch ng i dân Vi t Nam mà còn c các t

ch c tín d ng Và h qu t t y u x yăraăđóălàăVi tăNamăr iăvàoătìnhătr ng vàng hóa,

gây ra nhi u nhăh ng x u t i các ho tăđ ng trong n n kinh t , r i lo n th tr ng

vàng, nhăh ng t iătâmălỦăng i dân Nh n th căđ c t m quan tr ng và thi t y u

c a v năđ này,ăemăđưăch năđ tàiă“Gi i pháp h n ch tình tr ng vàng hóa Vi t Nam

hi nănay”ăđ làm khóa lu n t t nghi p

2 M c đích nghiên c u

xu t, ki n ngh các gi i pháp h n ch tình tr ng vàng hóa hi n nay v i Ngân

hàngăNhàăn căvàăcácăc ăquan,ăbanăngành

4 Ph ng pháp nghiên c u

Khóa lu n s d ng ph ngă phápă nghiênă c u phân tích – t ng h p, mô hình,

ph ngăphápăsoăsánh,ăph ngăphápăt l ,ầăk t h p v i các ki n th căđưăh c cùng v i

thông tin thu th p t th c t và các tài li u tham kh oăkhácầ

1

1.1 T ng quan v vàng

1.1.1 Khái ni m v vàng

Vàng là nguyên t hóa h c có ký hi u Au (L aurum) và s nguyên t 97 trong

b ng tu n hoàn Là kim lo i chuy n ti p (hóa tr 3 và 1), m m, d u n, d dát m ng, màu vàng và chi u sáng Vàng không ph n ng v i h u h t các hóa ch tănh ngăl i

ch u tác d ng c aăn căc ngătoană(aquaăregia)ăđ t oăthànhăaxităcloroauric,ăc ngănh ă

chuătácăđ ng c a dung d ch xyanua c a các kim lo i ki m Kim lo i này có d ng

qu ng ho c h tătrongăđáăvàătrongăcácăm b i tích [42]

B ng 1.1 Các tính ch t hóa lý quan tr ng c a vàng và các kim lo i quý1 khác

Gold Silver Platinum Palladium Nóng ch y (°C) 1.063 961 1.764 1.552

là m t chu năchoătraoăđ i ti n t nhi uăn c Ngoàiăra,ăvàngăcònăđ c s d ng trong

m t s l nhăv căkhácănh ăyăt , th c ph m, công nghi p,ăđi n t ,ầ

1.1.2.1 Ch c n ng trao đ i ti n t

T x a,ăvàngăđưăđ c s d ng r ng rãi trên kh p th gi iănh ăm tăph ngăti n traoăđ i ti n t B ng cách phát hành và công nh năcácăđ ng xu vàng, ho c thông qua

các công c ti n gi yăđ quyăđ i thành vàng (b n v vàng) thì t ng giá tr ti năđ c

phát hành s t ngă ng v i m tăl ng vàng d tr Có th th y r ng, vàng hoàn toàn đápă ngăđ c các tính ch t c a m tăđ năv ti n t nh :

- Vàng là m t lo iăhàngăhóaăđ c nhi uăng iă aăthích:ăT tr c t i nay, vàng luônăđóngăvaiătròălàă m t lo i v t li u quý khi n cho nhu c u c a xã h i v

vàng ngàyăcàngăcóăxuăh ngăt ng.ăD n t i vi c vàngăđ c ch p nh n m t cách

d dàng và nhanh chóng trong traoăđ i hàng hóa trên ph m vi r ng l n

1 Kim lo i quý là các kim lo i không b ôăxyăhóaătrongăđi uăđi nămôiătr ngăcóăđ m cao

2

Bi u đ 1.1 Nhu c u v vàng trên th gi i n m 2012 & 2013

n v tính: T n

(Ngu n: LBMA, Thomson Reuters GFMS, World Gold Council)

- Nh ngăđ c tính lý hóa c a vàng r t thu n l i trong vi c th c hi n ch căn ngă

ti n t Có th th y r ng, vàng h uănh ăkhôngăch u nhăh ngăhayătácăđ ng t

các nhân t môiătr ng bên ngoài, hay các nhân t c ăh c nên hoàn toàn thu n

ti n cho vi c c t tr và chuyên ch Ngoài ra, vàng còn có th chia nh mà không b nhăh ng t i ch tăl ng

- Giá tr c a vàng n đ nh trong th iăgianăt ngăđ i dài Ng i ta nói r ng m t ounceă vàngă muaă đ c 350 bánh m trong th iă đ i c a Nebuchadnezzar

(Qu căv ngăBabylon,ăm tăn mă562ătr căCôngăNguyên).ăC ngăm t ounce

vàng y v n có th mua x p x 350 bánh m ngày nay [17, tr.150]

1.1.2.2 Ch c n ng đ u t

Không ch trong quá kh , mà hi n t i,ăng i dân và c các Ngân hàng Trung ngătrênătoàn th gi iăđ u mu n đ uăt ăvàătíchătr vàngănh ăm tăxuăh ng thay th choăđ ng đô la M Trong m t nghiên c u v i các t ch căđ uăt ăM có tên g i Vàng

là m t tài s n Chi nă l c (Richard Michaud, Robert Michaud và Katharine Pulvermacherăn mă2006),ăcácătácăgi k t lu n:ă“Vàngăcóăth cóă uăth trong danh m c

đ uăt ăđ i v i các lo i tài s nănh ăcácăth tr ngăđangăn iăvàăđ nh chóp nh do giá tr

c a nó, v i t ăcáchălàăm t tài s năđ uăt ăđaăd ng M t ch đ nh chi năl căđ i v i vàng

ph thu c vào m căđ r i ro c a danh m căđ uăt ăChúngătôiăth y m t ch đ nh nh

nh ngăquanătr ngălàă1ăđ n 2% khi m c r i ro th y và 2-4% khi danh m căđ uăt ă

m c cân b ng Trong khi v m t th ng kê không quan tr ng nh ng m c r i ro cao, vàng có th đemăl i năđ nh t i các th tr ng và n n kinh t nghèo cho các t ch c

đ uăt ăchi năl c dài h n” [16, tr.146]

Vàngătrangăs c Vàngămi ngă&ăđ ngă

H uă nh ă ch aă cóă b t k tài li u chính th c nào kh ngă đ nh ch c ch n v kh

n ngăđoăxuăh ng l m phát c a vàng Tuy nhiên, có th d a vào khái ni m chung c a

l măphátăđ nh n xét v v năđ này L m phát trong m t n n kinh t chính là s m t

giá tr th tr ng hay gi m s c mua c aăđ ng ti n Và khi so v iăn mătr c, cùng m t

s ti nănh ănhauănh ngăch muaăđ c s l ngăhàngăhóaăítăh năthìăng i dân s có xu

h ng n m gi tài s năcóăgiáăh nălàăn m gi ti n Và trong s nh ng tài s n có giá

nh ăcácăkimălo i quý, b tăđ ng s n,ăcácăhàngăhóaăkhácầăthìăvàngăv n n iălênănh ăm t

th hàngăhóaăđ c bi tăđ căng i dân l a ch năđ n m gi b i nh ngă uăđi mănh :ă

vàng luôn có giá tr cao,ăluônăduyătrìăđ c giá tr và kh n ngăthanhăkho n trên th

- Pt : giá vàng ngày hôm nay

- Pet+1 :ăgiáăvàngăđ c k v ngăvàoăn măt i

- ge: k v ng l i nhu năcóăđ c do vàng lên giá

010203040

N măgi ă

vàng

N măgi ăngo iăt G iăti năNgân

4

Hình 1.1 ng cung, c u vàng trên th tr ng vàng Giá vàng

(Ngu n: F.S.Mishkin, 2010) Theo F.S.Mishkin (2010) lý gi i cho cung, c u vàng và bi năđ ng khi l m phát:

- ng c u vàng (Gd) v i gi đ nh các y u t khácăkhôngăđ i, k v ngăn măt i

giá vàng là Pet+1; m c giá k v ng Pet+1 caoăh năgiáăPt hôm nay, hay vi c k

v ng s có s lên giá nhi uăh năc aăvàngătrongăn măt i, thu nh p d tính (k

v ng)ăcaoăh năs d n t iăl ng c u v vàng nhi uăh n.ă D n t iă đ ng c u

vàng có chi uăh ng d c xu ng,ăđ ng c u vàng d ch chuy n t Gd

1 sang Gd2 Giá vàng có quan h cùng chi u v i l m phát k v ng Các y u t làm thay

đ iăđ ng C u vàng g m: Tài s n; Thu nh p d tính c a vàng so v i tài s n

thay th khác; R i ro c a vàng so v i tài s n thay th khác; M că đ thanh

kho n c a vàng so v i tài s n thay th khác

- ng cung vàng (Gs): Giá vàng cao, nhà s n xu t s s n xu t vàng nhi u

h n,ăl ng cung vàng nhi uăh năd năđ năđ ngăcungăvàngăcóădángăđi uăđiă

lên Các y u t làmăthayăđ iăđ ng cung vàng g m:ăthayăđ i công ngh ; ho c

t i m i m c giá nh tăđ nh, Chính ph quy tăđ nh bán vàngăđangăn m gi

1.1.2.4 Trang s c

Trong s nh ng kim lo iăquỦăđ c s d ngăđ làm n trang thì không th không

nh c t i vàng Nh tính m m c a vàng nguyên ch tănênănóăth ngăđ cădùngăđ pha

tr n v i các kim lo iăkhácăđ s d ng trong ngành công nghi p trang s c.ăCácăđ trang

s c b ngăvàngăđưăxu t hi n t r t lâu trong l ch s loàiăng i vàăngàyăcàngăđ că aăthíchăđưăgiúpăchoăvàngă v trí m t lo iăhàngăhóaăđ c bi tătrongăđ i s ngăconăng i

