Hoạch định chính sách giải quyết triệt để nạn ùn tắc giao thông đường bộ tại khu vực nội thành của thành phố hải phòng

Quan điểm phát triển của Việt Nam hiện nay là: 1 Phát triển đất nước theo đinh hướng xã hội chủ nghĩa, đảm bảo vai tròlãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội; 2 Phát triển nền kinh

LỜI MỞ ĐẦU

Hải Phòng là thành phố cảng quan trọng, trung tâm công nghiệp, cảng biển lớn

nhất phía Bắc Việt Nam, đồng thời cũng là trung tâm kinh tế, văn hoá, y tế, giáodục, khoa học, thương mại và công nghệ của Vùng duyên hải Bắc Bộ Đây là thànhphố lớn thứ 3 cả nước[2], lớn thứ 2 miền Bắc sau Hà Nội Hải Phòng còn là 1trong 5 thành phố trực thuộc trung ương, đô thị loại 1 trung tâm cấp quốc gia,cùng với Đà Nẵng và Cần Thơ Tính đến tháng 12/2015, dân số Hải Phòng là2.103.500 người, trong đó dân cư thành thị chiếm 46,1% và dân cư nông thônchiếm 53,9%, là thành phố đông dân thứ 3 ở Việt Nam

Được thành lập vào năm 1888, Hải Phòng với tổng diện tích 1.527,4 km2 và 15quận huyện, là nơi có vị trí quan trọng về kinh tế, xã hội, công nghệ thông tin và

an ninh, quốc phòng của vùng Bắc Bộ và cả nước, trên hai hành lang - một vànhđai hợp tác kinh tế Việt Nam - Trung Quốc Hải Phòng là đầu mối giao thôngđường biển phía Bắc Với lợi thế cảng nước sâu nên vận tải biển rất phát triển,đồng thời là một trong những động lực tăng trưởng của vùng kinh tế trọng điểmBắc bộ Là Trung tâm kinh tế - khoa học - kỹ thuật tổng hợp của Vùng duyênhải Bắc Bộ và là một trong 2 trung tâm phát triển của Vùng Kinh tế trọng điểmBắc Bộ Hải Phòng có nhiều khu công nghiệp, thương mại lớn và trung tâm dịch

vụ, du lịch, giáo dục, y tế và thủy sản của vùng duyên hải Bắc Bộ Việt Nam HảiPhòng là một cực tăng trưởng của tam giác kinh tế trọng điểm phía Bắc gồm HàNội, Hải Phòng và Quảng Ninh, nằm ngoài Quy hoạch vùng thủ đô Hà Nội HảiPhòng còn giữ vị trí tiền trạm của miền Bắc, nơi đặt trụ sở của bộ tư lệnh quânkhu 3 và Bộ tư lệnh Hải quân Việt Nam

Trong những năm qua kết cấu hạ tầng giao thông đô thị được cải thiện.Nhiều con đường mới được xây dựng, chất lượng đường đô thị dần tốt hơn, hầuhết các tuyến đường chính được rải nhựa, nâng cấp và được xây dựng tương đốiđồng bộ với hệ thống thoát nước, hè đường, chiếu sáng và cây xanh Hải Phòng

đã có nhiều dự án về giao thông đô thị được triển khai như cải tạo, nâng cấp vàxây mới các trục giao thông đối ngoại, cửa ô, trục giao thông hướng tâm, các nútgiao cắt, đường vành đai đã bước đầu nâng cao năng lực thông qua tại các đô thịnày

Tuy nhiên tốc độ tăng trưởng khá nhanh của thành phố cả về kinh tế, dân

số và mật độ phương tiện giao thông khiến cho đô thị ở Hải Phòng đang phải đốimặt với tình trạng tai nạn và ùn tắc giao thông đường bộ ngày càng gia tăng

