Trường THCS Nga Trường trong nhiều năm qua việc bồi dưỡng học sinh giỏi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, yêu cầu về chất lượng giảng dạy và hiệu quả bồi dưỡng ngày càng đòi hỏi cao. Việc bồi dưỡng học sinh giỏi là cả một quá trình, phải có kế hoạch cụ thể cho người dạy và cả người học, vì vậy tôi mạnh dạn đưa ra “ Kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi Toán ở trường THCS Nga Trường”.
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay đòi hỏi cần phải có nguồnnhân lực giỏi để kế thừa, gánh vác những công việc quan trọng Vì vậy bồidưỡng học sinh giỏi là bước đi đầu tiên để đào tạo nguồn nhân tài cho đất nước
và là nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục Với ý nghĩa đó trong nhữngnăm, qua ngành Giáo dục và đào tạo huyện Nga Sơn nói chung , trường THCSNga Trường nói riêng đã luôn chú trọng đến công tác phát hiện và bồi dưỡnghọc sinh giỏi
Mặt khác, kết quả bồi dưỡng học sinh giỏi là một tiêu chí không thể thiếu
để đánh giá năng lực chuyên môn của giáo viên và sự phát triển của các nhàtrường Trong đó mỗi học sinh giỏi không chỉ là niềm tự hào của mỗi cha mẹ,các thầy, cô giáo mà là niềm tự hào của cả cộng đồng
Trường THCS Nga Trường trong nhiều năm qua việc bồi dưỡng học sinhgiỏi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, yêu cầu về chất lượng giảng dạy
và hiệu quả bồi dưỡng ngày càng đòi hỏi cao Việc bồi dưỡng học sinh giỏi là cảmột quá trình, phải có kế hoạch cụ thể cho người dạy và cả người học, vì vậy tôi
mạnh dạn đưa ra “ Kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi Toán ở trường THCS Nga Trường”.
chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi
Riêng bản thân tôi mỗi năm dạy học, tôi bồi dưỡng HS giỏi Toán lớpmình đều có hiệu quả tốt Đồng thời, tôi đã nghiên cứu và đã bồi dưỡng HS giỏiToán của nhà trường có hiệu quả cao Qua đó, tôi đã đúc kết được nhiều vấn đề
Trang 2cũng như biện pháp, vốn hiểu biết, kinh nghiệm để nâng cao chất lượng bồidưỡng HS giỏi Toán
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ:
1.Thuận lợi:
- Ban giám hiệu luôn quan tâm đến quá trình giảng dạy học tập của giáo viên vàhọc sinh Đặc biệt luôn theo dõi sát sao đến công tác bồi dưỡng học sinh giỏi.Ngay từ đầu năm học nhà trường đã có kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi để giáoviên phụ trách có biện pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng mũi nhọn
- Bản thân tôi luôn cố gắng tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyênmôn nghiệp vụ
- Học sinh có ý thức học tập cao, luôn cố gắng vươn lên vượt qua mọi hoàn cảnhkhó khăn để đạt được kết quả tốt
- Cơ sở vật chất trường lớp đạt chuẩn quốc gia phục vụ tốt cho công tác dạy họcnói chung và bồi dưỡng học sinh giỏi nói riêng
