Theo bản thân tôi, kĩ năng sống đơn giản là tất cả những điều cần thiết chúng ta phải biết để có thể thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống. Kĩ năng sống được hình thành theo một quá trình, hình thành một cách tự nhiên qua những va chạm, những trải nghiệm trong cuộc sống và qua giáo dục mà có. Có nhiều nhóm kĩ năng sống như: nhóm kĩ năng nhận thức, nhóm kĩ năng xã hội và nhóm kĩ năng quản lí bản thân... Dù là kĩ năng nào cũng đều rất quan trọng và cần thiết với mỗi con người. Cho nên, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có một tầm rất quan trọng. Nhận thức được vấn đề đó, bản thân tôi là hiệu trưởng luôn xác định: Ý nghĩa và tầm quan trọng của việc rèn kỹ năng sống cho học sinh. Do đó công tác giáo dục kỹ năng sống là mắt xích chủ yếu và quan trọng nhất trong việc hình thành nhân cách con người. Làm thế nào để chỉ đạo: “Một số biện pháp giúp giáo viên rèn kĩ năng sống cho học sinh trường Tiểu học Nga Thanh.” đạt kết quả tốt nhất? Đó chính là lý do mà tôi chọn đề tài này.
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết giáo dục kĩ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệtrẻ Các em chính là những chủ nhân tương lai của đất nước, là những người quyếtđịnh sự phát triển của đất nước trong tương lai
Bậc học tiểu học là bậc học nền tảng tạo cơ sở cho HS phát triển học tiếp cácbậc học tiếp theo, vì vậy bên cạnh việc trang bị cho học sinh những vốn kiến thức kỹnăng cơ bản trong học tập, lao động còn cần phải chú ý đến việc rèn kỹ năng sống chohọc sinh, dạy học sinh cách “làm người”, để học sinh có thêm vốn kinh nghiệm thíchứng với môi trường mới, yêu cầu mới
Giáo dục kỹ năng sống thúc đẩy quá trình phát triển của cá nhân và phát triển
xã hội Đối với học sinh việc được đào tạo kỹ năng sống là vô cùng quan trọng Trongnhững năm trước đây giáo dục kỹ năng sống chỉ làm được tại gia đình, gia đình giáodục tốt, trẻ sẽ có điểm xuất phát tốt và nền nếp tốt Ngược lại, trẻ sẽ không có gì khikhông được gia đình quan tâm giáo dục Như vậy xuất phát điểm của trẻ là khônggiống nhau Giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường sẽ xóa đi rào càn đó Trước đòihỏi “ Giáo dục phổ thông là giáo dục hình thành nhân cách công dân tốt của nướcViệt Nam” thì đây là điểm hạn chế của các nhà trường chúng ta hiện nay Qua nhiềunăm triển khai phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, hạnchế này đã được khắc phụ bước đầu Rất nhiều tiết học đã được tích hợp, lồng ghépgiáo dục kỹ năng sống, Rất nhiều hoạt động ngoài giờ lên lớp đã tạo môi trường đểgiáo dục đạo đức lối sống cho các em, rèn luyên cho các em những kỹ năng sống cầnthiết
Bằng nhiều hình thức, nhiều con đường, trong đó việc rèn kĩ năng sống chiếmmột vị trí quan trọng Qua việc rèn kĩ năng sống sẽ trang bị tri thức, hành vi cho trẻ.Đồng thời nó định hướng cho học sinh tiểu học rèn luyện hành vi và thói quen ứng xửtốt Trong sự phát triển nhân cách của học sinh, việc rèn luyện kĩ năng sống là đảmbảo cho học sinh có được bản lĩnh rõ ràng về nhân cách toàn diện Nếu không rèn kĩnăng sống thì không những sự ứng xử trong các tình huống sẽ phức tạp, gặp khókhăn, thậm chí mắc phải sai lầm, mà việc hình thành nhân cách toàn diện của trẻ bịhạn chế, phiến diện, việc xây dựng những thói quen hành vi dễ rơi vào chủ nghĩa hìnhthức máy móc, lí trí và tình cảm không thống nhất với nhau đó là lời nói không đi đôivới việc làm thì dẫn đến hiện tượng lệch lạc về nhân cách
Theo bản thân tôi, kĩ năng sống đơn giản là tất cả những điều cần thiết chúng taphải biết để có thể thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống
Kĩ năng sống được hình thành theo một quá trình, hình thành một cách tự nhiên quanhững va chạm, những trải nghiệm trong cuộc sống và qua giáo dục mà có Có nhiềunhóm kĩ năng sống như: nhóm kĩ năng nhận thức, nhóm kĩ năng xã hội và nhóm kĩnăng quản lí bản thân Dù là kĩ năng nào cũng đều rất quan trọng và cần thiết vớimỗi con người Cho nên, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có một tầm rất quantrọng
Nhận thức được vấn đề đó, bản thân tôi là hiệu trưởng luôn xác định: Ý nghĩa
và tầm quan trọng của việc rèn kỹ năng sống cho học sinh Do đó công tác giáo dục
Trang 2kỹ năng sống là mắt xích chủ yếu và quan trọng nhất trong việc hình thành nhân cách
con người Làm thế nào để chỉ đạo: “Một số biện pháp giúp giáo viên rèn kĩ năng sống cho học sinh trường Tiểu học Nga Thanh.” đạt kết quả tốt nhất? Đó chính là
lý do mà tôi chọn đề tài này
Trang 3B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÍ LUẬN.
