BIỆN PHÁP tạo HỨNG THÚ TRONG học tập môn âm NHẠC ở lớp 1

Hiện nay, dạy học Âm nhạc ở nhà trường Tiểu học đã áp dụng cácphương pháp dạy học hiện đại kết hợp với phương pháp dạy học truyền thống đã mang lại hiệu quả tốt trong việc tiếp thu các b

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

Giảng Viên Hướng Dẫn:

Nhạc Sĩ Trần Hữu Ý

Huế, Khóa học 2012-2016

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này ngoài sự

cố gắng của bản thân tôi còn nhận được sự quan tâmgiúp đỡ nhiều mặt của các thầy cô giáo trong khoaGiáo Dục Tiểu Học

Tôi xin cảm ơn quý thầy cô giáo đã truyền đạtkiến thức, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập tạiTrường Đại học Sư phạm Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm

ơn tới thầy giáo Nhạc sĩ Trần Hữu Ý, người đã trựctiếp hướng dẫn và luôn giúp đỡ tôi trong suốt thờigian tôi thực hiện khóa luận này

Mặc dù đã cố gắng tìm hiểu, nghiên cứu nhưng

do khả năng, điều kiện và thời gian còn hạn chế nên

đề tài khó tránh khỏi những thiếu sót Rất mong sựđóng góp ý kiến của thầy cô và các bạn

Chân thành cảm ơn!

Huế tháng 5 năm 2016Sinh viên thực hiện

Lê Thị Mỹ Ly

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2

2.1 Ở ngoài nước 3

2.2 Ở trong nước 3

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Giả thiết khoa học 5

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

6.1 Nghiên cứu lí luận 5

6.2 Nghiên cứu thực tiễn 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận 5

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm 5

8 Cấu trúc đề tài 5

B NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 6

1.1 Cơ sở lí luận 6

1.1.1 Âm nhạc 6

1.1.1.1 Khái niệm về âm nhạc 6

1.1.1.2 Vai trò của môn âm nhạc trong nhà trường tiểu học 9

1.1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của môn Âm nhạc 13

1.1.2.1 Mục tiêu dạy học môn Âm nhạc lớp 1 13

1.1.2.2 Nhiệm vụ dạy học môn Âm nhạc lớp 1 15

1.1.3 Đặc điểm tâm – sinh lí của học sinh lớp 1 16

1.1.3.1 Về mặt tâm lí 16

1.1.3.2 Về mặt sinh lí 18

1.1.4 Nội dung chương trình dạy học môn Âm nhạc ở lớp 1 20

1.1.5 Đặc điểm nội dung của các bài hát trong môn Âm nhạc lớp 1 21

1.1.6 Hứng thú 22

1.1.6.1 Khái niệm 22

1.1.6.2 Các loại hứng thú 24

1.1.6.3 Sự hình thành hứng thú học tập và các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú học tập của học sinh lớp 1 25

1.1.6.4 Đặc điểm và biểu hiện của hứng thú học tập 30

1.2 Cơ sở thực tiễn 32

1.2.1 Thuận lợi và khó khăn 32

1.2.1.1 Thuận lợi 32

1.2.1.2 Khó khăn 33

1.2.2 Hạn chế 34

1.2.3 Nguyên nhân 34

1.2.3.1 Khách quan 34

1.2.3.2 Chủ quan 35

CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ TRONG HỌC TẬP MÔN ÂM NHẠC Ở LỚP 1 36

2.1 Cơ sở tiền đề cho sự hứng thú 36

2.1.1 Sự cần thiết của biện pháp tạo hứng thú 36

2.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến biện pháp tạo hứng thú 36

2.1.2.1 Phụ thuộc vào khả năng tiếp thu và đặc điểm riêng của mỗi học sinh 36

2.1.2.2 Môi trường học tập 37

2.1.2.3 Gắn liền với nhu cầu cá nhân và động cơ học tập 38

2.1.3 Tác dụng của biện pháp tạo hứng thú 38

2.2 Đối tượng tạo hứng thú 39

2.2.1 Tiến trình dạy học 39

2.2.1.1 Mở đầu tiết học 39

2.2.1.2 Giảm áp lực trong kiểm tra bài cũ 40

2.2.1.3 Dạy hát 42

2.2.1.4 Hướng dẫn hát mẫu 44

2.2.1.5 Chuẩn bị đồ dùng dạy học 49

2.2.1.6 Vận dụng phối hợp các trang thiết bị, đồ dùng dạy học 52

2.3 Đối tượng hưởng thụ hứng thú 53

2.3.1 Hát kết hợp với gõ đệm 53

2.3.2 Vận động múa minh họa đơn giản theo bài hát 57

2.3.2.1 Tổ chức các động tác vận động 57

2.3.2.2 Xây dựng một số động tác vận động theo nhạc 58

2.3.2 Trò chơi âm nhạc 61

2.3.2.1 Yêu cầu khi tổ chức trò chơi 61

2.3.2.2 Xây dựng một số trò chơi cho học sinh lớp 1 63

2.3.2 Câu chuyện kể âm nhạc 69

2.4 Nâng cao khả năng tiếp thu Âm nhạc của học sinh 70

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM VÀ ĐỀ XUẤT Ý KIẾN 72

3.1 Mục tiêu và yêu cầu thực nghiệm 72

3.1.1 Mục tiêu thực nghiệm 72

3.1.2 Yêu cầu thực nghiệm 72

3.2 Tổ chức thực nghiệm 72

3.2.1 Đối tượng thực nghiệm 72

3.2.2 Phạm vi thực nghiệm 72

3.2.3 Nội dung thực nghiệm 72

3.2.4 Một số kết quả bước đầu 82

3.2.4.1 Điều tra ý kiến học sịnh 82

3.2.4.2 Điều tra ý kiến giáo viên 86

3.3 Bài học kinh nghiệm và ý kiến đề xuất 89

3.3.1 Bài học kinh nghiệm 89

3.3.2 Ý kiến đề xuất 90

3.3.2.1 Về phía gia đình 90

3.3.2.2 Về phía gia đình 90

3.3.2.3 Về phía giáo viên 91

3.3.2.4 Về phía học sinh 91

PHẦN KẾT LUẬN 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật dùng âm thanh và tiết tấu để diễnđạt tư tưởng tình cảm của con người Bản chất của âm nhạc là niềm vui lạcquan, yêu đời và đưa con người đến với những tình cảm cao thượng Âm nhạctác động trực tiếp vào tâm hồn, chiếm lĩnh ý thức con người, được con ngườicảm thụ tinh tế theo từng hoàn cảnh, từng lứa tuổi Nó tồn tại trong suốt quátrình phát triển xã hội, nó gắn bó với con người từ khi chào đời cho đến khi vềgià Với trẻ em, âm nhạc như dòng sữa mẹ nuôi dưỡng tinh thần, như nhịp cầunối tâm thức trẻ với mọi bài học về cuộc sống Trẻ cảm nhận sự kì diệu của

âm nhạc như cảm nhận sự ngọt ngào, âu yếm của người mẹ Thông qua âmnhạc, trẻ tiếp cận và tiếp nhận các bài học dễ dàng hơn, sâu sắc hơn Âm nhạccũng chính là phương tiện giúp trẻ phát triển cảm xúc, phát triển tình cảm, trítuệ, mở rộng nhận thức Vậy phải làm thế nào để phát huy vai trò của âm nhạctrong dạy học?

Hiện nay, dạy học Âm nhạc ở nhà trường Tiểu học đã áp dụng cácphương pháp dạy học hiện đại kết hợp với phương pháp dạy học truyền thống

đã mang lại hiệu quả tốt trong việc tiếp thu các bài hát, giảm bớt sự đơn điệu.Tuy nhiên ,ở một số trường Tiểu học tình trạng dạy chay vẫn diễn ra khánhiều, đồ dùng dạy học hỗ trợ môn Âm nhạc còn nhiều hạn chế, ảnh hưởngkhông nhỏ đến hứng thú học tập của các em Mặt khác, nhiều giáo viên chưanhận thức đúng khả năng Âm nhạc ở các em học sinh, luôn suy nghĩ với mộtquan điểm cổ hũ: “Âm nhạc đòi hỏi phải có năng khiếu bẩm sinh.” Đặc biệt,

ở các trường Tiểu học vùng sâu vùng xa giáo viên chưa nắm vững về việcđổi mới phương pháp dạy học và dạy học như thế nào cho phù hợp Chính vìthế, tư tưởng ngại khó khiến cho giáo viên không có sự đầu tư trong việcchuẩn bị phương pháp dạy học, nghiên cứu tài liệu cũng như chuẩn bị đồdùng, các thiết bị dạy học có liên quan Vậy làm thế nào để giúp giáo viên

giải quyết những vấn đề khó khăn và có những biện pháp dạy học đúng đắn

để triển khai quá trình dạy học Âm nhạc một cách thuận lợi nhất?

Với đặc điểm tâm sinh lí của lứa tuổi Tiểu học, đặc biệt là các em họcsinh lớp 1 Nhận thức của các em vẫn thường gắn liền với những điều gần gũi,thân thiết trong cuộc sống Trong dạy học Âm nhạc cũng như trong việc dạycác môn học khác, nếu giáo viên biết khai thác tốt các phương tiện, đồ dùngdạy học một cách linh động, sáng tạo thì sẽ giúp các em có hứng thú học tập

và tiếp thu bài tốt hơn Vậy làm thế nào để một người giáo viên có thể pháthuy được vai trò và hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình?

