THỂ CHẾ KINH tế đổi mới THỂ CHẾ KINH tế và sự LIÊN QUAN đến TÍNH MINH BẠCH của CHÍNH QUYỀN và QUYỀN THAM GIA của NGƯỜI dân

Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là loại hình thểchế kinh tế trong đó có sự thống nhất biện chứng giữa cái chung là kinh tế thịtrường với các đặc thù là định hướng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM

VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

TIỂU LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ

THỂ CHẾ KINH TẾ - ĐỔI MỚI THỂ CHẾ KINH TẾ

VÀ SỰ LIÊN QUAN ĐẾN TÍNH MINH BẠCH CỦA CHÍNH QUYỀN

VÀ QUYỀN THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN

HỌ VÀ TÊN HỌC VIÊN: NGUYỄN THỊ VŨ LƯƠNG

Đề tài 4:Thể chế kinh tế? Đổi mới thể chế kinh tế và sự liên quan đến tính minh bạch của chính quyền vàquyền tham gia của người dân?Liên hệ với tình hình thực tiễn ở địa phương?

I Thể chế kinh tế là gì?

1 Thể chế, thể chế kinh tế :

Lý luận về thể chế nói chung và thể chế kinh tế nói riêng rất phong phú

và được phát triển dựa trên nhiều tư tưởng nhiều học thuyết, trải qua nhiều thời

kỳ lịch sử khác nhau và cho đến nay vẫn đang được hoàn thiện

Thể chế kinh tế là hệ thống những quy phạm pháp luật nhằm điều chỉnhcác chủ thể kinh tế, các hành vi sản xuất kinh doanh và các quan hệ kinh tế Thểchế kinh tế bao gồm các yếu tố chủ yếu: các đạo luật, luật lệ, quy định, quytắc, về kinh tế gắn với các chế tài xử lý vi phạm; các tổ chức kinh tế; cơ chếvận hành nền kinh tế

Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là loại hình thểchế kinh tế trong đó có sự thống nhất biện chứng giữa cái chung là kinh tế thịtrường với các đặc thù là định hướng xã hội chủ nghĩa Thuộc về cái chung cócác yếu tố như: đa dạng chủ thể kinh tế và các chủ thể tự do sản xuất kinhdoanh, cạnh tranh theo pháp luật; thừa nhận các phạm trù hàng hoá, tiền tệ, thịtrường, cạnh tranh, cung cầu, giá cả thị trường, lợi nhuận; sự hoạt động của quyluật kinh tế thị trường; nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường Thuộc vềcái đặc thù có các yếu tố: tư tưởng kinh tế xã hội chủ nghĩa dựa trên nền tảng làchủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm của Đảngcộng sản; các mục tiêu, nguyên tắc và nhiệm vụ cơ bản trong phát triển nềnkinh tế gắn với mục tiêu và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Trong sự kết hợpgiữa các chung và cái đặc thù này chúng tạo thành sự giao thoa, cái chungkhông nằm ngoài ngoài mà nằm trong cái đặc thù, nhưng không bao quát hếtcái đặc thù, trong đó kinh tế thị trường là động lực và phương tiện để phát triểnkinh tế, định hướng xã hội chủ nghĩa giữ vai trò dẫn dắt quá trình phát triển nềnkinh tế

Như vậy, nội dung cốt lõi và thực chất của thể chế kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa là:

- Phát triển nền kinh tế hàng hoá dựa trên sự đa dạng các hình thức sởhữu và các thành phần kinh tế, trong đó sở hữu công hữu xã hội chủ nghĩa giữvai trò nền tảng, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo và cùng với kinh tế tậpthể ngày càng trở thành nền tảng của nền kinh tế Các thành phần kinh tế cùngtồn tại và phát triển, cạnh tranh và hợp tác với nhau

- Hình thành đồng bộ và vận hành thông suốt, có hiệu quả hệ thống cácthị trường trong quá trình chủ động hội nhập kinh tế quốc tế

- Phân phối theo lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh là chính, đồngthời áp dụng các hình thức phân phối khác; coi trọng hiệu quả kinh tế, đồngthời đảm bảo tiến bộ và công bằng xã hội trong phân phối và phân phối lại

- Có một hệ thống bảo hiểm và an sinh xã hội theo hướng từng bước thựchiện chế độ bảo hiểm cho mọi người lao động, mọi tầng lớp nhân dân, quan tâm

hỗ trợ những người nghèo và yếu thế, những đối tượng được hưởng chính sách

xã hội

- Chính phủ điều hành kinh tế vĩ mô trên cơ sở tôn trọng sự tác độngkhách quan của thị trường và cơ chế thị trường, tạo các điều kiện thuận lợi chocác chủ thể kinh tế hoạt động

- Có hệ thống pháp luật thích ứng và thúc đẩy sự vận hành có hiệu quảthể chế kinh tế thị trường, mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế

Như vậy, có thể hiểu một cách chung nhất: Thể chế kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa là tổng thể đường lối, chủ trương, chiến lược pháttriển kinh tế - xã hội, hệ thống pháp luật, chính sách, hệ thống đảm bảo xã hội,các quy tắc, quy chế mà Đảng, Nhà nướccó nghệ thuật ban hành nhằm đảmbảo sự phát triển đất nước theo đúng mục tiêu định hướng xã hội chủ nghĩa đã

2 Vai trò của thể chế kinh tế với sự phát triển kinh tế xã hội

Một là, định hướng, hướng dẫn, tạo khung khổ cho việc tổ chức, hoạtđộng của nền kinh tế.