Thực hiện quyết định của Bộ GD&ĐT, các Sở GD&ĐT trong cả nước đã chỉđạo các cơ sở giáo dục, các trường học tăng cường rèn luyện kỹ năng sống cho họcsinh, tăng cường nguồn lực trong và ngoài nhà trường cho giáo dục đạo đức, hìnhthành các chuẩn đạo đức, chú ý giáo dục giá trị gia đình, văn hóa gia đình bên cạnhgiáo dục lòng yêu nước và truyền thống văn hóa dân tộc Tập trung rèn luyện cho họcsinh ý thức kỷ luật, tác phong nhanh nhẹn, gọn gàng, ngăn nắp, tăng cường giáo dục
kỹ năng tự phục vụ, thói quen vệ sinh tốt, kỹ năng tự bảo vệ an toàn bản thân, mạnhdạn trong giao tiếp, thân thiện với bạn bè, lễ phép với người lớn… Việc giáo dục kỹnăng sống cho HS được thể hiện qua các cách thức hoạt động như:
- Tích hợp vào nội dung các bài học ở các môn học trên lớp;
- Thực hiện thông qua các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
Có thể khẳng định: Kỹ năng sống là một bài học quan trọng, giúp các em họcsinh tự tin khi bước vào cuộc sống tương lai Dạy trẻ kĩ năng sống là điều rất cần thiếtđặc biệt đối với trẻ tiểu học, khi bắt đầu đi học cũng là lúc trẻ bắt đầu tiếp xúc với xãhội, rất cần hoàn thiện và phát triển các kĩ năng sống cho riêng mình Chính những kĩnăng sống các em tiếp nhận được những năm đầu tiên đi học sẽ theo các em suốt cảcuộc sống sau này Nếu ngay từ tiểu học các em đã có được những kĩ năng tốt, cuộcsống sau này sẽ rộng mở với các em hơn Nếu ngược lại sau này các em sẽ rất khókhăn để sửa chữa những kĩ năng không tốt và gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống Vìvậy việc dạy kỹ năng sống cho học sinh giúp các em biết làm chủ bản thân, thích ứng
và biết cách ứng phó trước những tình huống khó khăn trong cuộc sống hàng ngày;Rèn cách sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình, đảm bảo mục tiêu giáo dục KNScho học sinh trong cộng đồng; Mở ra cơ hội, hướng suy nghĩ tích cực và tự tin, tựquyết định và lựa chọn những hành vi đúng đắn
Việc giáo dục kỹ năng sống góp phần giải quyết tình trạng trẻ thụ động, khôngbiết ứng phó trong những hoàn cảnh nguy cấp, không biết cách tự bảo vệ bản thântrước nguy hiểm, thậm chí không biết cách tìm kiếm sự giúp đỡ Bên cạnh đó, cácbài học về kỹ năng sống sẽ giúp trẻ hình thành những kĩ năng tâm lý - xã hội cơ bảngiúp cho cá nhân tồn tại và thích ứng trong cuộc sống Đó là những kỹ năng chúng taphải biết để có được sự điều chỉnh, ứng xử phù hợp với những thay đổi diễn ra hằngngày, hàng giờ Qua học tập và rèn luyện các kỹ năng sống các em sẽ cảm nhận, thấuhiểu và trân trọng những giá trị căn bản của cuộc sống
Kỹ năng sống là những trải nghiệm có hiệu quả nhất, giúp giải quyết hoặc đápứng các nhu cầu cụ thể trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của con người Lànhững kỹ năng tâm lý – xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồn tại và thích ứng trongcuộc sống, giúp cho cá nhân vững vàng trước cuộc sống có nhiều thách thức nhưngcũng nhiều cơ hội trong thực tại hay nói ngắn gọn Kỹ năng sống đơn giản là tất cảđiều cần thiết chúng ta phải biết để có được khả năng thích ứng với những thay đổidiễn ra hằng ngày trong cuộc sống Kỹ năng sống bao gồm cả hành vi vận động của
Trang 4cơ thể và tư duy trong não bộ của con người Kỹ năng sống có thể hình thành mộtcách tự nhiên, thông qua giáo dục hoặc rèn luyện của con người.