Hiện nay, ngành giáo dục đang đặt ra vấn đề về đổi mới phương phápdạy học, làm thế nào để học sinh thực sự tích cực, chủ động và sáng tạo trongquá trình lĩnh hội tri thức của mình Quá trình đổi mới phải toàn diện, đồng bộtrên tất cả các phương tiện từ mục tiêu, nội dung đến hình thức, phương pháp,phương tiện dạy học Hướng đến mục tiêu đó, mỗi giáo viên cần phải khôngngừng học hỏi, linh hoạt sử dụng các phương pháp, phương tiện, đồ dùng dạyhọc phù hợp để có một tiết học hấp dẫn, sinh động và có thể lôi cuốn các emvào các hoạt động học tập Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học, vaitrò của một người giáo viên là hết sức quan trọng

Để trả lời cho các câu hỏi trên, đồng thời để góp phần nâng cao chấtlượng và hiệu quả dạy học Âm nhạc trong nhà trường Tiểu học nói chung và

Âm nhạc lớp 1 nói riêng, chúng tôi quyết định chọn nghiên cứu đề tài: “Biện

pháp tạo hứng thú trong học tập môn Âm nhạc ở lớp 1” Với mong muốn sẽ

xây dựng được các biện pháp giảng dạy tốt để hỗ trợ cho giáo viên dạy Âmnhạc lớp 1 Từ đó cũng làm tư liệu cho bản thân, phục vụ cho công tác giảngdạy sau này

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Phrebac đã coi hứng thú như một thuộc tính có sẵn, mang tính bẩm sinhcủa con người U.Giêmxơ cho rằng: Hứng thú có nguồn gốc sinh vật, cònFramixka quan niệm hứng thú là trường hợp riêng biệt của thiên hướng

Sau này, các nhà tâm lý học đã đưa ra định nghĩa tương đối hoàn chỉnh

về hứng thú: “Hứng thú là thái độ lựa chọn đặc biệt của cá nhân đối với mộtđối tượng nào đó, vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống vừa có khả năng mang lạixúc cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động” Ở đây, hứng thú thể hiệnmối quan hệ giữa chủ thể với thế giới khách quan, giữa đối tượng với nhu cầu

Năm 1976, A.K.Marcôva nghiên cứu về vai trò của dạy học nêu vấn đềvới hứng thú học tập của học sinh

J.Piaget (1896 – 1996) nhà tâm lý học nổi tiếng người Thụy Sĩ có rấtnhiều công trình nghiên cứu về trí tuệ trẻ em và giáo dục Ông rất chú trọngđến hứng thú của học sinh và cho rằng “Nhà trường kiểu mới đòi hỏi phảihoạt động thực sự, phải làm việc một cách chủ động dựa trên nhu cầu và hứngthú cá nhân”

2.2 Ở trong nước

Ở Việt Nam, vấn đề hứng thú rất được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứuNăm 1969, Lê Ngọc lan với đề tài “Tìm hiểu hứng thú học môn Toáncủa học sinh cấp II”, mục đích của đề tài là nghiên cứu nhằm hứng thú họctập của học sinh đối với môn toán

Năm 1977, Phạm Ngọc Quỳnh với đề tài “Hứng thú với môn văn củahọc sinh lớp cấp II” đã nghiên cứu để tìm ra nguyên nhân gây hứng thú họcvăn và nguyên nhân làm cho không hứng thú học văn

Năm 2005, Vũ Thị Việt Hiếu với đề tài “Hứng thú học âm nhạc của trẻ4- 5 tuổi ở một số trường mầm non tỉnh Yên Bái”

Năm 1988, Vũ Thị Nho với đề tài “Tìm hiểu hứng thú với năng lực họcvăn của học sinh lớp 6”

Năm 1990, Imkock trong luận án phó tiến sĩ “Tìm hiểu hứng thú đốivới môn toán của học sinh lớp 8

Một số biện pháp giúp học sinh phát triển môn Âm nhạc ở trường Tiểuhọc EaHiao – xã EaHiao – Huyện EaH’leo” (Cao Phan Minh Hằng)

Một số biện pháp giúp học sinh học tốt môn Âm nhạc lớp 5” (NguyễnThị Tuyết Sương)

Phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Âmnhạc trong trường Tiểu học” (Nguyễn Thị Hồng Huệ)

Tuy nhiên, các đề tài trên đều tập trung chủ yếu vào các biện pháp dạyhọc nói chung, chưa đi sâu việc khai thác từng biện pháp cụ thể ở từng khối lớp.Trong phạm vi của một đề tài KLTN, chúng tôi muốn tiến hành trao đổi vềphương pháp tạo hứng thú nhằm nâng cao chất lượng học tập các bài hát trong

chương trình cho học sinh lớp 1 Vì vậy, đề tài: “Biện pháp tạo hứng thú trong

học tập môn Âm nhạc ở lớp 1” là một vấn đề mới mẻ và có tính thiết thực trong

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5 Giả thiết khoa học

Biện pháp tạo hứng thú trong học tập môn Âm nhạc ở lớp 1 sẽ là nguồntài liệu phong phú, đa dạng giúp giáo viên vận dụng trong quá trình giảng dạycủa mình Những biện pháp tích cực sẽ góp phần tạo hứng thú học tậ, tính tíchcực, niềm say mê Âm nhạc cho học sinh Nhờ đó, trong quá trình giảng dạy

và học tập sẽ mang lại chất lượng hiệu quả ở nhà trường Tiểu học

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu lí luận

- Nghiên cứu các khái niệm đặc thù của bộ môn Âm nhạc

- Nghiên cứu đặc điểm tấm sinh lí của học sinh lớp 1

- Nghiên cứu nội dung chương trình dạy học các bài hát lớp 1

- Nghiên cứu các biện pháp nhằm gây hứng thú trong học tập cho họcsinh lớp 1

6.2 Nghiên cứu thực tiễn

- Thực nghiệm sư phạm

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Nghiên cứu lí thuyết

- Điều tra, phân tích thực tế

- Phân tích, tổng hợp kiến thức, kĩ năng về học tập Âm nhạc khối lớp 17.2 Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

- Tìm hiểu thực tế

- Nghiên cứu kết hợp vận dụng lí luận

8 Cấu trúc đề tài

Ngoài phần Mở đầu, kết luận thì đề tài gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận

Chương 2: Biện pháp tạo hứng thú trong học tập môn Âm nhạc lớp 1Chương 3: Thực nghiệm sư phạm và đề xuất ý kiến

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Âm nhạc

1.1.1.1 Khái niệm về âm nhạc

Âm nhạc là loại hình nghệ thuật đặc sắc phản ánh hiện thực khách quanbằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh Cùng với các phươngtiện diễn tả âm thanh: giai điệu, cường độ, âm sắc… Âm nhạc biểu đạt tâm

lý, tình cảm của con người qua nhiều cung bậc khác nhau

Âm nhạc là một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống tinh thần củamỗi con người Hầu hết mọi người đều biết lựa chọn, lắng nghe, thưởng thứcnhững ca khúc mà mình yêu thích Tuy nhiên, ít ai có thể tường minh đượcnguồn gốc cũng như nắm bắt được khái niệm âm nhạc một cách trọn vẹn vàđầy đủ

Âm nhạc bắt nguồn từ đời sống lao động, sản xuất của con người, lột tảphần nào cuộc sống thường nhật, hỗ trợ và tác động trở lại đến cuộc sống conngười Như ThS Nguyễn Tố Mai trong “ Giáo trình lịch sử âm nhạc” đã viết:

“ Âm nhạc được bắt nguồn từ cuộc sống và lao động sản xuất của con người.Con người đã biến âm nhạc thành một bộ môn nghệ thuật và nó không thểthiếu trong đời sống vật chất cũng như tinh thần của con người, phản ánhchân thật mọi khía cạnh của cuộc sống, là phương tiện biểu cảm vô giới hạn”

Trong cuốn “ Âm nhạc phổ thông”, hai tác giả Phạm Trọng Cầu và ThyMai đẫ có những lập luận, dẫn chứng hết sức thuyết phục, họ cho rằng: “ Âmnhạc đã có mặt từ rất sớm trong đời sống con người Trong buổi bình minhcủa lịch sử, người nguyên thủy đã biết quần tụ quanh đống lửa để hát ca, nhảymúa Gắn liền với cuộc sống là những âm thanh như tiếng hò dô đẩy thuyền,tiếng tù thôi thúc trong những buổi săn thú rừng… đã trở thành một loại hình

âm nhạc đầu tiên mang tính phổ biến của dân tộc Từ buổi sơ khai, âm nhạc là

một loại hình nghệ thuật được dùng trong những buổi tế lễ thần linh, trời đất.Khi đó, người ta dùng trống để vỗ đệm cho tiếng hát, tiếng reo hò, … trống làmột trong những loại nhạc cụ cổ xưa nhất mà con người đã chế ra để tạo âmthanh Kế tiếp sau đó là nhạc cụ bằng hơi như sáo, tiêu, địch,…được tạo ra từtre, trúc, xương thú vật, gỗ, đất sét, v v… cùng với những sinh hoạt đa dạng

và phong phú của con người mà các nhạc cụ và các thể loại âm nhạc kháccũng dần dần xuất hiện: Các điệu lí, hò, vè, ca múa dân gian… đã thể hiệnđậm nét sắc thái đời sống xã hội và tinh thần của con người Ngày nay, khicuộc sống ngày càng phát triển, những đòi hỏi về nhu cầu tinh thần càng đadạng Bên cạnh những loại hình âm nhạc mang tính truyền thống đã xuất hiệnnhững loại hình mang tính hiện đại Rõ ràng, âm nhạc ngày càng phát huy vaitrò tích cực của nó trong đời sống chúng ta.”

