Tích hợp kiến thức liên môn trong việc dạy học đọc hiểu đoạn trích “chiến thắng mtao mxây” trích “đăm săn” – sử thi tây nguyên ngữ văn lớp 10

Trong quá trình thực hiện vấn đề đổi mới trên tôi nhận thấy còn tồn tạimột số bất cập trong dạy và học đối với giáo viên và học sinh trong việc thựchiện đổi mới giáo dục: + Học sinh: nhi

Đơn vị : Trường THPT An Hải

Số năm công tác : 03 năm

Điện thoại : 0985944667

E- mail : maitrangblog@gmail.com

ĐỀ TÀI : Tích hợp kiến thức liên môn trong việc dạy học đọc-hiểu đoạn

trích “Chiến thắng Mtao Mxây” trích “Đăm Săn” – Sử thi Tây Nguyên - Ngữ văn lớp 10.

III CAM KẾT :

Tôi xin cam kết sáng kiến kinh nghiệm này là sản phẩm của cá nhân tôi.Nếu có xảy ra tranh chấp về quyền sở hữu đối với một phần hay toàn bộ sángkiến kinh nghiệm, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước lãnh đạo cơ quan đơn vịnhà trường, Cụm chuyên môn số 8 và Sở GD& ĐT Hải Phòng về tính trungthực của bản cam kết này

Hải Phòng, ngày 10 tháng 10 năm 2015

Người cam kết

Đào Mai Trang

A Thực trạng 1

1 Thực trạng 1

2 Mô tả giải pháp đã biết 2

3 Ý nghĩa của giải pháp mới 3

4 Phạm vi nghiên cứu 4

B Giải pháp 5

1 Cơ sở lý luận và thực tiễn 5

a Cơ sở lý luận 5

b Cơ sở thực tiễn 7

2 Các bước tiến hành 7

3 Mô tả - giải pháp theo hướng dạy học tích hợp-liên môn 8

C Kết luận 20

* Tài liệu Tham khảo 21

* Phụ lục 22

A Thực trạng:

1 Thực trạng:

Năm học 2015-2016 là năm học tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm

về đổi mới phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học; từng bướcchuyển từ dạy học tiếp cận nội dung sang dạy học tiếp cận theo năng lực, góp

phần thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết

số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013, Hội nghị lần thứ 8 của Ban chấp hành Trungương khóa XI: xây dựng được các chủ đề dạy học mang tính đặc thù của nhàtrường, từng bước tiếp cận “chương trình giáo dục nhà trường phổ thông”

Trong quá trình thực hiện vấn đề đổi mới trên tôi nhận thấy còn tồn tạimột số bất cập trong dạy và học đối với giáo viên và học sinh trong việc thựchiện đổi mới giáo dục:

+ Học sinh: nhiều học sinh hiện nay còn lười học, ngại học môn Ngữ văn,đặc biệt là với những học sinh đang học tại các ban Khoa học tự nhiên trong nhàtrường phổ thông; cách tiếp cận, học tập môn Ngữ văn ở một số học sinh vẫncòn thụ động, học văn nhưng không cảm nhận được tác phẩm dẫn đến khả năngđọc-hiểu còn chưa thực sự tốt Nhiều em không thuộc nổi một bài thơ ngắn,không tóm tắt được một văn bản tự sự, khi đứng trước tập thể không biết cáchtrình bày một vấn đề… Đặc biệt với việc đọc-hiểu các tác phẩm văn học vìkhoảng thời gian lịch sử cách xa, như Văn học dân gian, Văn học trung đại, họcsinh học tập hầu như thụ động, lúng túng Lúng túng không chỉ vì vấn đề đặt rakhác thời đại sống; tư tưởng, giá trị thẩm mỹ mà một phần do năng lực đọc-hiểucòn hạn chế nên việc tiếp cận chưa đạt được mục tiêu

+ Giáo viên: Một số giáo viên hiểu còn rất mơ hồ về phương pháp dạyhọc tích hợp liên môn, kiến thức về liên môn còn hạn chế, chỉ có kiến thứcchuyên môn mà chưa mở rộng về hiểu biết xã hội hay một số kĩ năng khác nênbài giảng trở nên kém hấp dẫn, không đáp ứng được những vấn đề mà học sinhquan tâm

Thực trạng thi cử: ít phụ huynh học sinh định hướng cho con em chọnngành nghề thuộc khối Khoa học Xã hội, trong đó có môn Ngữ văn, chính vì thếmôn Ngữ văn đã bị mất dần vị trí so với các môn Khoa học Tự nhiên khác.