ở thành phố đưa giáo viên đi đào tạo tại các cơ sở giáo dục kỹ năng sống và trở vềtrường trực tiếp giảng dạy cho học sinh như một môn học bắt buộc trong thời khóabiểu Trong thời gian nghỉ hè, nhiều lớp kỹ năng sống cũng mở ra cho các em họcsinh như Học kỳ Quân đội, ….trong nước và nước ngoài theo hình thức liên kết Tuynhiên chỉ mới có một bộ phận HS là con gia đình có điều kiện được tiếp cận nên việcđưa giáo dục kỹ năng sống vào từng nhà trường là điều hết sức hợp lý
Qua tìm hiểu tại một số trường học trên địa bàn, chúng tôi nhận thấythời gianqua việc thực hiện giáo dục kỹ năng sống đã được nhiều trường rất quan tâm thôngqua việc thường xuyên tổ chức nhiều hoạt động trong và ngoài giờ lên lớp, giúp hìnhthành những thói quen tốt cho học sinh…, tuy nhiên tình trạng làm cho có hoặc qualoa chiếu lệ để gọi là thực hiện theo nội dung thi đua của phong trào Trường học thânthiện- học sinh tích cực vẫn còn đang rất phổ biến chưa thật sự xem giáo dục kỹ năngsống cho HS là một nhiệm vụ xuyên suốt nên trong thực hiện nội dung thì sơ sài vớiphương pháp giảng dạy chưa hấp dẫn, việc lồng ghép vào những tiết sinh hoạt chào
cờ đầu tuần hay các buổi sinh hoạt chỉ đơn thuần là kể những câu chuyện hay, nhữnghình ảnh đẹp từ đời thường cho học sinh, chứ chưa thể tổ chức các buổi dã ngoại hoặcnhững hoạt động lớn vì “thiếu kinh phí” và nhiều khó khăn khác
Trường Tiểu học Nga Thanh với đặc điểm là trường ven thị trấn, điều kiện kinh
tế nhân dân địa phương khó khăn, rất nhiều học sinh là con em gia đình nghèo, nênviệc tiếp cận với xu thế hiện đại hoặc môi trường xã hội tiên tiến còn rất hạn chế từ
đó hình thành trong các em bản tính nhút nhát, rụt rè, ít thân thiện, thiếu sự linh hoạt,
ít hòa đồng, ít tham gia; nhiều em nói chuyện thường cộc lốc, trống không … vì thếnên rất khó khăn khi nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục (cả trong giảng dạy
và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp) Các buổi chào cờ đầu tuần thường chỉ cóđánh giá , triển khai công tác tuần hoặc tuyên truyền giáo dục truyền thống nên rất tẻnhạt, nhàm chán Các hoạt động thường chỉ tập trung một số ít học sinh nồng cốt và
sự tham gia của một số giáo viên
2 THUẬN LỢI – KHÓ KHĂN
a Thuận lợi:
Bộ Giáo dục- Đào tạo đã phát động phong trào“ Xây dựng trường học thânthiện - học sinh tích cực” với những kế hoạch nhất quán từ trung ương đến địaphương, Phòng giáo dục - Đào tạo cũng đã có kế hoạch từng năm học với những biệnpháp cụ thể để rèn kỹ năng sống cho học sinh một cách chung nhất cho các bậc học,
Trang 5đây chính là những định hướng giúp giáo viên thực hiện như: Rèn luyện kỹ năng ứng
xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinhhoạt theo nhóm; rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kỹ năng phòng, chốngtai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác; rèn luyện kỹ năng ứng
xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội
Đa số đội ngũ giáo viên nhiệt tình, năng động trong công tác, ý thức tổ chức kỷluật cao Thường xuyên dự các chuyên đề do nhà trường và phòng Giáo dục tổ chức
Cơ sở vật chất nhà trường cơ bản đủ để phục vụ cho dạy học 2 buổi/ngày.Trang thiết bị dạy học của giáo tương đối đầy đủ Môi trường giao dục xanh, sạch,đẹp và an toàn cho trẻ
Đa số phụ huynh học sinh quan tâm tới việc học tập và rèn luyện của con emminh
b Khó khăn
* Về phía chương trình:
Chương trình học hiện nay đang gặp phải nhiều ý kiến trái chiều là quá nặng vềkiến thức trong khi những tri thức vận dụng cho đời sống hàng ngày bị thiếu vắng.Hơn nữa, người học đang chịu nhiều áp lực về học tập khiến cho không còn nhiềuthời gian cho các hoạt động ngoại khóa, hoạt động xã hội Điều này dẫn đến sự “xungđột” giữa nhận thức, thái độ và hành vi với những vấn đề xảy ra trong cuộc sống Mặc
dù ở một số môn học, các hoạt động ngoại khóa, giáo dục kĩ năng sống đã được đềcập đến Tuy nhiên, do nội dung, phương pháp, cách thức truyền tải chưa phù hợp vớitâm sinh lí của đối tượng nên hiệu quả lồng ghép còn chưa cao
* Đối với giáo viên
Trong thực tế hiện nay, việc nhận thức tầm quan trọng, cần thiết rèn kĩ năngsống cho học sinh ở một số giáo viên còn hạn chế Qua dùng phiếu thăm dò, khảo sátthực tế cho thấy một số giáo viên lúng túng cả về nội dung, biện pháp rèn kĩ năngsống cho học sinh Nhận thức của nhiều giáo viên còn mơ hồ, chưa rõ, chưa đầy đủrèn kĩ năng sống cho học sinh là rèn những kĩ năng gì; vì nhận thức chưa đủ, chưa rõnên không thể tìm ra được biện pháp, hình thức tổ chức hữu hiệu để rèn kĩ năng sốngcho học sinh
Phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” tập trung nhiềunội dung chung cho các bậc học, giáo viên chưa hiểu nhiều về nội dung phải dạy trẻtheo từng khối lớp những kĩ năng sống cơ bản nào, chưa biết vận dụng từ những kếhoạch định hướng chung để rèn luyện kĩ năng sống cho HS
* Về phía gia đình.