Hai tác giả Nguyễn Minh Toàn và Nguyễn Hoành Thông trong cuốn “

Âm nhạc và phương pháp dạy học” lại cho rằng: “ Âm nhạc là nghệ thuật của

âm thanh, nghệ thuật dùng âm thanh Âm thanh như một thứ “ vật liệu” đặcbiệt làm nên âm nhạc” Âm nhạc sẽ không tồn tại nếu không có âm thanh.Đồng thời, các tác giả cũng cho rằng: “Âm nhạc là nghệ thuật biểu hiện.Ngôn ngữ nghệ thuật âm thanh là ngôn ngữ mang đặc trưng của nghệ thuậtbiểu hiện, ngôn ngữ biểu cảm, tình cảm.” Đó chính là khả năng đặc biệt của

âm nhạc, biểu hiện tình cảm, tâm trạng và tác động đến cảm xúc của conngười

Theo cuốn “ Âm nhạc và phương pháp dạy học” của nhà xuất bản giáodục năm 2000 cho rằng: “Âm nhạc là nghệ thuật biểu hiện cảm xúc của conngười vào cuộc sống bằng âm thanh, là nghệ thuật diễn ra trong thời gian,nghệ thuật động, nghệ thuật của thính giác Nó luôn luôn gắn bó và đòi hỏihoạt động biểu hiện trực tiếp của con người Những đặc trưng cơ bản nàykhác biệt nếu so với nghệ thuật tạo hình, nghệ thuật hội họa”

Theo quan điểm của L.Tonxtoi, Âm nhạc là “Nghệ thuật tốc kí của tìnhcảm” Âm nhạc tác động trực tiếp, mạnh mẽ vào tình cảm, xúc cảm conngười Đồng nhất quan điểm đó, nhà lí luận giáo dục âm nhạc A.Xokhor đãnói: “Không có một thứ nghệ thuật nào khác lại đột nhập với một uy lực nhưthế vào thế giới cảm xúc của con người, buộc con người phải chịu sự chi phốicủa nó Sau đó, mới là tác động đến thế giới quan, đến toàn bộ ý thức, tưtưởng con người”

Theo hai tác giả khác là Hoàng Lân và Văn Nhân trong cuốn “Giáotrình giảng dạy âm nhạc” cho rằng: “Âm nhạc là loại hình nghệ thuật biểuhiện, sử dụng âm thanh để diễn tả tư tưởng, tình cảm, đời sống và cảnh vật.Những âm thanh này được tổ chức một cách chặt chẽ thành hệ thống có tínhchất logic tác động đến tình cảm con người, đem lại cho con người một cảmgiác, một quan niệm triết học.”

Nhạc sĩ – Giảng viên âm nhạc Trần Hữu ý trong cuốn “ Lí thuyết âmnhạc” cũng đề cập đến nguồn gốc của âm nhạc: “Âm nhạc bắt nguồn từ đâu?

Từ cuộc sống và lao động sản xuất của con người Để tập trung phát huy sứcmạnh tập thể trong lao động, các câu hò có tiết tấu đã xuất hiện ( dô tá dô ta-

ấy dô khoan ta dô khoan) hay như trong lao động sản xuất cực khổ cả ngày,đếm đến tập trung bên đống lửa nhảy múa, ca hát nhằm quên đi những chuyệnđời thường gian truân cực khổ bằng sự bày tỏ những ước muốn, những tìnhcảm của mình hướng tới những gì tốt đẹp hơn ở tương lai Âm nhạc làm cho

họ gần nhau hơn, đoàn kết hơn.” Đồng thời, tác giả còn có khái niệm: “ Âmnhạc là một bô môn phối hợp âm thanh, tiết tấu để diễn tả tư tưởng, tình cảmcủa đời sống con người, mô tả phản ánh cuộc sống bằng các hình tượng âmthanh, điều đó có nghĩa là phương tiên biểu đạt ngôn ngữ của âm nhạc trướchết là âm thanh Nói cách khác, âm nhạc là loại hình nghệ thuật lấy âm thanhlàm phương tiện biểu hiện.”

Có rất nhiều quan điểm về nguồn gốc và khái niệm âm nhạc của nhiểunhà nghiên cứu được đưa ra Mỗi nhà nghiên cứu, nhà lí luận đều có góc nhìn

và ý kiến riếng Tuy nhiện, trong mỗi quan điểm đó lại có sự thống nhất vớinhau Các tác giả đều đồng tình khi cho rằng âm nhạc đã có từ thời xa xưa và

nó gắn chặt với mọi hoạt động của con người từ trong lao động hay trong sảnxuất Âm nhạc là nghệ thuật lấy âm thanh làm chất liệu và phương tiện đểbiểu hiện tư tưởng, tình cảm Âm nhạc có sức mạnh vô cùng to lớn trong việcthể hiện và tác động một cách sâu sắc thế giới nội tâm của con người Do đó,

âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu, giúp hình thành thị hiếu thẫm

mĩ và phát triển nhân cách toàn diện con người mới Vậy, có thể kết luận mộtkhái niệm mang tính khái quát, phổ biến rằng: Âm nhạc là nghệ thuật dùngnhững hình thức âm thanh để diễn tả tư tưởng, tình cảm của con người

1.1.1.2 Vai trò của môn âm nhạc trong nhà trường tiểu học

Âm nhạc là một trong chín môn học ở nhà trường tiểu học Âm nhạccùng với các môn học khác góp phần định hướng cho sự hình thành những cơ

sở ban đầu của nhân cách người công dân, người lao động tương lai của họcsinh Môn học âm nhạc góp phần làm cho nội dung giáo dục ở nhà trường cótính toàn diện, làm thăng bằng, hài hòa các hoạt động học tập ở nhà trường

Mục tiêu giáo dục ở nhà trường tiểu học là “ Nhằm giúp học sinh hìnhthành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức,trí tuệ, thể chất, thẫm mĩ.” (Điều 27 Luật giáo dục, 2005) Việc dạy và học âmnhạc ở nhà trường có vái trò quan trọng đáp ứng nhu cầu đào tạo con ngườitoàn diện về Đức – Trí – Thể - Mĩ

a Giáo dục đạo đức

Giáo dục đạo đức là một bộ phận quan trọng của quá trình sư phạm,đặc biệt đối với học sinh tiểu học Trong dạy và học âm nhạc, vai trò giáo dụcđạo đức cho học sinh đươc thể hiện rõ Mỗi bản nhạc hay mỗi câu chuyệnluôn chứa đựng những cảm xúc, tình cảm, tư tưởng mà tác giả muốn gửi đến

Những bài học giáo dục đạo đức trong âm nhạc được thể hiện dưới lớp ca từphong phú mà gần gũi, dễ tác động tới tâm hồn các em hơn Nhờ đó, âm nhạcđem lại cho các em những xúc cảm có thật, hình thành những hành vi caođẹp, loại bỏ những thói hư tật xấu Như vậy, âm nhạc có khả năng đánh thứcthế giới tình cảm trong tâm hồn mỗi con người Thông qua đó, học sinh tựhình thành ý thức đạo đức cho mình một cách đúng đắn Đôi khi những tácđộng của âm nhạc còn đem lại hiệu quả hơn cả những lời khuyên răng, dạy dỗnghiêm khắc Qua con đường âm nhạc, học sinh được khơi gợi từ những tìnhcảm trong sáng, tình yêu thương con người, long khát khao về một cuộc sốngtốt đẹp Điều này được thể hiện qua những thái độ, hành động thể hiện tìnhyêu với quê hương, tổ quốc, lòng biết ơn cha mẹ, tình cảm thầy trò, bạn bè…Chẳng hạn, qua những bài hát ca ngợi thiên nhiên, đất nước, con người haynhững bài ca truyền thống như “ Hoa lá mùa xuân” (Hoàng Hà), “Bàn taymẹ” (Bùi Đình Thảo), “Lớp chúng ta đoàn kết” (Mộng Lân), “Quốc ca ViệtNam” (Văn Cao)… Các em có thể làm những công việc nhỏ để bảo vệ môitrường như trồng cây, giữ gìn vệ sinh nơi công cộng, giúp đỡ , chăm sóc ông

bà, cha mẹ… Học sinh có thái độ ghi nhớ những công lao hi sinh của các anhhùng, tự hào về ý chí quật cường của dân tộc ta trong các cuộc chiến tranhchống giặc ngoại xâm Từ đó, các em thêm yêu quý cuộc sống tươi đẹp hômnay, ra sức học tập tốt để góp phần xây dựng nước nhà Bên cạnh đó, khiđược học những bài hát dân ca nước ngoài cũng như những tác phẩm của cácnhạc sĩ nổi tiếng giúp hình thành trong các em tình yêu thương, đoàn kết, hữunghị giữa các dân tộc trên thế giới, có thái độ khiêm tốn, hòa nhập trong cộngđồng hơn Một số bài hát như: “Thiếu nhi thế giới liên hoan” (Lưu HữuPhước), “Ước mơ” (Nhạc Trung Quốc, lời việt: An Hòa)… Ngoài ra, các bàidân ca của các dân tộc Việt Nam mang đậm bản sắc dân tộc như: “ Quêhương tươi đẹp” (Dân ca Nùng, Đặc lời: Anh Hoàng), “ Lí cây xanh” (Dân ca

Nam Bộ)… Giáo dục học sinh có ý thức giữ gìn, lòng tự hào về văn hóa dântộc, đem lại sự yêu thích, hứng thú tìm hiểu nền âm nhạc của nước nhà.

Tiết học âm nhạc có ảnh hưởng tích cực góp phần hình thành nhữnghành vi, thái độ ứng xử cho người học Những hoạt động âm nhạc còn giúpcác em thiếu tự tin trở nên mạnh dạn hơn, hòa đồng hơn Có thể nói, âm nhạcđịnh hướng các em trở thành một con người có nhân cách vơí những nét phẩmchất đạo đức vững chắc

b Giáo dục thẩm mĩ

Âm nhạc mang đặc thù riêng chứa những cái hay, cái đẹp của âm thanhcùng ngôn ngữ biểu hiện của nó Đó là sự hoàn chỉnh về đường nét,tiết tấu,sựhài hòa về màu sắc âm thanh, gắn liền với màu sắc của cuộc sống chính nhờnhững cái hay, cái đẹp của ngôn ngữ biểu hiện - âm thanh, âm nhạc đã lôi cuốncon người, đưa người nghe đến những cảm xúc tinh tế và cao quý Qua đó làmcon người trở nên thích thú, sảng khoái, trí tuệ sáng suốt, chấp cánh cho tâmhồn được bay bổng và con người trở nên cao thượng, tốt đẹp hơn Cho nên,giáodục cái hay, cái đẹp là nội dung trọng tâm của giáo dục thẩm mĩ

Nhà giáo dục Nga Xu-khom-Lin-xki đã từng nói: “Thể dục uốn nắnthân thể còn âm nhạc uốn nắn tâm hồn con người” Âm nhạc tác động từ cảmxúc đến tình cảm,tâm hồn các em.Từ đó, học sinh có nhận thức phân biệtgiữa cái tốt, cái xấu, biết tiếp thu lĩnh hội cái tốt, hình thành thị hiếu thẩm mĩ

Âm nhạc vừa là phương tiện, vừa là nơi cung cấp nội dung giáo dục quantrọng và hiệu quả Khi tiếp xúc với âm nhạc trong nhà trường, các em đượcđịnh hướng trong cách cảm thụ và cách biểu cảm sao cho phù hợp với tácphẩm âm nhạc

