Sau nhiều năm giảng dạy bộ môn Mỹ thuật, tôi luôn trăn trở : làm thế nào để tiết học thường thức mỹ thuật đạt hiệu quả cao, đồng thời mang lại hứng thú cho các em trong giờ học . Vì vậy trong năm học 20142015 tôi đã tìm tòi, nghiên cứu và lựa chọn nội dung đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình là “ Một số kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin vào tiết dạy thường thức mĩ thuật cho học sinh lớp 5” với mong muốn đem lại cho các em học sinh những tiết học sinh động, những hình ảnh phong phú…tạo hứng thú trong giờ học để các em nắm được bài tốt hơn. Từ đó thêm hiểu và yêu quý những giá trị văn hóa của đất nước và thế giới
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
Thường thức mĩ thuật là một trong năm phân môn của chương trình Mỹ thuật lớp 5- nhằm trang bị, cung cấp cho học sinh một số hiểu biết về nghệ thuật tạo hình thông qua những kiến thức sơ lược về lịch sử Mĩ thuật Việt Nam và thế giới Qua đó góp phần hình thành ở học sinh khả năng cảm thụ cái đẹp trong nghệ thuật được thể hiện qua đường nét, hình mảng, đậm nhạt, ánh sáng, màu sắc, bố cục Các em được làm quen với một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu, giúp các em thấy được giá trị nghệ thuật trong tác phẩm và khả năng sáng tạo của tác giả Trên cơ sở đó dần hình thành ở các em thị hiếu thẩm mĩ và biết trân trọng, giữ gìn, phát huy vốn văn hóa truyền thống của dân tộc
Trong chương trình Mĩ thuật ở bậc tiểu học, thường thức mĩ thuật là phân môn có thời lượng ít hơn các phân môn học khác (4/35 tiết), nhưng không có nghĩa là nó không quan trọng như các phân môn khác Vẽ trang trí, vẽ theo mẫu,
vẽ tranh với mục đích trang bị kiến thức và kỹ năng thực hành mĩ thuật, thì phân môn thường thức mĩ thuật cung cấp những hiểu biết, nhận thức về lịch sử Mĩ thuật, sự phát triển của Mĩ thuật qua các thời kỳ Từ đó giáo dục học sinh tự hào
về truyền thống văn hóa của dân tộc mình, trên cơ sở thấy được giá trị nghệ thuật của các tác phẩm, các công trình nghệ thuật Học sinh có ý thức duy trì và phát triển những thành tựu nghệ thuật của cha ông để lại Bên cạnh những hiểu biết về nghệ thuật tạo hình truyền thống, học sinh còn mở rộng tầm nhìn ra thế giới, làm quen với các tác phẩm, các công trình kiến trúc và điêu khắc nổi tiếng của các danh họa qua các thời kỳ lịch sử
Như vậy học sinh từng bước nâng cao nhận thức làm cho tâm hồn trở nên phong phú, phát triển toàn diện nhân cách
Ngày nay công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Ngành GD đã có những chuyển biến về việc đổi mới PPDH, chương trình dạy học để phù hợp với những thành tựu khoa học thực tiễn Trong thời đại công nghệ thông tin phát triển, để đáp ứng như cầu học tập thì đòi hỏi việc dạy học phải thay đổi phương pháp, phương tiện
Ứng dụng công nghệ thông tin góp phần đổi mới PPDH, hình thành phương pháp tư duy mới, đưa phương pháp dạy học vào quỹ đạo sử dụng sức mạnh của công cụ hiện đại để chuyển tải những khối lượng kiến thức lớn mở rộng tầm nhận thức của học sinh, làm thay đổi căn bản cách dạy, cách học
Sau nhiều năm giảng dạy bộ môn Mỹ thuật, tôi luôn trăn trở : làm thế nào để tiết học thường thức mỹ thuật đạt hiệu quả cao, đồng thời mang lại hứng thú cho các em trong giờ học Vì vậy trong năm học 2014-2015 tôi đã tìm tòi, nghiên