Thể chế kinh tế là những luật lệ, qui tắc nên vai trò hàng đầu của nó làđịnh hướng, hướng dẫn hành vi và tạo khung khổ pháp lý cho việc tổ chức hoạtđộng của nền kinh tế, tác động lớn đến sự lựa chọn và việc quyết định sản xuấtcái gì, đầu tư như thế nào vào lĩnh vực nào, ở đâu của các chủ thể kinh tế.Ngoài ra thể chế có tác dụng hướng dẫn trong mối quan hệ qua lại của conngười để khi làm bất cứ việc gì, mỗi người sẽ biết được cách thức thực hiệnnhững việc đó như thế nào

Hai là, thể chế kinh tế tạo ra nền tảng kinh tế xã hội của một nền kinh tếnhư: chế độ sỡ hữu, các thành phần kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuấtkinh doanh của nền kinh tế

Ba là, thể chế kinh tế đóng vai trò chủ thể quản lý kinh tế, và các công cụquản lý nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.Nhà nước với tư cách là mộtthể chế kinh tế, trong quá trình tổ chức quản lý vĩ mô nền kinh tế, đóng vai tròchủ thể quản lý kinh tế trong nền KTTT định hướng XHCN

Hệ thống pháp luật, các công cụ kế hoạch hoá, tài chính, tiền tệ trong nềnKTTT luôn có vai trò hết sức quan trọng việc tạo ra khung khổ pháp lý, tácđộng đến điều tiết, định hướng nền kinh tế

Bốn là, thể chế kinh tế hình thành góp phần đồng bộ hoá hệ thống thịtrường, từng bước hoàn thiện và phát triển hệ thống thị trường của nền KTTTnước ta

Theo quan niệm hiện nay hệ thống thị trường đồng bộ bao gồm hai vấnđề:

- Thứ nhất, phải có đẩy đủ các loại thị trường sản phẩm và thị trường yếu

tố hay thị trường đầu vào hay thị trường đầu ra

- Thứ hai, bảo đảm cho các loại thị trường này phát triển cân đối cả vềqui mô, trình độ.Tính đồng hộ của hệ thống thị trường có vai trò hết sức to lớnđối với quá trình phát triển hệ thống thị trường và nền kinh tế.

Nếu thiếu một trong các loại thị trường thì một mặt, các chủ thể sản xuấtkinh doanh khó có được những cơ hội và điều kiện thuận lợi, bình đẳng trongviệc tiếp cận và sử dụng các nguồn lực cho sự phát triển; mặt khác, tính đồng

hộ, tính ràng buộc và tính cân đối giữa chúng bị vi phạm sẽ cản trở, thậm chílàm phá vỡ các chiến lược kinh doanh đã định

Trong nền KTTT, giữa các thị trường có mối liên hệ ràng buộc lẫn nhau,dựa vào nhau và tác động lẫn nhau Thị trường đầu ra của ngành này, doanhnghiệp này có khi lại là thị trường đầu vào của ngành khác, doanh nghiệp khác

Do đó, nếu một thị trường nào đó không phát triển đầy đủ hoặc trì trệ sẽ

có ảnh hưởng tới sự phát triển và phát huy vai trò, chức năng của các thị trườngkhác, ảnh hưởng đến hiệu quả tổng thể của hệ thống thị trường

Năm là, thể chế kinh tế góp phần tạo ra những tiền đề điều kiện hạn chếnhững khuyết tật của kinh tế thị trường, kinh tế thị trường bên cạnh mặt tíchcực là tạo ra cơ chế năng động, sáng tạo và hiệu quả thì cũng thường xuyên xảy

ra tiêu cực cần hạn như cạnh tranh và chính phủ, chạy theo lợi nhuận mà quên

đi mục tiêu xã hội, phân hoá giàu nghèo thông qua hệ thống pháp luật, hệthống các chính sách mà tác động điều chỉnh, hạn chế các mặt tiêu cực trên đây

phân phối, trao đổi và tiêu dùng, sự khác biệt về cơ cấu bộ máy nhà nước, sựthay đổi trong địa vị của những người ban hành và cả những người thực thi thểchế

- Chế độ sở hữu và cơ cấu quyền tài sản là những yếu tố rất quan trọngtác động tới thể chế mà trước hết là thể chế kinh tế

- Hệ tư tưởng là nền tảng tinh thần làm thay đổi nhận thức của con người

về thế giới quan, nhân sinh quan Hệ tư tưởng có tác động lớn tới việc giải thíchthế giới xung quanh và các hoạt động kinh tế Chính vì vậy, hệ tư tưởng có tácđộng rất lớn tới hệ thống thể chế nói chung, thể chế quản lý kinh tế nói riêng