Một bộ phận Phụ huynh chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục
kỹ năng cho các em, trong việc học tập của con em còn phó thác cho nhà trường Một số bậc phụ huynh vẫn còn quá coi nặng thành tích học tập của học sinh,của con em mình mà bỏ quên giáo dục kỹ năng sống, coi đó là điều thực sự chưa cầnthiết Nhiều phụ hunh còn đặt ra chỉ tiêu cho các em là phải thi đâu vào các trường đạihọc, điều này vô tình biến các em trở thành cứng nhắc, và rất dễ bị lôi kéo, sa ngã bởinhững tác động xấu từ bên ngoài
Trang 6* Về phía học sinh: học tập thụ động, chủ yếu chỉ nghe, suy nghĩ và làm theo
thầy cô giáo, ít có sự sáng tạo, học sinh học tập đơn điệu, nặng nề Những năm gầnđây, nhiều trẻ em rất thiếu kĩ năng làm việc nhà, kĩ năng tự phục vụ, kĩ năng giao tiếpvới ông bà, cha mẹ Nhiều em không tự dọn dẹp phòng ở của chính mình, không giúp
đỡ bố mẹ bất kì việc gì ngoài việc học
Từ những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện rèn kĩ năng sống chohọc sinh bậc tiểu học tôi đã suy nghĩ, nghiên cứu tài liệu để tạo điều kiện thuận lợigiúp giáo viên, các bậc cha mẹ học sinh các kỹ năng sống qua đề tài: “Một số biệnpháp giúp giáo viên rèn kỹ năng sống cho học sinh trong trường tiểu học”
Qua tiến hành khảo sát (lần 1) ở lớp 4B đầu năm học với chủ đề “Kĩ năng củaem”; kết quả như sau:
Tổng số học sinh Kĩ năng tốt Có hình thành kĩ năng Kĩ năng chưa tốt
III BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG TIỂU HỌC NGA THANH.
Tôi luôn nhận định rằng: “Giáo dục kỹ năng sống chỉ thật sự có hiệu quả khi
người thầy người cô tâm huyết, sự kiên nhẫn và phải có thời gian Giáo dục kỹ năngsống không phải chỉ là công việc của giáo viên , nhà trường mà của cả xã hội, cộngđồng Phải kết hợp cả gia đình, nhà trường và xã hội mới mong đào tạo được nhữnghọc sinh phát triển toàn diện” Vì vậy cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhàtrường, chính quyền địa phương trong quản lý giáo dục học sinh
Trên thực tế, có nhiều phương pháp, nhiều cách thức để thực hiện giáo dục kỹnăng sống cho học sinh Xác định vai trò quan trọng của hiệu trưởng nhà trường trongviệc rèn kỹ năng sống cho học sinh nên trong năm học này đồng thời với việc áp dụngcác hoạt động giáo dục trong các tiết học chính khóa còn chú trọng chuyên sâu vàocác hoạt động ngoài giờ lên lớp Vì theo tâm sinh lý của học sinh tiểu học thì đây làcon đường dễ tiếp cận và mau thích nghi nhất Với kinh nghiệm thực tiễn áp dụng tôi
Trang 7nhận thấy một số biện pháp mà người hiệu trưởng nhà trường cần làm để thực hiệnnhiệm vụ rèn kỹ năng sống cho học sinh như sau:
1 Nâng cao nhận thức và xác định rõ nhiệm vụ cơ bản của từng thành viên trong quá trình giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
1.1 Đối với nhà trường:
Tuyên truyền chủ trương, quy định của ngành giáo dục, nội dung giáo dục củanhà trường đến mọi cán bộ giáo viên và phụ huynh học sinh Thiết lập mối quan hệchặt chẽ, phối hợp thường xuyên với phụ huynh, địa phương và các tổ chức xã hội đểtạo được sự đồng thuận, chung sức trong quá trình giáo dục học sinh
Cần tuyên truyền để mọi cán bộ, giáo viên phải hiểu rõ trách nhiệm giáo dụcđạo đức, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là trách nhiệm của toàn thể hội đồng sưphạm bao gồm đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên nhà trường chứ khôngphải là trách nhiệm của một cá nhân, bộ phận nào Vì thế, tập thể sư phạm phải nêugương tốt cho học sinh về phẩm chất đạo đức, tác phong của nhà giáo; Phải có sựphối kết hợp giữa chặt chẽ giũa các đoàn thể trong nhà trường
Việc giáo dục đạo đức, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phải được thốngnhất về nội dung, hình thức, được tiến hành thường xuyên, liên tục trong từng tiếtdạy, ở mọi lúc, mọi nơi và có sự phối kết hợp chặt chẽ giữa các lực lượng trong vàngoài nhà trường
Phải luôn quan tâm đến việc xây dựng môi trường sư phạm từ cơ sở vật chất đếntinh thần, không khí học tập, sinh hoạt, làm việc, đảm bảo tính giáo dục ngày càngcao Xây dựng nề nếp kỷ luật, học tập quy củ, thưởng phạt nghiêm minh học sinh thựchiện tốt hoặc học sinh còn vi phạm Xác định môi trường sư phạm là một trong nhữngđiều kiện tác động trực tiếp, thường xuyên đến việc giáo dục đạo đức, giáo dục kỹnăng sống cho học sinh nên nhà trường rất quan tâm đến việc xây dựng trường học cómột môi trường sư phạm đảm bảo tính thẩm mỹ, tính giáo dục