Vàng có nh ng công d ngăđ c bi t và to l n vào ngành y khoa c a nhân lo i

Vi cătiêmăvàngăđưăđ c ch ng minh là giúp làm gi măđauăvàăs ngădoăth p kh p và

lao Ngoài ra, các h păkimăvàngăcònăđ c s d ng trong vi c ph c h iănhaăkhoa,ăđ c

bi tălàăr ng.ă Vàngă keoă(ch t l ng g m các phân t nanoăvàng)ăđ c s d ng trong

nghiên c u y khoa, sinh h c và khoa h c v t li u.ăNgoàiăra,ăvàngăkeoăc ngălàăm t hình

th căvàngăđ c s d ngănh ăs năvàngătr c khi nung c a ngành g m s

1.1.2.6 Th c ph m và đ u ng

T xaăx a,ăgi i quý t c Châu Âu th i Trung c đưăs d ng vàng lá, bông hay b i

vàng nh ăm t th đ trang trí cho th c ph măvàăđ u ngăđ th hi n s giàu có c a

ch nhà Ngày nay, m t s n căChâuăÂuănh ăBaăLanăhayă c v n có m t lo iăđ

u ng th o m c truy n th ng mang tên Goldwasser có ch a nh ng bông vàng lá và

đ c bán ra th tr ng v i giá kho ng 1000 ôăla M Tuy nhiên, do vàng là kim lo i

tr ăv i m i ch t hóa h cătrongăc ăth nênăvàngătrongăđ u ng hay th c ph m s không

mang l iăh ngăv hay b t k hi u qu dinhăd ngănàoăchoăc ăth ,ăvàăc ngăkhôngă nh

h ng có h i t iăc ăth conăng i

1.1.2.7 Công nghi p

- Vàngăđ c s d ng vào vi c g n k t các thành ph n vàng trang s c tùy theo

đ ph c t păvàăđi m nóng ch yăđ t o ra nh ng s n ph m trang s c b ng vàng

tinh x o nh t

- Vàng có th đ c ch t o thành s i ch ph c v cho vi c thêu thùa

6

- Trong ch p nh, các ch t li u màu b ngăvàngăđ cădùngăđ chuy năđ i màu

c aăcácăđi m tr ngăvàăđenătrênăgi y nhăthànhămàuăxámăvàăxanh,ăhayăđ t ngă

Vàng có tính d năđi n r tăcaoăvàăđưăđ c dùng làm dây d năđi n trong m t s

thi t b tiêu th nhi uăđi năn ng.ăVàngăđ c s d ng r ng rãi trong công nghi păđi n

t b i m t l p ph vàng m ng s đ m b oăđ k t n iăđi n t t m i d ng

1.1.2.9 Hóa h c

Vàng là ch tăđi năphânăđ c dùng trong k thu t m đi n vàng lên các kim lo i

khác và k thu t k t t aăđi n Vàng clo - rítăvàăvàngăoxítăđ cădùngăđ ch t o th y tinhămàuăđ hay th y tinh có giá tr cao

1.1.3 Phân lo i vàng

Theo Qu ti n t qu c t (IMF)ăthìăvàngăđ c chia ra làm 2 lo i: vàng tài chính làăvàngăđ c s d ngănh ătàiăs n tài chính và vàng hàng hóa làăvàngăđ c n m gi ,

ph c v cho m căđíchăs n xu t (trang s c, công ngh ), t n kho ho c c t gi giá tr

Trongăđó,ăvàngătàiăchínhăđ c IMF ti p t c chia ra làm 2 nhóm: th nh t là vàng

ti n t ,ălàăvàngăđ c n m gi b iăcácăc ăquanăqu n lý ti n t nh ăm t ph n c a d tr

chính th c c a qu c gia và các t ch c qu c t nh ăIMFăhayăNgânăhàngăthanh toán

qu c t (BIS); nhóm th hai là vàng phi ti n t làăvàngăđ c n m gi b i các t ch c

tài chính trung gian, các nhà kinh doanh vàng cho m căđíchăkinhădoanh,ăđ uăt [48]

Vàng phi ti n t th ng đ c s d ng trong các sàn giao d ch vàng có quy mô

trongăn c ho c th gi i,ăd i hình th c các nghi p v giao d chăvàngăkhácănhauănh :

- Nghi p v giao d ch vàng giao ngay: là các giao d chătrongăđóăvi c ký h p

đ ng di n ra vào ngày th c hi n giao d ch và vi c giao nh n vàng, thanh toán

đ c di n ra vào 2 ngày sau ngày giao d ch Có th coi th tr ng vàng giao

ngay là th tr ng vàng hi n v t

7

- Nghi p v giao d ch vàng k h n: là giao d chătrongăđóăvi c ký k t h păđ ng

và th a thu n giá c s di n ra vào ngày giao d ch còn vi c thanh toán và nh n hàng s di n ra vào m tăngàyătrongăt ngălai.ăGiáăc , ngày giao nh n vàng,

kh iăl ngămuaăbánăđ uăđ c năđ nh t ngày giao d ch

- Nghi p v giao d ch vàng t ng lai: là giao d chătrongăđóăvi căđ ng ý mua

(bán) m t kh iăl ngăvàngăđưăđ c tiêu chu n hóa vào th iăđi m hi n t i và

vi c giao nh n vàng s đ c x y ra trongăt ngălai

- Nghi p v giao d ch quy n ch n vàng: trongă đóă ng i mua quy n ch n có quy n ch không ph iăngh aăv mua ho c bán m t kh iăl ng vàng nh tăđ nh

t i m c giá c đ nhăđưăth a thu nătr c Nghi p v “Callăoption”ă(quy n ch n mua)ăth ngăđ c s d ngăh nălàă“Putăoption”ă(quy n ch n bán) [9]

1.2 T ng quan th tr ng vàng th gi i

1.2.1 Cung vàng th gi i

Vàng là m t lo iăhàngăhóaăđ c bi t trên th gi i, tuy nhiên, vàng v n ch u tác

đ ng c a quy lu t cung – c u trên th tr ng Vàng có tính ch t không b nămònăvàă

phân h yănênăl ng vàng hi năđangăcóătrênăm tăđ t chính là k t qu c a vi c khai thác

vàng t quá kh đ n hi n t i Ngu n cung vàng trên th gi i có th đ n t ho tăđ ng

khai thác vàng (gold mining) c a cácăn c có tr l ng vàng l n nh ăNamăPhi,ăNga,ă

M , Canada, Brazil, Trung Qu c.ăTrongăđó,ăs năl ng vàng t i các m Nam Phi đangăgi m d n sau m t th iăgianădàiăt ngăc ng khai thác, Canada l i n i lên chi m

t i 20% ngu n cung trên th tr ngă(n mă2013)ădo có các ho tăđ ng khai thác m i

Detour Lake và Canadian Malartic [12, pg.15]

Các khu v c chính th c (official sector) bao g măcácăngânăhàngătrungă ng,ăc ă

quan chính ph , các t ch c siêu qu căgiaănh ăQu ti n t qu c t , Ngân hàng tái thi t

qu c t hay Ngân hàngătrungă ngăChâuăÂu,ầ c ngăđưăcóăth iăgianăđóngăvaiătròăcungă

vàng ra th gi i Tuy nhiên, b tăđ u t n mă2010, khu v c chính th c l i tr thànhăn iă

có nhu c u l n v vàngăđ d tr Nh tălàăcácăngânăhàngătrungă ng,ătrongăgiaiăđo n

2010 – 2012, c u v vàngăt ngăm nh nh m năđ nh/ khôi ph c kinh t trongăn c và

lòng tin c aăng i dân do cu c kh ng ho ng kinh t th gi iăn mă2008ă– 2010 mang

l i Ngoài ra, ngu n cung vàng còn có th tìm th y m tă l ng l n vàng tái ch (scrap)ăhàngăn m

Có th phân chia nhu c u vàng th gi i thành ba lo i,ăđóălà:ăc u v vàng n trang,

vàng công nghi păvàăvàngăđ uăt bi uăđ 1.5, ta có th th yăđ c vàng n trang

luôn chi m t tr ng l n nh t trong t ng nhu c u v vàng trên th gi i do vàng là m t trong nh ng kim lo i quý hi m l i m m d o, l p lánh, linh ho t,ăluônăđ că aăthích

trên th gi iăđ s d ng làm n trang ng th haiălàăvàngăđ uăt ăđangăcóăxuăh ng

t ngă d n theo t ngă n m,ă đ c bi t là kho ngă n mă 2008ă – 2011 (th i gian c a cu c

kh ng ho ng kinh t toàn c u) do vàng t tr căđ nănayăluônăđ c coi là m t lo i tài

s n c t tr giá tr t t, ch ng l m phát và luôn năđ nh Vàng công ngh chi m t tr ng

nh nh t trong nhu c u vàng th gi i Nhu c u vàng trong công ngh khá năđ nh qua cácăn mă(ch gi m nh trong th iăđi m 2008 – 2009 do kinh t th gi i kh ng ho ng

n ng n ), n mă2010ăvàă2011ăt ngătr ng tr l i nh có cu c cách m ngăđi n t v đi n

tho i thông minh và máy tính b ng bùng n và vàng là m t trong nh ng nguyên li u

0 500 1000 1500 2000 2500 3000

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

Trangăs c uăt Côngăngh

9

1.3 T ng quan v vàng hóa

Th c t đưăchoăth y r ng, m t s qu căgia,ăkhiămàăng i dân d n m tăđiălòngă

tin c a h vàoăđ ng b n t thìăth ng x y ra nhu c u s d ngăđ ng đô la hayăvàngăđ làmăph ngăti năđ nh giá, thanh toán, c t tr ầ Tr ng h păng i dân s d ng vàng

đ làm công c ch ng l iăcácătácăđ ng x u c a n n kinh t nh :ătínhăthanhăkho n c a

đ ng b n t gi m, l i ích n m gi đ ng b n t gi m,ầăs gây ra tình tr ng vàng hóa

n n kinh t

1.3.1 Khái ni m vàng hóa

Qu căgiaănàoăc ngăcóăđ ng ti năphápăđ nhăriêngăđ đ m b o th c thi nh ng ch c

n ngăti n t trong n n kinh t ăTuyănhiên,ăc ngăcóăm t vài ngo i l , khi mà m tăđ ng

ngo i t (đ ng đô la) ho c m t lo i hàng hóa (vàng) tr nên ph bi n và có ph m vi

giao d ch r ng l n trên toàn th gi i Chúng có th d n d năđ c s d ng song hành

v iăđ ng b n t qu căgiaăđ cùng th c hi n các ch căn ngăti n t ho c th măchíăđ tích

tr d i d ng tài s n Doăvàngăvàăđ ng đôălaăđ u cùng có kh n ngăthayăth đ ng b n

t và tình tr ngăđôălaăhóaăđưăph bi n nhi uăn c, còn tình tr ng vàng hóa n n kinh

t th c s m i ch đ c bi t t iătrongăvàiăn mătr l iăđâyăvàăhi n v năch aăcóăm t khái

ni m khoa h c c th nào nên khái ni m vàng hóa s đ c khóa lu n trình bày theo

khái ni măđôălaăhóa

Tr c h t, khái ni m đôălaăhóa hóa n n kinh t (dollarization) là hi năt ng m t

đ ng ti năn c ngoài t n t iătrongăl uăthôngă m t qu c gia thay th đ ng n i th trên

m t, hai, hay toàn b ch căn ngăti n t [46, pg.2]

Còn theo gi i thích c a m t s chuyên gia c aăIMF,ăđôălaăhóaăn n kinh t đóălàă

tình tr ngădânăchúngă(ng iădânăc ătrú)ăn m gi m t t l cóăỦăngh aătrongăc ăc u tài

s n c a h d i hình th căđ ngăđôăla.ăIMFăvàăđaăs các nghiên c u cho r ng m t qu c

gia có m căđ ti n g i ngo i t t 30% so v i M2 (t ngăph ngăti n thanh toán hay

ng tănghèoăh nălàătrongăt ngăhuyăđ ng v n c a h th ngăngânăhàng)ăthìăđ c coi là

qu c gia có m căđ đôălaăhóaătr m tr ng

T nh ng khái ni m trên v đôălaăhóa và d a trên tình tr ng th c t Vi t Nam

hi n nay, khóa lu n có th đ aăraăkháiăni m vàng hóa là hi năt ng x y ra khi vàng

đ c s d ng r ng rãi, thay th m t ph n ho c hoàn toàn b n t đ th c hi n m t s

ch căn ngăti n t ă i v i nh ng n n kinh t b vàngăhóa,ăvàngăđ c s d ng r ng rãi

trong vi c niêm y t hàng hóa, d ch v , trong thanh toán và c t tr

S thay th m t ph n ho c toàn b ch căn ngăti n t c aăđ ng b n t đ c th

hi năd i 2 d ng:

10

Th nh t,ăvàngăđóngăvaiătròălàătàiăs n c t tr Lúc này,ăng i dân n m gi vàng

v i m căđíchăc t tr giá tr nh m h n ch tácăđ ng c a s gi m sút giá tr c aăđ ng b n

t khi có tình tr ng l m phát

Th hai, vàng có vai trò thay th ti n t ă óălàăkhiăng i dân n m gi vàngăđ

th c hi n ch căn ngăph ngăti năthanhătoánăvàăđ năv đoăl ng.ă i uănàyăc ngăx y ra trongăđi u ki n l măphátăcao,ăkhiăđó,ăchiăphíăc a vi c s d ngăđ ng b n t trong giao

d ch tr nênăđ tăđ h n,ăthúcăđ yăng i dân tìm ki m m t s thay th

1.3.2 Các ch tiêu đo l ng m c đ vàng hóa n n kinh t

i v i v năđ đôălaăhóaăn n kinh t đưăcóăkháănhi u nghiên c u và m t vài ch

s đoăđ đôălaăhóaănh ăt ng ti n g i b ng ngo i t (FCD) so v i t ngăph ngăti n

thanh toán (M2), hay FCD so v i t ng ti n g iă (đôă laă hóaă ti n g i), tín d ng b ng

ngo i t so v i t ng tín d ngă(đôălaăhóaăti năvay)ầăNh ngăd ngănh ăch aăcóăch s

chính th cănàoăđoăl ng m căđ vàng hóa Tuy nhiên, có th tham chi u các ch s v đôălaăhóaăđ có th đánhăgiáăm căđ vàng hóa qua vi c xem xét các kh n ngăthayăth

c a vàng v iăđ ng ti năphápăđ nhătrênăcácăph ngădi n ch căn ngăti n t

Nh ăv yăđ đánhăgiáăm căđ vàng hóa, ta có th xem xét 3 y u t sau:

- Ch c n ng ti n t c a vàng trong các ho t đ ng kinh t c a xã h i: m căđ

vàng hóa càng cao th hi n vàng có kh n ngăcàng cao trong vi c thay th

đ ng b n t trên các ch căn ngăti n t nh :

+ Dùngăvàngăthayăđ ng b n t đ thanh toán hàng hóa, d ch v Có không ít

nh ng cá nhân trong n n kinh t s n sàng th c hi n các giao dchătraoăđ i,

mua bán hàng hóa có giá tr l nă(nhà,ăxeăh i,ăb tăđ ng s n,ầ)ăthôngăquaă

vàng

+ Vàngă đ c dùng ph bi nă trongă th că đoă giáă tr nh ă “câyă vàng”,ă

“l ng/l ngăvàng”ă m t s n cănh ăTrungăQu c, Vi tăNam,ăTháiăLan,ầă

Ngoài vi c s d ng h th ng kh iăl ng troy2 đ giao d ch qu c t thì vàng

t i m t s qu c gia này l i có nh ngăđ năv đoăl ng giá tr riêng

+ Dùngăvàngăđ c t tr tài s n, b o v tài s n khi giá c bi năđ ng Qua kh o sát c a Standard Chartered (2013) thì ph n l nă ng i dân Vi t Nam gi

vàng mi ng và trang s c b ng vàng t i nhà, ch m tăl ng nh đ c g i t i ngână hàng.ă Cònă theoă c tính c a Hi p h i Vàng th gi i (WGC), t ng

l ng vàng tích tr t i Vi t Nam hi năđ t kho ng 1000 t n,ăt ngăđ ngă

45% GDP [45]

2 H th ng kh iăl ng troy: h th ng tr ngăl ng c aăAnhădùngăđ cân vàng, b c

11

Bi u đ 1.6 Nhu c u tiêu th vàng mi ng và đ ng xu vàng trên th gi i

(2005 – 2013)

n v tính: T n

(Ngu n: H i đ ng Vàng th gi i, Thomson Reuters 2013)

T bi uăđ trên có th nhân th y r ng nhu c u tiêu th và s d ng vàng mi ng trongăvòngă6ăn mătr l iăđây,ăt 2008ăđ nă2013ăđưăcóăs gia t ngărõăr t do dân chúng

nh n th căđ c kh n ngăchuy n hóa cao, tính thanh kho n linh ho t c a vàng so v i

m t s đ ng b n t ho c v i m t s tài s n khác

- D a trên nhu c u v vàng c a th tr ng: xétătrênăph ngădi n vàngăđ c

coi là tài s n tài chính nh ăti n thì nhu c u vàng c a th tr ng ph n ánh c u

v vàng.ăL ng c u này ph n ánh thu nh păthayăđ i, khi thu nh p c a vi c

n m gi vàng so v i các tài s n thay th khác (ch ng khoán, b tăđ ng s n,ầ) thayăđ i, tình hình l m phát và các r i ro khác Khi nhìn nh n vàng là tài s n

tài chính thì Lý thuy t c u tài s n3 c a Milton Friedman có th gi i thích m t cách chính xác s d ch chuy n c a các tài s n khác sang vàng không ít các

n c trên th gi i,ăđ c bi tălàăcácăn c thu c khu v c Châu Á, khi tình hình

kinh t trongăn c có s bi năđ ng, không ch các cá nhân, h giaăđìnhăđuaă

nhau n m gi vàngămàăcácăNgânăhàngătrungă ngăc ngăth c hi n các chính sáchăt ngăc ng d tr vàng nh m năđ nh n n kinh t K t n mă2010,ăkh i cácăNgânăhàngătrungă ng đưăchính th c tr thànhăng i mua ròng vàng sau

r t nhi uăn măch đóngăvaiătròălàăng iăbánăvàng.ăTrongăbáoăcáoă“Xuăh ng

nhu c uăvàngăquỦăIII/2012”ăc a y ban vàng th gi i (xu t b n 15/11/2012)

3 Lý thuy t c u tài s nă(MiltonăFriedman)ăđ c p t i b n m i quan h trongăl ng c u c a m t tài s n: 1)

L ng c u c a m t tài s năt ngăquanăthu n v i c a c i;ă2)ăL ng c u c a m t tài s năt ngăquanăthu n

v i kh n ngăsinhăl i d tính c a nó so v i tài s n thay th ;ă3)ăL ng c u c a m t tài s năt ngăquan

ngh ch v i r i ro v kh n ngăsinhăl i c a nó so v i tài s n thay th ;ă4)ăL ng c u c a m t tài s năt ngă

quan thu n v i kh n ngăthanhăkho n c a nó so v i tài s n thay th [LâmăChíăD ng,ă2009,ă“Hàmăc u ti n

c aăMiltonăFriedmanầ”,ăT p chí Khoa h c & Công ngh ầă]

12

đưăkh ngăđ nh v kh n ngăkéoădàiăc aăxuăh ng này: “ aăd ng hóa tài s n d

tr ti p t c là y u t h tr th tr ng bên c nh nhu c u vàng t các Ngân hàng trungă ng.ăNhuăc u t các t ch c công s gi ngănh ăm t tr c t v ng ch c

kéo l c c uăđiălên”.ăChính b iăđ ng thái thu mua, nh p kh u vàng ngày càng

t ngăc a các Ngân hàngătrungă ngăkhi n cho s quan tâm c aăng iădânăđ i

v iăvàngăt ngătheoăvàăh tr nênăyênătâmăh năkhiăcóăc t tr ho c thanh toán

b ng vàng [4] DoăcácăNgânăhàngătrungă ngăluônălàăđ u tàu trong n n kinh t vàăcácăđ ng thái c a h luônăđ c công chúng quanătâmăsátăsao,ăhànhăđ ng muaăvàngăvàoăđ d tr c aăcácăNgânăhàngătrungă ngăsauăm t kho ng th i

gian dài ch đóngăvaiătròălàăng i bán s khi n nhi u câu h iăđ căđ t ra v

vi c c t tr vàng trong n n kinh t là c n thi t hay không, ho c ch đ năgi n là

vi căng iădânăhànhăđ ngătheoăcácăđ ng thái c aăNgânăhàngătrungă ngădoăh tinăt ng vi c r ng vàng s càng tr nênăđángăgiáăh năkhiăcácăNgânăhàngătrungăngăliênăt c mua vào

Bi u đ 1.7 T ng l ng vàng kh i các ngân hàng trung ng mua, bán ròng

(2004 - 2013)

n v : T n

(Ngu n: : Gold Demand Trends, World Gold Council, www.gold.org)

- S tham gia c a vàng vào các ho t đ ng tài chính nh tình hình huy đ ng

vàng và cho vay vàng c a các ngân hàng: có th th y r ng, khi coi tình tr ng

vàng hóa là tình tr ng vàng thay th ti n t thì hoàn toàn có th s d ng m t vài ch s nh :ăhuyăđ ng vàng so v i t ng ti n g i, cho vay vàng so v i t ng choăvayăđ đánhăgiáăm căđ vàng hóa Vàăkhiămàăcácăngânăhàngăth ngăm i

liên t căhuyăđ ng vàng v i giá cao, b t ch p m i r iăroăthìăng i dân s càng sùngăbáiăvàătinăt ng vào vi căđ uăt ,ămuaăbánăvàngănhi uăh n,ăh u qu d n

t i vi c n n kinh t b vàng hóa ngày càng tr m tr ng Có th th y qua bi uăđ

1.8 v ph nătr măhuyăđ ng vàng c aăcácăngânăhàngăth ngăm iăđưăt ngăv t trongă2ăn mă2010ăvàă2011 t 2,2% (2009) lên 6,5% (2010, 2011) do giá vàng

-800 -600 -400 -200 0 200 400 600

2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

su t cao có khi lên t i 3,5 – 3,6%/ tháng

Bi u đ 1.8 M c đ vàng hóa trong ho t đ ng ngân hàng t i Vi t Nam

(2009 - T6/2013)

n v : %

(Ngu n: Thùy Duyên, 2013, Công b t i k h p Qu c h i c a NHNN 11/2013)

1.3.3 Nguyên nhân c a tình tr ng vàng hóa

Tình tr ng vàng hóa cácăn c khác nhau có th b t ngu n t các nguyên nhân khácă nhau,ă nh ngă nhìnă chung,ă vàngă hóaă xu t hi n cácă n c này ch y u do các

nguyên nhân sau:

Th nh t, tình tr ng vàng hóa không xu t hi n r ng rãi trên th gi i mà ch có

t i m t s n căcóătrìnhăđ phát tri n th p ho căcácăn căđangăphátătri n,ăđangătrongă

quá trình chuy năđ i sang n n kinh t th tr ng nh ngăn c này, b máyănhàăn c

th ngăcóăcácăchínhăsáchăv mô, chính sách tài khóa, chính sách ti n t không hi u qu

ho c kém hi u qu , kh n ngă năđ nh c a n n kinh t khôngăcao,ăđ ng b n t th ng

b m t giá tr ho c có giá tr y u so v iăcácăđ ng ti năkhácănênăng iădânăth ng có xu

h ng tìm t i m t lo i hàng hóa có giá tr và giá tr năđ nh theo th iăgian.ăDoăđóă

ng i ta ch năvàngănh ăm t lo i tài s n tài chính hay ti n t đ ti năhànhăl uăthông,ă

giao d ch trong n n kinh t năc nh ătr ng h p c a nă vào nh ngăn mă60,ă

Chính ph n cănàyăđưăbanăhànhăm tăđ o lu t h n ch dân chúng s d ng vàng và t p trungăvàngăvàoăNgânăhàngătrungă ng.ăTuyănhiên,ăch vàiăn măsau,ăchínhăsáchănàyăđưă

14

b c l ra nh ng khuy tăđi m khi ho tăđ ng buôn l u vàng n c này tr nênă“nh c

nh i”ădoădânăchúng v năluônă“sùngăbái”ăvàngăvàăh s n sàng mua vàng t b t k đâu.ă

Cho t iăn mă1990ăkhiă nă b tăđ u cho phép nh p kh u vàng h p pháp thì nhu c u

v vàng c aăng iădânăn cănàyăt ngăt i t căđ “chóngăm t”.ăT n mă2002ăđ n 2011,

nh p kh u vàng c a nă t ngă t iă 80%,ă đ tă ng ng k l c 969 t n Vàng chi m

11,5% t ng kim ng ch nh p kh u c aăn cănàyătrongăn mătàiăchínhă2011ă– 2012 Và

k t qu t t y uălàăđ ng Rupeeă(đ ng b n t c a nă )ăđưăr t giá thê th m g n 27% so

v iăđ ngăđôălaăM (USD) m c 54 Rupee/USD (T5/2013) xu ng t i 69 Rupee/USD

(T8/2013) [23]

Th hai, do trìnhăđ dân trí, các phong t c t p quán, thói quen không thích g i

ti n trong ngân hàng, hay do tâm lý thích n m gi và s d ng vàng c aăng i dân

Vàng đ c coi là m tăph ngăti nătíchăl y đángătinăc y đ ti p t c mua bán, tích tr ,

đ uăc , b t ch p s b t n c a giá c Cácăn căChâuăÁ,ăđ c bi tălàăcácăn că ôngă

Nam Á nh ă nă , Trung Qu c, Vi t Nam th ng có r tăđôngăb ph nădânăc ăsùngă

bái, yêu thích vàng và coi nó là m t tài s n quan tr ng M t vài phong t c t p quán

nh ăkhiăconăgáiăđiăl y ch ng ph i có vàng làm c a h i môn, vàng trong nhà th hi n s

giàu có c a gia ch ,ăvàngăđ tr tà, c uămayầăđưăkhi n cho nhu c u v vàng luôn hi n

h u trên th tr ng

Th ba, do c ăch qu n lý vàng thi uăđ ng b , không có tính hi u qu d n t i

vi c khó ki măsoátăđ căl ng cung vàng trong n n kinh t N uăng i dân v n có th

tho iămáiămua,ăbán,ătraoăđ i vàng khi h phát sinh nhu c u thì tình tr ng vàng hóa v n

s ti p di n và kéo dài Kh n ngăqu n lỦ,ăđi u ti t và ho chăđ nh c a các c p ch c

n ngăcònăh n ch , kém minh b ch, khi năng i dân có tâm lý lo s s suy gi m c a th

tr ngăc ngănh ăc aăđ ng b n t N uănh ăchínhăph có th đ m b o m t cách v ng

m nhăchoăđ ng b n t thì s r t khó có th x y ra tình tr ng vàng hóa Gi ngănh ă n

, t khiăn c này cho phép nh p kh u vàng chính th c thì c m i l n giá vàng th

gi i gi măsâu,ăng iădânăn c này l iă“đ xô”ăđiămuaăvàngăđ tích tr , phòng ng a

suy thoái,ăđ c bi t là có nhi u h giaăđìnhăcònăth ngăxuyênăđiămuaăvàng,ăítănh t là

theo quý M c cho cán cân vãng lai c aăn c này liên t c thâm h t, giá tr đ ng n i t

gi m sút và dù Chính ph đưăkêuăg iăng i dân ki m ch vi c s d ng vàng [1]

Th t , là do giá tr c aăđ ng b n t khôngăcao,ăth ng xuyên bi năđ ng và có

kh n ngăchuy năđ i kém so v iăcácăđ ng ngo i t khác ho c so v i vàng Có th l y

ví d Trung Qu căđ làmărõăđi u này, giá tr đ ng Nhân dân t c a Trung Qu c luôn

đ căNgânăhàngătrungă ngăn c này năđ nh m c th păđ t ngăc ng kh n ngă

xu t kh u Trong vài th p k tr l iăđây,ăng i dân Trung Qu c d n giàu lên nhanh

chóng và có nhi u thu nh p kh d ngăh năkhi n h quan tâm t i m t lo i tài s n c t

15

tr giá tr nhi uăh nălàăđ ng b n t ă i uăđóăd năđ n vi c nhu c uămuaăbán,ătraoăđ i

vàng càng tr nên m nh m t i qu c gia này Theo th ng kê c a WGC, Trung Qu c là

qu căgiaăđ ng th 2 trong 10 qu c gia tiêu th vàng l n nh t th gi iăn mă2013, ch

riêng nhu c u tiêu dùng là 1065,8 t n

1.3.4 Nh ng tác đ ng c a vàng hóa

H uănh ăch aăcóăb t k cu c nghiên c u hay th ng kê nào ch ra nh ngătácăđ ng

c a tình tr ngăvàngăhóaăđ i v i n n kinh t Tuy nhiên, có không ít nh ng kh ngăđ nh

hàm ý r ng tình tr ngăvàngăhóaăcóătácăđ ng tiêu c căđ i v i n n kinh t c a m tăn c

Có th k t i nh ngătácăđ ng tiêu c c sau:

- Vàng hóa làm gia t ng r i ro đ i v i các h th ng ngân hàng: cóăngh aălàă

khi m tăngânăhàngăđ aăho tăđ ngăhuyăđ ng vàng v i lãi su t th p h n vàoăđ

chuy năraăđ ng b n t và cho vay v i lãi su t cao h năs đ ngăngh aăv i vi c

ch p nh n tình tr ng r i ro cao khiăgiáăvàngăt ngăcao Và khi mà dân chúng tăđiărútăvàngăđ đ uăt ăvàoăcácăkênhăkhácăcóăl iăh năho c t i k h n t t toán

vàng ti t ki m thì các ngânăhàngăth ngăm i s g păkhóăkh năl n trong vi c đápă ng nhu c u thanh toán vàng Vi t Nam,ăđưăcóăth i k lãi su tăhuyăđ ng

vàng tr nênăt ngăv t t kho ng 2%/ tháng lên t i 3,5 – 3,6%/thángăđ i v i k

h n t 1ă đ n 2 tháng tr că khiă Ngână hàngă Nhàă n că bană hànhă Thôngă t ă

11/2011/TT-NHNN ch m d t ho tă đ ngă huyă đ ng vàng c a các ngân hàng

th ngăm i vào 01/05/2012.ăCácăngânăhàngăth ngăm i thay vì ki m ch d n

r i ch m d t h n ho tăđ ng này l iăt ngăt căhuyăđ ngăđ “làmăn t ván cu i”ăkhiăgiáăvàngăđangăcao.ăH huyăđ ng vàng trong th i gian ng n h n v i lãi su t

cao nh ngăl iăđemăchoăvayătrungăvàădài h n H u qu t t y u là khi b bu c

ng ngăhuyă đ ng vàng, các ngân hàng này ph iăđ i m t v i tình tr ng bu c

ph i nhanh chóng t t toán tr ng thái vàng v i nh ng món n kh ng l ă i n

hình là tr ng h p c aăNgânăhàngăTh ngăm i C ph n Á Châu (ACB) trong

quỦăIII/2012,ăngânăhàngănàyăđưăl t i 1.251 t đ ng t kinh doanh vàng do

ph iă muaă vàngă trongă n că đ bùă đ p tr ng thái âm vàng, mà giá vàng n i

trong th iăđi măđóăcaoăh năvàngăqu c t t 2 – 3 tri uăđ ng/l ng [22] Vàng

hóa n n kinh t kéo theo lãng phí ngo i t nh p vàng: khi x yăraă“c năs t”ă

vàng trong n n kinh t thì di n bi n ti p theo s làăgiaăt ngăl ng vàng nh p

kh uăđ can thi p và bình n giá vàng Có th d dàng nh n th y h u qu dây

chuy n khi tình tr ng vàng hóa ngày càng cao, n n kinh t càng “khát”ăvàng,ă

càng nh p kh u nhi uăvàngăthìănguyăc ăthi u h t ngo i t s càng l n và s c épăpháăgiáăđ ng b n t là hoàn toàn không tránh kh i i v i nă trong

n mă2012,ăthâmăh t tài kho n vãng lai c aăn c này lên t i 88 t USD (4,8%

16

GDP) g n v i m c báoă đ ng c a Qu ti n t qu c t 4 (IMF) và ch gi m

xu ng khi Chính ph nă đ aăraăcácăbi n pháp th t ch t trong vi c nh p

kh u vàng còn 56 t USDă(ch aăđ n 3% GDP) i uăđóăchoăth y m căđ nguy

hi m c a vi c n i l ng trong chính sách nh p kh u vàng c a m tăn c có dân chúngă“sùngăbái”ăvàngănh ă nă [41]

- Vàng hóa gây ra s lãng phí ngu n v n xã h i trong m t vòng xoáy: Có nguy

c ă hayă k v ngă đ ng b n t m t giá  Ng iă dână đ xôă điă muaă vàngă 

Doanh nghi p th y l i nhu nănênăđòiănh p kh u vàng  Nhu c u ngo i t t ngă

 Gi m d tr ngo i h i  K v ngăđ ng b n t phá giá  Ng iădânăđ xô điămuaăvàngầ S khôngăkhóăđ nhìn th y vòng xoáy này chính Vi t Nam khiămàătrongăn mă2010,ăl măphátăn c ta m c 2 con s là 11,75% khi n cho

ng i dân khó có th ti p t cătinăt ng vào s c m nh c aăđ ng Vi t Nam mà

ph i chuy n sang nh ng tài s n c t tr giá tr khác Tính chung trong c n mă2010,ăgiáăvàngătrongăn căđưăt ngăt i 30% trong khi m căt ngăc aăđ ngăđôălaă

M là x p x 10% [30]

- ng b n t trong tình tr ng vàng hóa cao s b chènăép:ăđi uănàyăđ c gi i

thích b i vi căkhiăvàngăđ c ch p nh n r ngărưiătrongăl uăthông,ăcóăth s n

sàng thay th đ ng b n t , làm gi m vai trò c aăđ ng b n t ă ng b n t khi đưăkhôngăcònălàăl a ch n s m tămàăthayăvàoăđóălàăvàngăhayăngo i t m nh khácăthìănguyăc ăb m t giá là r t cao ng Rupee c a nă là m t ví d