- Mô hình kinh tế cũng có tác động mạnh tới thể chế Sự khác biệt giữacác mô hình kinh tế, chẳng hạn như giữa mô hình kinh tế thị trường với môhình kinh tế kế hoạch hoá tập trung cũng tạo ra sự khác biệt lớn trong thể chếkinh tế.Ngoài ra, sự khác nhau giữa các mô hình kinh tế thị trường (kinh tế thịtrường tự do, kinh tế thị trường xã hội, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa ) cũng tạo ra sự khác biệt lớn trong thể chế kinh tế

- Cơ cấu quyền lực chính trị, sự tập trung quyền lực hay phân quyền sẽtạo ra sự khác nhau cơ bản dẫn tới khác nhau đáng kể trong cả tổ chức nhànước lẫn thể chế kinh tế

- Trình độ của chủ thể quản lý vĩ mô thể hiện trình độ nhận thức các quyluật khách quan, nhận thức về kinh tế - xã hội, con người, nhận thức về đốitượng điều chỉnh Điều này có tác động lớn đến chất lượng của thể chế kinh tế,

vì các thể chế do con người tạo lập ra

Các tập tục thông lệ cũng có tác động mạnh tới các thể chế chính thứccủa quốc gia, trong đó có thể chế kinh tế

Thể chế kinh tế thị trường có vai trò to lớn trong phát triển kinh tế – xãhội.Đặc biệt chúng ta phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa.Nghiên cứu thể chế kinh tế và các nhân tố ảnh hưởng tới thể chế kinh tế,

nhất là kinh tế thị trường định hướng XHCN chúng ta sẽ có được các chủtrương, chính sách hợp lý để xây dựng và phát triển nó.

II Đổi mới thể chế kinh tế và sự liên quan đến tính minh bạch của chính quyền và quyền tham gia của người dân:

1 Đổi mới thể chế kinh tế:

Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, vấn đề cốt lõi là xử lýđúng mối quan hệ giữa nhà nước và thị trường theo nguyên tắc cơ bản là thịtrường quyết định phân bổ nguồn lực; đồng thời phát huy vai trò cần và đủ củanhà nước Thị trường phân bổ nguồn lực theo nguyên tắc của thị trường, chủyếu là giá cả theo cung cầu, cạnh tranh bình đẳng, minh bạch, đạt hiệu quả tối

đa và tối ưu Chế độ sở hữu phổ biến trong nền kinh tế là sở hữu tư nhân và sởhữu hỗn hợp Nhà nước thực hiện tốt vai trò bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô;tăng cường dịch vụ công có hiệu quả; bảo đảm môi trường cạnh tranh bìnhđẳng, lành mạnh; thực hiện điều tiết, giám sát, duy trì trật tự kỷ luật thị trường;

bù đắp những hạn chế, bất cập, khắc phục mặt trái của thị trường; bảo đảmcông bằng xã hội và phát triển bền vững

Phát huy vai trò của nhà nước quản lý kinh tế theo định hướng chiếnlược, quy hoạch, chính sách, tiêu chuẩn và quản lý, điều hành vĩ mô chủ yếuthông qua ngân sách và các công cụ tài chính, tiền tệ khác Việc phân bổ sửdụng nguồn lực công, vốn đầu tư của nhà nước cũng phải vận dụng cơ chế thịtrường để đạt hiệu quả cần thiết Sửa đổi thể chế phân cấp giữa Trung ương vàđịa phương, đặc biệt về ngân sách để chính quyền địa phương tập trung chăm

lo xây dựng kết cấu hạ tầng theo quy hoạch; phát triển và quản lý hàng hóa vàdịch vụ công; quản lý, giám thị trường Chính quyền địa phương tập trungnhiều hơn vào quản lý văn hóa xã hội, môi trường Xây dựng bộ máy nhà nước

từ Trung ương đến địa phương trong sạch, năng lực và hiệu lực hiệu quả cao,minh bạch, tinh gọn Coi trọng việc sử dụng người tài trong bộ máy Nhà nước.Chuyển dần cho khu vực tư nhân, tổ chức xã hội đảm nhiệm những dịch vụ

công nếu có điều kiện Thực hiện quyết liệt việc phòng, chống tham nhũng,phấn đấu trở thành nước có chỉ số minh bạch thuộc loại cao trên thế giới

Làm rõ hơn tiêu chí nước công nghiệp và tính khả thi của việc thực hiệnmục tiêu chiến lược này đến năm 2020 Trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ràsoát lại chiến lược phát triển công nghiệp theo hướng tham gia tích cực vàochuỗi sản xuất và giá trị toàn cầu, sớm vượt qua giai đoạn gia công đơn thuầnhiện nay để đi lên nấc thang cao hơn là công nghiệp chế tạo - một tiêu chí quantrọng của công nghiệp hóa Nông nghiệp tập trung vào nâng cao chất lượng sảnphẩm, tạo ra và phát triển mô hình tổ chức sản xuất lớn nông thủy sản gắn kếtvới chế biến có công nghệ tiên tiến đi cùng với hỗ trợ nông dân, ngư dân tiêuthụ sản phẩm có hiệu quả nhiều hơn Phát triển mạnh hơn khu vực dịch vụ,cùng với các dịch vụ truyền thống, đặc biệt chú trọng phát triển các dịch vụ cóhàm lượng tri thức cao như tài chính, ngân hàng, kinh doanh, khoa học côngnghệ, giáo dục, y tế, công nghệ thông tin và truyền thông, văn hóa…Lựa chọn

và tập trung hơn trong xây dựng kết cấu hạ tầng cả kinh tế và xã hội để đạt hiệuquả cao, giải quyết dứt điểm từng bước các thắt nghẽn, bất cập trên từng địabàn