Tập huấn cho giáo viên về các kỹ năng sống qua các tài liệu, trao đổi với cha
mẹ các em về các hành vi kĩ năng sống, tạo cơ hội, tổ chức nhiều hoạt động nhằmgiúp giáo viên tăng cường phối hợp nhất quán với gia đình để dạy các em kỹ năngsống đạt hiệu quả
Nhà trường xác định mục tiêu, tiêu chí về giáo dục kỹ năng sống của học sinhphù hợp với tiềm năng phát triển của học sinh lứa tuổi và xây dựng kế hoạch năm họccho phù hợp với từng độ tuổi ở từng khối lớp
Tạo điều kiện tốt nhất có thể cho giáo viên tổ chức tốt các họat động chăm sócgiáo dục học sinh theo thời gian biểu của nhà trường đã đưa ra
Tổ chức có hiệu quả các hình thức giáo dục ngoài lên lớp như: sinh hoạt đầutuần, sinh hoạt tập thể, hoạt động ngoại khóa, tham quan dã ngoại, hoạt động văn thể
mỹ, công tác Đoàn Đội, công tác xã hội Tổ chức báo cáo các chuyên đề về giáo dụcpháp luật, giáo dục giới tính, tư vấn tâm lý học sinh
1.2 Đối với gia đình:
Mỗi gia đình đều phải hiểu rõ: Gia đình là cái nôi giáo dục đầu tiên của mỗi
con người, môi trường giáo dục gia đình là rất quan trọng trong mối quan hệ phối hợp
Trang 8với nhà trường và xã hội Gia đình là tế bào hạnh phúc suốt đời của mỗi con người.Giáo dục giá trị gia đình, văn hóa gia đình là rất cần thiết hiện nay, bên cạnh giáo dụclòng yêu nước và truyền thống văn hóa dân tộc
Vi vậy người lớn phải nêu gương tốt cho trẻ em về thái độ, hành vi, cách ứng
xử của mình đối với bản thân và đối với cộng đồng
Phụ huynh học sinh phải thường xuyên quan tâm đến việc giáo dục đạo đức củacon em mình, thường xuyên phối kết hợp chặt chẽ với nhà trường để công tác giáodục học sinh ngày một tốt hơn
1.3 Đối với địa phương :
Môi trường giáo dục phải luôn gắn với giáo dục đạo đức để học sinh trở thànhnhững công dân tốt Nên địa phương cần phải tăng cường nguồn lực cho nhà trườngcho giáo dục đạo đức, hình thành các chuẩn mực đạo đức (định hướng giá trị sống) Cần quan tâm thường xuyên đến tình hình an ninh trật tự, an toàn, mỹ quan khuvực quanh trường học đặc biệt là xử lý cương quyết các hàng quán kinh doanh có thể
có tác động không tốt đến học sinh
Chủ động phối hợp cùng nhà trường giáo dục học sinh nhất là những học sinh
cá biệt; giúp nhà trường giải quyết những khó khăn ngoài thẩm quyền của nhà trường
1.4 Đối với giáo viên:
Đầu năm học, tôi tổ chức chuyên đề với nội dung: “Về thực trạng và giải pháp ở đơn vị trong việc rèn kĩ năng sống cho học sinh ” qua đó giúp cho cán bộ, giáo
viên, nhân viên nhận thức rõ tầm quan trọng của công tác giáo dục đạo đức, giáo dục
kỹ năng sống cho học sinh, từ đó chủ động thực hành rèn luyện kỹ năng sống cho họcsinh một cách hiệu quả Qua các nội dung sau:
- Giáo viên cần tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sựchuyên cần, tích cực của học sinh, giáo viên cần phải biết khai thác phát huy năngkhiếu, tiềm năng sáng tạo ở mỗi học sinh Vì mỗi học sinh là một nhân vật đặc biệt,phải giáo dục học sinh như thế nào để các em cảm thấy thoải mái trong mọi tìnhhuống của cuộc sống
- Giáo viên cần thường xuyên tổ chức các họat động chăm sóc giáo dục các emmột cách thích hợp tuân theo một số quan điểm: Giúp các em phát triển đồng đều cáclĩnh vực: thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm- xã hội và thẩm mỹ Phát huy tínhtích cực của các em, giúp các em hứng thú, chủ động khám phá tìm tòi, biết vận dụngvốn kiến thức, kỹ năng vào việc giải quyết các tinh huống khác nhau
- Giáo viên cần giúp các em có được những mối liên kết mật thiết với nhữngbạn khác trong lớp, các em biết chia sẻ chăm sóc, trẻ cần phải học về cách hành xử,biết lắng nghe trình bày và diễn đạt được ý của mình khi vào trong các nhóm học sinh
khác nhau, giúp các em luôn cảm thấy tự tin khi tiếp nhận các thử thách mới Điều
này liên quan tới việc các em có cảm thấy thoải mái, tự tin hay không đối với mọingười xung quanh, cũng như việc mọi người xung quanh chấp nhận học sinh đó nhưthế nào? Cần chuẩn bị cho học sinh sự tự tin, thoải mái trong mọi trường hợp
Trang 9- Giáo viên cần nghiên cứu tâm lý học sinh, các em là tuổi hoa thích được làmviệc, thích làm ra sản phẩm, thích được khen, từ đó lựa chọn phương pháp dạy họcnhằm đạt hiệu quả cao.