đi năhìnhăkhiămàăn c này ch s n xu tăđ c 10 t năvàngănh ngăl i tiêu th t i

870 t nă trongă n mă 2012ă vìă th n c này ph i nh p kh u vàng Theo t Le

Nouvel Observateur (Pháp) thì s ham mê vàng c aăng i nă là m t y u

t đángăk làmăchoăđ ng Rupee c aăn c này m t giá t i g nă20%ătrongăn mă

2012 [36]

- Gây b t n giá cao do các hi nă t ngăl ngăđo n,ăđ uăc ăvàngăngo i t , các

kênh không chính th c, các hình th c kinh doanh sàn giao d ch vàng t phát

d d n t i r i ro cho các khách hàng nh , l c bi tălàăđ i v i các sàn vàng

“chui”ăkhiămàăch sànăchínhălàă“nhàăcái”,ătr c ti pă năthuaăđ v iănhàăđ uăt ă

theo nhi u hình th c gian l nătinhăviătr c ho c sau khi giá vàng bi năđ ng

m nh, ch các sàn giao d ch này có th can thi p vào ph n m m giao d ch khi n cho m c giá th t không hi n lên ho călàmăchoăđ ng truy n b đ t, gián

đo n,ănhàăđ uăt ăkhôngăth c hi năđ c l nh giao d ch, d n t i m t mát ti n

đ uăt ăm t cách thi u minh b ch

4 Theoăcáchăđánhăgiáăc a IMF, n u m c thâm h t tài kho n vãng lai tính b ng % GDP l năh nă5,ăthìăqu c giaăđóăb coi là có m c thâm h t tài kho n vãng lai không lành m nh

17

- Chênh l ch giá vàng gi aăn c b vàng hóa và qu c t gây ra n n v n chuy n trái phép, buôn l u vàng qua biên gi i Khi mà n n kinh t đangăcóătìnhătr ng vàngăhóaăcaoăđ thìăcácăNgânăhàngătrungă ngăth ngăđ aăraănh ng chính

sách nh m h n ch nh p kh u vàng Nhu c u trong n n kinh t đangăl n mà

ngu n cung l i b thu h p s đ yăgiáăvàngălênăcaoăh n khi n cho nhi u t ch c,

doanh nghi p, cá nhân l i d ng khe h pháp lu tăđ buôn l u, v n chuy n trái

phép vàng nh măh ng s ti n chênh l ch N n buôn l u vàng nhi u nh t có

th k t i nă khi mà nhu c u v vàng c aăng iădânăn c này luôn cao,

tuy nhiên, trong th i gian g nă đâyă nh m gi m thâm h t tài kho n vãng lai,

Chính ph n că nàyă đưă đ aă raă cácă bi n pháp nh m gi m thi uă l ng vàng

nh p kh u, khi n cho tình tr ng buôn l u vàng tr nênăt ngăđ t bi n

- Vàng hóa làm tr m tr ng tình tr ng m tăcânăđ iăv ămôănh ăthâmăh t cán cân

th ngăm i gi ngănh ătr ng h p c a nă trong nh ngăn mă2011,ă2012,ătàiă

kho n vãng lai c a n c này có th iăđi măđưăthâmăh t t i 4,8% GDP i u

này là do nhu c u vàng cao trong n n kinh t d n t i tình tr ng nh p kh u vàng l n, là m t trong nh ng nguyên nhân làm suy y u cán cân thanh toán, t

đóăgâyăápăl c m tăgiáăchoăđ ng b n t - Rupee t i g nă20%ătrongăn mă2012

- Gây m t ki m soátă đ i v iă l ng cung ngo i t đ nh p kh u vàng, khi mà

ngu n ngo i t trong n n kinh t đ c s d ng ch y uăđ nh p kh u vàng thì

v năđ xu t nh p kh u,ăth ngăm i qu c t s g p nhi u tr ng i do không có

đ cung ngo i t Ngoài ra, Vi t Nam còn xu t hi n m t tình tr ngăkhácăđóălàă

vi c các công ty xu t nh p kh uăg măngo i t và không ch u bán cho ngân hàng,

khi n cho ngu n cung ngo i t c aăngânăhàngăkhôngăđ c d i dào Các ngân

hàng bu c ph iăthuăphíăcaoăđ i v i các giao d ch v ngo i t khi n cho nh ng

doanh nghi p c n thu mua ngo i t đ nh p kh u l iăkhôngăcóăđ l ng ti năđ đápă ng, h đànhăph i gom s ngo i t này cácăn iăcóăth , k c ch đen,ă

khi n cho ho tăđ ng qu n lý ngo i t càng tr nên ph c t p và m t ki m soát

- N u nhìn nh n vàng hóa gócăđ gi ngănh ăđôălaăhóaăthìărõăràngătìnhătr ng này

c ngăcóătácăđ ng làm gi m ngu n thu nh p c aăNhàăn c khi phát hành ti n,

gi m uy tín c aăNgânăhàngătrungă ng doăng i dân s khôngăcònă“m nămà”ă

v iăđ ng b n t đ mà n m gi nh ng gi y t có giá do Ngânăhàngătrungă ngă

phát hành Trong tình tr ngăđ ng b n t liên t c m tăgiáănh ă nă ,ăng i dânăn c này s m t d nălòngătinăđ i v i các chính sách ti n t và chính sách tài

khóa c a Chính ph , h v n s tích c c mua vàng khi giá vàng gi măđ tích tr ,

đ uăt ăch không ch n các s n ph m tài chính liên quan t iăđ ng Rupee

18

- Ngoài ra, vàng hóa còn làm gi m s truy n t i c a Chính sách ti n t hay Chính sách ti n t s kém hi u l c,ăkhôngăphátăhuyăđ c hi u qu , b m tătínhăđ c

l pầ B ng ch ng cho th y tác h i c a tình tr ng vàng hóa cao Trung Qu c

đ i v i chính sách ti n t c aăn cănàyălàătrongăn mă2011,ăNgânăhàngănhânădânăTrungăHoaăđưăph i liên t căđi u ch nhăt ngăm c lãi su tătheoăđ nh k

1.4 Kinh nghi m h n ch vàng hóa c a m t s qu c gia trên th gi i

1.4.1 Vàng hóa n

Nhi u th p k qua,ăvàngăluônăđóngăvaiătròăr t quan tr ngătrongăđ i s ng xã h i, tônăgiáoăvàăv năhóaă nă ăCácăgiaăđìnhă nă có phong t c m ng l c i, sinh nh t,

l h i thông qua vàng Vào tháng 10/2003, nă đưăbãi b l nh c m giao d ch vàng

và thành l p th tr ng giao d ch vàng qua S giao d ch hàng hóa nă (MCX) Hi n

t i, nă làăn c tiêu th vàngăc ngănh ănh p kh u vàng l n nh t th gi i Theo H i

đ ng Vàng th gi i (WGC), nhu c u vàng c a nă và Trung Qu c chi m t i 45%

c u vàng th gi iătrongăn mă2013.ăNhuăc u vàng c a nă trongăquỦă2/2013ăđưăt ngă

70% so v i cùng k n mă2012,ăm căt ngăcaoănh tătrongăvòngă10ăn măquaăvàăđ t m c

310 t n.ă ángănóiăh năc là trong nh ngăn măg năđây,ăkinhăt v ămôăc a nă có s

bi năđ ng m nh Thâm h t cán cân vãng lai c a nă lên m c 4,8% GDP (88,2 t USD)ătrongăn mătàiăchínhă2012ă– 2013 và vàng chính là nhân t th 2 (sau d u) gây

nên tình tr ng này Thâm h t cán cân vãng lai l năđưătácăđ ng m nhăđ n giá tr đ ng

Rupee khi năđ ng ti n này m tăgiáătrênă20%ătrongăn mătàiăchínhă2012ă– 2013

năđ nh tình tr ngănày,ătrongăn mă2012,ăNgânăhàngătrungă ngă nă (RBI) đưăliênăt căđ aăraăhàngălo t bi năphápăđ ng phó v i tình tr ng nh p kh uăvàngăt ngă

m nhăc ngănh ăh n ch nhu c u v vàng trongăn c không ng ngăt ngănh ăc m các ngânăhàngăchoăvayăđ muaăvàngăd i m i hình th c vì lo ng i tín d ng ngân hàng có

th th i bùng lên nhu c u vàng nh m m că đíchă đ uă c ă Ngoàiă ra,ă RBIă đưă d ng k

ho chăchoăphépăt ngăt l cho vay d a trên th ch p b ng vàng t 11%ălênă15%ănh ă

d ki n; ch đ o các công ty tài chính phi ngân hàng gi i h n giá tr kho n vay m c

60% giá tr tài s n th ch p b ng vàng so v i t l 90 – 100%ănh ătr căđây.ă

Sangăn mă2013,ăNgânăhàngătrungă ngă nă ra m t lo tăcácăquyăđ nh nghiêm

kh căh nănh ăyêuăc u các ngân hàng h p tác xã ch đ c phép cho vay th ch p b ng vàngăvàăkhôngăđ căphépăchoăvayămuaăvàngăd i m i hình th c; h n ch nh p kh u vàngătrênăc ăs y thác c a ngân hàng ch nh măđápă ng nhu c u c aăđ năv xu t kh u

vàng trang s c Bên c nhăđó,ăRBIăc ngăyêuăc uăcácăngânăhàngăkhôngăđ c cho vay

d a trên tài s năđ m b o là vàng mi ng mà ch áp d ngăđ i v i vàng trang s c ho c

ti năxuăvàngădoăngânăhàngăđúcănh ngătr ngăl ng ti n vàng, trang s căkhôngăđ c quá 50ăgramăđ i v i m i khách hàng

19

Cu iăn mă2013,ă nă th c s quy t tâm gi m thi u vàng hóa khi ra m t lo t

các quy tăđ nh m iănh ăm r ng ph m vi áp d ngăquyăđ nh h n ch nh p kh u vàng trênăc ăs y thác c a ngân hàng ch nh măđápă ng nhu c u c aăđ năv xu t kh u vàng

trang s c sang các t ch căkhácăđ c Chính ph cho phép nh p kh u vàng; m r ng

ph m vi áp d ng m t s quyăđ nh cho vay b ng vàng sang các ngân hàng h p tác xã

RBI yêu c u các ngân hàng khu v cănôngăthônăkhôngăđ c ti p t c cho vay d a trên

th ch p b ng vàng mi ng, ch đ c cho vay d a trên th ch p b ng vàng trang s c

ho căxuăvàngădoăngânăhàngăđúc.ăBi n pháp thu c ngăđ c áp d ng song hành nh m

m c tiêu h n ch nh p kh u vàng,ătheoăđó,ăthu nh p kh u vàng trang s căt ngăt 10% lênă15%,ăv t quá thu nh p kh u vàng nguyên li u là 10% – đâyăc ngălàăm c thu

nh p kh u vàng cao k l c t tr căđ n nay t i nă [38]