Đổi mới nội dung kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, chuyển mạnh sangđịnh hướng và dự báo Chỉ tiêu GDP của các tỉnh, thành phố được xác địnhthống nhất với GDP của cả nước và chỉ tiêu này trong kế hoạch của địa phươngchỉ có tính chất dự báo, để tham khảo Tăng cường quản lý kế hoạch theo cácchỉ tiêu chất lượng tăng trưởng (năng suất, hiệu quả, thu nhập dân cư, giáo dục,tiết kiệm năng lượng và tài nguyên, bảo vệ môi trường…) Xây dựng và thựchiện Luật Quy hoạch, lồng ghép thống nhất các loại quy hoạch kinh tế - xã hội,quy hoạch xây dựng - đô thị, quy hoạch sử dụng đất Quy hoạch các ngành sảnxuất kinh doanh chỉ có tính định hướng, tạo không gian cho sự phân bổ nguồnlực của thị trường Tăng cường vai trò của quy hoạch vùng trong hệ thống quyhoạch các cấp đi cùng với xây dựng, hoàn thiện thể chế, cơ chế quản lý quyhoạch và phát triển theo vùng thật sự có hiệu lực Quy hoạch của các tỉnh,

thành phố trực thuộc Trung ương phải tuân thủ sự bố trí chiến lược của cả nước

và quy hoạch vùng, khắc phục sự chồng chéo, trùng lặp, chia cắt hạn chế hiệuquả phát triển Khắc phục triệt để bệnh thành tích và tư duy nhiệm kỳ

Xem xét việc chuyển đổi Bộ Kế hoạch và Đầu tư thành Bộ/Ủy ban kinh

tế chiến lược, tập trung làm chức năng tham mưu tổng hợp, kiểm soát và điềutiết bảo đảm các cân đối kinh tế vĩ mô; xây dựng chiến lược, thể chế chính sáchcải cách và quy hoạch, kế hoạch phát triển theo hướng đổi mới nói trên Hệthống các cơ quan kế hoạch các cấp cũng thay đổi theo hướng đó

Đổi mới và tăng cường hệ thống thống kê và thông tin kinh tế, xã hội trởthành hiện đại, độc lập, xuyên suốt từ Trung ương đến cơ sở, đáp ứng tốt yêucầu quản lý, phát triển và hội nhập quốc tế Chấn chỉnh, hoàn chỉnh hệ thống sốliệu thống kê, nhất là số liệu thống kê cơ sở bảo đảm tính chính xác, kịp thời,minh bạch, liên thông các ngành liên quan và thực hiện công khai theo phápluật

Đối với doanh nghiệp nhà nước, sớm chấm dứt cơ chế chủ quản Xemxét thành lập ngay Ủy ban/Bộ quản lý vốn và tài sản Nhà nước trong các doanhnghiệp và thực hiện nhiệm vụ chỉ đạo thống nhất việc cải cách các doanhnghiệp nhà nước trong cả nước Chỉ giữ lại các doanh nghiệp nhà nước quy môlớn chiếm tỷ lệ vốn Nhà nước chi phối, khu vực này chiếm khoảng 15% GDP;thực hiện việc quản trị doanh nghiệp theo mô hình công ty hiện đại theo tiêuchuẩn quốc tế Sớm thực hiện phần lớn doanh nghiệp nhà nước kinh doanh đềuniêm yết trên thị trường chứng khoán Không giao nhiệm vụ chính trị, xã hộicho loại doanh nghiệp này mà chỉ có trách nhiệm xã hội như các loại hìnhdoanh nghiệp khác Khuyến khích hình thành, phát triển mạnh các doanhnghiệp mới đa sở hữu dưới hình thức các công ty cổ phần

Trên cơ sở hoàn thiện các quy định thực hiện Luật Đất đai, thúc đẩy tậptrung ruộng đất, phát triển mạnh các hình thức doanh nghiệp nông nghiệp, tổchức liên kết giữa doanh nghiệp và hộ nông dân hình thành mạng lưới sản xuấtchế biến có quy mô lớn đi cùng với mở rộng mô hình cánh đồng mẫu lớn Hỗ

trợ thúc đẩy đưa tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất kinh doanh, nhất làhoàn thiện và thực thi chính sách, cơ chế tài chính và cơ chế liên kết giữa sảnxuất với các cơ sở nghiên cứu khoa học công nghệ Đổi mới, thiết lập các hìnhthức liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ sản phẩm để bảo đảm giá cả nông sảnhợp lý cho nông dân, trong đó có việc chấn chỉnh các tổng công ty kinh doanhnông sản hiện có Hoàn thiện quy hoạch, thể chế phát triển và quản lý quá trình