- Giáo viên dạy bồi dưỡng đều phải tự soạn chương trình dạy, theo kinh nghiệm
của bản thân, theo chủ quan, tự nghiên cứu, tự sưu tầm tài liệu
-Tỉ lệ HS giỏi ( đặc biệt là giỏi Toán) trong lớp hiện nay còn ít so với tổng số
HS Do đó cần phải quan tâm, đẩy mạnh công tác bồi dưỡng HS giỏi
3 Kết quả của thực trạng năm học 2011 –2012( Khi chưa áp dụng đề tài này).
Học sinh giỏi môn Toán 9 năm học 2011-2012 do tôi phụ trách chưa đạtchỉ tiêu do nhà trường đề ra thể hiện ở bảng số liệu sau:
Trang 3Môn thi
Số HS đạt giải /Số HS
dự thi
Số HS đạt giải
khích
Giải toán trên mạng Không tham gia thi
Từ thực trạng trên để công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đạt kết quả tốt hơntôi đã đưa ra một số giải pháp sau:
III CÁC GIẢI PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN:
1 Thành lập đội tuyển
a Xác định tiêu chuẩn chọn học sinh
Lựa chọn các đối tượng học sinh thông qua các giờ học
- Những học sinh thông minh thường chú ý nghe giảng, hăng hái phát biểu ýkiến, ý kiến thường đúng và có sáng tạo
Cũng cần phân biệt với những em hăng hái nhưng không thông minhthì thường phát biểu chệch hướng dẫn dắt của giáo viên, có khi không đâuvào đâu
Ngược lại có những em tuy ít phát biểu nhưng khi gọi tên và yêu cầutrình bày thì những em này thường trả lời chính xác hoặc có những ý hay
+ Lựa chọn dựa vào việc chấm, chữa bài:
Những em thông minh, chắc chắn thường có ý thức học tập tốt, làm bàiđầy đủ, trình bày bài thường chặt chẽ, khoa học và thường có ý thức xungphong chữa bài tập cũ hoặc có ý kiến hay, góp phần cho bài tập phong phúhơn
Lựa chọn thông qua các vòng thi kiểm tra
Để việc thi, kiểm tra, đánh giá đúng chất lượng học sinh thì ngoài việcthực hiện đúng quy chế thi cử như: sắp xếp chỗ ngồi, giám sát chặt chẽ, quántriệt học sinh không được nhìn bài của bạn, đồng thời cũng không để cho bạnnhìn bài của mình; cũng cần chú ý sắp xếp những em hàng ngày ngồi gầnnhau thì đến khi thi hay kiểm tra phải ngồi xa nhau
Trang 4Khi chấm bài thi, giáo viên cần phải vận dụng biểu điểm linh hoạt Cần
ưu tiên điểm cho những bài làm có sự sáng tạo, trình bày bài khoa học
Tuy nhiên để việc thi cử, kiểm tra đạt hiệu quả, giáo viên cần phải ra đềtrên cơ sở những dạng bài tập đã được ôn và cần có một bài khó, nâng caohơn đòi hỏi học sinh vận dụng những kiến thức đã học để làm bài Trên cơ sở
đó, giáo viên đánh giá được những em nào có năng lực thực sự trong học tập
Để đánh giá một cách chính xác và nắm được mức độ tiếp thu cũng như
sự tiến bộ của học sinh thì cần tổ chức thi, kiểm tra và sàng lọc qua nhiềuvòng
b Số học sinh được tuyển chọn:
Với cách làm như trên trong những năm học 2012-2013, 2013-2014,2014-2015 tôi đã thành lập được đội tuyển học sinh giỏi môn Toán của mìnhnhư sau:
Năm học HS tham gia đội tuyển
2012-2013
(Lớp 8)
Mai Tuấn ThànhMai Thảo Chi2013-2014
( Lớp 9)
Mai Tuấn ThànhMai Thảo Chi2014-2015
Bước 3: Thi tuyển theo kế hoạch chung của nhà trường để lập danh sách
từ cuối năm học trước
Trang 52 Xây dựng kế hoạch, sử dụng phương pháp bồi dưỡng đội tuyển một cách
khoa học, đúng hướng và có hiệu quả
a Xây dựng kế hoạch
Nhà trường xây dựng chương trình bồi dưỡng môn Toán cho học sinh giỏi, trên