Trước tình hình đó và cùng với việc vận dụng những kiến thức về Phân tích

chính sách kinh tế - xã hội đã tiếp thu được, em xin chọn đề tài “Hoạch định chính sách giải quyết triệt để nạn ùn tắc giao thông đường bộ tại khu vực nội thành của thành phố Hải Phòng”

CHƯƠNG 1:

TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH KINH TẾ - XÃ HỘI 1.1 Chính sách Kinh tế - xã hội

1.1.1 Khái niệm.

1.1.1.1 Chính sách kinh tế - xã hội theo nghĩa tổng quát

Xét theo nghĩa tổng quát, chính sách kinh tế - xã hội là tổng thể các quanđiểm phát triển, những mục tiêu tổng quát và những phương thức cơ bản đểthực hiện mục tiêu phát triển đất nước

Chính sách theo quan niệm trên là đường lối phát triển kinh tế - xã hội củađất nước Ở Việt Nam, đường lối do Đảng Cộng sản Việt Nam – lực lượngchính trị lãnh đạo Nhà nước và xã hội xây dựng

Các quan điểm phát triển đất nước là nguyên tắc thể hiện bản chất của chế

độ xã hội, được dùng làm cơ sở để xem xét mọi vấn để trong tiến trình xây dựngđất nước Các quan điểm còn là kim chỉ nam cho hoạt động của tất cả các phân

hệ trong xã hội (lĩnh vực, ngành, địa phương) Nó là chuẩn mực để lựa chọn cácmục tiêu bộ phận và các mục tiêu ưu tiên cho từng giai đoạn phát triển, bảo đảmkhông gấy tổn hại tới mục tiêu chung, lợi ích chung của cả đất nước

Quan điểm phát triển của Việt Nam hiện nay là:

(1) Phát triển đất nước theo đinh hướng xã hội chủ nghĩa, đảm bảo vai tròlãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội;

(2) Phát triển nền kinh tế thị trường nhiều thành phần,

(3) Tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước,

(4) Tiến hành đa dạng hóa, đa phương hóa các mối quan hệ đối ngoại,

(5) Lấy giáo dục, đào tạo và khoa học, công nghệ làm quốc sách hàng đầu, (6) Gắn đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị,

(7) Kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với thực hiện các chính sáchcông bằng xã hội

Mục tiêu tổng quát của Việt Nam là từ nay đến năm 2020 căn bản trởthành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tếhợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng

sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững chắc, dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

1.1.1.2 Chính sách kinh tế - xã hội theo nghĩa cụ thể

Có rất nhiều khái niệm khác nhau về chính sách kinh tế - xã hội (chínhsách công)

1 “Định nghĩa một cách đơn giản, chính sách công là một hành động nào

đó mà Nhà nước lựa chọn thực hiện hoặc không thực hiện” Ví dụ, quyết địnhcủa Hạ viện Mỹ tiến hành trợ giúp cho doanh nghiệp của những người tàn tậthay quyết định của Tổng thống Pháp không đưa quân tham gia lực lượng gìngiữ hòa bình tại một nước Châu Phi đều được co là những chính sách công

2 “Chính sách công là nhưng phương thức hành động được Nhà nướctuyên bố và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại”

3 “Chính sách kinh tế - xã hội (chính sách công) là quyết sách của Nhànước nhằm giải quyết một vấn đề chín muồi đặt ra trong đời sống kinh tế - xãhội của đất nước, thông qua hoạt động thực thi của các ngành, các cấp có liênquan trong bộ máy nhà nước”

4 “Chính sách là những hành động của Nhà nước nhằm hướng tới nhữngmục tiêu đất nước” Với quan điểm này, chính sách công là một bộ phận củachiến lược, bao gồm những giải pháp và công cụ để thực hiện mục tiêu chiếnlược