cứu và lựa chọn nội dung đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình là “ Một số kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin vào tiết dạy thường thức mĩ thuật cho học sinh lớp 5” với mong muốn đem lại cho các em học sinh những tiết học
Trang 2B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÝ LUẬN
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế đất nước, Đảng và nhà nước luôn
quan tâm đến sự nghiệp giáo dục của nước nhà Giáo dục được coi là “ Quốc sách hàng đầu” Đảng và nhà nước đưa ra nhiều định hướng, hướng dẫn…cho
sự nghiệp giáo dục phát triển phù hợp với sự phát triển của đất nước và phù hợp với xu thế phát triển của các nước trong khu vực cũng như các nước trên thế giới Như việc ban hành thông tư 30/2014/TT-BGDĐT về quy định đánh giá học sinh tiểu học Phương pháp dạy học Mỹ thuật của Đan Mạch (SAEPS)… Ngoài ra còn có rất nhiều hướng dẫn về ứng dụng CNTT trong các nhà trường
Nếu như ở bậc Mầm non hoạt động chủ đạo của trẻ là vui chơi, múa hát thì đến bậc Tiểu học hoạt động chủ đạo của trẻ đã có sự thay đổi về chất, chuyển biến từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập Để HS học tập tốt chúng ta cần hiểu rõ tâm lý HS tiểu học, ví dụ:
-Tri giác: Ở độ tuổi Tiểu học tri giác thường gắn với hành động trực quan,
trẻ thích quan sát các sự vật, hiện tượng nhiều màu sắc, hấp dẫn vì vậy cần phải thu hút trẻ bằng các hoạt động mới lạ, sinh động, nhiều màu sắc, khi đó sẽ kích thích được trẻ tự cảm nhận, tri giác tích cực và chính xác
- Tư duy: Tư duy mang đậm màu sắc xúc cảm và chiếm ưu thế ở tư duy trực
quan hành động Các phẩm chất tư duy chuyển dần từ tính cụ thể sang tư duy trừu tượng khái quát
- Chú ý và sự phát triển nhận thức của học sinh tiểu học:
Ở học sinh Tiểu học sự chú ý có chủ định của trẻ còn yếu, khả năng kiểm soát, điều kiển chú ý còn hạn chế Ở giai đoạn này chú ý không chủ định chiếm
ưu thế hơn chú ý chủ định Trẻ thường chỉ quan tâm đến những môn học, tiết học có đồ dùng trực quan sinh động, hấp dẫn, nhiều tranh ảnh, trò chơi…Sự tập trung chú ý của trẻ còn thiếu tính bền vững, lâu dài và dễ bị phân tán trong quá trình học tập Bởi vậy là người giáo viên tôi đã cố gắng tạo nên những tiết học sinh động có hình ảnh trực quan phong phú để thu hút các em tham gia học tập một cách hứng thú, say mê, yêu thích môn học
II THỰC TRẠNG
1.Thực trạng chung
Qua quá trình giảng dạy, qua việc dự giờ thăm lớp của các giáo viên trong nhà trường cũng như qua việc thao giảng Cụm, tôi thấy việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy còn nhiều hạn chế Hầu hết GV chỉ thực hiện trong những tiết thao giảng, thi giáo viên giỏi Còn lại các giờ học khác giáo viên đều dạy
“chay” Bởi tâm lý chung: ngại khó, ngại đổi mới, ngại mất thời gian…
Nhiều giáo viên cho rằng trong các bài thường thức mỹ thuật học sinh chỉ cần biết quan sát, nhận xét tác phẩm, nhớ được đôi nét về tác giả và hiểu sơ lược đặc điểm lịch sử mỹ thuật qua các thời kì là được nên tiết học thường diễn ra khá tẻ nhạt, rập khuôn, học sinh ghi nhớ một cách máy móc, nội dung bài học trôi qua nhanh chóng trong trí nhớ của các em
Trang 3Hơn nữa do điều kiện cơ sở vật chất ở hầu hết các trường Tiểu học còn nhiều thiếu thốn Đa phần các trường chỉ có một bộ máy chiếu Projecter được cấp, không có máy Scan, máy ảnh, phòng học chuyên biệt…để phục vụ, hỗ trợ cho giáo viên trong công tác giảng dạy ứng dụng CNTT trong dạy học