cơ sở đó giáo viên trực tiếp giảng dạy xây dựng chương trình bồi dưỡng Toán dưới sự chỉ đạo và giám sát của hội đồng giáo dục nhà trường Từ đó nâng cao một bước cho học sinh về kiến thức, kĩ năng, phát triển năng lực, tư duy Việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng môn Toán cho học sinh giỏi là khâu hết sức quan trọng, nó là kim chỉ nam để hoạt động bồi dưỡng môn Toán cho HSG đi đúng hướng theo chương trình Trong kế hoạch của tôi luôn cần thể hiện rõ một số vấn đề như:
- Mục tiêu của kế hoạch bồi dưỡng
- Thời gian bồi dưỡng
- Chương trình bồi dưỡng
- Cơ sở vật chất thiết bị có liên quan
- Nội dung bồi dưỡng bồi dưỡng
- Chỉ tiêu về số và chất lượng cần đạt
Ví d cho m t ph n k ho ch ôn thi h c sinh gi i gi i toán trên máyụ cho một phần kế hoạch ôn thi học sinh giỏi giải toán trên máy ột phần kế hoạch ôn thi học sinh giỏi giải toán trên máy ần kế hoạch ôn thi học sinh giỏi giải toán trên máy ế hoạch ôn thi học sinh giỏi giải toán trên máy ạch ôn thi học sinh giỏi giải toán trên máy ọc sinh giỏi giải toán trên máy ỏi giải toán trên máy ải toán trên máytínhc m tay n m h c 2013-2014:ần kế hoạch ôn thi học sinh giỏi giải toán trên máy ăm học 2013-2014: ọc sinh giỏi giải toán trên máy
Tháng Nội dung kiến
Trang 6Tìm phân số sinh ra số thập phân tuần hoàn
Tuần 4 Tìm chữ số thập phân thứ n sau dấu
phẩy trong phép chia A cho B
b Tổ chức bồi dưỡng
* Thời điểm và thời gian bồi dưỡng
- Thời điểm bồi dưỡng : Đầu tháng 8 hàng năm
- Thời gian bồi dưỡng Theo lịch của nhà trường ( một tuần hai buổi chiều thứ 5
và chiều thứ 7), ngoài ra còn có thể bố trí thêm vào một số buổi khác
* Nội dung và phương pháp bồi dưỡng:
Hiện nay, chương trình bồi dưỡng không có sách hướng dẫn chi tiết, cụthể từng tiết, từng buổi học như trong chương trình chính khóa Hơn nữa, hầu hết sách nâng cao, sách tham khảo hiện nay không soạn thảo theo đúng trình
tự như chương trình học chính khóa, mà thường đi theo các dạng Trong khi
đó, ở trường thường tổ chức học sinh vừa học chính khóa vừa phối hợp nâng cao Vì thế soạn thảo chương trình bồi dưỡng là một việc làm hết sức quan trọng và rất khó khăn nếu như chúng ta không có sự tham khảo, tìm tòi và chọn lọc tốt
Điều cần thiết là giáo viên cần phải nắm vững nội dung, chương trìnhhọc, cần phải soạn thảo nội dung dẫn dắt học sinh từ cái cơ bản của nội dung
Trang 7chương trình học chính khóa, tiến tới chương trình nâng cao (tức là, trước hếtphải khắc sâu kiến thức cơ bản của nội dung học chính khóa, từ đó vận dụng
Để các em vững vàng kiến thức, mở rộng được nhiều dạng bài tập thì mỗi dạng bài cần phải luyện tập nhiều lần, đưa ra nhiều cách giải Đồng thời cần phải củng cố, tổng hợp lại để khắc sâu
Giáo viên cần phải đầu tư nhiều thời gian, tham khảo nhiều tài liệu để đúc rút và cô đọng nội dung chương trình bồi dưỡng, phù hợp với đối tượng học sinh và thời gian ôn luyện
Ví dụ: Khi học xong bài “ Hệ thức Vi-ét và ứng dụng” tôi ra cho học
sinh bài tập tổng hợp như sau(Chương trình bồi dưỡng hsg toán 9 năm học 2013-2014)
Cho phương trình x2-(2m-1)x+m-1=0
a Giải phương trình với m=-2
b Chứng minh phương trình luôn có hai nghiệm phân biệt
c Tìm m để phương trình có hai nghiệm trái dấu
d Tìm m để phương trình có hai nghiệm cùng dương
e Tìm m để phương trình có hai nghiệm cùng âm
f Tìm m để phương trình có nghiệm dương
g Tìm m để phương trình có 2 nghiệm là hai số nghịch đảo của nhau
h Tìm m để phương trình có 2 nghiệm thỏa mãn 2x1+5x2=-1
i Tìm m để phương trình có 2 nghiệm thỏa mãn x12+x22=1
Trang 8j Tìm hệ thức liên hệ giữa hai nghiệm x1 và x2 của phương trình