- Thường xuyên liên hệ với phụ huynh để kịp thời nắm tình hình của các em,trao đổi với phụ huyng những nội dung và biện pháp chăm sóc và giáo dụccác em tạinhà, bàn bạc cách giải quyết những khó khăn gặp phải
2 Giáo viên xác định những kỹ năng sống cơ bản cần dạy trẻ ở lứa tuổi tiểu học
Bằng trách nhiệm, bằng kinh nghiệm và vốn sống của mình, giáo viên cần từngbước một giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua từng bài dạy, thông qua cáchoạt động ở trường, ở lớp.Việc xác định được các kỹ năng cơ bản phù hợp với lứatuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng những nội dung trọng tâm để dạy trẻ và xâydựng hình thức tổ chức thực hiện lồng ghép vòa các hoạt động như thế nào cho hiệuquả
Qua từng tiết dạy, giáo viên hướng dẫn học sinh kỹ năng làm việc theo nhóm:
biết cách phân công công việc, lắng nghe ý kiến người khác, tranh luận, biết chấpnhận đúng sai, thống nhất ý kiến, thực hiện đúng ý kiến đã thống nhất… Đây là kỹnăng hết sức cần thiết khi các em trưởng thành, làm việc trong tập thể Ở môn kỹ
thuật, giáo viên cần giáo dục kỹ năng tự phục vụ, vì ở gia đình, các em thường được
cha mẹ, người giúp việc làm thay hoặc không có thời gian gần gũi để hướng dẫn.Thầy cô cần cho học sinh thấy rằng việc khâu may, nấu cơm, luộc rau, lắp ráp mạchđiện đơn giản… hết sức cần thiết cho bản thân các em vì chẳng những có thể phụ giúpcha mẹ khi bận việc hoặc ốm đau mà còn là hành trang khi các em đi học xa nhà saunày không có người chăm lo Trong các bài khoa học, chúng ta có thể hướng dẫn, tập
dần cho các em kỹ năng ra quyết định, kỹ năng kiên định như nói không với thuốc
lá, ma túy, rượu… dứt khoát với những lời dụ dỗ, lôi kéo vào những thói hư tật xấu
Ở môn đạo đức, giáo viên rất dễ dàng nâng cao kỹ năng giao tiếp - tự nhận thức như
kính trọng, biết ơn ông bà, cha mẹ, thầy cô, thương bệnh binh - liệt sĩ, những ngườilao động… bằng những hành vi, thái độ, việc làm nho nhỏ hằng ngày Các em biếtquan tâm chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh chị; biết giúp đỡ người già, em nhỏ, bạn bè;biết xác định các giá trị hành vi đạo đức Tùy từng bài học, chúng ta giáo dục các kỹnăng phù hợp cho các em
Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh qua học tập – sinh hoạt ở nhà trường
là điều hết sức cần thiết cho tương lai các em Để đạt được điều đó, giáo viên cần kiêntrì, quyết tâm thực hiện từng bước và liên tục trong suốt quá trình giảng dạy
Tổ chức cán bộ lớp cũng nên đổi mới Lớp trưởng, lớp phó, tổ trưởng, tổ phócần thay đổi theo từng tháng để từng học sinh biết được các công việc của người lãnhđạo, các khó khăn gặp phải và xử lý ra sao… Đồng thời biết thông cảm với công việc
của người chỉ huy Qua đó rèn cho các em những kỹ năng chỉ huy - lãnh đạo cần
Trang 10Giáo viên cũng có thể tập dần cho các em kỹ năng đặt mục tiêu từ những việc
nhỏ như thói quen dậy sớm tập thể dục, đi học đúng giờ, phụ giúp mẹ việc nhà, giữlời hứa với mọi người…
Thực hiện giáo dục kỹ năng sống cho học sinh cũng cần được thông tin đến phụhuynh để phụ huynh thấy được tầm quan trọng của kỹ năng sống đối với con emmình, cùng với giáo viên thực hiện, theo dõi, ủng hộ động viên các em Nếu được sự