2 Thực trạng của giáo viên và học sinh.
a- Giáo viên:
Trong những năm gần đây, được sự quan tâm của Đảng, nhà nước và của ngành giáo dục, đội ngũ giáo viên đã được đào tạo chuẩn hóa hơn về chuyên môn nghiệp vụ, đáp ứng được yêu cầu tốt hơn trong công tác giảng dạy
Được sự quan tâm của lãnh đạo PGD, BGH nhà trường đã trang bị các phương tiện dạy học: máy chiếu Projector, máy tính xách tay để hỗ trợ cho những tiết dạy có ứng dụng CNTT BGH thường xuyên khuyến khích giáo viên
sử dụng CNTT vào tiết dạy Máy tính của trường có nối mạng Internet, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên truy cập thông tin …
Được sự đóng góp nhiệt tình của tổ chuyên môn, đồng nghiệp Tổ bộ môn
đã thực hiện được một số tiết dạy có ứng dụng công nghệ thông tin, thông qua những tiết dạy này, giáo viên đã rút ra cho mình nhiều kinh nghiệm trong việc ứng dụng CNTT vào dạy học
Đa số giáo viên có trang bị máy vi tính cá nhân, có nối mạng Internet tạo điều kiện thuận lợi cho việc soạn giảng và thiết kế bài giảng có ứng dụng CNTT
Tuy nhiên: Phương tiện dạy học (Máy chiếu Projector, Máy tính xách tay) của nhà trường còn ít, chưa đáp ứng được yêu cầu của nhiều giáo viên trong cùng một lúc
Chưa có phòng học chức năng, đã gây nhiều khó khăn khi giáo viên dạy tiết học ứng dụng CNTT (vì phải mất nhiều thời gian để kết nối các thiết bị máy chiếu)
b- Học sinh:
Qua quá trình dạy học nhiều năm ở xã Nga Thiện, cũng như qua khảo sát đầu năm học Tôi nhận thấy các em học sinh trường tiểu học Nga Thiện đại bộ phận là con em gia đình nông dân, đời sống còn nhiều khó khăn nên việc chuẩn
bị đồ dùng học tập cho học sinh còn thiếu thốn Nhiều em đến lớp chưa có đủ màu vẽ, bút chì, tẩy… Các em chỉ được biết về CNTT gián tiếp qua tivi, đài… nên việc tiếp cận CNTT còn rất hạn chế
Nhiều học sinh còn lười tư duy, thích chép theo tranh có sẵn trong sách giáo khoa, vở tập vẽ và đồ dùng dạy học giáo viên chuẩn bị Chưa thực sự yêu thích môn học, chưa tìm tòi sáng tạo cái mới
Học sinh còn bỡ ngỡ khi tiếp cận với tiết dạy có ứng dụng CNTT, các
em hay chú ý vào các hiệu ứng mà chưa tập trung vào nội dung bài học, từ đó làm hạn chế việc tiếp thu kiến thức
Trang 4Câu 2: Nêu cảm nhận của em về tác phẩm Thiếu nữ bên hoa Huệ?
*K t qu kh o sát: ết quả khảo sát: ả khảo sát: ả khảo sát:
ST
T Lớp Sĩ số Hoàn Thành Tốt Hoàn Thành Xếp loại Chưa hoàn thành
Qua quá trình khảo sát tôi nhận thấy : Nhiều học sinh chưa hứng thú, chú tâm vào môn học, các em còn coi nhẹ bộ môn mỹ thuật, cho rằng đây là môn học phụ không quan trọng Bởi vậy sự quan sát, nhận xét, ghi nhớ của các em còn nhiều hạn chế Dẫn đến kết quả khảo sát chưa cao
III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Để nâng cao chất lượng giáo dục, tạo được tiết học sinh động, hấp dẫn
thu hút được sự chú ý của các em học sinh, đồng thời vẫn đảm bảo nội dung kiến thức Tôi đã tiến hành các giải pháp sau:
1 Nghiên cứu kĩ chương trình và nội dung bài dạy:
Đây là tiêu chí quan trọng Ngay từ khi nhận công tác và được Ban giám hiệu phân công giảng dạy bộ môn Mỹ thuật cho các khối lớp 1,2,3,4,5 trong trường Tiểu học Nga Thiện Tôi đã nghiên cứu kĩ nội dung chương trình, yêu cầu, tiêu chí của từng bài học Từ đó tìm hiểu, lựa chọn PPDH, hình thức tổ chức dạy học sao cho đạt hiệu quả nhất
Về nội dung chương trình môn Mỹ thuật lớp 5 được xác định như sau: + Phân môn vẽ tranh có 9 bài
+ Phân môn vẽ trang trí có 9 bài
+ Phân môn vẽ theo mẫu có 8 bài
+ Phân môn tập nặn tạo dáng có 4 bài
+ Phân môn thường thức mỹ thuật có 4 bài Trong đó:
Bài 1: TTMT- Xem tranh thiếu nữ bên hoa huệ
Bài 9: TTMT- Giới thiệu sơ lược về điêu khắc cổ Việt Nam
Bài 17: TTMT- Xem tranh Du kích tập bắn
Bài 25: TTMT- Xem tranh Bác Hồ đi công tác
Từ mục tiêu cần đạt ở mỗi bài học, tôi nghiên cứu kĩ nội dung nào có thể huy động được vốn sống, sự hiểu biết của các em, những nội dung nào còn xa lạ cần phải khắc sâu, mở rộng để các em nhìn thấy được được hình ảnh, vật mẫu… giúp các em dễ nhớ Từ đó tôi thiết kế bài giảng, đưa câu hỏi phù hợp với bài học