Chẳng hạn, khi học sinh học hát bài : “ Em yêu trường em” (HoàngVân- Lớp 3) Với giai điệu vui tươi, nhịp nhàng, lời nhạc trong sáng, gần gũinhững chất chứa nhiều xúc cảm Như tựa đề, bài hát thể hiện tình yêu trường

da diết, niềm vui và niềm tự hào khi được đến trường mỗi ngày của lớp lớp

học sinh Mái trường là nơi lưu dấu biết bao kỉ niệm, tình yêu thương của thầy

cô, tình thân ái của bạn bè Chính điều đó đã thôi thúc trong lòng các em, trởthành động lực, khuyến khích các em chăm ngoan học tập, làm nhiều điều tốtđẹp hơn

Như vậy, giáo dục thẫm mĩ thông qua bộ môn âm nhạc cần phải đảmbảo sự phát triển toàn vẹn nhân cách người học Qua việc tìm hiểu và cảmthụ tác phẩm âm nhạc, học sinh được giáo dục tình cảm, hình thành các ýthức thẩm mĩ đúng đắn Dó đó, nhiệm vụ cần thiết của dạy học âm nhạc ở nhàtrường là làm sao có thể giữ gìn và phát triển tình cảm thẫm mĩ đó lên

Cảm thụ âm nhạc gắn liền với phát triển trí tuệ, đòi hỏi học sinh phải có

sự nhạy bén, nắm bắt được đường nét âm nhạc Học sinh lắng nghe, quan sát,xác định ý nghĩa biểu cảm của âm thanh, tính chất hình tượng của âm nhạc

Học hát là nội dung quan trọng trong chương trình âm nhạc ở Tiểu học.Khi học nội dung này, học sinh không chỉ là hát thuộc, hát đúng giai điệu vàlời ca mà phải thể hiện được sắc thái cảm xúc mà tác giả gửi gắm Trong quátrình tiếp cận lời ca, học sinh được vẽ ra trong trí óc những mảng màu sắctươi sáng về quê hương, đất nước, trí tưởng tượng, tư duy của học sinh ngàycàng được phát triển

Hơn thế nữa, học sinh được khám phá, nhận thức những hiện tượng, sựvật của đời sống xã hội, vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước, con người cũng nhưnhững mối quan hệ giữa con người với con người, con người với thiên nhiênđược phản ánh trong các bài hát Từ đó khơi gợi ý thức tích cực học hỏi, làm

mở mang, phong phú thêm về vốn hiểu biết của học sinh Chẳng hạn, khi học

bài “Lí cây xanh” (Dân ca Nam Bộ) các em được hiểu thêm về nguồn gốc dân

ca, bên cạnh đó là vẻ đẹp yên bình, trù phú của vùng đất Nam Bộ, những néttinh thần đáng quý của người dân nơi đây Từ đó, các em thêm yêu quý, tựhào về đất nước, con người và văn hóa dân tộc mình hơn

d Phát triển thể chất

Tác dụng của âm nhạc có một phạm vi ảnh hưởng khá rộng lớn, nó chiphối mọi sự sống trên Trái Đất, vì thế âm nhạc cũng ảnh hưởng không nhỏđến phát triển cơ thể con người

Trước hết âm nhạc được xem là bộ môn hữu hiệu phát triển thính giác.Trong quá trình học sinh được nghe bài hát, tập đọc nhạc, học sinh được rènluyện khả năng chú ý đến âm thanh nhằm lĩnh hội được bản nhạc từ lời cađến hạc điệu, tiết tấu, nhịp độ… Các cơ quan phát thanh dần làm cho giọnghát của các em ngày càng ổn định, mở rộng về âm vực, âm lượng, tạo điềukiện sự phối hợp chặt chẽ giữa nghe và hát

Trong quá trình ca hát, các hình thức vận động minh họa bài hát giúphọc sinh nâng cao trí tưởng tượng, dễ thuộc lời ca đồng thời việc di chuyển,nhảy múa tạo điều kiện phát triển thể chất hài hòa, rèn luyện tính dẻo dai,khéo léo trong các cử động của cơ thể

Như vậy, môn học âm nhạc trong nhà trường Tiểu học có vai trò quantrọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách học sinh Âm nhạc khôngchỉ giúp thỏa mãn nhu cầu tinh thần mà còn là nền tảng, là động lực lôi cuốncác em vào các hoạt động học tập Trên cơ sở đó, âm nhạc góp phần thực hiệnmục tiêu giáo dục chung ở nhà trường tiểu học Có thể nói tóm lại vai trò củagiáo dục âm nhạc bằng danh ngôn nổi tiếng của nhà sư phạm lỗi lạc ngườiNga Xu – Khôm – Lin – Xki: “Giáo dục Âm nhạc không phải là sáng tạo ramột nhạc sĩ, mà trước hết là giáo dục cho con người được hoàn thiện”

1.1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của môn Âm nhạc

1.1.2.1 Mục tiêu dạy học môn Âm nhạc lớp 1

Trong nhà trường Tiểu học, môn học âm nhạc nhằm “phát triển nănglực cảm thụ âm nhạc cho học sinh đồng thời góp phần giáo dục tư tưởng tìnhcảm cho các em, tích cực góp phần đào tạo có chất lượng những người laođộng mới phát triển toàn diện.” Mục tiêu của môn học âm nhạc được chia làmhai giai đoạn: Giai đoạn 1 (lớp 1-2-3) và giai đoạn 2 (lớp 4-5).

Riêng ở lớp 1, dạy âm nhạc cho các em chủ yếu là dạy hát, thông quadạy hát để giáo dục âm nhạc, cụ thể:

+ Thông qua các bài học cụ thể, giáo dục cho các em những tình cảmtỏng sáng lành mạnh, làm cho đời sống tinh thần các em thêm phong phú,giúp các em phát triển toàn diện hơn.

1.1.2.2 Nhiệm vụ dạy học môn Âm nhạc lớp 1

Nhiệm vụ dạy học âm nhạc cũng như nhiệm vụ dạy các môn khác ởTiểu học, trước hết phải đảm bảo góp phần thực hiện một cách có chất lượng

và hiệu quả mục tiêu giáo dục tiểu học Thông qua môn học Âm nhạc các emđược hoạt động, được nhận thức, được cảm thụ âm nhạc… và trang bị một sốkiến thức về văn hóa âm nhạc phổ thông, góp phần cùng các môn học khácgiáo dục nhân cách cho học sinh

Để thực hiện được mục tiêu này, nhiệm vụ dạy hát ở tiểu học được xácđịnh là phải làm sao cho học sinh thấy được cái hay, cái đẹp của hình tượng

âm thanh, nhịp điệu trong bài hát, đồng thời phân biệt được sự thay đổi của

âm thanh về độ cao thấp, mạnh nhẹ, sắc thái biểu cảm… Bên cạnh đó, còntrang bị cho các em một số cách thức, kĩ năng cơ bản về ca hát phổ thôngnhư: Hát đều, hát chính xác, hát có sắc thái, truyền cảm và rõ lời Ngoài ra,dạy hát có nhiệm vụ phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu âm nhạc cho học sinh

Từ nhiệm vụ dạy hát ở tiểu học, chúng ta có thể cụ thể hóa nhiệm vụdạy học môn Âm nhạc lớp 1 như sau:

a Phát triển sự ham thích, say mê đối với âm nhạc, làm cho học sinhhưởng ứng một cách tích cực, mang lại niềm vui, hứng thú học tập

Trong dạy học, tạo hứng thú, sự ham thích đối với môn học cho họcsinh là nhiệm vụ hết sức quan trọng Đặc biệt, đối với học sinh lớp 1, lần đầutiên cắp sách đến trường, tham gia các hoạt động mà trong 6 năm đầu đời các

em chưa hề biết Vì vậy, giáo viên có nhiệm vụ đưa đến cho trẻ những tri thứcmới, kích thích hứng thú, tạo động cơ, nhu cầu học tập

b Phát triển thính giác nhạy bén ở học sinh, tức là phát triển khả năngtri giác âm thanh, làm cho các em cách biết hát đúng, hát hay, khơi dậy nhữngtình cảm trong sáng và nhận thức đúng đắn qua mỗi bài hát

c Phát triển những kĩ năng và thói quen ca hát phổ thông, hòa mìnhtrong mọi hoạt động tập thể , mạnh dạn thể hiện mình nhằm phát triển bảnthân ngày càng được hoàn thiện hơn

d Phát triển tình cảm, thẫm mỹ, thị hiếu nghệ thuật lành mạnh, trongsáng, cơ sở hình thành nhân cách con người mới.