5 “Chính sách kinh tế - xã hội là tổng thể các quan điểm, các chuẩn mực,các biện pháp và các thủ thuật mà Nhà nước sử dụng để tác động lên các đốitượng và khách thể quản lý nhằm đạt đến một số mục tiêu bộ phận theo địnhhướng mục tiêu chung của đất nước”

6 “Chính sách là phương thức hành động của Nhà nước để tác động tới kếtquả của các sự kiện kinh tế - xã hội, bao gồm một tập hợp mục tiêu của Nhànước và các phương pháp được lựa chọn để theo đuổi các mục tiêu đó”

Từ những khái niệm trên đây có thể rút ra một số đặc điểm cơ bản củachính sách kinh tế - xã hội như sau:

- Chính sách là tư tưởng điển hình về các kiểu can thiệp của Nhà nước vàokinh tế thị trường

- Chính sách kinh tế - xã hội không chỉ thể hiện kế hoạch của các nhàhoạch đinh chính sách, mà còn bao gồm những hành vi thực hiện kế hoạch.Chính sách kinh tế - xã hội trước hết thể hiện kế hoạch của Nhà nước nhằm thayđổi và phát triển một lĩnh vực nhất định Song, nếu chính sách chỉ là kế hoạch,

dù được ghi thành văn bản và được cấp có thẩm quyền thông qua thì nó vẫnchưa phải là một chính sách Chính sách kinh tế - xã hội còn phải bao gồm cáchành vi thực hiện kế hoạch và đưa lại những kết quả thực tế Chính sách là kếhoạch của những hành động thực tiễn

- Chính sách kinh tế - xã hội là hành động can thiệp của Nhà nước nhằmgiải quyết một hoặc một số vấn đề chính sách chín muồi Đó là những vấn đềlớn, có tầm ảnh hưởng rộng, mang tính bức xúc trong đời sống xã hội Chẳnghạn, chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình được ban hành khi vấn đề dân

số trở thành một nguy cơ đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Nhiều người thường hiểu chính sách kinh tế - xã hội một cách đơn giản lànhững chủ trương, chế độ mà Nhà nước ban hành, điều đó đúng nhưng chưa đủ.Nếu không có việc thực thi chính sách để đạt được những kết quả nhất định thìnhững chủ trương, chế độ đó chỉ là những khẩu hiệu mà thôi

Chính sách kinh tế - xã hội được Nhà nước đề ra nhằm phục vụ lợi ích củanhiều người hoặc của xã hội Thước đo chính để đánh giá, so sánh và lựa chọnchính sách phù hợp là lợi ích mang tính xã hội mà chính sách đó đem lại Đây

cũng chính là lý do để các chính sách kinh tế - xã hội được gọi là chính sách công Trong thực tế có tình trạng một chính sách đem lại lợi ích cho nhóm xã

hội này nhiều hơn nhóm xã hội khác, thậm chí có nhóm còn bị thiệt thòi Khi đóchính sách kinh tế - xã hội phải đứng trên lợi ích của đa số, của xã hội để giảiquyết vấn đề

- Chính sách kinh tế - xã hội là một quá trình do nhiều người, nhiều tổchức tham gia Trước hết, chính sách kinh tế - xã hội là sản phẩm của các đường

lối chính trị, do Nhà nước, với tư cách là người tổ chức và quản lý xã hội xâydựng và chịu trách nhiệm tổ chức thực thi

Tuy nhiên, quá trình chính sách không phải chỉ do các tổ chức công củaNhà nước thực hiện Ngày nay, trong quá trình dân chủ hóa chính sách, vai tròcủa các tổ chức ngoài nhà nước và dân chúng ngày càng được nâng cao

Tóm lại: Chính sách kinh tế - xã hội là tổng thể các quan điểm, các giải pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để tác động lên các chủ thể kinh tế - xã hội nhằm giải quyết vấn đề chính sách, thực hiện các mục tiêu nhất định theo định hướng mục tiêu tổng thể của đất nước.