Hầu hết hết các tác phẩm văn học trong Sách giáo khoa Ngữ văn lớp 10 làcác tác phẩm Văn học dân gian và Văn học trung đại cho nên việc tiếp cận cảm

và hiểu gặp nhiều khó khăn cho cả người dạy và người học Do đó đổi mới giáodục trong việc dạy và học đặc biệt tích hợp liên môn đã trở thành một nhiệm vụcấp thiết hàng đầu trong năm học 2015-2016, hướng tới đổi mới toàn diện trongnăm 2018: giáo dục học sinh một cách toàn diện, phát huy tốt năng lực củangười học như năng lực đọc-hiểu, năng lực trao đổi nhóm, năng lực thu thậpthông tin… Hơn nữa cũng định hướng về việc giáo dục đạo đức, lối sống chohọc sinh

Trước thực trạng ấy, tôi đã nghiên cứu về việc đổi mới phương pháp dạyhọc đặc biệt là vấn đề dạy học tích hợp liên môn trong việc giảng dạy môn Ngữvăn ở trường THPT Tôi đã vận dụng trong việc dạy phân môn đọc-hiểu các tácphẩm Văn học Trong sáng kiến này, tôi xin phép trao đổi một thử nghiệm vềviệc Tích hợp kiến thức liên môn trong việc dạy học đọc-hiểu đoạn trích

“Chiến thắng Mtao Mxây” trích “Đăm Săn” – Sử thi Tây Nguyên– Dân tộc Ê-đê – Chương trình Ngữ văn lớp 10, bước đầu đạt hiểu quả.

2 Mô tả giải pháp đã biết

* Dạy học không tích hợp liên môn

- Mô tả: Người dạy chỉ hướng dẫn học sinh tìm hiểu, khai thác những vấn đề

thuộc phạm trù môn Ngữ văn: cảm nhận về hình ảnh, từ ngữ, chi tiết và nhữnghình tượng; giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật của tác phẩm

- Ưu điểm: Giải pháp này giúp học sinh ghi chép được nhiều kiến thức của môn

Ngữ văn

- Hạn chế: Học sinh tiếp nhận văn bản chưa sâu sắc vì không có những liên hệ,

mở rộng Bài học trở nên đơn điệu, không khí lớp học kém hấp dẫn

3 Ý nghĩa của giải pháp mới

Mô tả: Dạy học tích hợp liên môn bắt đầu với việc xác định một chủ đề để huyđộng kiến thức Các chủ đề gắn với thực tiễn, gắn với nhu cầu của người học sẽ

có nhiều cơ hội để tổ chức dạy học tích hợp liên môn Đối với một môn học, môhình xương cá (Hình 1) thể hiện quan hệ giữa kiến thức của một môn học (trụcchính) với kiến thức trong chủ đề của dạy học tích hợp liên môn (các nhánh rẽ)

Hình 1 Sơ đồ xương cáĐối với các môn học khác nhau, mối quan hệ giữa các môn học trong chủ

đề được hình dung qua sơ đồ mạng nhện (Hình 2) Như vậy, nội dung các mônhọc vẫn được phát triển riêng rẽ để đảm bảo tính hệ thống, mặt khác, vẫn thựchiện được sự liên kết giữa các môn học khác nhau