hỗ trợ của phụ huynh học sinh thì việc thực hiện sẽ dễ dàng thành công hơn
3 Xây dựng môi trường, lớp học thân thiện.
Yếu tố không kém phần quan trọng quyết định thành công của việc rèn kỹ năngsống cho học sinh đạt hiệu quả là xây dựng được môi trường giáo dục an toàn, thânthiện, hiệu quả; đồng thời phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinhtrong học tập và các hoạt động xã hội một cách phù hợp và tốt nhất Các biện phápgiáo dục tích cực mang lại nhiều lợi ích mong muốn cuả học sinh, giúp các em có tâmtrạng vui vẻ lúc ở nhà, tinh thần thoải mái khi đến trường học tập và vui chơi Tinhthần thoải mái làm cho các em thân thiết với mọi thành viên trong gia đình, thân thiệnvới bạn bè và trường lớp, vui vẻ, yêu thích đến trường và tích cực họctập
Vì khi vào lớp Một tất cả các hoạt động với các em đều mới mẻ Với tính cáchnhút nhát của một số em thì việc trang trí một môi trường học tập thân thiện là rất cầnthiết Thực hiện phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực Ngay
từ tháng đầu nhà trường lên kế hoạch tu sửa, đầu tư xây dựng các công trình tạo nênmôi trường xanh, sạch, đẹp Về không gian lớp học trang trí thân thiện gần gũi với các
em Các em được tự mình trang trí lớp học qua các bài mẫu, bài vẽ, bài nặn theo từngchủ đề đã học
Về giáo viên phải thường xuyên trò chuyện với các em, hỏi thăm về gia đìnhtâm tư tình cảm, sở thích của từng em Qua đó giáo viên nắm bắt được từng đối tượnghọc sinh trong lớp từ đó đề ra biện pháp giáo dục phù hợp với các em Tạo không khílớp học nhẹ nhàng, thân thiện, gần gũi giữa cô - trò, giữa trò – trò
Giáo viên luôn gương mẫu từ cử chỉ, lời nói, việc làm, cách ăn mặc, đi đứngcho học sinh noi theo Cô không những như người mẹ thứ hai mà còn phải như ngườichị của các em Thường xuyên quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ, nhường nhịn, gần gũi, âncần với các em VD: Bẻ lại cổ áo, chải lại tóc, hướng dẫn các em đi giày.v.v giảiquyết những thắc mắc của các em, động viên khen ngợi, nhân điển hình tốt trước lớp
- Giáo viên cần có những hành vi thể hiện rõ chủ đề đã học với học sinh
VD: Cô cảm ơn em, cô xin lỗi
4 Biện pháp tuyên truyền và chỉ dẫn các bậc phụ huynh thực hiện dạy các em các kỹ năng sống cơ bản.
- Tổ chức họp phụ huynh thông báo đặc điểm tình hình của trường, lớp, nêutầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức cho học sinh, tính cấp bách của vấn đề kỹnăng sống cho học sinh qua các môn học Thống nhất cùng phụ huynh phương phápgiáo dục đạo đức ở nhà Phụ huynh được nghiên cứu chương trình học, kỹ năng quatừng bài học, tuần, tháng Hướng dẫn phụ huynh nhắc nhở con em mình thực hiệnhành vi theo từng bài học và thời khoá biểu quy định Đó là những kỹ năng giao tiếp
Trang 11trong cuộc sống thể hiện đúng và lễ phép với người trên như: Đi học và học về biếtchào ông, bà, bố, mẹ, anh, chị, em, …nói vừa đủ nghe thể hiện được sự lễ phép Biết
tự giới thiệu họ tên của mình, họ tên bố mẹ, người thân Đầu tóc, quần áo gọn gàng.Biết lễ phép vâng lời ông bà, cha mẹ, nhường nhịn em nhỏ, đi bộ đúng quy định, đihọc đúng giờ
- Cha mẹ các em cần phối hợp với giáo viên một cách chặt chẽ và hợp lý bằngviệc tham gia tình nguyện vào quá trình giáo dục trong nhà trừơng Cha mẹ nên thamgia vào các buổi trao đổi với giáo viên, tham gia các buổi họp của nhà trường và thamgia một số hoạt động ngoại khoá; chỉ bằng cách đó thôi cha mẹ đã giúp các em hiểurằng học là phải học suốt đời
- Cần giáo dục để các em cảm thấy thoải mái tự tin trong mọi tình huống củacuộc sống Nếu cha mẹ muốn giáo dục các em biết tự giữ kỷ luật, trước hết cần đánhthức sự tự ý thức của các em, cố gắng khơi gợi để các em luôn nghĩ về bản thân mìnhmột cách tích cực và đừng bao giờ phá vỡ suy nghĩ tích cực về bản thân các em
- Trong gia đình, cha mẹ nên khuyến khích các em nói lên quan điểm của mình
về cảm giác và về những lựa chọn của mình, cần giúp các em hiểu rằng nên có thông
số để theo đó mà lựa chọn, cố gắng không chỉ trích các quyết định của các em Việcnày sẽ hình thành kỹ năng tự kiểm soát bản thân, rèn luyện tính tự tin cho các em khitham gia các hoạt động và các buổi thảo luận tại trừơng sau này
- Cha mẹ giúp các em phát triển sở thích, ý thích của mình mà những sở thích
ý thích đó là tốt và người lớn có thể cung cấp thêm phương tiện để các em thực hiện ý
thích đó Ví dụ: như một số học sinh thích vẽ, ngoài việc cho các em học năng khiếu
vẽ thì cha mẹ có thể cho các em thêm bút màu, giấy vẽ và hãy chỉ cho các em cáchlưu giữ các bức tranh để tạo thành một bộ sưu tập tranh vẽ của chính các em hoặctriển lãm tranh của các em ở góc nhỏ trong nhà
- Cha mẹ cần dạy các em những nghi thức văn hóa trong ăn uống, biết cách sửdụng các đồ dùng ăn uống; Cụ thể: Trẻ được làm quen với những đồ dùng, vật dụngkhác nhau, (bộ đồ bếp, bộ đồ ăn, bộ đồ uống) Sự sạch sẽ, gọn gàng, một thói quen nềnếp, sự sắp đặt ngăn nắp, ngay ngắn những bộ đồ dùng, vật dụng, thái độ, ăn uống từtốn, không vội vã, không khí cởi mở, thoải mái và đầm ấm, những cuộc trao đổi nhẹnhàng, dễ chịu… tất cả những yếu tố trên sẽ giúp các em có thói quen tốt để hìnhthành kỷ năng tự phục vụ và ý nghĩa hơn là kỹ năng sống tự lập sau này