3 Phát huy tối đa năng lực của bản thân
Đây là một yếu tố quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng bồidưỡng HS giỏi Toán Vì vậy, bản thân giáo viên cần phải:
- Phải nắm vững nội dung chương trình môn Toán
- Phải biết kiến thức nào các em đã học, kiến thức nào các em chưa học
- Phải biết kiến thức nào là kiến thức cơ bản, kiến thức nào là kiến thứcnâng cao
- Phải biết vận dụng kiến thức cơ bản làm nền tảng; đồng thời phải biếtkết hợp những kiến thức cơ bản lại vào giải một bài toán nâng cao
Tuy nhiên để làm được điều đó, trước hết đòi hỏi người giáo viên phảithực sự nhiệt tình, tâm huyết trong giảng dạy và điều quan trọng hơn đó là tínhbền bỉ, kiên trì, không lùi bước trước khó khăn để thuyết phục và khích lệ đượccác em tự giác tham gia bồi dưỡng Giáo viên phải là người có uy tín với họcsinh được các em tin tưởng quý mến Ngoài ra, kết quả thi đội tuyển đã đạt đượccủa những năm trước chính là minh chứng để củng cố niềm tin đó với đồngnghiệp, học sinh và phụ huynh trong những năm học tiếp theo
4 Hướng dẫn cách tự học, bồi dưỡng khả năng tự nghiên cứu cho học sinh giỏi
- Giáo viên phải cung cấp, giới thiệu tài liệu hay, cần thiết và bổ ích Hướng dẫn
cụ thể nguồn tìm, ưu nhược điểm, phương pháp nghiên cứu, giải thích nội dungkhó hiểu…đối với mỗi tài liệu để giúp học sinh khai thác
- Hướng dẫn cho học sinh thấy vai trò cũng như tầm quan trọng của việc tự đặtcâu hỏi và tự trả lời trong tự học, khuyến khích học sinh đưa ra thắc mắc và sẵn
Trang 9sàng sàng đối thoại, tranh luận, giải đáp thắc mắc cùng với học sinh.
- Tích cực đổi mới giảng dạy bằng cách tạo điều kiện cho học sinh trao đổi, thảoluận Giáo viên có thể đặt ra hay gợi ý một số vấn đề mới, khó để học sinh tựthảo luận Khuyến khích, tạo cơ hội cho học sinh phát biểu quan điểm, lậptrường và bảo vệ ý kiến bản thân
- Bồi dưỡng năng lực tự kiểm tra, đánh giá cho học sinh bằng cách hướng dẫncách thức kiểm tra, đánh giá Khuyến khích học sinh tự kiểm tra đánh giá trongquá trình tự học
- Học sinh chú trọng hình thành thói quen xây dựng kế hoạch tự học hợp lý
- Thường xuyên tích cực, tìm tòi tài liệu nghiên cứu (ở thư viện, các hiệu sách, ởthầy, ở bạn…) Khi nghiên cứu, phải biết lựa chọn tài liệu mình cần, xác địnhđược mục đích, mục tiêu cụ thể, rõ ràng
- Khi nghe giảng, học sinh cần tập trung chú ý và tích cực tư duy về vấn đề đượcnghe
- Trong tự học, phải thường xuyên nêu câu hỏi để tự trả lời Nếu không giải đápđược hoặc không tự tin, chắc chắn thỏa mãn với kết quả của mình thì cần chủđộng trao đổi với thầy, với bạn
- Thường xuyên tự kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của mình để thấy được cáiđúng - sai, phương pháp học, kỹ năng…để kịp thời điều chỉnh
5 Coi trọng khâu ra đề, ra đáp án, chấm chữa và rèn luyện kỹ năng làm bài cho học sinh
a Ra đề và đáp án
Để rèn luyện kỹ năng làm bài cho học sinh, giáo viên cần hiểu đây là mộtcông việc không dễ, đòi hỏi nhiều thời gian công sức của cả thầy và trò mới đemlại kết quả như mong muốn Bởi đa số các em sau khi được chọn vào đội tuyểnthì điểm yếu nhất đó chính là kỹ năng làm bài Do đó, cần phải có thời giankiểm định qua các bài kiểm tra viết mới thấy được sự tiến bộ rõ rệt của từng em
Để việc luyện tập có hiệu quả tôi đã chuẩn bị nguồn đề như sau :
Trang 10- Cỏc đề thi học sinh giỏi cấp huyện của huyện Nga Sơn và của cỏc huyện cỏcnăm trước.