Hình 2 Sơ đồ mạng nhện

Với môn Ngữ văn (phần văn bản) việc giảng dạy bám sát đặc trưng bộ

môn là yếu tố quan trọng nhất Không nắm vững đặc trưng thể loại sẽ vô cùngkhó khi tiếp cận giá trị nội dung, nghệ thuật của văn bản Tuy nhiên với các tácphẩm đã ra đời khá lâu không cùng thời đại với học sinh hiện nay, bên cạnh đặc

trưng thể loại còn phải bám sát bối cảnh lịch sử, hệ tư tưởng thẩm mỹ của thời đại ấy Giúp học sinh tiếp cận đúng các tác phẩm là một vấn đề đặt ra đối

với mỗi người giáo viên khi lên lớp, tìm ra được phương pháp hiệu quả nhất

tích hợp kiến thức liên môn để giải quyết tốt một vấn đề Từ đó giúp các em yêuthích môn Ngữ văn, thể hiện khả năng sáng tạo, phát huy tốt năng lực của mìnhtrong học tập.

Ưu điểm: Phương pháp tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học Ngữ văn nói

chung, dạy đọc-hiểu Văn học dân gian nói riêng sẽ mang lại một cách tiếp cậnmới, đa chiều, đa kênh để các em bước vào tác phẩm một cách hiệu quả nhất.Bởi vì tác phẩm văn học nào cũng phản ánh dấu ấn của thời đại Dấu ấn của thờiđại bao giờ cũng in đậm nhất cũng là hệ tư tưởng, giá trị thẩm mỹ, có tầng chiềusâu văn hóa Bất kể tác phẩm nào cũng phản ánh một giai đoạn lịch sử, mộtvùng đất…và tất nhiên đối với tác phẩm văn học, ngôn ngữ là phương tiện đểphản ánh Trong văn, trong thơ có cả âm nhạc, hội họa, điêu khắc…

Dạy học Ngữ văn theo hướng tích hợp kiến thức liên môn còn giúp giáoviên sáng tạo hơn trong việc chuẩn bị và thiết kế bài giảng; giúp học sinh có thóiquen tìm hiểu, biết vận dụng tổng hợp kiến thức để giải quyết một vấn đề Từ đóbồi dưỡng cho các em học sinh tinh thần tự học, sáng tạo, bồi dưỡng tư duy, bồidưỡng tâm hồn

4 Phạm vi nghiên cứu

- Phân môn đọc-hiểu tác phẩm văn học chương trình Ngữ văn lớp 10

- Đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây” trích “Đăm Săn” – Sử thi Tây Nguyên –Chương trình Ngữ văn lớp 10 – Học kì I

- Kiến thức liên môn: Lịch sử, Văn hóa, Địa lý, (Tây Nguyên) trong thời đại thịtộc, ngoài ra trong bài giảng người dạy còn vận dụng một số kiến thức thuộclĩnh vực chuyên ngành: Mĩ thuật, Kĩ thuật, Sân khấu điện ảnh, Âm nhạc và phânmôn Làm văn… để bài giảng thêm phần hấp dẫn

Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.

Căn cứ vào Luật giáo dục của nước CHXHCN Việt Nam trong Điều 4

(yêu cầu về nội dung, phương pháp giáo dục) đã chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy, sáng tạo ở người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” (Luật Giáo dục,

trang 9,1998) Trong quá trình đổi mới nền giáo dục Việt Nam, việc lấy học sinhlàm trung tâm là vô cùng cần thiết Nó tác động tích cực không chỉ với quá trìnhgiảng dạy của giáo viên mà còn góp phần phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo,tích cực làm chủ mỗi giờ học của học sinh

Xu hướng chung của đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới theo quanđiểm dạy học lấy người học làm trung tâm Quan điểm này có cơ sở lí luận từviệc nhận thức quá trình dạy học luôn luôn vận động và phát triển không ngừngchịu sự chi phối của nhiều quy luật, trong đó quy luật về mối quan hệ biệnchứng giữa dạy và học, giữa thầy và trò trong quá trình dạy học là quy luật cơbản Thầy và trò – cả hai chủ thể này đều chủ động, tích cực bằng hoạt động củamình hướng tới tri thức Thầy giữ vai trò chủ đạo, tổ chức điều khiển hoạt độngnhận thức của trò Trò hoạt động tích cực chiếm lĩnh tri thức và biến nó thành

Bản chất của phương pháp này là phát huy khả năng cao nhất vốn có chohọc sinh để học sinh tiếp nhận tri thức, khám phá tri thức một cách đầy đủ, khoahọc, có cái nhìn đa kênh, đa chiều, phát huy năng lực của học sinh một cách toàndiện nhất.