Ca hát đưa các em đến với những cảm xúc tràn đầy Điều quan trọng làphải tác động đến tâm hồn, để các em nắm bắt, cảm thụ và biểu hiện một cáchphù hợp Đây được coi là nhiệm vụ đặc trưng cơ bản nhất của việc dạy hát ởnhà trường

1.1.3 Đặc điểm tâm – sinh lí của học sinh lớp 1

Lớp 1 là giai đoạn đầu cử sự chuyển tiếp từ trẻ mẫu giáo trở thành họcsinh phổ thông Đây là bước ngoặt quan trọng trong đời sống của trẻ Ở lứatuổi này, học sinh có những đặc điểm kết hợp của một đứa trẻ và một họcsinh Gia nhập cuộc sống nhà trường Tiểu học, các em phải tiến hành hoạtđộng học một cách nghiêm chỉnh, có kĩ cương Khi trở thành học sinh, hoạtđộng trò chơi mất dần vị trí hàng đầu, thay vào đó là hoạt động học tập Quátrình chuyển đổi này dẫn đến những biến đổi cơ bản về mặt tâm sinh lí củahọc sinh

Việc tổ chức hoạt động học của các em được tiến hành bằng nhiềuphương pháp Trên cơ sở nhận thức những biến đổi về đặc điểm tâm sinh lí đểgiáo viên thực hiện nhiệm vụ giảng dạy nhằm giúp học sinh lĩnh hội tri thứcphù hợp với đặc điểm nhận thức

1.1.3.1 Về mặt tâm lí

a Tri giác

Ở các lớp đầu bậc Tiểu học, tri giác của các em thường gắn với hànhđộng, hoạt động thực tiễn thì các em mới tri giác được Các em dễ tri giác sựvật, những dấu hiệu, những đặc điểm nào trực tiếp gây cho các em những xúccảm Tính hưng phấn liên quan đến cảm xúc cũng là đặc điểm quan trọng củacác em học sinh Tiểu học trong vấn đề dạy học hát Những cái trực quan, rực

rỡ, sinh động được các em tri giác tốt hơn, dễ gây ấn tượng tích cực Do đó,

trong dạy học nên vận dụng nguyên tắc: “ Trăm nghe không bằng một thấy,trăm thấy không bằng một làm”

Trong dạy học âm nhạc, điều này được thể hiện qua việc giới thiệutranh ảnh, băng hình, mở rộng thông tin một cách lí thú bằng câu chuyện kể…Giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, định hướng khả năng quan sát, lắng nghe,

tổ chức hoạt động để các em tri giác một đối tượng nào đó trên nhiều mặt.Việc tri giác bằng cảm xúc dưới tác động của quá trình ca hát là tiền đề thuậnlợi để hình thành các năng lực ca hát, tình cảm thẫm mĩ, khát vọng vượt quakhó khăn, tạo nên vẻ đẹp trong nghệ thuật cũng như trong cuộc sống

b Chú ý

Trong lứa tuổi học sinh Tiểu học, chú ý không chủ định được pháttriển Những gì mang tính mới mẻ, bất ngờ, rực rỡ dễ dàng lôi cuốn sự chú ýcủa các em Chú ý càng trở nên mạnh mẽ khi giao viên sử dụng đồ dùng dạyhọc đẹp, mới lạ, ít gặp, gợi cho các em những cảm xúc tích cực Vì vậy, việcvận dụng đồ dùng dạy học như tranh ảnh, hình vẽ, biểu đồ, vật thật,… là điềukiện quan trọng để lôi cuốn sự tập trung, chú ý của học sinh trong giờ học hơn

c Trí nhớ

Ở lứa tuổi đầu cấp, các em dễ ghi nhớ những gì mang tính trực quan –hình tượng Các em sẽ ghi nhớ tư liệu, thông tin nhanh hơn, lâu hơn nếu đượcgiải thích, mô tả một cách hấp dẫn, thú vị Trong quá trình dạy học, nếu giáoviên biết cách tác động đến mặt cảm xúc bằng cách cho học sinh nghe một bàihát hay, kể một câu chuyện cảm động hay xem một bức tranh đẹp sẽ tạo tâmthế tốt, giúp học sinh tập trung, dễ ghi nhớ bài học hơn

tượng mà các em đã tri giác qua tranh ảnh, hình vẽ,… Do đó, trong dạy họcgiáo viên nên sử dụng những đồ dùng dạy học sinh động, hấp dẫn.

e Tư duy

Tư duy trẻ em mới đến trường là tư duy cụ thể, mang tính hình thức.Qua quá trình học tập, các em dần chuyển từ nhận thức bên ngoài đến cácthuộc tính, bản chất bên trong Những thao tác tư duy như khái quát, so sánh,phân tích, tổng hợp… được hình thành, dần ổn định và phát triển Do đó, quátrình đổi mới phương pháp và nội dung dạy học có ý nghĩa quan trọng trongviệc tác động đến nhận thức, tư duy của học sinh

Tóm lại, ở lứa tuổi này các em ham học hỏi, khát vọng nhận thức tất cảnhững cái mới chưa biết, chưa cảm nhận vào bất cứ lúc nào và ở đâu Yêu cầuquan trọng là giáo viên phải nắm bắt được những nhu cầu cũng như đặc điểmtâm lí của người học để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

1.1.3.2 Về mặt sinh lí

Cơ thể của trẻ là nền tảng vật chất trí tuệ và tâm hồn Nền tảng có vữngthì trí tuệ và tình cảm mới có khả năng phát triển tốt “ Thân thể khỏe mạnhthì chứa đựng một tinh thần sáng suốt”, ngược lại “Tinh thần sáng suốt thì cơthể mới có điều kiện để phát triền”

Khi trở thành học sinh, học tập là bổn phận hàng đầu và quan trọngnhất Nó không chỉ đòi hỏi sự căng thẳng về trí tuệ mà còn đòi hòi trẻ sứcchịu đựng về mặt thể lực So với lứa tuổi mẫu giáo, các em học sinh lớp 1 cónhững điểm nổi bật về thể chất như: Chiều cao, trọng lượng cơ thể Ở lứa tuổinày, tay và cơ thể các em trở nên mềm dẻo và linh hoạt hơn Điều này rấtthuận lợi cho việc ca hát, luyện tập nhạc cụ, múa, vận động theo nhạc,… Tuynhiên, nếu không được quan tâm giáo dục đầy đủ cũng có thể sẽ dẫn đếnnhững hậu quả đáng tiếc Vì thế, trong ca hát giáo viên cần yêu cầu chú trọnggiáo dục học sinh về tư thế khi đứng hoặc ngồi hát, khẩu hình, động tác hítthở vận động… Về mặt thể chất, lứa tuổi các em có đôi tai phát triển khá

thính Nhờ vậy, các em có thể nghe hát rõ, phân biệt được âm thanh cao thấp,

độ vang mạnh nhẹ…

Đối với bộ máy hô hấp, phát thanh, ở lứa tuổi này phát triển cònchậm Dây thanh (thanh đới) các em nói chung còn non nớt, mảnh, nhỏ.Dung lượng và không khí chứa trong phổi các em không lớn Sự điều tiếthơi thở mà trong ca hát vẫn thường gọi là khống chế ghìm hơi, các emkhông thể dễ dàng làm được

Cơ bắp hô hấp của các em còn chưa linh hoạt Việc điều khiển để cơbắp ở vùng thắt lưng và hoành cách mô dãn ra nhanh chóng để nhận hơi vào,sau đó nén hơi giữ lại, phân bố đúng mất khi hát là một yêu cầu khó khắn Ởlứa tuổi này, thanh đới chỉ rung ở rìa bên ngoài, đến lớp 4,5 các em có giọnghát trầm thì thấy có thêm sự rung ở chiều dài thanh đới Với đặc điểm này, cahát đúng sẽ có tác dụng tích cực cho sự biến đổi cơ quan này Không ca hát vàhát không đồng đều là có hại

Sự phát triển cơ tim, các động mạch có đường kính lớn hơn trước đãlàm cho tim có khả năng chịu đựng khá, não nhận được đầy máu, năng lượnghoạt động của não cùng với trọng lượng của nó tăng lên rõ rệt sau 7 tuổi, chophép các em học sinh Tiểu học có sự chú ý, trí nhớ, trí tưởng tượng và tư duytốt hơn

Quá trình ức chế so với trẻ mẫu giáo trở nên rõ rệt Tuy nhiên, tínhhưng phấn vẫn còn rất lớn Đó là cơ sở nảy sinh tính hiếu động mà ca hát vàviệc tổ chức một cách chặt chẽ và hợp lí quá trình giáo dục âm nhạc củangười giáo viên là điều kiện để hình thành mối quan hệ qua lại bình thườngcủa quá trình hưng phấn và ức chế

Quả thật, việc dạy học âm nhạc trong nhà trường đã góp phần giáodục toàn diện, giúp trẻ phát triển đồng đều từ thể chất, trí tuệ cho đến nhâncách Điều này là phù hợp với mục tiêu dạy học hiện đại, lấy học sinh làmtrung tâm

1.1.4 Nội dung chương trình dạy học môn Âm nhạc ở lớp 1

Chương trình Âm nhạc lớp 1 quy định dạy học những nội dung sau đây:

a Tập hát

Tập hát đúng tư thế khi đứng cũng như khi ngồi

- Tập phát âm đúng từ ngữ, tiếng hát được tự nhiên, nhẹ nhàng

- Biết vỗ tay (hoặc gõ) để đệm theo phách hoặc đệm theo nhịp khi hát

- Tập hát đồng đều, giọng hát của cá nhân hòa hợp với giọng hát tập thể

Số lượng các tác phẩm được sử dụng để dạy cho học sinh lớp 1 (baogồm các bài hát chính thức và bài hát bổ sung, thay thế) là 16 bài:

- Quê hương tươi đẹp – Dân ca Nùng – Đặc lời: Anh Hoàng

- Mời bạn vui múa ca – Nhạc và lời: Phạm Tuyên

- Tìm bạn thân – Nhạc và lời: Việt Anh

- Lí cây xanh – Dân ca Nam Bộ

- Đàn gà con – Nhạc: Phi-lip-pen-co – Lời: Việt Anh

- Sắp đến tết rồi – Nhạc và lời: Hoàng Vân

- Bầu trời xanh – Nhạc và lời: Nguyễn văn Quỳ

- Tập tầm vông – Nhạc: Lê Hữu Lộc – Lời: Theo Đồng dao

- Quả - Nhạc và lời: Xanh Xanh

- Hòa bình cho bé – Nhạc và lời: Huy Trân

- Đi tới trường – Nhạc: Đức Bằng – lời: Theo học vần lớp 1(cũ)

- Năm ngón tay ngoan – Nhạc và lời: Trần Văn Thụ

- Nắng sớm – Nhạc và lời: Hàn Ngọc Bích

- Quả thị - Nhạc và lời: Lê Minh Châu

- Đường và chân – Nhạc: Hoàng Long – Lời: Thơ Xuân Tửu

- Cái bống – Nhạc: Phan Trần Bảng – Lời: Ca dao cổ

- Tiếng chào theo em – Nhạc và lời: Hà Hải

- Con ếch ộp – Nhạc: Hoàng Lân – Lời: theo học vần lớp 1 (cũ)

b Phát triển khả năng âm nhạc

- Nghe một số bài hát ( Quốc ca Việt Nam, 2-3 bài dân ca và bài hátthiếu nhi chọn lọc)

- Tập phân biệt âm thanh cao thấp, dài ngắn với tốc độ khác nhau Tậpnhận ra hướng đi của chuỗi âm thanh: Đi lên, đi xuống, đi ngang