2 Lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp.
Mỗi PPDH, hình thức tổ chức dạy học đề có những ưu điểm và hạn chế nhất định Không có phương pháp nào là vạn năng Đối với học sinh tiểu học tư duy của các em còn mang tính cụ thể, các em thường chú ý đến màu sắc sặc sỡ, hình ảnh sinh động Bởi vậy giáo viên cần lựa chọn PPDH sao cho phù hợp với
Trang 5nội dung bài dạy và đối tượng học sinh của mình thì giờ học mới đạt hiệu quả PPDH được sử dụng nhiều ở tiểu học là phương pháp trực quan để các em được quan sát trực tiếp, thực tế Được nhìn thấy cụ thể các em sẽ tiếp thu tốt hơn, nhớ lâu hơn Đồng thời để tranh sự nhàm chán giáo viên cần linh hoạt đan xen các hình thức dạy học : cá nhân, nhóm…để giờ học sôi nổi và huy động được tất cả các em học sinh tập trung vào bài học Như vậy tiết học mới mang lại hiệu quả cao
3 Lựa chọn hình ảnh, tài liệu cho từng bài học.
Giáo viên cần có sự đầu tư nhất định về thời gian, công sức để tìm kiếm tài liệu phục vụ cho bài dạy Những tài liệu có thể lấy từ thực tế, qua tranh ảnh, sách báo,…đặc biệt với thời đại công nghệ hiện nay Internet là một kho tài liệu
vô cùng phong phú Tuy nhiên giáo viên cần lựa chọn những hình ảnh phù hợp với nội dung bài Hình ảnh phải mang tính khoa học, chính xác để học sinh dể hiểu và hiểu đúng bản chất của hình ảnh trực quan thì mới mang lại hiệu quả giáo dục
Tranh Thiếu nữ bên hoa Huệ
Hình ảnh sử dụng trong bài 1 – Thường thức mỹ thuật: Hoạt động 2: Xem tranh – Thiếu nữ bên hoa Huệ
GV trình chiếu tranh cho học sinh quan sát và đưa ra một số câu hỏi :
- Hình ảnh chính trong bức tranh là gì?
- Ngoài hình ảnh Thiếu
nữ còn hình ảnh nào khác? Màu sắc của bức tranh như thế nào?
- Tranh vẽ bằng chất liệu gì?
- GV giới thiệu thêm
Trang 6Họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung (1912-1977)
Hình ảnh Chân dung họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung Sử dụng trong bài 17 TTMT - Xem tranh Du khích tập bắn Hoạt động 1: Vài nét về họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung
- Học sinh quan sát chân dung họa sĩ, đọc nội dung trong SGK và trả lời câu hỏi: Họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung sinh năm nào? Quê quán của ông ở đâu?
- Sự nghiệp sáng tác của ông?
- GV bổ sung kiến thức
Tranh đu kích tập bắn – Nguyễn Đỗ Cung.
Hình ảnh sử dụng trong hoạt động 2 – Xem tranh Du kích tập bắn
( Bài 17- TTMT)
Trang 7GV đặt 1 số câu hỏi để học sinh tìm hiểu về bức tranh:
- Bức tranh được sáng tác khi nào?
- Hình ảnh chính của bức tranh?
- Ngoài hình ảnh chính ra còn hình ảnh nào nữa?
- Em có nhận xét gì về bố cục của bức tranh?
- Màu sắc của bức tranh như thế nào?
GV bổ sung kiến thức
4.Lựa chọn, thiết kế bài dạy ứng dụng CNTT trong tiết học.