Theo nguyên Bộ trưởng Bộ GD – ĐT Trần Hồng Quân thì “Phương pháp dạy học phải hướng vào việc khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng nghĩ và làm việc một cách linh động tự chủ sáng tạo của học sinh ngay trong lao động học tập ở nhà trường Người giữ vai trò chủ động tích cực trong quá trình học tập không thụ động như phương pháp đọc chép cổ truyền”

Có rất nhiều phương pháp dạy học tích cực được sử dụng trong quá trình

lên lớp như: Thuyết trình, giảng giải, phát vấn, nêu vấn đề, chia nhóm để trao đổi thảo luận, dự án, trò chơi… trong các phương pháp trên cần sử dụng một

cách linh hoạt, phù hợp trong từng bài dạy cụ thể cũng như từng đối tượng họcsinh cụ thể Hiện nay, việc đổi mới phương pháp giảng dạy là một việc làm cấpthiết và cần tiến hành một cách đồng bộ Phương pháp giảng dạy là một trongnhững yếu tố quan trọng, ảnh hưởng lớn đến chất lượng đào tạo Một phươngpháp giảng dạy khoa học, phù hợp sẽ tạo điều kiện để giáo viên và người họcphát huy hết khả năng của mình trong việc truyền đạt, lĩnh hội kiến thức và pháttriển tư duy Một phương pháp giảng dạy khoa học sẽ làm thay đổi vai trò củangười thầy, đồng thời tạo nên sự hứng thú, say mê và sáng tạo cho người học.Đổi mới phương pháp giảng dạy sẽ cung cấp những cơ hội đặc biệt để nhận thức

rõ những giá trị quan trọng, thực chất trong cuộc sống Đưa tư tưởng sư phạmtích hợp vào trong quá trình dạy học là cần thiết Trong số các phương pháp tíchcực đã nêu thì dạy học tích hợp là một xu hướng của lí luận dạy học mới, tíchcực và được nhiều nước trên thế giới thực hiện

b Cơ sở thực tiễn:

- Thứ nhất: Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy môn Ngữ Văn 10, bước đầu tôicảm nhận được: dạy Sử thi theo đúng đặc trưng thể loại còn gặp rất nhiều khó

khăn, song hệ thống kiến thức liên môn liên quan đến bài dạy “Sử thi Đăm Săn”đặc biệt là đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây” là rất phong phú, độc đáo bởi lẽ

trong xu hướng hội nhập, Đảng và nhà nước đang rất quan tâm đến vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chính vì vậy, tôi tự thấy ngoài việc

truyền đạt cho các em các kiến thức trong chuẩn kiến thức-kĩ năng cần có thêmmột nhiệm vụ nữa đó là giúp các em hiểu biết thêm về nét văn hóa độc đáo củađồng bào Tây Nguyên (dân tộc Ê-đê) cũng như bồi đắp thêm năng lực thẩm mĩkhi các em tiếp cận với đoạn trích này

- Thứ hai: Trong Văn có Sử, trong Văn có Địa, trong Văn có văn hóa có âmnhạc có hội họa, có tư tưởng, có giá trị thẩm mỹ, phong tục tập quán từng vùngmiền Làm thế nào để một tác phẩm mãi sống, mãi lung linh tỏa sáng, thấmngấm vào tâm hồn mỗi học sinh, để các em không chỉ hiểu mà còn phát triểntoàn diện năng lực

Do đó tích hợp kiến thức liên môn trong đọc-hiểu các tác phẩm văn họckhông còn là vấn đề đơn thuần nữa mà nó trở thành nhiệm vụ của mỗi giáo viêndạy Ngữ văn trong nhà trường

- Học sinh: Sưu tầm, vận dụng kiến thức: Văn hóa, lịch sử, địa lí của vùng TâyNguyên (dân tộc Ê-đê),… kỹ năng tổng hợp, báo cáo kết quả Vừa sưu tầm cánhân vừa trao đổi, thu thập thông tin theo nhóm.