Nh ng n l c nh m h n ch nhu c u nh p kh u vàng c a Chính ph nă đưă

nh năđ c nhi u s ng h c a các công ty tài chính, các hi p h i kim hoàn và các ngânăhàngătrongăn cănày.ăCácăcôngătyătàiăchínhăđưăd ng bán các ch ng ch qu d a

vào vàng, các hi p h i kim hoàn yêu c u các thành viên d ng bán vàng mi ng, ti n xu

vàngăvàăcácăngânăhàngăc ngăb tăđ u ng ngăbánăxuăvàngăđ h tr m c tiêu ki m ch

nh p kh u vàng trong c n c D i nh ngătácăđ ng c a các bi n pháp h n ch nh p

kh u c a Chính ph ,ăl ng vàng nh p kh u c a nă đưăcóăchi uăh ng gi m m nh

Trong tháng 01/2014, t ngăl ng nh p kh u vàng và b c c a nă gi m 77% so v i

tháng 12/2013 Thâm h tăth ngămưiăthángă01/2014ăđ t 9,92 t USD, th păh năsoăv i

tháng 12/2013 là 10 t USD [35]

1.4.2 Vàng hóa Trung Qu c

T i Trung Qu c, ng iădânăn cănàyăc ngăr tă yêuăthíchăvàng,ăv năhóaăTrungă

Qu căc ngăcoiăvàngălàăbi uăt ng c a s quy n quý, vàng có th tr thành quà t ng và

đ c bi t là không th thi uătrongăcácăđámăc i c aăng iădânăn c này Tuy nhiên,

Trung Qu c không g p ph i tình tr ngăng iădânăquáă“sùngăbái”ănh ă nă ,ăng i

dân Trung Qu căth ng có nhu c u mua ho c tích tr vàngăđ phòng ch ng l m phát,

kh ng ho ng kinh t Và khác v i nă , Chính ph Trung Qu c không s d ng các

bi n pháp th t ch tăđ nh m gi m tình tr ng vàng hóa mà l i ngày càng n i l ng các quyăđ nh trong ho tăđ ngămua,ăbánăvàăđ uăt ăvàngăđ i v i các t ch c tài chính và nhà

đ uăt ăcáănhân

Sau su t m t th p k (t 1991 - 2001) Ngân hàng Nhân dân Trung Hoa (PBOC)

hoànătoànăđ c quy n th tr ngăvàngătrongăn c t khâu khai thác, tinh ch , gia công

l n ho tăđ ng mua bán, xu t nh p kh u vàng thì Chính ph n cănàyăđưăcóănh ng thay

đ i m i, n i l ngăh năđ i v i th tr ng vàng Do nhân th y nh ngătácăđ ng tiêu c c

đ i v i giá vàng và n n nh p kh u vàng l u, ch đenăngàyăcàngăgiaăt ng,ăn mă2001,

20

PBOC chính th c xóa b c ăch đ c quy n trong mua bán vàng, bãi b vi c ki m soát

và năđ nh giá vàng, gi m thu su t Ngoài ra, Chính ph n c này còn cho phép thành

l p Hi p h i Vàng Trung Qu c (CGA) và S /sàn giao dchăvàngăTh ng H i (SGE) âyă đ că coiă làă b că đ t phá trong chính sách qu n lý th tr ng vàng c a Trung

Qu că sauă h nă 50ă n mă th c hi n ki m soát ch t ch ă c bi t vào tháng 11/2001, Trung Qu c xóa b ch đ c păphépăđ i v i ho tăđ ng s n xu t, bán buôn và bán l vàngătrongăn c (ngo i tr doanh nghi p 100% v năn c ngoài)

S giao d chăvàngăTh ng H i (SGE) là pháp nhân đ c l pădoăNhàăn căđ uăt ă

v nă100%,ăNgânăhàngăNhânădânăTrungăHoaălàăc ăquanăqu n lý, giám sát toàn b ho t

đ ng c a SGE SGE có ch đ báoăcáoăth ngăxuyênăvàăđ t su t, nh đóămàăNgânăhàngătrungă ngăTrungăQu c v n gi đ c quy n ch đ ng trong m i quy t đ nh c a

sàn giao d ch này SGE là sàn vàng v t ch t giao ngay (spot gold), s n ph măđ c

phép giao d ch là vàng mi ngăđ t tiêu chu n qu c t và các kim lo iăquỦăkhácănh ă

b ch kim hay b c V i s raăđ i c a SGE, giao d ch vàng mi ngăđ c th c hi n t p

trung qua Sàn b ngăc ăch kh p l nh t p trung, giá c do cung, c u th tr ng quy t

đ nh, PBOC không th c hi năquyă đ nhăgiáă đ i v i giao d ch vàng mi ng Giá vàng

giao dchătrênăSGEălàăt ngăđ i sát v i giá th gi i n u c ng c thu và các chi phí

nh p kh u Trong khi ho tăđ ng xu t nh p kh uăvàngăđangăb qu nălỦăd i d ng c p phép,ăgiáăvàngătrongăn c có s liên thông v i giá th gi iăđưăch ng t Ngân hàng NhânădânăTrungăHoaăcóăc ăch qu n lý linh ho t trong vi căchoăphépăcácăđ năv xu t

ho c nh p kh u vàng khi có chênh l ch giá

T n mă2003,ăTrungăQu căđưăti n n i l ng nhi u chính sách qu nălỦăvàngănh ă

vi c cho phép các doanh nghi păn căngoàiăđ căphépăđ uăt ăvàoăl nhăv c s n xu t,

kinh doanh vàng, t do hóa th tr ng vàng n trang, giao d ch vàng hai chi u v i

thanh toán b ng ti n m t và cho phép mua bán vàng v t ch t t iăcácăngânăhàngăth ngă

m i Cho t i cu iăn mă2006,ăPBOCăti năhànhăchoăphépăcácănhàăđ uăt ăcáănhânăđ c

phép giao d ch vàng mi ng trên SGE Nh quyăđ nh này, vàng tr thànhăkênhăđ uăt ă

h p d năchoăcácănhàăđ uăt ăcáănhânănh ănh ngăkênhăđ uăt ăkhácănh ăch ng khoán,

ti n t , b tăđ ng s n V i s tham gia c aăcácănhàăđ uăt ăcáănhân,ătínhăthanhăkho n c a vàngătrênăSGEăc ngăđ cănângălênăđángăk ă ng th i,ăPBOCăc ngăchínhăth c cho

phép các ngân hàngă th ngă m iă đ c phép cung c p d ch v kinh doanh vàng tài

kho năchoăkháchăhàngăcáănhân.ăTrongăđó,ăcácănhàăđ uăt ăcáănhânăch đ c phép th c

hi n giao d ch trong gi i h n s d ătàiăkho n ti n ho c vàng c a h , ngân hàng không

đ căphépăchoănhàăđ uăt ăvayăđ đ uăt ăv t quá s ti n ho c vàng h đangăn m gi

hay không s d ngăđònăb y tài chính (t l ký qu làă100%).ăQuyăđ nh này s h n ch

21

quy mô giao d ch vàng tài kho nă nh ngă s gi m thi u r iă roă choă nhàă đ uă t ă trongă

tr ng h păđ uăt ăthuaăl

năn mă2010, Chính ph Trung Qu c n i l ng nh ngăquyăđ nh trong ho tăđ ng muaăbánăvàăđ uăt ăvàngăđ i v i các t ch cătàiăchínhăvàănhàăđ uăt ăcáănhân.ăNhi u ngânăhàngăđ c c p phép nh p kh u và xu t kh u vàng, m c a th tr ng vàng cho

các t ch c và các cá nhân Ngoài ra, các qu đ uăt ăvàngăcònăđ căphépăđ uăt ăraăcácă

qu tínăthácăđ uăt ăvàngă th tr ngăn c ngoài [2]

Chính b i các chính sách n i l ng này c a Trung Qu cămàătrongăn mă2010ă– 2012,ăn c này ph iăđ i m t v iăc năbưoăvàngănghiêmătr ngăđ n t không ch các nhà

đ uăt ămàăcònăt nh ngăng i dân mong mu năcóăvàngăđ ch ng l m phát M c tiêu

th vàng c aăng iădânăn c này liên t căt ngăcaoătrongăvàiăn mănayă(n mă2010:ă580ă

t n,ăn mă2011:ă778,6ăt n,ăn mă2012:ă806,8 t năvàăn mă2013ălà 1065,8 t n) [43]

Trong n mă2013,ăn n kinh t Trung Qu c liên t c có nhu c u v vàngăđưăkhi n

cho các th i vàng l n trong các h m vàng Châu Âu và các th tr ngăkhácăđ c

nung ch yăđ ép thành nh ng th i vàng nh h nătrongăcácănhàămáyă Th y S , t đóă

xu t sang Trung Qu c Ông Andrew Leyland, m t chuyên gia t i Thomson Reuters

GFMSăđưăđ aăraănh năđ nh:ă“vàngăv năd ăđưăr t ph bi nătrongăv năhóaăTrungăQu c và

gi vàng l iăcàngăđ c xem là m t lo i tài s n quan tr ngăđ i v i các cá nhân n c này” [34]

22

K T LU N CH NG 1

Vàng hóa n n kinh t là hi năt ngăkhiăvàngăđ c s d ngăđ thay th đ ng n i

t trong m t, hai ho c toàn b ch căn ngăti n t (th căđoăgiáătr ,ăph ngăti nătraoăđ i,

c t tr giá tr )

Vàng hóa n n kinh t không ph i là m t hi năt ng ph bi n trên th gi i, mà ch

th ng xu t hi n các qu c gia cóătrìnhăđ phát tri n th p ho căcácăn căđangăphátă

tri n,ăđangătrongăquáătrìnhăchuy năđ i sang n n kinh t th tr ng Nh ngăn c này

th ng g p ph i các v năđ v trìnhăđ dân trí, phong t c t p quán, n n kinh t kém n

đ nh, l măphátăcao,ăđ ng b n t không có giá tr ho c có giá tr th p khi năchoăng i dânăth ng có tâm lý lo ng i kh ng ho ng,ăth ngătìmăđ n các lo i tài s n thay th

khác nh m t phòng ng a r iăro.ăVàngăhóaăth ng có các nhăh ng tiêu c c t i n n

kinh t khiălàmăgiaăt ngăr iăroăđ i v i h th ng ngân hàng, lãng phí ngu n ngo i t

nh p vàng không c n thi t d n t i s căépăpháăgiáăđ ng b n t , hay vi c lãng phí ngu n

v n trong xã h i, m tăcânăđ iăv ămô.ăVì v y,ăđ đ i phó v i m t n n kinh t b vàng

hóa c n ph i có nh ng gi i pháp ki m soát ho tăđ ng ngân hàng th n tr ng, các chính

sách ti n t hi u qu

Nh ăv y, ta có th k t lu n r ng tình tr ng vàng hóa trong n n kinh t s ch y u

mang t i nh ngătácăđ ng tiêu c c và c n ph i có các chính sách, bi n pháp thích h p

nh m gi m thi u và d n d n lo i b tình tr ng vàng hóa

23

2.1 Khái quát n n kinh t Vi t Nam

H nă10ăn mătr l iăđây,ăkinhăt Vi tăNamăđưăcóănh ngăb c phát tri n ti n t i

d n năđ nh kinh t v ămôăm t cách rõ ràng T căđ t ngătr ng c a n n kinh t Vi t

Nam k t 2000 – 2006 cho th y m t s phát tri n nhanh và rõ r t, cho t i 2007 –

2010, do suy thoái kinh t th gi i nói chung, n n kinh t Vi tăNamăc ngăkhôngăth

tránh kh i b nhăh ng.ăTuyănhiên,ăđ i v i các nhàăđ uăt ăvàăcácăt ch cătrongăn c vàăn c ngoài thì Vi t Nam v năđ c coi là m t n n kinh t th tr ng r t ti măn ngă

t i Châu Á Ngay c trong th i k kh ng ho ng,ăn mă2008,ăm t trong t đ i gia c a

l nhăv c ki m toán là Price Waterhouse Coopers (PwC) đưănh năđ nh n n kinh t Vi t Namăvàoăn mă2025ăcóăth tr thành n n kinh t l n th 28 th gi i v i s c mua (PPP)