- Tập một vài nhạc cụ gõ với các tiết tấu đơn giản Dùng nhạc cụ gõđệm theo bài hát

- Nghe kể chuyện về âm nhạc với đời sống

1.1.5 Đặc điểm nội dung của các bài hát trong môn Âm nhạc lớp 1

Bài hát thiếu nhi trong nhà trường tiểu học là một phương tiện giáo dụcđặc biệt Nó không chỉ đơn thuần là những bản nhạc học thuộc mà cốt lõi, ẩnchứa trong đó chính là cái hay, cái đẹp về nội dung mà các em cần cảm thụ,lĩnh hội Vì vậy, bài hát phải cung cấp nội dung giáo dục có hiệu quả, đa dạng

và phong phú Các bài hát được lựa chọn trong chương trình dĩ nhiên lànhững bài hát hay, có giá trị giáo dục nhiều mặt Ngoài ra, nó phải vừa đápứng được mục đích, nội dung giáo dục của môn học vừa phù hợp với đặcđiểm tâm sinh lí của lứa tuổi học sinh

Chương trình âm nhạc lớp 1 bao gồm 16 bài kể cả các bài hát chínhthức và bài hát bổ sung, thay thế Các bài tập hát cho học sinh lớp 1 dều mangnhững đề tài gần gũi, trong sáng, đầy nhân văn, phù hợp với nhận thức củacác em Với nhiều thể loại từ dân ca đến nhạc mới trong và ngoài nước tất cảđều chứa đựng nội dung giáo dục sâu sắc Đó là tình yêu thiên nhiên, quêhương, đất nước như trong lời bài hát “ Quê hương tươi đẹp”: “Ngàn lời cavui mừng chào đón Thiết tha tình quê hương” hay trong bài hát “Bầu trờixanh”: “Em yêu bầu trời xanh xanh, yêu đám mây hồng…” Bên cạnh đó, tìnhyêu thương đoàn kết, than ái bè bạn cũng được thực hiện trong các bài hátnhư “Tìm bạn thân”, “Tập tầm vông”, tình yêu quý con vật (Đàn gà con, cáibống…) Ngoài ra bài hát còn gắn liền với những truyền thuyết quen thuộcvới tuổi thơ các em như Tấm Cám,

Để có được một bản nhạc hay, trước hết cần phải tác động đến tìnhcảm, cảm xúc làm cho người nghe cảm thấy thích thú Các bài hất trongchương trình âm nhạc lớp 1 là những bài hát hay mang nhiều ý nghĩa và đượccác em nhỏ rấ yêu thích Nhờ đó, mục tiêu giáo dục được thực hiện dễ dàngkhi các em được tiếp nhận một cách nhẹ nhàng thông qua con đường âm nhạc

1.1.6 Hứng thú

1.1.6.1 Khái niệm

Những nghiên cứu về hứng thú xuất hiện tương đối sớm, từ những nămnửa đầu thế kỷ XX, khái niệm hứng thú đã được nhiều nhà khoa học quan tâmnghiên cứu

* Quan điểm hứng thú của tâm lý học Phương Tây

Nhà tâm lý học I.PH Shecbac cho rằng: “Hứng thú là thuộc tính bẩmsinh vốn có của con người, nó được biểu hiện thông qua thái độ, tình cảm củacon người vào một đối tượng nào đó trong thế giới khách quan”

Annoi, nhà tâm lý học người Mỹ lại cho rằng: “Hứng thú là một sựsáng tạo của tinh thần với đối tượng mà con người hứng thú tham gia vào”

Còn Harlette Buhler thì: “Hứng thú là một hiện tượng phức hợp chođến nay vẫn chưa được xác định, hứng thú là một từ, không những chỉ toàn bộnhững hành động khác nhau mà hứng thú còn thể hiện cấu trúc bao gồm cácnhu cầu”

Tác giả K.Strong và W.James cho rằng: “Hứng thú là một trường hợpriêng của thiên hướng biểu hiện trong xu thế hoạt động của con người như làmột nét tính cách”

Tác giả E.Super lại cho hứng thú không phải là thiên hướng không phải

là nét tính cách của cá nhân nó là một cái gì khác, riêng rẽ với thiên hướng,riêng rẽ với tính cách, riêng rẽ với cảm xúc Tuy nhiên ông lại không đưa ramột quan niệm rõ ràng về hứng thú Tác giả Klapalet nghiên cứu thực nghiệm

và đi đến kết luận “hứng thú là dấu hiệu của nhu cầu bản năng khát vọng đòihỏi cần được thỏa mãn của cá nhân”

Nhìn chung, các nhà tâm lý học đề cập ở trên lại phủ nhận vai trò củagiáo dục và tính tích cực của cá nhân trong sự hình thành hứng thú

* Quan điểm hứng thú của Tâm lý học Macxit

Tâm lý học Macxit xem xét hứng thú là kết quả của sự hình thành vàphát triển nhân cách cá nhân, nó phản ánh một cách khách quan thái độ đangtồn tại ở con người Khái niệm hứng thú được xét dưới nhiều góc độ khácnhau Hứng thú xét theo khía cạnh nhận thức: Trong đó có V.N Miasixep,V.G.Ivanôp, A.GAckhipop coi “Hứng thú là thái độ nhận thức tích cực của cánhân với những đối tượng trong hiện thực khách quan” Tác giả A.ALiublinxcaia lại khẳng định “Hứng thú là thái độ nhận thức của con người đốivới xung quanh, đối với một mặt nào đó của nó, đối với một lĩnh vực nhấtđịnh mà trong đó con người muốn đi sâu hơn”

Còn P.A.Rudich cho rằng “Hứng thú là sự hiểu biết của xu hướng đặcbiệt trong sự nhận thức thế giới khách quan, là thiên hướng tương đối ổn địnhvới một loại hoạt động nhất định”

* Hứng thú xét theo khía cạnh gắn với nhu cầu

Tác giả Sbinle cho rằng “Hứng thú là kết cấu bao gồm nhiều nhu cầu”.Quan niệm này đồng nhất hứng thú với nhu cầu Thực chất hứng thú có quan

hệ mật thiết với nhu cầu của từng cá nhân, nhưng nó không phải là chính bảnthân nhu cầu Bởi nhu cầu là những đòi hỏi tất yếu cần được thỏa mãn, là cáicon người ta cần, nhưng không phải mọi cái cần thiết đều đem lại sự hứngthú Quan điểm này đã bó hẹp khái niệm hứng thú chỉ trong phạm vi với nhucầu Các nhà tâm lý học Macxit đã chỉ ra tính chất phức tạp của hứng thú,xem xét hứng thú trong mối tương quan với các thuộc tính khác của nhâncách (nhu cầu, xúc cảm, ý chí, trí tuệ …)

*Quan điểm hứng thú của các nhà tâm lý học trong nước Phạm MinhHạc – Lê Khanh – Trần Trọng Thủy cho rằng: Khi ta có hứng thú về một cái

gì đó, thì cái đó bao giờ cũng được ta ý thức, ta hiểu ý nghĩa của nó đối với

cuộc sống của ta Hơn nữa ở ta xuất hiện một tình cảm đặc biệt đối với nó, do

đó hứng thú lôi cuốn hấp dẫn chúng ta về phía đối tượng của nó, tạo ra tâm lýkhát khao tiếp cận, đi sâu vào nó

Trong khi đó, Nguyễn Quang Uẩn đã đưa ra một khái niệm tương đốithống nhất “Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng nào

đó, vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa có khả năng mang lại khoái cảmcho cá nhân trong quá trình hoạt động” Khái niệm này vừa nêu được bản chấtcủa hứng thú, vừa gắn hứng thú với hoạt động của cá nhân

Từ những quan niệm hứng thú của các tác giả, có thể phát biểu kháiniệm hứng thú như sau: “Hứng thú là thái độ nhận thức đặc biệt đối với đốitượng nào đó vừa có giá trị vừa có sức hấp dẫn kích thích con người hànhđộng” Như vậy, hứng thú của cá nhân được hình thành trong hoạt động và saukhi đã được hình thành chính nó quay trở lại thúc đẩy cá nhân hoạt động Vì

lý do trên, hứng thú tạo nên ở cá nhân khát vọng tiếp cận và đi sâu vào đốitượng gây ra nó Khát vọng này được biểu hiện ở chỗ cá nhân tập trung chú ýcao độ vào cái làm cho mình hứng thú, hướng dẫn và điều chỉnh các quá trìnhtâm lý theo một hướng xác định Do đó, tích cực hóa hoạt động của con ngườitheo hướng phù hợp với hứng thú nên dù phải vượt qua muôn ngàn khó khănngười ta vẫn thấy thoải mái và thu được hiệu quả cao

1.1.6.2 Các loại hứng thú

Có nhiều cách phân loại hứng thú:

Căn cứ vào hiệu quả của hứng thú: Chia ra làm 2 loại:

- Hứng thú thụ động: Là loại hứng thú tĩnh quan dừng lại ở hứng thúngắm nhìn, chiêm ngưỡng đối tượng gây nên hứng thú, không thể hiện mặttích cực để nhận thức sâu hơn đối tượng, làm chủ đối tượng và hoạt độngsáng tạo trong lĩnh vực mình hấp thụ

- Hứng thú tích cực: Không chỉ chiêm ngưỡng đối tượng gây nên hứngthú, mà lao vào hoạt động với mục đích chiếm lĩnh được đối tượng Nó là một

trong những nguồn kích thích sự phát triển nhân cách, hình thành kỹ năng kỹxảo, nguồn gốc của sự sáng tạo

Căn cứ vào nội dung đối tượng, nội dung hoạt động: Chia ra làm 5 loại:

- Hứng thú vật chất: Là loại hứng thú biểu hiện thành nguyện vọngnhư muốn có chỗ ở đầy đủ, tiện nghi, ăn ngon, mặc đẹp

- Hứng thú nhận thức: Ta có thể hiểu hứng thú dưới hình thức học tậpnhư: Hứng thú vật lý học, hứng thú triết học, hứng thú tâm lý học

- Hứng thú lao động nghề nghiệp: Hứng thú một ngành nghề cụ thể:Hứng thú nghề sư phạm, nghề bác sĩ