Bước 2: Tiến hành bài dạy trên lớp(Với 5 hoạt động dạy và học)

Bước 3: Hoạt động trải nghiệm

3 Mô tả - giải pháp theo hướng dạy học tích hợp-liên môn

Ở nội dung này, sáng kiến của tôi sẽ tập trung vào việc dẫn dắt mô tả từngkhía cạnh vấn đề qua các bước cụ thể của quy trình thiết kế một bài đọc-hiểu tácphẩm văn học Tính mới, giải pháp thực hiện sẽ được chứng minh qua các câuhỏi và định hướng trả lời cụ thể theo nội dung bài học

* Mô tả qua cấu trúc đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây” trích “Đăm

Săn” (Sử thi Tây Nguyên):

I Mức độ cần đạt

- Hiểu được cuộc chiến đấu vì danh dự, hạnh phúc và thịnh vượng của cộng

đồng là lẽ sống và niềm vui của người anh hùng thời xưa

- Thấy được nghệ thuật miêu tả, xây dựng nhân vật, sử dụng ngôn từ và các biệnpháp nghệ thuật thường dùng trong sử thi anh hùng qua đoạn trích

II Trọng tâm kiến thức – kĩ năng – thái độ - năng lực

1 Kiến thức

- Vẻ đẹp của người anh hùng sử thi Đăm Săn: trọng danh dự, gắn bó với hạnhphúc gia đình và thiết tha với cuộc sống bình yên, phồn thịnh của cộng đồngđược thể hiện qua cảnh chiến đấu và chiến thắng kẻ thù

- Đặc điểm nghệ thuật tiêu biểu của thể loại sử thi anh hùng (lưu ý phân biệt với

sử thi thần thoại): xây dựng thành công nhân vật anh hùng sử thi; ngôn ngữ

trang trọng, giàu hình ảnh, nhịp điệu; phép so sánh, phóng đại

- Tình yêu đối với nét đẹp văn hóa của người dân tộc Ê-đê (Tây Nguyên).

- Trân trọng hơn khát vọng xây dựng cộng đồng của con người Việt Nam đãđược gìn giữ ngàn đời trong tâm hồn dân tộc

- Trân trọng, giữ gìn một thành tựu rực rỡ của kho tàng Văn học dân gian ViệtNam

4 Năng lực

+ Năng lực thu thập thông tin liên quan đến bài học

+ Năng lực đọc-hiểu đoạn trích thuộc thể loại sử thi.

+ Năng lực hợp tác, làm việc nhóm

+ Năng lực sáng tạo (chuyển thể văn bản sang hình thức kịch, sân khấu…)

II Chuẩn bị phương tiện:

1 Chuẩn bị của giáo viên

- Theo yêu cầu của bài học:

+ Tài liệu: sách giáo khoa, sách thiết kế bài giảng và một số sách tham khảokhác

+ Phương tiện dạy học: giáo án, máy tính, máy chiếu, video clip liên quan đếnbài dạy…

- Phần mới: lựa chọn, xây dựng, chọn lọc các kiến thức tích hợp phù hợp vớibài giảng

2 Chuẩn bị của học sinh

- Soạn bài ở nhà: trả lời các câu hỏi theo phần hướng dẫn đọc bài – SGK trang36

- Chuẩn bị bài học theo một số yêu cầu khác của giáo viên theo nhóm:

+ Yêu cầu 1: Tìm hiểu kiến thức lịch sử, địa lí, văn hóa, tư tưởng liên quan đếnbài học.