1.1.2 Hệ thống chính sách kinh tế - xã hội.

Các chính sách kinh tế - xã hội là công cụ quản lý quan trọng của Nhànước đối với mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội, do đó chúng rất đadạng Có thể phân loại chính sách kinh tế - xã hội theo nhiều tiêu chí khác nhau.1.1.2.1 Xét theo lĩnh vực tác động

Căn cứ vào lĩnh vực tác động, các chính sách kinh tế - xã hội có thể đượcchia thành những nhóm chính sách sau:

a) Các chính sách kinh tế: là những chính sách điều tiết các mối quan hệ

kinh tế nhằm tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội Các chính sách kinh tế tạothành một hệ thống phức tạp bao gồm nhiều chính sách

- Chính sách phát triển các loại thị trường; v.v

Các chính sách kinh tế có tầm quan trọng hàng đầu đối với sự phát triểncủa đất nước vì đóng vai trò tạo ra cơ sở để thực hiện tất cả các chính sách côngkhác Công cuộc đổi mới kể từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đến nay đã

đạt được những thành tựu đáng kể như ngày nay là do Đảng và Nhà nước ViệtNam đã chú trọng đề ra và thực thi thành công những chính sách kinh tế đúngđắn.

Ngoài các chính sách kinh tế tồn tại một cách độc lập, trong các chính sáchcông khác cũng có thể tồn tại những bộ phận được coi là chính sách kinh tế.Chẳng hạn như chính sách cho nông dân nghèo vay vốn để sản xuất kinh doanh

là một bộ phận của chính sách xã hội rất lớn – chính sách xóa đói giảm nghèo

b) Các chính sách xã hội: Là những chính sách điều tiết các mối quan hệ

xã hội, làm cho xã hội phát triển theo hướng công bằng, dân chủ và văn minh.Các chính sách xã hội cơ bản bao gồm:

- Chính sách lao động và việc làm;

- Chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình;

- Chính sách xóa đói giảm nghèo:

- Chính sách bảo vệ sức khỏe toàn dân;

- Chính sách xây dựng nền dân chủ xã hội;

- Chính sách đối với các giai tâng xã hội;

- Chính sách đói với các giới đông bào; v.v

Nhà nước Việt Nam rất coi trọng các chính sách xã hội, bởi vì xét chocùng sự phát triển kinh tế nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho conngười

c) Các chính sách văn hóa: là những chính sách nhằm phát triển nền văn

hóa với tư cách là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển xã hội.Các chính sách văn hóa cơ bản là:

- Chính sách giáo dục và đào tạo;

- Chính sách phát triển khoa học và công nghệ;

- Chính sách văn hóa, thông tin;

- Chính sách bảo tồn và phát huy di sản và truyền thống dân tộc v.v

d) Chính sách đối ngoại: là những chính sách điều tiết các mối quan hệ đối

ngoại của một đất nước với các quốc gia trên thế giới Đây là bộ phận chínhsách rất quan trọng vì trong điều kiện thế giới đang ở xu thế tăng cường mở cửa

và hội nhập, nếu một quốc gia không có những quyết sách đối ngoại đúng đắnthì sẽ bị cô lập và tụt hậu.

e) Chính sách an ninh, quốc phòng: bao gồm các chính sách an ninh và các

chính sách quốc phòng Đó là những chính sách hướng vào việc tăng cườngtiềm lực quốc phòng, an ninh, chủ quyển và toàn vẹn lãnh thổ, tạo điều kiện chocông cuộc xây dựng và phát triển đất nước

1.1.2.2 Theo phạm vi ảnh hưởng của chính sách

Căn cứ vào quy mô tác động, có thể phân chia chính sách kinh tế - xã hộithành các loại:

- Chính sách vĩ mô: là những chính sách được xây dựng nhằm vận hành

nền kinh tế quốc dân, có tác động đến những cân đối tổng thể (vĩ mô của nềnkinh tế và xã hội, chi phối nhiều lĩnh vực, có ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia vàlợi ích của đông đảo nhân dân Các chính sách vĩ mô thường có hiệu lực thihành trên phạm vi cả nước

- Chính sách trung mô: là những chính sách có quy mô tác động lên những

bộ phận hay phân hệ của xã hội Ví dụ như chính sách điều tiết cơ cấu của mộtngành kinh tế, chính sách cơ cấu thành phần kinh tế, chính sách phát triển vùngv.v

- Chính sách vi mô: là những chính sách tác động lên những chủ thể kinh

tế - xã hội cụ thể như các tổ chức hay một nhóm người riêng biệt trong xã hội.Các chính sách như chính sách tài chính doanh nghiệp, chính sách xóa đói giảmnghèo, chính sách với những người có công với nước…, có thể được coi làchính sách vi mô vì điều tiết hoạt động của các doanh nghiệp, các hộ, các cánhân

Tuy nhiên, mọi sự phân loại chỉ là tường đối Chẳng hạn, có quan điểmcho rằng các chính sách ngành vừa là chính sách trung mô, vừa là chính sách vimô

1.1.2.3 Theo thời gian phát huy tác dụng

Căn cứ vào thời gian phát huy tác dụng sẽ có các loại chính sách kinh tế

-xã hội sau:

- Chính sách dài hạn: là nhưng chính sách được áp dụn lâu dài nhằm thực

hiện những mục tiêu chiến lược, dài hạn của đất nước Một tron những chínhsách dại hạn do Nhà nước Việt Nam đề ra là chính sách phát triển các thànhphần kinh tế Chính sách này có tác dụng khuyến khích các thành phần kinh tếphát triển, yên tâm đầu tư mọi nguồn lực để phát triển sản xuất kinh doanh lâudài, làm giàu cho mình và cho đất nước

- Chính sách trung hạn: là những chính sách có thời gian thực hiện từ 3

đến 7 năm Nhưng chính sách này tập trung vào các vấn đề có ảnh hưởng lớnđến đời sống kinh tế - xã hội, nhưng có thể giải quyết được trong trung hạn.Những chính sách này có thể là chính sách chống lạm phát, chính sách chốngsuy thoái kinh tế v.v

- Chính sách ngắn hạn: là những chính sách được áp dụng trong khoảng

thời gian không lâu (dưới ba năm) nhằm vào những vấn đề có thẻ giải quyếttương đối nhanh chóng Các chính sách ngắn hạn có thể là chính sách ổn định tỷgiá hối đoái, chính sách kiểm soát chặt chẽ các ngân hàng cổ phần v.v

Một là, để quản lý xã hội, Nhà nước cần xây dựng nhiều loại chính sách

kinh tế - xã hội khác nhau, nhưng tất cả các chính sách đó phải tạo thành mộtchỉnh thể thống nhất, bao trùm tất cả các lĩnh vực hoạt động xã hội, những tớiviệc thực hiện mục tiêu chung là xây dựng một nước Việt Nam xã hội chủnghĩa, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Hai là, mỗi chính sách đều có mối liên hệ với các chính sách khác, đều có

ảnh hưởng nhất định đến mục tiêu của các chính sách khác và mục tiêu chungcủa xã hôi

Ba là, hệ thống các chính sách kinh tế - xã hội có cấu trúc rất đa dạng và

lồng ghép vào nhau

1.1.3 Các giải pháp và công cụ của chính sách

Để thực hiện mục tiêu của chính sách, các nhà hoạch định cần xây dựngđược một hệ thống các giải pháp và công cụ Các giải pháp chính sách là nhữngphương thức hành động của Nhà nước để đạt mục tiêu