- Hứng thú xã hội – chính trị: Hứng thú một lĩnh vực hoạt động chính trị

- Hứng thú nghê thuật: Hứng thú về cái hay, cái đẹp như: văn học,phim ảnh, âm nhạc

Căn cứ vào khối lượng của hứng thú: Chia ra 2 loại:

- Hứng thú rộng: Bao quát nhiều lĩnh vực, nhiều mặt và thường không sâu

- Hứng thú hẹp: Hứng thú với từng mặt, từng ngành nghề, lĩnh vực cụ thể Trong cuộc sống cá nhân đòi hỏi có hứng thú rộng - hẹp, vì chỉ có hứngthú hẹp mà không có hứng thú rộng thì nhân cách của họ sẽ không toàn diện,song chỉ có hứng thú rộng thì sự phát triển nhân cách cá nhân sẽ hời hợt thiếu

sự sâu sắc

1.1.6.3 Sự hình thành hứng thú học tập và các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú học tập của học sinh lớp 1

a Khái niệm

Học tập là một trong những nhiệm vụ quan trọng của học sinh và trongquá trình học tập, hứng thú học tập giữ một vai trò đặc biệt quan trọng trongviệc nâng cao hiệu quả của các quá trình học tập Nhờ hứng thú mà trong quátrình học tập, scác em học sinh có thể giảm mệt mỏi, căng thẳng, tăng sự chú

ý, thúc đẩy tính tích cực tìm tòi, sáng tạo

Hứng thú tạo nên ở học sinh sự tích cực học tập, tích cực tham gia họctập, tìm tòi, khám phá cái mới Đối với học sinh lớp 1, đây là thời gian chuyển

tiếp từ bậc Mầm non sang Tiểu học nên các em có những thay đổi về môitrường học tập

Do đó, bàn về hứng thú học tập, người nghiên cứu cho rằng: Hứng thúhọc tập là thái độ nhận thức đặc biệt của người học đối với hoạt động học tập

do có ý nghĩa thiết thực và có ý nghĩa trong cuộc sống, trong quá trình học tậplàm việc của mỗi người

b Sự hình thành hứng thú học tập

Khi vào nhà trường Tiểu học, học sinh đã chuyển sang một giai đoạnmới, các em như lớn hơn, kinh nghiệm cũng phong phú hơn so với lứa tuổihọc sinh Mầm non, ý thức đối với việc học tập tăng lên Nhu cầu nhận thứccao hơn, có ý chí muốn tìm tòi, khám phá những kiến thức mới

Hứng thú học tập của học sinh lớp 1 hình thành dần dần và phát triểnqua mỗi bài học, khi giáo viên khơi dậy sự tích cực ở các em học sinh làmcho học sinh cùng suy nghĩ, tìm tòi và sáng tạo trong quá trình học Giáo viênbiết cách tổ chức bài dạy và sử dụng phương pháp giảng dạy phù hợp sẽ thúcđẩy học sinh quan tâm tới nội dung và kiến thức bài học

Từ đó, bản thân học sinh sẽ nhận thức được ý nghĩa, tác dụng, tầmquan trọng của bài học, của môn học mà mình đang học Hứng thú với nhữngvấn đề mới mẻ của môn học các em đang học Hứng thú này trở thành mộttrong những động cơ học tập chủ yếu của học sinh Nó kích thích sự đam mêhọc hỏi, năng lực sáng tạo Từ đó, học sinh trở nên thích thú, yêu thích việchọc tập và biểu hiện sự tích cực học tập bằng những hành động cụ thể, khátkhao đi sâu vào tiếp cận, khai thác, tìm hiểu tri thức

c Các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú học tập của học sinh lớp1

Hứng thú học tập có ý nghĩa rất lớn đến thành tích, kết quả học tập củahọc sinh Hứng thú học tập giữ một vai trò đặc biệt quan trọng trong việcnâng cao hiệu quả của các quá trình học tập, nhờ hứng thú mà trong quá trìnhhọc tập học sinh có thể giảm mệt mỏi, căng thẳng, tăng sự chú ý, thúc đẩy

tính tích cực tìm tòi, sáng tạo Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc hình thành

và phát triển hứng thú học tập của học sinh, cả những yếu tố bên ngoài và yếu

tố chủ quan từ chính bản thân các em

* Yếu tố chủ quan

Hứng thú học tập của học sinh chịu sự tác động của nhiều yếu tố khácnhau Trong đó, người học với tư cách là chủ thể của hoạt động nhận thứcđược xem là yếu tố quyết định đến mức độ hứng thú đối với học tập Ở lứatuổi học sinh, giai đoạn này các em vẫn còn mơ hồ với mọi thứ, trong đầucác em vẫn chưa hình thành được các mảng kiến thức chính, bởi vì các emvẫn còn bị ảnh hưởng bởi môi trường Mầm non nên cần phải có sự giúp đỡcủa giáo viên để có sự phối hợp nhịp nhàng, uyển chuyển, linh động Đây là

cơ sở cần thiết để phát triển và bồi dưỡng hứng thú nhận thức trong hoạtđộng học tập

Tuy nhiên, hoạt động học tập của học sinh ở giai đọan này gặp khánhiều rắc rối Trong thời gian đầu ở bậc Tiểu học, bản thân học sinh lớp 1 sẽgặp nhiều sự thay đổi trong hoạt động học tập như: Quá trình học tập đòi hỏicác em sự tích cực, tự giác cao, không còn phụ thuộc vào cô giáo như ở bậnMầm non Do đó, để hoạt động học tập ở bậc Tiểu học nói chung và ở lớp 1nói riêng có hiệu quả, đem lại hứng thú, học sinh phải thích ứng với phươngthức tổ chức học tập ở bậc Tiểu học, giáo viên phải có phương pháp giảng dạycho các em học tập một cách hợp lý Mỗi cá nhân phải ý thức được vai trò củamình trong việc học tập, cần tích cực học tập mọi lúc mọi nơi, vận dụng lýthuyết vào thực tiễn, tích cực tham gia vào các hoạt động mang tính tập thể donhà trường và các tổ chức khác tổ chức

Ngược lại, nếu các em học sinh không đảm bảo được những điều kiệnnhư đã nêu trên thì chắc chắn không thể tìm thấy niềm vui, hứng thú tronghoạt động học tập và có kết quả học tập như mong muốn Lúc đó, học sinh dễchán nản với việc học tập và coi việc học chỉ là nghĩa vụ

* Yếu tố khách quan

Đó là những yếu tố tác động vào chủ thể làm cho bản thân học sinh

có hay không có hứng thú với hoạt động học tập Những yếu tố thuộc vềmôn học, nội dung các môn học tác động đến hứng thú học tập của họcsinh dựa trên cơ sở phù hợp với quá trình nhận biết của các em Tuy nhiêntính thiết thực, cập nhật của nội dung môn học không phải do bản thân mônhọc mà phụ thuộc vào sự chuẩn bị bài giảng của giáo viên Vì vậy, để tạohứng thú cho học sinh trong quá trình học tập đòi hỏi nội dung bài học vàbài giảng của môn học phải thường xuyên cập nhật những thông tin mới mẻxuất phát từ thực tiễn và đáp ứng được nhu cầu nhận thức của học sinhtrong quá trình học tập

* Những yếu tố thuộc về nhà trường

Cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật là yếu tố quan trọng của hoạt độngdạy – học Việc đảm bảo của yếu tố này trên thực tế có ảnh hưởng nhất địnhđến hứng thú học tập của học sinh Khi có hứng thú học tập, bản thân ngườihọc sẽ có xu hướng đi sâu tìm hiểu về môn học, thích đọc thêm các tài liệu,sách báo, tạp chí có liên quan đến nội dung của môn học, bài học Nếu nhucầu trên không được đáp ứng sẽ làm giảm tính tích cực, sự nhiệt tình của họcsinh đối với hoạt động học tập mà các em yêu thích

Do đó, để học sinh có thể phát huy được năng lực Âm nhạc của mìnhthì nhà trường cần có phòng thực hành Âm nhạc chuyên biệt mới có thể tạođiều kiện cho các em học sinh phát huy được năng lực cũng như năng khiếucủa mỗi cá nhân Mặt khác, các phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại như:băng video, máy tính điện tử, hệ thống đa phương tiện đã và đang sử dụngmột cách khá phổ biến, rộng rãi trong hoạt động dạy – học Điều này xuấtphát từ ưu thế rất lớn của các phương tiện kỹ thuật dạy – học đó là: kết hợpvới âm thanh, màu sắc, hình ảnh sống động, qua đó làm tăng hưng phấn và sựtập trung chú ý, kích thích sự tích cực, tư duy độc lập, sáng tạo của người học,

làm cho học sinh cảm thấy hứng thú với bài học, nội dung, chương trình học

và chủ động tiếp cận kiến thức một cách sâu hơn

* Những yếu tố thuộc về giáo viên

Hứng thú học tập của học sinh phần lớn chịu ảnh hưởng bởi giáo viêngiảng dạy Cùng với trình độ tri thức chuyên môn thì phương pháp sư phạmcủa giáo viên cũng là một yếu tố có tác động mạnh đến hứng thú của học sinhđối với môn học, đối với việc học tập Thực tế đã cho thấy, cùng một nộidung bài giảng như nhau nhưng giáo sử dụng phương pháp dạy học khác nhau

sẽ dẫn đến thái độ tiếp thu của người học có sự khác nhau

Muốn làm cho mục đích dạy học, nội dung dạy học trở thành thái độhọc tập đúng đắn, có khả năng nhận thức được vấn đề và giải quyết được vấn

đề một cách thông minh sáng tạo ở học sinh thì phương pháp giảng dạy củagiáo viên cũng phải là những phương pháp dạy học hiện đại, khoa học.Phương pháp giảng dạy của giáo viên có làm cho “ngọn lửa” yêu khoa học,tích cực tìm tòi cái mới của học sinh phát triển hay chỉ là một “bình chứa”kiến thức một cách thụ động có ý nghĩa nhất định trong việc tạo ra hứng thúhọc tập cho học sinh, đặc biệt là học sinh lớp 1 Nếu giáo viên trong mỗi bàihọc biết khéo léo đưa ra các phương pháp dạy học sinh động thì sẽ tạo đượchứng thú từ các em Như vậy, giáo viên cần có những phương pháp giảng dạyphù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, đặc điểm nhận thức, nội dung học tập, luônluôn chú ý tạo “tình huống có vấn đề” nhằm khêu gợi hứng thú học tập, khảnăng tư duy sáng tạo của người học muốn làm cho mục đích dạy học, nộidung dạy học trở thành thái độ học tập đúng đắn thì phương pháp giảng dạycủa giáo viên cũng phải là những phương pháp dạy học hiện đại, khoa học