+ Yêu cầu 2: Diễn lại một phần đoạn trích và ghi lại bằng video clip để chuẩn bịtrình chiếu trước lớp

+ Yêu cầu 3: Vẽ một bức tranh về một cảnh trong đoạn trích mà em cảm thấy ấntượng nhất

III Hoạt động dạy học:

* Bước 1: Ổn định tổ chức lớp (1 phút)

- Kiểm tra sĩ số, trật tự nội vụ của lớp

* Bước 2: Kiểm tra bài cũ (4 phút)

* Bước 3: Tổ chức dạy và học bài mới

Để tăng tính hấp dẫn và sáng tạo cho giờ học, việc tích hợp kiến thức liên môn được giáo viên chú trọng ngay ở phần tạo tâm thế tiếp nhận văn bản bằng phương pháp dự án - giao bài tập về nhà cho các nhóm học sinh tìm hiểu, nghiên cứu sau đó báo cáo kết quả trong giờ học chính.

Hoạt động 1: Tạo tâm thế tiếp nhận văn bản

Thời gian: 7 phút

Phương pháp: Gợi mở, thuyết trình, vấn đáp.

Kĩ thuật: Học theo góc

Giáo viên nêu yêu cầu(1): Trình bày những hiểu biết của cá nhân em về những

nét đẹp văn hóa-văn học của mảnh đất và con người Tây Nguyên?

Học sinh trả lời: Các nhóm cử đại diện lên trình bày(sản phẩm làm việc nhóm ở

nhà) dựa trên những hiểu biết kiến thức các môn học:

- Địa lý: vị trí địa lý, đặc điểm tự nhiên, đặc điểm xã hội

- Văn hóa: Âm nhạc – Cồng chiêng Tây Nguyên, văn hóa tín ngưỡng – Tục nốidây Chuê-nuê, văn hóa mẫu hệ, sinh hoạt cộng đồng – kể khan sử thi

Giáo viên chuẩn kiến thức: bằng một đoạn video clip giới thiệu về mảnh đất

Tây Nguyên

Lời dẫn cho đoạn video clip: Tây Nguyên là một vùng cao nguyên có gần 20dân tộc sinh sống với những phong tục tập quán và nét đẹp văn hóa độc đáo

Trong đó người Ê đê là một trong những tộc người gắn bó lâu đời nhất trênmảnh đất Tây Nguyên này Nhắc đến người Ê đê ta không thể không nhắc tới sửthi “Đăm Săn” Trong sử thi “Đăm Săn” chúng ta nhận thấy những dấu ấn,những nét đẹp văn hóa đặc trưng của người Tây Nguyên như: văn hóa Cồngchiêng, văn hóa Tín ngưỡng (tục nối dây Chuê-nuê…), văn hóa Mẫu hệ vànhững nét đẹp trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng… Có thể nói, khi đến với TâyNguyên mỗi chúng ta như được chìm đắm vào một không gian văn hóa đặctrưng, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc…

Giáo viên tiếp tục nêu yêu cầu(2): Từ những kiến thức đã được cung cấp ở phần Tiểu dẫn và hiểu biết cá nhân, em hãy giới thiệu đôi nét về sử thi “Đăm Săn”?

Học sinh trả lời: Dựa trên những hiểu biết kiến thức liên môn, học sinh suy

nghĩ và trả lời cá nhân về: thể loại sử thi, phân loại sử thi, hoàn cảnh ra đời của

sử thi “Đăm Săn” và tóm tắt văn bản

Giáo viên chuẩn kiến thức:

- Thể loại sử thi: giáo viên hướng dẫn học sinh tái hiện lại kiến thức về khái

niệm sử thi (tích hợp kiến thức trong bài Khái quát văn học dân gian Việt Nam

-SGK – trang 17)

- Phân loại sử thi:

+ Sử thi thần thoại: giới thiệu mở rộng cho học sinh hình ảnh cuốn sử thi Đẻ đất, đẻ nước –dân tộc Mường.