đ tăh nă850ăt USD,ăchoăđ năn mă2050,ăn n kinh t Vi t Nam s đ ng vào top 20

trong các n n kinh t l n trên th gi i, có t căđ t ngătr ng cao nh t trong các n n

kinh t m i n i và s đ t 70% quy mô c a n n kinh t V ngă qu că Anhă vàoă n mă

2050 [19]

Bi u đ 2.1 T c đ t ng tr ng GDP c n c và theo các khu v c kinh t (2006

- 2013)

n v : % (n m tr c 100%)

(Ngu n: Thông cáo báo chí, T ng c c Th ng kê, gso.gov.vn)

Bi uăđ 2.1 cho ta th y t căđ t ngătr ng t ng s n ph m qu c n i (GDP) t n mă

2007 – 2012 có s s t gi m Nguyên nhân s t gi m này là do cu c kh ng ho ng tài

chính th gi i 2007 – 2010 và các h l y c a nó khi n cho n n kinh t n c ta ph i

ch u nhăh ng không nh Khu v c công nghi p ch u nhăh ng n ng n nh t,ăsauăđóă

là khu v c d ch v , riêng khu v c nông, lâm nghi p, th y s năd ngănh ăkhôngăch u nhăh ng n ng n theo chi uăh ng c a n n kinh t th gi i i uăđángănóiă đâyălàă

24

trongăn mă2010,ăc khu v c công nghi p và d ch v đ u cho th y s t ngătr ng,ăđ c

bi t là khu v c công nghi p,ăt ngă7,52%ăsoăv iăn mă2009.ă âyăkhôngăph i là d u hi u

cho th y n n kinh t có s h i ph c sau kh ng ho ngă(vìă2ăn măti p theo t ng s n

ph m c a các khu v cănàyăđ u gi m) mà s giaăt ngănàyălàădoătácăđ ng c a gói kích

c u 17.000 t đ ng c a Chính ph đ h tr lãi su t, nh m gi i c u các doanh nghi p

kh i tình tr ng n x u, n không tr đ c (do lãi su tăvayăquáăcaoăn mă2008).ăGóiăc u

tr này c a Chính ph đưăgiúpăkíchăho t n n kinh t ,ăgiaăt ngăs n xu tătrongăn c [42]

Tuy nhiên tác d ng c aănóăc ngăkhôngăth kéoădàiăđ c lâu do n n kinh t th gi i

v n còn măđ m và ch đangătrênăđàăph c h i GDP c aăn c ta v n ti p t c gi m trong

n mă2011ăvàă2012,ăchoăđ năn mă2013ăm i có d u hi u kh i s c

Bên c nh ch s t ng s n ph m qu c n i, n n kinh t Vi t Nam trong nhi uăn mă

tr l iăđâyăcònăđ c th hi n qua di n bi n tình hình xu t nh p kh u hàng hóa Vi t Namălàăn c xu t kh u hàng hóa ch y u d ngăthôăvàăgiaăcôngănh ăd u thô, d t

may, g o, nông, lâm, th y s n nên m cădùăl ng su t kh u r t l nănh ngăgiáătr thu v

không l n Trongă cácă n mă t 2007ă đ n 2010, kim ng ch xu t kh u c a Vi t Nam

không b nhăh ng nhi u b i kh ng ho ng kinh t (Bi uăđ 2.2) ch y u là do giá c

c a các m t hàng này trên th gi iăđ uăt ng.ăChoăt iăn mă2011,ăxu t kh u c a Vi t Namăt ngăm nh nh có thêm nhi u m tăhàngăgiaăt ngăkimăng ch xu t kh uănh ăđi n

tho i các lo i và linh ki n,ăđi n t , máy tính, máy móc thi t b ầ

Bi u đ 2.2 Kim ng ch xu t nh p kh u hàng hóa Vi t Nam (2006 - 2013)

n v : T USD

(Ngu n: Thông cáo báo chí, T ng c c Th ng kê, gso.gov.vn)

0 20 40 60 80 100 120 140

2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

Xu tăkh u Nh păkh u

Th tr ng vàng trong nh ngăn mă2007ă– 2010 có nh ng bi n chuy năt ngăđ i

b t th ng Vi t Nam không ph iălàăn c có tr l ng l n vàng khoáng s n nên vi c khaiăthácăvàngătrongăn căkhôngăđ cung ng cho nhu c u n iăđ a D n t i vi căn c

ta ph i nh p kh uă95%ăl ng vàng tiêu th trongăn c [25] Theo các con s th ng kê

t T ng c c Th ng kê và T ng c c H i quan, t i Vi t Nam, m iăn măch khai thác

đ c t 1 – 2 t năvàng,ătrongăkhiăđó,ănhuăc u nh p kh u trung bình lên t i 60 t n (tính trongă10ăn măg năđây).ăTínhătrongă12ăn măt 1998ăđ n 2010, Vi tăNamăđưănh p kh u

339,8 t n và xu t kh u 268,8 t n.ăN mă2012,ăs li u nh p siêu kho ng 72 t n

Bi u đ 2.3 Tr l ng vàng xu t nh p kh u c a Vi t Nam giai đo n 2000 – 2012

n v : T n

(Ngu n: T ng c c Th ng kê & T ng c c H i quan) Nhìn chung, so v i quy mô c a n n kinh t thì Vi tăNamăđangăđ căđánhăgiáălàă

n c nh p kh u nhi uăvàng.ăTuyănhiênătrongăgiaiăđo n 2009 – 2010, s t ngăgi m giá

tr xu t nh p kh u vàng l iăthayăđ iăhoànătoàn:ăl ng vàng nh p v gi m nhanh chóng

nh ngăl ng vàng xu t kh u l iăt ngăđángăk Nguyên nhân c a s b tăth ng này có

th gi i thích b ng ch đ c p phép xu t kh u vàng t đ ng5 đ c áp d ng trong su t

nh ngăn mă2007ă– 2008, k t h p v i nh ng bi năđ ng c a giá vàng th gi iăcaoăh năgiáăvàngătrongăn c kho ng 350.000 – 450.000/l ng, v i t giáă19.000ăđ ng/USD,

m i t n vàng xu t kh u sau khi tr điă chiă phíă cácă lo i doanh nghi p s lãi kho ng

130.000 – 150.000 USD trongăgiaiăđo n này, khi năcácănhàăđ u chuy n sang xu t kh u

5 Ch đ c p phép xu t kh u vàng t đ ng áp d ng m t cách t đ ngăđ i v i các doanh nghi păđ c c p

phép xu t kh uăvàngăd i d ng trang s c ho c th công m ngh khi có nhu c u xu t kh u s không b

gi i h n s l ng vàng xu t kh u

0 50 100

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012

Xu tăkh u 7.69 7.57 7.92 7.35 9.34 9.43 8.54 12.1 28.3 87.2 72.8 38 6.78

Nh păkh u 0.61 0.92 1.3 15.3 43 8.32 96.6 58 96.3 12.2 6.86 27 3.6

26

vàngăđ ki m l i Tình tr ng này ch đ c ki m ch vàoăn mă2009ăkhiăNgânăhàngăNhàă

n c quy tăđ nh bãi b ch đ xu t kh u vàng t đ ng nói trên

Trên th c t , th tr ng vàng Vi t Nam là m t th tr ng nh , s năl ng khai

thác th p, nh p kh u vàng là ch y u,ăđi uăđóăđ ngăngh aăv i vi c th tr ng vàng

Vi t Nam s v trí ch p nh n giá (thay vì làm giá) và h qu là khi giá vàng th gi i liên t c bi năđ ng theo chi uăh ngăt ngăcaoăd năđ năgiáăvàngătrongăn c s b cu n theoăđàăt ngăgiáănày

2.2.1.2 Th ph n vàng t p trung ch y u vào m t vài doanh nghi p l n

Trongăgiaiăđo n 2000 – 2010, vàng mi ng c a Công ty TNHH m t thành viên

vàng b căđáăquỦăSàiăGònă(SJC)ăchi m th ph n l n (trên 90%) và t o ra l i th đ c

quy n t nhiên.ă i u này d năđ n tình tr ng m i khi giá vàng bi năđ ng cao, s khan

hi m vàng SJC s khi n th tr ng càng tr nên bi năđ ng m nhăh n,ăm căđ gây nh

h ng t cácă côngă tyă vàngă nh ă SJCă s ngày m tă t ngă lên,ă d gâyă l ngă đo n th

tr ng.[31]

Bi u đ 2.4 Th ph n kinh doanh vàng trên th tr ng Vi t Nam n m 2011

n v : %

(Ngu n: Tác gi t t ng h p)

2.2.1.3 S ra đ i và k t thúc c a ho t đ ng kinh doanh vàng tài kho n

Song hành cùng nh ng di n bi n b tă th ng trên th tr ng ch ng khoán vào

th i k này là s raăđ i c a Sàn giao d ch vàng, mà m đ u làă2ăv năb năđ c Ngân hàngăNhàăn căbanăhànhăđóălà:

Quy tă đ nh s 03/2006/Q -NHNN vào ngày 18/01/2006 v vi c kinh doanh

vàng trên tài kho n n c ngoài t i Vi t Nam v iăcácăđi u ki n kinh doanh vàng trên

tài kho n n c ngoài sau:

0.0% 20.0% 40.0% 60.0% 80.0% 100.0%

Vàng SJC Vàng ACB

VàngăR ngăTh ngăLong

Vàng SJC Vàng ACB VàngăR ngă

Th ngăLong Vàng AJC(AAA)

Vàng

Ph ngă

hoàng DAB

PNJ-VàngăTh nă

tài Sacombank - SBJ

Th ăph n 90.0% 3.6% 2.1% 1.9% 1.3% 1.1%

27

- i u ki n chung:

+ Có h th ng ki m soát n i b hi u qu vàăquyăđ nh v qu n lý r i ro trong

l nhăv c kinh doanh vàng

+ Có ít nh t 01 (m t)ă n mă kinhă nghi m trong ho tă đ ng kinh doanh xu t,

kho n t 01 (m t)ăn mătr lên

+ Có s d ăhuyăđ ngăvàngătínhăđ n ngày cu i cùng c a tháng g n nh tătr c ngày n pă đ nă xină kinhă doanhă vàngă trênă tàiă kho n t 500ă (n mă tr m)ă kgă

vàng tr lên

- i v i doanh nghi p kinh doanh vàng: Có v n t có t i thi u 100 t đ ng [7]

Quy tăđ nh b sung s 11/2007/Q -NHNN ngày 15/03/2007 s aăđ iăđi u ki n

kinh doanh t “Cóăítănh t 01 (m t)ăn măkinhănghi m trong ho tăđ ng kinh doanh xu t,

nh p kh uăvàng”ăthành:

Có ít nh tă01ăn măkinhănghi m ho tăđ ng thu c m t trong nh ngăl nhăv c sau:

- Ho tăđ ng kinh doanh mua, bán vàng

- Ho tăđ ngăhuyăđ ng và cho vay vàng

- Ho tăđ ng xu t, nh p kh u vàng

Vàăthêmăvàoăđi u ki năđ i v i các t ch c tín d ngăđóălàăph i có gi y phép ho t

đ ng ngo i h iădoăNgânăhàngăNhàăn c c p.[6]

Cácăđi u ki n có ph n n i l ngăvàă uăđưiămàăNHNNăđ aăraătrongăth iăđi m này

d ngănh ăđưăgiúpăchoăvi c kinh doanh vàng trên tài kho n ngay t khi b tăđ u xu t

hi n t i Vi tăNamăđưătr thành m tăkênhăđ uăt ăm i, h p d n và có th mang l i l i

nhu n l năchoănhàăđ uăt

Ngày 25/07/2007, sàn giao dchăvàngăđ u tiên do NHTM c ph n Á Châu (ACB) đưăđ c thành l păvàăđ aăvàoăkinhădoanh t i Tp, H Chí Minh T đóăchoăt i tháng

3/2010, trên c n căđưăcóăkho ngă20ăsànăvàngăđ c t ch c theo 4 d ng:

- Doăngânăhàngăth ngăm i thành l păvàănhàăđ uăt ăm tài kho n t i ngân hàng

nh ăSànăgiaoăd chăvàngăÁăChâu,ăPh ngăNam,ăSacombank,ăVi tăÁ,ầ

28

- Do các t ch c,ăcáănhânăhìnhăthànhăvàănhàăđ uăt ăthamăgiaăđóngăti n vào m t tài kho năđ ng tên công ty thành l păsànănh ăTrungătâmăgiaoăd ch vàng Ph Wall,ăChâuăÁ,ă24K,ầ

- Do các t ch c cùng v i ngân hàng tham gia góp v n thành l p qua hình th c công ty và nhà đ uăt ăm tài kho n giao d ch t iăngânăhàngănh ăTrungătâmă

giao d ch vàng Vi t Nam

- Do các công ty, t ch c,ănhàăđ uăt ăkinhădoanhătr c ti p vàng b ng USD ra

n căngoàiănh ăKimăThi u,ăKimăMinhă t,ầ

T i m i sàn, doanh s giao d ch m i ngày lên t i hàng ngàn t đ ng.[21]

T bi uăđ 2.5, ta có th nh n th yăgiáăvàngătrongăgiaiăđo nănàyăcóăxuăh ng

t ngăd n v cu i,ăngoàiăraăđ th còn cho ta th yăgiáăvàngătrongăgiaiăđo nănàyădaoăđ ng

r t m nh,ăđ c bi t là kho ng t thángă9/2007ăđ n tháng 3/2010

Trên th c t , có th th y r ng s raăđ i c aăcácăsànăvàngăđưăgâyă nhăh ng tiêu

c c t i th tr ng vàng, ho tăđ ng kinh doanh sàn vàng hay còn g i là kinh doanh

vàng trên tài kho n trongă n c là lo i hình kinh doanh chênh l ch giá (margin

trading) mà ngay c trên th gi iăc ngăđánhăgiáălàălo i hình kinh doanh ti n n r i ro

r t cao:

Th nh t, vi c kinh doanh vàng trên tài kho n hoàn toàn không ph i là ho t

đ ng t o ra giá tr giaăt ngăchoăn n kinh t màăng c l i, khi n cho m t kh iăl ng

v n l năđ c rút ra t ho t đ ng s n xu tăkinhădoanhăđ ph c v cho các giao d ch

kinh doanh vàng trên sàn vàng Tai h iăh năkhiămàăcácănhàăđ uăt ătrênăsànăvàngăthuaă

l , ti nălưiăchuiăvàoătúiă“nhàăcái”ă n c ngoài t c là s ngo i t ph i tr cho nhà cái

th c ch tălàă“ch yămáu”ăngo i t raăn c ngoài Là m t trong nh ng nguyên nhân d n

đ n vi căgiáăvàngăcàngălênăcaoăthìăgiáăđôălaăM t doăc ngălênăm nh so v iăđ ng Vi t

Nam, gây m t lòng tin c aăng i dân vào ti năđ ng [11]

Th hai, ho tăđ ng c a các sàn vàng ti m n m i r i ro l năđ i v i nhàăđ uăt

Do các sàn giao d ch vàng t đ ra quy ch giao d chăvàăcácănhàăđ uăt ,ăđ c bi t là nhà

đ uăt ăcáănhânăch aănh n bi t h t các r i ro có th g p ph i khi kinh doanh vàng trên

tài kho nănênăđưăx y ra nhi u v tranh ch p, khi u ki n gi a nhà đ uăt ăv iăđ năv t

ch c sàn

Th ba, xu t hi n hi năt ngăđ uăc ăthôngăquaăđònăb y tài chính làm r i lo n th

tr ng.ă i uănàyăđ c th hi n qua m c ký qu màăcácăsànăvàngăquyăđ nh trong th i

k này c c th p ch kho ng 10%, cá bi t có sàn ch yêu c u ký qu 2% (t călàănhàăđ u

t ăch có 2 tri uăđ ngănh ngăl i có th vay t i 100 tri uăđ ngăđ “ch i” trên sàn vàng)

gây r i ro không ch v iănhàăđ uăt ămàăcònăv iăchínhă“ch sànăvàng”ăb iăbiênăđ giao

năv : tri uăđ ng

(Ngu n: TS Nguy n c Trung, “Báo cáo chuyên đ Qu n lý th tr ng vàng

Vi t Nam: Th c tr ng và gi i pháp”, ả c vi n Ngân hàng, 2013)

Chính vì nh ngălỦădoătrên,ăđ n ngày 30/03/2010, Chính ph đưăch m d t toàn b

ho tăđ ng c a các sàn giao d ch và kinh doanh vàng tài kho n trongăn c sau g n ba

n măho tăđ ng, Th t ng Chính ph c ngăđưăgiaoăNHNNăbưiăb quyăđ nh v vi c

kinh doanh vàng trên tài kho n n c ngoài theo Quy tăđ nhă03/2006/Q -NHNN do NHNNăđưăbanăhànhătr căđó.ă[31]

2.2.1.4 Thu xu t nh p kh u tác đ ng tích c c đ n xu t, nh p kh u vàng tr c khi

Ngh đ nh 24/2012/N -CP v vi c Nhà n c đ c quy n s n xu t vàng mi ng

và h n ch kinh doanh, mua bán vàng mi ng ra đ i

Ngày 12/11/2010, B TàiăchínhăbanăhànhăThôngăt ăs 182/2010/TT-BTC v vi c

s aăđ i m c thu su t thu nh p kh uă uăđưiăm t hàng vàng trong Bi u thu nh p kh u uăđưi.ăTheoăđó,ăm c thu nh p kh u các m tăhàngăvàngăch aăgiaăcôngăho c d ng bán

thành ph m, d ng b t,ăđ ng lo t áp d ng m c 0% thay cho m că1%ănh ătr căđây

n ngày 15/11/2010, B Tài chính ti p t căbanăhànhăThôngăt ăs BTC,ătrongăđóăquyăđ nh các lo i vàng nguyên li u, vàng trang s căcóăhàmăl ng cao

184/2010/TT-s ch u thu xu t kh u 10% t ngày 01/01/2011 thay cho m căc ălàă0%.ăK t h p cùng

gi m thu ,ăc ăch c p phép xu t kh u vàng t đ ng b bãi b ,ăthayăvàoăđóăVi t Nam

qu n lý ho tăđ ng xu t kh p kh u vàng nguyên li u, vàng mi ng theo hình th c c p

phép quota Nh ngăđ ngătháiă trongă chínhăsáchăđi u hành c aăcácă banăngànhăđưă tácă

30

đ ng m nhăđ n th tr ngăvàngătrongăn c, nh v y mà tình hình xu t nh p kh u vàng

n mă2010ă– 2011ăđ c c i thi năđángăk Xu t kh u vàng t 72,87 t năn mă2010ăđưă

gi m m nh xu ng còn 38 t nătrongăkhiăđóănh p kh uăvàngăt ngăt 6,86 t năn mă2010ă

lên 27 t nătrongăn mă2011

2.2.1.5 Giá vàng di n bi n khó l ng

Giaiăđo n 2010 – 2011, n n kinh t trongăn c ph iăđ i m t v i nhi u thách th c,

đ c bi t là t l l m phát m c cao trongăđóăn mă2010ălàă11,75%ăcònăn mă2011ă

m c 18,13% S b t n c a n n kinh t đưă nhăh ng không nh đ n th tr ng vàng

M c tiêu ki m ch l m phát m c m t con s c a Chính ph không thành công khi n

choăgiáăvàngătrongăn căt ngălên (Bi uăđ 2.6).ăNh ăđưăth y, khi trên th gi iăđ ngăđôă

la M m tăgiáăthìăvàngăt ngăgiáăcònă Vi t Nam: USDăt ngăgiá,ăvàngăc ngăt ngăgiáăcònăđ ng Vi t Nam thì l i m tăgiá.ăDoăđó,ănh ng bi n pháp can thi p lên t giá c ng

đ ngăngh aăv i vi c Chính ph đangăn l c ki măsoátăgiáăvàng,ăđ ng th i ki m soát th

tr ng vàng

Bi u đ 2.6 CPI, ch s giá vàng và giá USD c a Vi t Nam (2005 - 2013)

n v tính: % (n m tr c = 100%)

(Ngu n: T ng c c Th ng kê) Kho ng cu iăn mă2010,ătr c s chi ph i c a th tr ng t do, Ngân hàng Nhà

n c đưăquy tăđ nh khôngăđi u ch nhăt ngăt giáăvàăbiênăđ t giá VND/USD mà b mă

ngo i t ra th tr ngăđ h nhi t t giá Trong tháng 9/2010, Ngân hàngăNhàăn căđưă

mua 300 tri u USD d tr thêmă vàăđ năthángă10/2010,ăđưăbánăraăkho ng 200 tri u USDăđ bình n th tr ng [14]

ng th i v i quy tăđ nhăđóălàăgiáăvàngătrongăn c gi m nh Tuy nhiên, ngay

sau khi giá vàng gi m xu ng thì xu t hi năl ng mua vào khá nhi u khi n cho giá