đô thị hóa nông thôn phù hợp với tiến trình công nghiệp hóa thực chất và quátrình phân bố lại dân cư hợp lý được điều tiết theo quy hoạch, chính sách kếthợp với chương trình xây dựng nông thôn mới

Đặc biệt coi trọng và tập trung sức thực hiện cho được chiến lược pháttriển khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, công nghiệp hóa gắn chặt vớikinh tế tri thức Thật sự coi phát triển khoa học và công nghệ, nguồn nhân lựcchất lượng cao là động lực chủ yếu của phát kinh tế - xã hội, là nội dung chủ yếucủa quá trình tái cơ cấu, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phát triển, là trụ cộtphát triển kinh tế tri thức Việc này cũng bắt nguồn từ đổi mới thể chế, khắc phụcmọi cản trở, tạo môi trường và điều kiện để thực hiện Đầu tư mạnh cho khoahọc và công nghệ, kinh tế tri thức bằng cả tiền vốn và nguồn lực con người, của

cả Nhà nước, xã hội và hợp tác quốc tế đi cùng với hoàn thiện cơ chế chính sách,các thủ tục hành chính, nhất là về tài chính, ngân hàng Tập trung đầu tư chonghiên cứu triển khai (R&D), đào tạo nhân lực chất lượng cao, phát triển tài sản

vô hình Kiên quyết không thực hiện những đầu tư kém hiệu quả; các dự án,phương án đầu tư phát triển đều cân nhắc dưới góc nhìn và yêu cầu thúc đẩy tiến

bộ khoa học công nghệ Tăng cường xây dựng hệ thống đổi mới sáng tạo(innovation)

Phát triển xã hội và thực hiện công bằng xã hội theo hướng lâu dài tiếntới hình thành xã hội có tầng lớp trung lưu chiếm đại bộ phận dân cư; tầng lớpthu nhập thấp chiếm khoảng 15-20% dân cư; tầng lớp giàu chỉ chiếm 10- 15%dân cư và thu nhập của tầng lớp này chỉ gấp 5-7 lần mức trung bình của tầnglớp trung lưu Do đó cần chú trọng phát triển mạnh và phát huy vai trò của khu

vực doanh nghiệp vừa và nhỏ; thực hiện tốt chính sách phân phối và phân phốilại công bằng, hiệu quả, đặc biệt là chính sách thuế, phí, dịch vụ công Đẩymạnh trên thực chất sự nghiệp xóa đói giảm nghèo, tập trung vào các vùng, địabàn có nhiều khó khăn Nhà nước thực hiện tốt hơn các chính sách phúc lợi và

an sinh xã hội, đặc biệt đối với nông thôn, miền núi

Đẩy mạnh việc xã hội hóa, thị trường hóa các đơn vị sự nghiệp côngtrong khoa học, giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao (kể cả trong khu vực quốcphòng và an ninh) trên cơ sở xác định rõ tính chất, tiêu chuẩn hoạt động, cơ chếtài chính (tự chủ hoàn toàn hoặc tự chủ một phần…); chuyển các đơn vị sựnghiệp công có điều kiện sang mô hình doanh nghiệp, công ty, từ đó giảmmạnh phần ngân sách chi cho khu vực này và nâng cao chất lượng, hiệu quảhoạt động Các cơ quan Nhà nước, Đảng, đoàn thể mở rộng việc ủy thác vàthuê các dịch vụ công Hoàn thiện và quản lý chặt chẽ việc thực thi các quy chế

về mua sắm công bảo đảm triệt để tiết kiệm, hiệu quả, kiên quyết chống thamnhũng, lãng phí

Đẩy mạnh hội nhập quốc tế sâu rộng phù hợp với tính chất, đặc điểm củagiai đoạn mới: tự do hóa đi liền với bất bình đẳng, bất cân bằng gia tăng lànhững thách thức mới đòi hỏi tái cấu trúc và cải cách thể chế toàn diện Nước tatrong khi tái cơ cấu và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, cần chú trọng giảiquyết các vấn đề: Rút kinh nghiệm của “hậu WTO”, khẩn trương chuẩn bị cácđiều kiện tham gia TPP và các hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương,

đa phương khác có hiệu quả, chủ yếu là đổi mới mạnh thể chế, thực hiện đúngcác cam kết, ra sức nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, ngành và doanhnghiệp Chấn chỉnh việc thu hút FDI theo đúng mục tiêu chiến lược, tập trungmạnh vào chuyển giao công nghệ tiên tiến hiện đại, đạt hiệu quả tổng thể cao,góp phần tích cực tăng tiềm lực kinh tế đất nước, giảm thiểu thực trạng và nguy

cơ khu vực FDI lấn át khu vực kinh tế trong nước Thực thi có hiệu quả chiếnlược và giải pháp toàn diện giảm nhập siêu từ Trung Quốc, khai thác hiệu quảcác mặt tích cực, khắc phục mặt tiêu cực trong quan hệ kinh tế thương mại với

Trung Quốc Có đối sách với chiến lược “Con đường tơ lụa” trên đất liền vàtrên biển của Trung Quốc liên quan đến nước ta Khẩn trương xây dựng các đặckhu kinh tế - hành chính đã dự định để tạo đột phá và rút kinh nghiệm về cảicách thể chế phù hợp với hội nhập quốc tế giai đoạn mới.