+ Sử thi anh hùng (giáo viên nhấn mạnh vào sử thi anh hùng là loại sử thi

kể về những chiến công của người anh hùng, họ là những người có sức mạnh,mang tầm vóc của cộng đồng và được dân làng tin tưởng tuyệt đối) Giới thiệu

mở rộng hai cuốn sử thi anh hùng của người Hi Lạp và người Ấn Độ trong hai

bộ Sử thi nổi tiếng “Ô- đi- xê” (Hô-me-rơ) và “Ra-ma-ya-na” (Va-mi-ki)

- Hoàn cảnh lịch sử ra đời sử thi :

+ Xã hội: Thị tộc xác nhập thành bộ tộc lớn làm cơ sở để hình thành nhà nướcsau này

- Tóm tắt văn bản: tích hợp với kiến thức làm văn(kĩ năng tóm tắt văn bản tự sự

mà học sinh đã được học từ bậc THCS để tóm tắt một nội dung sử thi dài, đồ sộthành một văn bản ngắn gọn, đủ ý và rõ ràng trước lớp)

Bước vào hoạt động tri giác, người thầy vận dụng mở rộng tích hợp kiến thức liên môn sân khấu – điện ảnh thông qua việc phân vai – diễn lại một phần đặc sắc của đoạn trích ghi thành video và trình chiếu trước toàn thể lớp học(phần này đã giao bài ở nhà) Sau đó cho học sinh xem một video clip

về hình thức diễn xướng sử thi “Đăm Săn Hoạt động này sẽ kích thích sự sáng tạo của học sinh, bên cạnh đó làm tăng tính hấp dẫn cho bài giảng.

Hoạt động 2: Tri giác

Thời gian: 10 phút

Phương pháp: Đọc diễn cảm, đọc phân vai, quan sát

Kĩ thuật: Học theo góc

Giáo viên nêu yêu cầu:

- Cho học sinh tự xung phong nhận vai

- Yêu cầu học sinh xác định đúng giọng đọc của vai nhân vật được phân công

Học sinh: Đọc phân vai với những giọng đọc như sau:

+ Giọng Đăm Săn : quyết liệt, hùng tráng

+ Giọng Mtao Mxây : khôn khéo, mềm mỏng

+Giọng dân làng : tha thiết

+ Đặc biệt, giọng người kể chuyện trong thiên sử thi này rất linh hoạt : khi thủ thỉ, khoan thai : "Nhà Mtao Mxây đầu sàn hiên đẽo hình mặt trăng, đầu cầuthang đẽo hình chim ngói Ngôi nhà của lão tù trưởng nhà giàu này trông quảthật là đẹp Cầu thang rộng một lá chiếu, người nối đuôi nhau lên xuống màkhiêng một ché đuê vẫn không sợ chật" ; cũng có khi dồn dập đặc tả một khôngkhí giao tranh dữ dội : "Đăm Săn rung khiên múa Một lần xốc tới, chàng vượtmột đồi tranh Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô Chàng chạy vunvút qua phía đông, vun vút qua phía tây Còn Mtao Mxây thì bước cao bướcthấp chạy hết bên tây sang bên đông Hắn vung dao chém phập một cái, nhưng

chỉ vừa trúng một cái chão cột trâu" ; khi lại hướng về đối thoại với người nghe

và xen lẫn bình luận : "Thế là Mtao Mxây phải đi ra Bà con xem, khiên hắn trònnhư đầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng Trông hắn dữ tợn như một vịthần", "Thế là, bà con xem, nhà Đăm Săn đông nghịt khách, tôi tớ chật ních cảnhà ngoài", "Bà con xem, chàng Đăm Săn uống không biết say, ăn không biết

no, chuyện trò không biết chán"

Giáo viên chuẩn kiến thức: Nhận xét cách thể hiện của học sinh.

Mở rộng: Cho học sinh xem video sản phẩm các nhóm đã diễn và ghi hình

Sau đó giáo viên giới thiệu video clip về hình thức diễn xướng sử thi

“Đăm Săn”: Một người hát-kể, (thường là các già bản), một mình vừa kể vừadiễn tất cả các vai bằng các giọng điệu khác nhau bên bếp lửa của nhà rông

Giáo viên: Đánh giá, xếp loại thi đua cho các nhóm học sinh.