5 Rèn kĩ năng sống hiệu quả qua việc tích hợp vào các môn học tại trường.
Nói một cách ngắn gọn, dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáoviên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộcnhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, đời sống; thông qua
đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết,nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống do đặcthù bộ môn phải tích hợp nhiều nội dung như giáo dục môi trường, giáo dục sứckhỏe nên trong quá trình giảng dạy, không phải bất cứ nội dung nào, hay tiết họcnào giáo viên cũng dễ dàng thực hiện việc lồng ghép giáo dục kỹ năng sống Do đó,
Trang 12để hoạt động tích hợp đạt hiệu quả cao đòi hỏi người giáo viên phải linh hoạt và mềmdẻo trong việc lựa chọn nội dung bài học và kỹ năng sống cần thiết để tích hợp
Đối với việc dạy học theo hướng tích hợp kỹ năng sống, tùy vào từng nội dung
và kỹ năng được xác định trước, giáo viên sẽ định hướng phương pháp dạy phù hợp,không cứng nhắc, tạo được sự hợp tác qua lại giữa giáo viên với học sinh, giữa họcsinh với học sinh: có thể sử dụng phương pháp tích cực cũng có thể lựa chọn kết hợpgiữa phương pháp truyền thống và phương pháp tích cực Trong khi thiết kế nội dungdạy học tích hợp kỹ năng sống, giáo viên nên thiết kế cụ thể các hoạt động mà bảnthân dự kiến sẽ tổ chức và ước lượng thời gian tổ chức để tránh ảnh hưởng đến việctruyền thụ và lĩnh hội nội dung kiến thức của học sinh.
Để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có hiệu quả giáo viên cần vận dụng vàocác môn học, tiết học, nhất là các môn như: Tiếng Việt; Đạo đức; Khoa học; An toàn
giao thông để những giờ học sao cho các em được làm để học, được trải nghiệm
như trong cuộc sống thực
Trong chương trình môn Tiếng Việt có nhiều bài học có thể giáo dục kĩ năng
sống cho các em, đó là các kĩ năng giao tiếp xã hội, như: Viết thư, Điền vào giấy tờ insẵn, Giới thiệu địa phương, Kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia, được lồng
cụ thể qua các tình huống giao tiếp Bản thân chỉ gợi mở sau đó cho các em tự nóimột cách tự nhiên hoàn toàn không gò bó áp đặt Để hình thành những kiến thức vàrèn luyện kĩ năng sống cho học sinh qua môn Tiếng Việt, người giáo viên cần phảivận dụng nhiều phương pháp dạy phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của họcsinh như:
Ở môn Đạo đức, để các chuẩn mực đạo đức, pháp luật xã hội trở thành tình cảm,
niềm tin, hành vi và thói quen của học sinh Cần sử dụng các phương pháp, kĩ thuậtdạy học tích cực, học sinh sẽ được tạo cơ hội để thực hành, trải nghiệm nhiều kĩ năngsống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi Đó là lối sống lành mạnh, các hành vi ứng xửphù hợp với nền văn minh xã hội Lối sống, hành vi như gọn gàng, ngăn nắp, nói lờiđẹp, biết yêu quý bố mẹ, ông bà, hợp tác, giúp đỡ, chia sẻ với bạn…
Ở môn Khoa học: Chương “Con người và sức khỏe”các bài: “Con người cần gì
để sống? Vai trò của các chất dinh dưỡng có trong thức ăn; Phòng một số bệnh dothiếu chất dinh dưỡng; Phòng bệnh béo phì; Phòng tránh tai nạn đuối nước; ” giáodục các em hiểu rằng ăn uống đủ chất và hợp lí giúp cho chúng ta khoẻ mạnh, biếttránh một số bệnh lây qua đường tiêu hóa, biết những việc nên làm và không nên làm
để phòng tránh tai nạn đuối nước, có ý thức tự giác làm vệ sinh cá nhân hằng ngày, tựgiác thực hiện nếp sống vệ sinh, khắc phục những hành vi có hại cho sức khoẻ Biếttham gia các hoạt động và nghỉ ngơi một cách hợp lí để có sức khoẻ tốt
Trang 13Tiết Tiếng Việt “Thực hành dấu câu” lớp 4
Tiết Đạo đức về“Tôn trọng luật giao thông”lớp 4