2 Định hướng đổi mới kinh tế của Việt Nam:

Sự đổi mới, cải cách thể chế, từ chính trị, quản lý Nhà nước và đặc biệt là

sự đổi mới thể chế kinh tế phải được coi là ưu tiên, dựa trên 3 trụ cột:

Cụ thể là thịnh vượng phải đi đôi phát triển bền vững và bảo vệ môitrường, tập trung thúc đẩy doanh nghiệp trong nước, nêu cao tinh thần khởinghiệp, sáng tạo; tạo sự công bằng và hội nhập bình đẳng cho mọi người, bảođảm quyền lợi cho những bộ phận yếu thế, dễ tổn thương trong phát triển, coiđây ưu việt của định hướng XHCN; nâng cao năng lực và trách nhiệm giải trìnhcủa Nhà nước, các thiết chế phải có sự giám sát của người dân, tạo dựng khungkhổ pháp lý thúc đẩy quyền công dân, quyền thông tin của người dân

2.1.Phát triển kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa

Đảng, Nhà nước quan tâm chỉ đạo, tập trung đầu tư về mọi mặt để pháttriển thành trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa,khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế

Phát triển kinh tế phải dựa trên các thiết chế, công cụ và nguyên tắc vậnhành kinh tế thị trường để giải phóng sức sản xuất, phát huy mọi nguồn lực đểđẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa thủ đô; nhưng đồng thời phải đi đôivới phát triển văn hóa, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân,đảm bảo tiến bộ và công bằng xã hội; hội nhập quốc tế phải gắn liền với độc lậpdân tộc, giữ vững ổn định chính trị và quốc phòng an ninh, tất cả vì mục tiêu

“dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Để phát triển thành công kinh tế thị trường định hướng XHCN trong bốicảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc hoàn thiện thể chế là điều kiện

tiên quyết, hết sức quan trọng, trong đó cần rà soát lại mô hình tổng quát pháttriển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của nước ta cho phù hợp với yêucầu hội nhập sâu rộng của đất nước trong thời gian tới.

2.2.Kết quả hội nhập kinh tế giúp VN xoay trục thị trường

Từ năm 2010 đến nay, chúng ta đã chuyển sang giai đoạn chủ động đàmphán và ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) với nhiều nước trong khuvực và thế giới, tạo điều kiện quan trọng cho cải cách kinh tế trong nước và mởrộng thị trường cho các doanh nghiệp, nâng cao lợi thế cạnh tranh của hànghóa

Hơn thế nữa, kết quả hội nhập kinh tế to lớn đó còn giúp Việt Nam thựchiện chiến lược xoay trục thị trường, thúc đẩy cải cách và tái cơ cấu nền kinh

tế, tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế

Trong giai đoạn mới đòi hỏi chúng ta phải chủ động và tích cực hơn nữatrong việc tận dụng các cơ hội của hội nhập kinh tế quốc tế, giảm thiểu tác độngtiêu cực

Chủ trương “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế” phải là một nội dungtrọng tâm trong các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, với mục tiêu thúc đẩy

và tăng cường hiệu quả hội nhập quốc tế, góp phần xây dựng nền kinh tế độclập, tự chủ và phát triển bền vững; thúc đẩy chuyển dịch và cơ cấu lại nền kinh

tế theo hướng nâng cao khả năng cạnh tranh; tích cực tham gia sâu và rộng vàochuỗi giá trị khu vực và toàn cầu

Hội nhập kinh tế quốc tế trong giai đoạn tới cần có chủ trương đúng đắn

và kịp thời của Đảng trong từng giai đoạn về hội nhập quốc tế, sự nỗ lực vàphối hợp đồng bộ của các cấp, ngành, của toàn dân và cộng đồng doanh nghiệp,cùng với sự quản lý thống nhất của Nhà nước và sự chỉ đạo, điều hành củaChính phủ; gắn kết giữa hội nhập kinh tế quốc tế với đẩy mạnh cải cách trongnước, cần có sự thống nhất mục tiêu hội nhập từ trung ương đến địa phương

3 Đổi mới thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

3.1 Mục tiêu.

Nghị quyết xác định mục tiêu chung của việc tiếp tục hoàn thiện thể chếkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với những nguyên tắc

cơ bản của kinh tế thị trường nhằm:

- Thúc đẩy nền kinh tế phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững, hội nhậpkinh tế quốc tế thành công, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa

- Thực hiện thắng lợi mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,dân chủ, văn minh", xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa

Mục tiêu cụ thể đến năm 2020 là:

- Từng bước xây dựng đồng bộ hệ thống pháp luật bảo đảm cho nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phát triển thuận lợi

- Phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước đi đôi với phát triểnmạnh mẽ các thành phần kinh tế và các loại hình doanh nghiệp; hình thành một

số tập đoàn kinh tế, các tổng công ty đa sở hữu, áp dụng mô hình quản trị hiệnđại, có năng lực cạnh tranh quốc tế

- Đổi mới cơ bản mô hình tổ chức và phương thức hoạt động của các đơn

vị sự nghiệp công

- Phát triển đồng bộ, đa dạng các loại thị trường cơ bản thống nhất trong

cả nước, từng bước liên thông với thị trường khu vực và thế giới

- Giải quyết tốt hơn mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và phát triển vănhóa, bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường

- Nâng cao hơn hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước Phát huy vai tròcủa Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân trong quản lý,phát triển kinh tế - xã hội

Giai đoạn từ năm 2010 - 2020, tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao trình

độ phát triển của nền kinh tế, thực hiện về cơ bản mục tiêu chung nêu trên

3.2 Quan điểm

Để thực hiện các mục tiêu trên, đảm bảo nền kinh tế phát triển nhanh,hiệu quả, bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa, Nghị quyết nêu 5 quanđiểm cần quán triệt trong việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở nước ta trong những năm tới là:

Quan điểm thứ nhất: Nhận thức đầy đủ, tôn trọng và vận dụng đúng đắncác quy luật khách quan của kinh tế thị trường, thông lệ quốc tế, phù hợp vớiđiều kiện phát triển của Việt Nam, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa củanền kinh tế

Thực hiện quan điểm này nhằm khắc phục tư tưởng chủ quan, duy ý chí,

vi phạm sự vận động của quy luật khách quan, cũng như khắc phục chủ nghĩagiáo điều, rập khuôn, máy móc, bắt chước nước ngoài, không tính tới đặc điểm

và trình độ phát triển của nền kinh tế nước ta; chạy theo các chỉ tiêu kinh tếthuần túy, coi nhẹ định hướng xã hội chủ nghĩa, định hướng phát triển củanền kinh tế nước ta

Quan điểm thứ hai: Bảo đảm tính đồng bộ giữa các bộ phận cấu thànhcủa thể chế kinh tế

Theo quan điểm này cần bảo đảm đồng bộ giữa các yếu tố thị trường vàcác loại thị trường; giữa thể chế kinh tế với thể chế chính trị, xã hội; giữa Nhànước, thị trường và xã hội.Gắn kết hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ

và công bằng xã hội, phát triển văn hoá và bảo vệ môi trường

Quan điểm thứ ba:Chủ động, tích cực với quyết tâm chính trị cao, tậptrung giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng, bức xúc, đồng thờiphải có bước đi vững chắc, vừa làm vừa tổng kết, rút kinh nghiệm

Quan điểm này xuất phát từ thực tế của quá trình xây dựng và hoàn thiệnthể chế kinh tế thị trường ở nước ta là công việc mới mẻ, chưa có tiền lệ, phải

vừa làm, vừa tổng kết thực tiễn, rút ra những bài học kinh nghiệm.Nhưng yêucầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới, không chophép chúng ta lừng chừng, trù trừ khi đã có nhận thức đúng đắn quá trình pháttriển của đất nước.

Quan điểm thứ tư:Kế thừa có chọn lọc thành tựu phát triển kinh tế thịtrường của nhân loại và kinh nghiệm tổng kết từ thực tiễn đổi mới ở nước ta;chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời bảo đảm giữ vững độclập, chủ quyền quốc gia, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội

Quan điểm thứ năm: Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, hiệu lực vàhiệu quả quản lý của Nhà nước, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trịtrong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa

Quan điểm này xuất phát từ bài học kinh nghiệm qua 20 năm đổi mới,xác định đổi mới là sự nghiệp của toàn dân, do nhân dân thực hiện và vì lợi íchcủa nhân dân Do vậy, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa phải huy động được sự tham gia của toàn dân, phát huy sức mạnhtổng hợp của toàn dân tộc Sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định thắnglợi của cách mạng nước ta

3.3 Chủ trương và giải pháp tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

3.3.1 Thống nhất nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa ở nước ta

3.3.2 Hoàn thiện thể chế về sở hữu, phát triển các thành phần kinh tế,các loại hình doanh nghiệp và các tổ chức sản xuất kinh doanh

* Hoàn thiện thể chế về sở hữu

Để hoàn thiện thể chế về sở hữu, Nghị quyết nêu rõ các công việc phảilàm là:

+ Tiếp tục hoàn thiện thể chế về sở hữu trong nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa theo hướng khẳng định sự tồn tại khách quan, lâudài và khuyến khích sự phát triển đa dạng các hình thức sở hữu, các loại hìnhdoanh nghiệp, bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ sở hữu trongnền kinh tế; xây dựng, hoàn thiện luật pháp về sở hữu đối với các loại tài sảnmới, như trí tuệ, cổ phiếu, tài nguyên nước, khoáng sản

+ Khẳng định đất đai thuộc sở hữu toàn dân mà đại diện là Nhà nước; cácquyền của người sử dụng đất theo các quy định hiện nay của pháp luật được tôntrọng và bảo đảm