Ứng dụng CNTT vào bài học không chỉ hiểu đơn giản là sự trình chiếu một tiết dạy trên màn hình Tiết học đó phải đảm bảo nội dung bài học đầy đủ, chính xác theo chương trình quy định Học sinh được học được hiểu và nắm được nội dung ngay trong tiết học và điều mà tôi quan tâm nhất đó là tiết học đó phải thực sự hấp dẫn, thu hút được các em học sinh, tạo được hứng thú cho các
em đối với tiết học, môn học Từ đó các em sẽ học bài tốt hơn
Tôi sử dụng phần mềm powerpoint để trình chiếu hình ảnh liên quan đến
bài học như một bảng phụ làm dẫn chứng minh họa chứ không phải là dạy hoàn toàn trên máy Sau đây tôi xin trích dẫn một tiết dạy ứng dụng CNTT trong bài
thường thức mỹ thuật lớp 5 – Bài 9: Giới thiệu sơ lược về điêu khắc cổ Việt Nam.
Hoạt động khởi động: Củng cố bài ( bài 8 – Vẽ theo mẫu: mẫu có dạng
hình trụ và hình cầu)
Trang 8Ở hoạt động này tôi trình chiếu câu hỏi để củng cố kiến thức của tiết học trước Mời một vài em học sinh trả lời câu hỏi sau đó GV bổ sung, nhắc lại tóm tắt các bước của bài vẽ theo mẫu
Giáo viên giới thiệu bài mới : Giới thiệu sơ lược về điêu khắc cổ Việt Nam
Để thu hút học sinh ngay từ phần giới thiệu bài tôi cho học sinh xem một đoạn phim ngắn về các di sản văn hóa về điêu khắc cổ và giới thiệu về bài học
Hoạt động 1: Tìm hiểu vài nét về điêu khắc:
Giáo viên trình chiếu cho học sinh quan sát 1 vài hình ảnh về điêu khắc :
Trang 9Và đặt câu hỏi:
- Chất liệu của điêu khắc? ( Đồng, đá, gỗ…)
- Cách thể hiện như thế nào? ( Đục, đẽo, nặn, gò…)
- Sau khi quan sát các em thấy có gì khác giữa điêu khắc và tranh? ( Các tác phẩm điêu khắc là những tác phẩm được thể hiện bằng cách đục, đẽo, gò… Còn tranh được tạo trên mặt phẳng bằng cách vẽ và dùng các chất liệu như bột màu, sơn dầu…)
- Các em thấy các tác phẩm điêu khắc cổ thường có ở đâu? ( Đình, chùa, lăng tẩm…)
Giáo viên bổ sung kiến thức ( Trình chiếu slide)
Trang 10Thông qua phim ảnh tư liệu giáo viên giúp cho học sinh nắm được sơ lược thế nào là điêu khắc, thế nào là điêu khắc cổ và vì sao nó là di sản văn hóa của nước ta Từ đó giáo dục cho các em có ý thức trân trọng và bảo vệ tinh hoa văn hóa dân tộc
Hoạt động 2: Tìm hiểu một số pho tượng và phù điêu nổi tiếng
Giáo viên trình chiếu hình ảnh về các pho tượng và phù điêu
Trang 12Sau đó yêu cầu học sinh hoạt động nhóm 4 và trả lời câu hỏi thảo luận:
- Tên của tác phẩm?
- Tác phẩm được đặt ở đâu?
- Tác phẩm được làm bằng chất liệu gì?
- Miêu tả tác phẩm theo cảm nhận của em?
Sau thời gian thảo luận nhóm Đại diện các nhóm trả lời các câu hỏi, các nhóm khác nhận xét
Giáo viên bổ sung và chốt:
- Tượng Phật Bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay được đặt ở chùa Bút Tháp ( Bắc Ninh) Được tạc bằng gỗ Tượng có nhiều cánh tay và mắt: tượng trương cho khả năng siêu phàm của Đức phật Các cánh tay được xếp thành những vòng tròn như ánh hào quang đang tỏa sáng che chở cho con người Hàng ngàn ánh mắt tượng trưng cho khả năng nhìn thấy hết mọi nỗi khổ của chúng sinh và sẵn sàng cứu giúp
- Tượng A-Di-Đà được đặt ở chùa Phật tích ( Bắc Ninh) Được tạc từ đá Phật tọa trên tòa sen, trong trạng thái thiền định Khuôn mặt đôn hậu
- Tượng Vũ nữ Chăm được đặt ở Mỹ Sơn ( Quảng Nam) Chất liệu bằng
đá Bức tượng miêu tả vẻ đẹp của người con gái Chăm, hình khối chắc khỏe, gương mặt rạng rỡ
- Phù điêu chèo thuyền được làm từ chất liệu gỗ Đặt ở Đình Cam Đà – Hà Tây Phù điêu miêu tả cảnh con người đang chèo thuyền rồng