Mặc khác, thái độ của thầy cô đối với học sinh (thái độ đánh giá côngbằng, vui vẻ, cởi mở, ) cũng có ảnh hưởng mạnh mẽ tới hứng thú học tậpcủa học sinh Nếu giáo biết đánh giá các em học sinh một cách công bằng, vui

vẻ, cởi mở, kích thích học sinh tin vào khả năng nhận thức của mình một cáchđúng đắn thì sẽ thúc đẩy được sự phát triển hứng thú học tập ở học sinh

Như vậy, hứng thú học tập bị ảnh hưởng từ cả yếu tố chủ quan vàkhách quan Do đó, chúng ta cần tìm hiểu cả những điều kiện khách quan bênngoài (yếu tố khách quan) và xác định những yếu tố từ chính bản thân chủthể, học sinh lớp 1 (yếu tố chủ quan) Có như thế, việc nhận thức về nhữngyếu tố ảnh hưởng đến hứng thú học tập của học sinh mới đầy đủ và chính xácnhằm giúp đề ra những giải pháp phù hợp để nâng cao hứng thú học tập, giúphọc sinh học tập hiệu quả.

1.1.6.4 Đặc điểm và biểu hiện của hứng thú học tập

a Đặc điểm

Đối tượng của hứng thú học tập là học tập, là sự lĩnh hội và vận dụng

hệ thống kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo mới, hướng tới việc hình thành, phát triển

và hoàn thiện nhân cách người chuyên gia trong một lĩnh vực cụ thể Do vậy,hứng thú học tập không chỉ nhằm vào việc tiếp thu tri thức mà còn hướng vàoquá trình đạt được những tri thức đó

Yếu tố đặc trưng của hứng thú học tập là là bao hàm thái độ nhận thứcphức tạp đối với đối tượng học tập Thái độ nhận thức đó được thể hiện ra ởviệc thường xuyên nghiên cứu sâu sắc, độc lập, tiếp thu kiến thức thuộc lĩnhvực mình thích thú, hoàn thiện phương pháp học tập, kiên trì khắc phục khókhăn nắm kiến thức và phương pháp tiếp thu kiến thức

Trong hứng thú học tập, các quá trình suy nghĩ mang màu sắc xúc cảm

rõ rệt, các hành vi nhận thức không dừng ở mức độ quan sát thụ động màmang tính chất định hướng tích cực Chủ thể không chỉ có nguyện vọng nắmchắc kiến thức mà còn muốn mở rộng kiến thức Hơn nữa, việc mở rộng kiếnthức được gắn liền với hoạt động tích cực, tìm tòi ra cái bản chất, cái cơ bảnbên trong của quá trình cũng như của những hiện tượng, sự kiện được nghiêncứu, chứ không chỉ dừng lại ở bề ngoài

b Biểu hiện

Hứng thú là sự kết hợp giữa nhận thức với xúc cảm tích cực và hànhđộng, nghĩa là có sự kết hợp giữa sự hiểu biết về đối tượng với sự thích thúvới đối tượng và tính tích cực hoạt động với đối tượng

Như vậy, hứng thú học tập được biểu hiện ở ba mặt: Nhận thức về đốitượng, thái độ đối với đối tượng và thể hiện hành vi để vươn tới chiếm lĩnhđối tượng Đồng thời, nhà tâm lý học N.G.Marôzôva cho rằng để phát hiện rahứng thú học tập có thể căn cứ vào 3 nhóm dấu hiệu dưới đây [12]:

- Những dấu hiệu đặc thù riêng của hứng thú, đó là những biểu hiện vềhành vi và hoạt động của chủ thể trong quá trình hoạt động học tập trên lớp:

+ Tập trung chú ý trong giờ học: Khi hứng thú cá nhân tập trung tưtưởng, không sao nhãng với vấn đề đang quan tâm

+ Khi theo dõi bài giảng, cá nhân tham gia vào bàn bạc, thảo luậnnhững vấn đề giáo viên đặt ra cho cả lớp Do đó, việc cá nhân hăng hái giơtay phát biểu ý kiến xây dựng bài, số lượng và chất lượng của những phátbiểu… là một dấu hiệu chứng tỏ cá nhân có hứng thú học tập

+ Nảy sinh các câu hỏi trong quá trình hoạt động học tập Khi hứng thú,

cá nhân muốn đi sâu vào bản chất của đối tượng nhận thức, do đó nẩy sinhcác câu hỏi và sự tìm tòi lời giải đáp cho câu hỏi đó

- Những dấu hiệu của hứng thú có liên quan với sự thay đổi hành vi của

cá nhân ở ngoài giờ học: Các cá nhân tranh luận với nhau về vấn đề đặt ra,suy nghĩ về nội dung bài học,…

- Những dấu hiệu liên quan tới cách sống của cá nhân ở nhà là biểuhiện độ bền vững, phát triển cao của hứng thú học tập, như: Ở nhà cá nhânthường đọc loại sách gì, sử dụng thời gian rảnh rỗi như thế nào, lựa chọn cáchình thức ngoại khóa nào,…

Từ những phân tích trên, chúng tôi vạch ra những biểu hiện cụ thể chohứng thú học tập của học sinh lớp 1:

+ Một là, chủ thể nhận thức được tầm quan trọng, mục đích của việchọc tập

+ Hai là, có thái độ tích cực với việc học tập

+ Ba là, không chỉ nhận thức tốt, thái độ đúng đắn, mà biểu hiện caonhất của sự hứng thú học tập đó là chủ thể tích cực hoạt động để tiếp cận, khaithác và chiếm lĩnh tri thức

rõ quan điểm của ngành giáo dục đã quan tâm đến việc đầu tư trang thiết bịdạy học, đặc biệt là môn âm nhạc Hiện nay, hầu hết các trường ở thành phố,thị trấn và một số trường ở vùng ngoại ô đã được trang cấp thiết bị, nhạc cụ,hình ảnh, đàn phím điện tử… nhằm phục vụ tốt cho việc giảng dạy

Bên cạnh đó, Bộ Giáo Dục đã và đang tiếp tục thực hiện kế hoạch đà tạolại, đào tạo nâng cao trình độ cho đội ngũ giáo viên chuyên ngành giảng dạy bộmôn âm nhạc Vấn đề này đã tạo rất nhiều điều kiện thuận lợi, góp phần thựchiện tốt mục tiêu đã đề ra Hiện nay, phần lớn đội ngũ giáo viên được đào tạochuyên nghiệp, có chuyên môn giỏi, đầy nhiệt huyết, tận tình với học sinh.Nhiều giáo viên có những phương pháp dạy học tốt, biết phối hợp và sử dụngcác trang thiết bị dạy học hợp lí làm cho giờ học âm nhạc trở nên nhẹ nhàng,thoải mái, gần gũi với các em học sinh, tạo hứng thú học tập ở các em

Mặt khác, để tạo điều kiện tốt cho việc giảng dạy, củng cố kiến thức,nâng cao trình độ chuyên môn cũng như kinh nghiệm dạy học, nhiều trườngthường tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn cuối tuần, theo từng khối lớp,

tổ chức thao giảng, tập huấn giáo viên theo chu kì

1.2.1.2 Khó khăn

Bên cạnh mặt thuận lợi, việc phối hợp các biện pháp dạy học sao chotạo được sự hứng thú học tập ở các em cũng gặp phải một số khó khăn nhấtđịnh Mặt dù Bộ Giáo dục đã cố gắng tạo điều kiện thuận lợi nhằm phục vụtốt cho việc dạy học môn âm nhạc của giáo viên và học sinh, tuy nhiên cáctrường vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn

Để giờ học có hiệu quả cần phải có trang thiết bị, dụng cụ dạy học sinhđộng, phong phú, phù hợp với nhiều loại đối tượng học sinh ở mỗi vùng miềnkhác nhau Ở các trường Tiểu học vẫn còn phổ biến tình trạng thiếu phươngtiện dạy học, công cụ, trang thiết bị chưa đáp ứng đầy đủ nên việc dạy và họcdiễn ra rất khó khăn, khó có thể truyền đạt hết ý nghĩa và nội dung của bài hátđến với học sinh Việc dạy và học chỉ đơn thuần dừng lại ở mức độ: Giáo viêndạy và học sinh hát được, chưa có sự cảm nhận được những cái hay, cái đẹptrong giai điệu mượt mà, êm ái và tràn đầy ý nghĩa giáo dục trong những lời ca

Do đặc thù của ngành học, một số giáo viên còn hạn chế về mặt chuyênmôn, giáo viên âm nhạc còn đang thiếu về số lượng, trình độ kiến thiến âmnhạc còn nhiều hạn chế gặp phải những khó khăn trong việc điều khiển,hướng dẫn cũng như tổ chức cho học sinh tham gia Một số trường Tiểu họcvùng sâu vùng xa vẫn chưa có giáo viên dạy nhạc nên giáo viên phụ tráchmôn khác phải kiêm nhiệm cả môn âm nhạc, vì vậy nhiều giáo viên vẫn chưavận dụng được việc đổi mới phương pháp trong dạy học Việc dạy và học vẫnchưa đạt được chất lượng, dẫn đến một số giờ học còn đơn điệu, nhàm chán,không gây được hứng thú ở học sinh

Một thực tế không thể phủ nhận được đó là : “ Văn hóa âm nhạc” ởViệt nam còn rất nhiều hạn chế, nhất là “chữ nghĩa” của âm nhạc Đa số phụhuynh chưa thật quan tâm đến việc học tập môn âm nhạc của con em mình

Có nhiều học sinh vẫn không hứng thú với môn học này, xem môn âm nhạc

là một môn học phụ nên việc dạy và học vẫn chưa đạt được hiệu quả cao