- Đề thi học sinh giỏi cỏc tỉnh khỏc sưu tầm qua đồng nghiệp hoặc truy cập trờnmạng
- Đề tụi soạn cho cỏc em thường lấy từ cỏc nguồn tư liệu
Muốn cú nguồn tư liệu đú, trong nhiều năm qua tụi phải sưu tầm tài liệu, bảoquản cú hệ thống cỏc đề thi, cỏc kiến thức mới trong mỗi đề thi đúng thành tậplưu trữ để tạo nguồn tư liệu cho bản thõn
Trong quỏ trỡnh thực hiện, tụi luụn chỳ ý cỏch ra đề sao cho cú hiệu quả
và gõy được hứng thỳ cho học sinh Mỗi đề thi đều phủ khắp kiến thức củachương trỡnh đó học và cú cấu trỳc như một đề thi chớnh thức Trong quỏ trỡnhthực hiện, cần hiểu tõm lý học sinh là nếu đề ra khụng hay thỡ học sinh sẽ khụngthớch làm và chỏn Vỡ vậy, giỏo viờn phải cú đầu tư thực sự cho việc ra đề
Trước khi cỏc em làm đề, tụi cho cỏc em trao đổi thụng tin về cỏc dạng
đề thi của những năm trước, qua đú giỳp cỏc em hiểu cấu trỳc đề thi, kỹ năngxỏc định yờu cầu của đề và phương phỏp nhận dạng đề thi một cỏch cơ bản cũngnhư kỹ năng làm bài sao cho cú hiệu quả nhất.Trớc khi thi 2 tuần, tôi cho các emluyện đề nhiều hơn (4đề /1tuần)
Vớ dụ sau khi cỏc em đó ụn tập hết cỏc kiến thức về mụn “ Giải toỏn bằng mỏy tớnh bỏ tỳi”( Chương trỡnh ụn thi hsg toan lớp 9 năm học 2013-2014) tụi
ra đề kiểm tra như sau:
TAY LỚP 9 NĂM HỌC: 2013 – 2014
Thời gian làm bài: 150 phỳt
Quy định:
Trang 111) Thí sinh được dùng máy tính: Casio fx-500MS; Casio fx-570MS; Casio fx-500ES; Casio fx-570ES.
2) Các kết quả tính toán gần đúng, nếu không có yêu cầu cụ thể được qui định là chính xác đến 10 chữ số.
3) Từ bài 1 đến bài 3 phần a, chỉ ghi kết quả cuối cùng.
4) Từ bài 3 phần b trở đi, trình bày lời giải.
sin 35 :0,15cotg 55 4
Bài 2 (2 điểm):
1) Cho ba số: A = 1193984; B = 157993 và C = 38743
a) Tìm ước số chung lớn nhất của ba số A, B, C
b) Tìm bội số chung nhỏ nhất của ba số A, B, C
2) Tìm thương và số dư của phép chia: 56789987654321: 3579
b) Tính A 0,19981998 0,019981998 0,0019981998 2 2 2
Trang 12Bài 4 (2 điểm) Lãi suất của tiền gửi tiết kiệm của một số ngân hàng thời gian
vừa qua liên tục thay đổi Bạn Châu gửi số tiền ban đầu là 5 triệu đồng với lãi suất 0,7% tháng chưa đầy một năm, thì lãi suất tăng lên 1,15% tháng trong nửa năm tiếp theo và bạn Châu tiếp tục gửi; sau nửa năm đó lãi suất giảm xuống còn 0,9% tháng, bạn Châu tiếp tục gửi thêm một số tháng tròn nữa, khi rút tiền bạn Châu được cả vốn lẫn lãi là 5 747 478,359 đồng (chưa làm tròn) Hỏi bạn Châu
đã gửi tiền tiết kiệm trong bao nhiêu tháng ? Nêu sơ lược quy trình bấm phím trên máy tính để giải
Bài 5 (2 điểm ) :
a) Cho đa thức P(x)= 5x4+4x3-3x2+2x+1) Tính P(1,234)
b) Cho đa thức P(x) = x5 a x 4 bx3 cx2 dx e
Biết P(1) = 3, P(2) = 9, P(3) = 19, P( 4) = 33, P(5) = 51 Tính giá trị P(6), P(7), P(8), P(9), P(10)
Bài 6 ( 2 đ iểm) : Tam giác ABC vuông tại A có cạnh AB = a = 2,75 cm, góc C =
α = 37o25’ Từ A vẽ các đường cao AH, đường phân giác AD và đường trung tuyến AM
a) Tính độ dài của AH, AD, AM
b) Tính diện tích tam giác ADM