Đến với hoạt động 3: Phân tích – cắt nghĩa, giáo viên hướng dẫn học sinh đọc-hiểu văn bản theo đúng chuẩn kiến thức kĩ năng Song để học sinh

có hứng thú trong việc tiếp cận và hiểu sâu sắc đoạn trích người giáo viên cần phải đi sâu vào việc giảng giải, cắt nghĩa một số hình ảnh, chi tiết khó, xa

lạ với học sinh bằng việc vận tích hợp các kiến thức liên môn thông qua:

- Cảnh chiến đấu và chiến thắng của Đăm Săn:

+ Kiến thức liên môn với môn Lịch sử (hệ tư tưởng, phong tục tập quán của người dân tộc Ê Đê trong thời kì thị tộc – bộ lạc).

- Cảnh ăn mừng chiến thắng

+ Kiến thức liên môn với môn Lịch sử - văn hóa: nét đẹp văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, quan niệm về người anh hùng của người dân tộc Ê Đê trong thời kì lịch sử lúc bấy giờ.

+ Kiến thức liên môn với môn Âm nhạc dân tộc: Các tiếng kêu vang của những loại Cồng chiêng khác nhau.

Hoạt động 3: Phân tích – cắt nghĩa

Thời gian: 50 phút

Phương pháp: Vấn đáp, thuyết trình, thảo luận nhóm.

Giáo viên nêu yêu cầu(1): Vì sao trong cuộc chiến giữa Đăm – Săn và Mtao Mxây, Đăm – Săn lại cần sự giúp đỡ của thần linh(ném cho Đăm- Săn miếng trầu, chày mòn) mới có thể chiến thắng Mtao Mxây? Điều này nói lên quan niệm gì về tín ngưỡng của người Ê Đê trong buổi đầu bình minh của lịch sử loài người?

Trả lời: Học sinh làm việc theo nhóm 5 phút, sau đó cử đại diện trình bày kết

quả của nhóm mình dựa trên kiến thức liên môn với môn Lịch sử (văn hóa-xãhội):Giáo viên chuẩn kiến thức: nhận xét, đánh giá về câu trả lời của học sinh

sau đó mở rộng kiến thức liên môn Lịch sử trong trường hợp học sinh trả lời

chưa rõ ý: Miếng trầu hay chày mòn chính là biểu tượng cho sự ủng hộ, tiếp

thêm sức mạnh cho người anh hùng của cộng đồng Trong xã hội xưa, khi màvai trò của người phụ nữ là đứng đầu, là một xã hội mẫu hệ thì sự ủng hộ đấy có

ý nghĩa vô cùng to lớn Đó chính là sự giúp sức của ông trời, của sức mạnh linhthiêng và tuyệt đối Sự giúp sức đó dẫn đến chiến thắng của Đăm Săn, và miếngtrầu của Hơ Nhị là hậu thuẫn cho nhân vật trung tâm, thể hiện thái độ và sứcmạnh lí tưởng của quần chúng-cộng đồng hiện thân ở người anh hùng sử thi Chitiết này làm khơi gợi mối giao hòa cộng đồng, tô đậm thêm hình ảnh hùng trángmang tầm vũ trụ của người anh hùng tượng trưng cho sức mạnh, ý chí của ngườidân Ê đê xa xưa

Giáo viên nêu yêu cầu(2): Sau khi dẫn tôi tớ về bản, Đăm Săn sai mở tiệc ăn mừng thắng lợi “ Hãy đánh lên các chiêng có tiếng âm vang, những chiêng có tiếng đồng tiếng bạc! …hãy đánh lên tất cả cho ở dưới vỡ toác các cây đòn ngạch, cho ở trên gẫy nát các cây xã ngang, cho tiếng chiêng vang vọng khắp

đó đây, khiến voi, tê giác trong rừng quên không cho con bú, ếch nhái dưới gầm sàn, kì nhông ngoài bãi phải ngừng kêu, tất cả đều ngày đêm lặng thinh để nghe

34 Tại sao chàng lại ra lệnh đánh lên nhiều loại chiêng cồng? Ý nghĩa của những tiếng chiêng, tiếng cồng đối với người Ê đê?

Trả lời: Học sinh trả lời cá nhân, dựa trên kiến thức liên môn với môn Lịch sử

-văn hóa, Âm nhạc dân tộc