+ Hoàn thiện thể chế về sở hữu nhà nước theo các hướng sau:

Một là, tách bạch vai trò của Nhà nước với tư cách là bộ máy công quyềnquản lý toàn bộ nền kinh tế - xã hội với vai trò chủ sở hữu tài sản, vốn của Nhànước

Hai là, tách chức năng chủ sở hữu tài sản, vốn của Nhà nước và chứcnăng quản trị, kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước

Ba là, thu hẹp, tiến tới xóa bỏ chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nướccủa các bộ, ủy ban nhân dân đối với tài sản, vốn nhà nước tại các doanh nghiệp

+ Bổ sung luật pháp, cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ phát triển

sở hữu tập thể, các tổ hợp tác, hợp tác xã; bảo vệ tốt hơn các quyền và lợi íchcủa các xã viên đối với tài sản thuộc sở hữu của các hợp tác xã

+ Khuyến khích liên kết hỗn hợp giữa sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể và

sở hữu tư nhân, làm cho chế độ cổ phần, sở hữu hỗn hợp trở thành hình thức sởhữu chủ yếu của các doanh nghiệp trong nền kinh tế

+ Sớm ban hành các quy định pháp lý về quyền sở hữu của doanhnghiệp, tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam; quy định đối tượng, điềukiện để người nước ngoài có quyền được mua, được sở hữu nhà ở gắn vớiquyền sử dụng đất và các tài sản khác tại Vịêt Nam

* Hoàn thiện thể chế về phân phối

Nghị quyết nêu rõ, hoàn thiện luật pháp, cơ chế, chính sách về phân bổnguồn lực, phân phối và phân phối lại theo hướng bảo đảm tăng trưởng kinh tếgắn với tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước, từng chính sách pháttriển

+ Các nguồn lực xã hội được phân bổ theo cơ chế thị trường và theochiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển của Nhà nước bảo đảm đạt hiệu quảkinh tế cao

+ Tập trung vốn đầu tư nhà nước cho phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế

-xã hội, dịch vụ công quan trọng, một số ngành sản xuất thiết yếu, then chốt,đóng vai trò chủ đạo và lĩnh vực tư nhân không thể hoặc chưa thể đảm đươngđược; quan tâm đến các vùng, đối tượng còn nhiều khó khăn, thu hẹp dầnkhoảng cách về trình độ phát triển giữa các vùng, các địa phương

- Về chính sách phân phối và phân phối lại, Nghị quyết yêu cầu phải bảođảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người lao động và doanh nghiệp, tạo độnglực cho người lao động, doanh nghiệp và bảo đảm lợi ích quốc gia

+ Chú trọng phân phối lại quỹ phúc lợi xã hội, đặc biệt trong lĩnh vựcgiáo dục, y tế; bảo đảm đời sống, ít nhất là ở mức độ trung bình của xã hội, chocác đối tượng chính sách Đổi mới cơ chế phân bổ chi ngân sách cho phát triển

xã hội, củng cố và mở rộng hơn nữa hệ thống an sinh xã hội

+ Tiếp tục hoàn hiện pháp luật về thuế theo hướng vừa bảo đảm nguồnthu cho ngân sách nhà nước, vừa khuyến khích đầu tư, đổi mới công nghệ, pháttriển sản xuất, nuôi dưỡng nguồn thu và thực hiện công bằng xã hội.

* Tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động của cácchủ thể trong nền kinh tế

a Đối với các doanh nghiệp nhà nước

Nghị quyết nêu rõ: “Tiếp tục đẩy mạnh đổi mới, sắp xếp lại, pháttriển và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước để góp phần giữ vững vàphát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa"

b Đối với các loại hình kinh tế tập thể

- Tiếp tục đổi mới, phát triển hợp tác xã và tổ hợp tác theo cơ chế thịtrường, phù hợp với các nguyên tắc: tự nguyện, dân chủ, bình đẳng, cùng có lợi

và phát triển cộng đồng

- Khuyến khích tăng vốn góp, tăng vốn đầu tư phát triển, tăng tài sản vàquỹ không chia trong hợp tác xã; phát triển các tổ hợp tác, hợp tác xã đa dạng,sản xuất kinh doanh có hiệu quả

- Nhà nước có chính sách hỗ trợ cho các tổ chức kinh tế tập thể tiếp cậncác nguồn vốn; đào tạo cán bộ quản lý, lao động; trợ giúp kỹ thuật và chuyểngiao công nghệ; hỗ trợ phát triển thị trường, tham gia các chương trình xúc tiếnthương mại, các dự án đầu tư của Nhà nước

c Đối với doanh nghiệp tư nhân

- Thực hiện nghiêm túc, nhất quán một mặt bằng pháp lý và điều kiệnkinh doanh cho các doanh nghiệp, không phân biệt hình thức sở hữu, thànhphần kinh tế

- Khuyến khích phát triển doanh nghiệp tư nhân trong và ngoài nước vàocác lĩnh vực mà pháp luật không cấm; tạo điều kiện để các doanh nghiệp tư