Theo mối quan hệ với mục tiêu, có thể phân biệt giữa các giải pháp tácđộng trực tiếp vào mục tiêu và các giải pháp tác động gián tiếp vào mục tiêu củachính sách Với các giải pháp tác động trực tiếp vào mục tiêu, Nhà nước hànhđộng như một người tham gia vào thị trường, vào các hoạt động kinh tế nhưngmuốn thông qua hoạt động của mình để gây ảnh hưởng tới kết quả của thịtrường vì các mục tiêu của chính sách Các giải pháp tác động gián tiếp lên mụctiêu được sử dụng nhằm tạo ra những phản ứng có lợi cho việc thực hiện mụctiêu từ những chủ thể kinh tế - xã hội Tùy theo mức độ làm giảm quyền tự do raquyết định của các chủ thể kinh tế - xã hội, những giải pháp đó lại được phânthành các giải pháp cụ thể sau:

(1) Giải pháp thông tin,

(2) Giải pháp điều chỉnh nhận định về mục tiêu của các chính sách,

(3) Giải pháp khuyên khích hành vi sáng tạo,

(4) Giải pháp tạo ra thỏa thuận tự nguyện của các chủ thể kinh tế - xã hội,(5) Giải pháp mang tính cưỡng bức

Ngược lại với các giải pháp, các công cụ chính sách kinh tế - xã hội đượcxem xét theo một quan điểm tương đối thống nhất Đó là những nhóm công cụ

cơ bản sau đây:

+ Các công cụ kinh tế: các ngân sách, hệ thống đòn bẩy và khuyến khíchkinh tế

+ Các công cụ hành chính – tổ chức, gồm có:

- Các công cụ tổ chức như: mô hình tổ chức, cơ cấu bộ máy và đội ngũ cán

bộ công chức

- Các công cụ hành chính như: các kế hoạch, quy hoạch của Nhà nước và

hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật

+ Các công cụ tâm lý, giáo dục là hệ thống thông tin đại chúng, hệ thốngthông tin chuyên ngành, hệ thống giáo dujcm hệ thống các tổ chức chính trị,đoàn thể, nghề nghiệp

+ Các công cụ kỹ thuật, nghiệp vụ đặc trưng cho từng chính sách

* Việc xem xét các yếu tố cơ bản của chính sách kinh tế - xã hội cho phép nghiên cứu, phân tích chính sách một cách khoa học, tạo điều kiện nâng cao hiệu lực, hiệu quả của các quá trình chính sách.

1.2.1 Phân tích chính sách

1.2.1.1 Khái niệm

Sản phẩm của phân tích chính sách là nhưng lời khuyên hay những kiếnnghị Những lời khuyên về chính sách có thể đơn giản là khuyến cáo về hậu quảcủa một hành động chính sách có thể đơn giản là khuyến cáo về hậu quả củamột hành động chính sách: việc thực hiện mục tiêu A có thể sẽ dẫn đến hậu quả

B, nhưng cũng có thể phức tạp hơn nhiều Chẳng hạn, thực hiện mục tiêu A,bằng giải pháp chính sách B, sẽ đem lại lợi ích xã hội C và chi phí xã hội D,cũng như đem lại lợi ích ưu tiên cho nhóm xã hội E và chi phí không mong đợicho nhóm xã hội F Dưới gốc độ truyền thống, sản phẩm của phân tích chínhsách kinh tế - xã hội gắn liền vời các quyết định của Nhà nước và là cơ sở đểđưa ra các lời khuyên nhằm vào các mục tiêu kinh tế - xã hội Điều đó không cónghĩa là những nhà phân tích chính sách không làm việc cho các chủ thể kinh tế

- xã hội ngoài Nhà nước Các tổ chức và cá nhân nhà phân tích để có đượcnhững lời khuyên liên quan đến những chính sách có thể ảnh hưởng đến lợi íchcủa họ Mặc dù vậy, phần lớn những nhà phân tích chính sách làm việc cho Nhànước và các tổ chức phi lợi nhuận – những tổ chức tham gia vào quá trình chínhsách